២. ឧបាសកវគ្គោ

១. កសិភារទ្វាជសុត្តំ

១៩៧. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា មគធេសុ វិហរតិ ទក្ខិណាគិរិស្មិំ ឯកនាឡាយំ ព្រាហ្មណគាមេ. តេន ខោ បន សមយេន កសិភារទ្វាជស្ស [កសិកភារទ្វាជស្ស (ក.)] ព្រាហ្មណស្ស បញ្ចមត្តានិ នង្គលសតានិ បយុត្តានិ ហោន្តិ វប្បកាលេ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន កសិភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស កម្មន្តោ តេនុបសង្កមិ.

តេន ខោ បន សមយេន កសិភារទ្វាជស្ស ព្រាហ្មណស្ស បរិវេសនា វត្តតិ. អថ ខោ ភគវា យេន បរិវេសនា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. អទ្ទសា ខោ កសិភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ បិណ្ឌាយ ឋិតំ. ទិស្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ ខោ, សមណ, កសាមិ ច វបាមិ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជាមិ. ត្វម្បិ, សមណ, កសស្សុ ច វបស្សុ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជស្សូ’’តិ. ‘‘អហម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, កសាមិ ច វបាមិ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជាមី’’តិ. ន ខោ មយំ បស្សាម ភោតោ គោតមស្ស យុគំ វា នង្គលំ វា ផាលំ វា បាចនំ វា ពលីពទ្ទេ វា, អថ ច បន ភវំ គោតមោ ឯវមាហ – ‘‘អហម្បិ ខោ, ព្រាហ្មណ, កសាមិ ច វបាមិ ច, កសិត្វា ច វបិត្វា ច ភុញ្ជាមី’’តិ. អថ ខោ កសិភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កស្សកោ បដិជានាសិ, ន ច បស្សាមិ តេ កសិំ;

កស្សកោ បុច្ឆិតោ ព្រូហិ, កថំ ជានេមុ តំ កសិ’’ន្តិ.

‘‘សទ្ធា ពីជំ តបោ វុដ្ឋិ, បញ្ញា មេ យុគនង្គលំ;

ហិរី ឦសា មនោ យោត្តំ, សតិ មេ ផាលបាចនំ.

‘‘កាយគុត្តោ វចីគុត្តោ, អាហារេ ឧទរេ យតោ;

សច្ចំ ករោមិ និទ្ទានំ, សោរច្ចំ មេ បមោចនំ.

‘‘វីរិយំ មេ ធុរធោរយ្ហំ, យោគក្ខេមាធិវាហនំ;

គច្ឆតិ អនិវត្តន្តំ, យត្ថ គន្ត្វា ន សោចតិ.

‘‘ឯវមេសា កសី កដ្ឋា, សា ហោតិ អមតប្ផលា;

ឯតំ កសិំ កសិត្វាន, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ.

‘‘ភុញ្ជតុ ភវំ គោតមោ. កស្សកោ ភវំ. យញ្ហិ ភវំ គោតមោ អមតប្ផលម្បិ កសិំ កសតី’’តិ [ភាសតីតិ (ក.)].

‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យំ,

សម្បស្សតំ ព្រាហ្មណ នេស ធម្មោ;

គាថាភិគីតំ បនុទន្តិ ពុទ្ធា,

ធម្មេ សតិ ព្រាហ្មណ វុត្តិរេសា.

‘‘អញ្ញេន ច កេវលិនំ មហេសិំ,

ខីណាសវំ កុក្កុច្ចវូបសន្តំ;

អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋហស្សុ,

ខេត្តញ្ហិ តំ បុញ្ញបេក្ខស្ស ហោតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, កសិភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

២. ឧទយសុត្តំ

១៩៨. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧទយស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ. អថ ខោ ឧទយោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បត្តំ ឱទនេន បូរេសិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ឧទយស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ…បេ… តតិយម្បិ ខោ ឧទយោ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ បត្តំ ឱទនេន បូរេត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បកដ្ឋកោយំ សមណោ គោតមោ បុនប្បុនំ អាគច្ឆតី’’តិ.

‘‘បុនប្បុនញ្ចេវ វបន្តិ ពីជំ, បុនប្បុនំ វស្សតិ ទេវរាជា;

បុនប្បុនំ ខេត្តំ កសន្តិ កស្សកា, បុនប្បុនំ ធញ្ញមុបេតិ រដ្ឋំ.

‘‘បុនប្បុនំ យាចកា យាចយន្តិ, បុនប្បុនំ ទានបតី ទទន្តិ;

បុនប្បុនំ ទានបតី ទទិត្វា, បុនប្បុនំ សគ្គមុបេន្តិ ឋានំ.

‘‘បុនប្បុនំ ខីរនិកា ទុហន្តិ, បុនប្បុនំ វច្ឆោ ឧបេតិ មាតរំ;

បុនប្បុនំ កិលមតិ ផន្ទតិ ច, បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ.

‘‘បុនប្បុនំ ជាយតិ មីយតិ ច, បុនប្បុនំ សិវថិកំ [សីវថិកំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ហរន្តិ;

មគ្គញ្ច លទ្ធា អបុនព្ភវាយ, ន បុនប្បុនំ ជាយតិ ភូរិបញ្ញោ’’តិ [បុនប្បុនំ ជាយតិ ភូរិបញ្ញោតិ (ស្យា. កំ. ក.)].

ឯវំ វុត្តេ, ឧទយោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៣. ទេវហិតសុត្តំ

១៩៩. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា វាតេហាពាធិកោ ហោតិ; អាយស្មា ច ឧបវាណោ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥង្ឃ មេ ត្វំ, ឧបវាណ, ឧណ្ហោទកំ ជានាហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ ភគវតោ បដិស្សុត្វា និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន ទេវហិតស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. អទ្ទសា ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ តុណ្ហីភូតំ ឯកមន្តំ ឋិតំ. ទិស្វាន អាយស្មន្តំ ឧបវាណំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘តុណ្ហីភូតោ ភវំ តិដ្ឋំ, មុណ្ឌោ សង្ឃាដិបារុតោ;

កិំ បត្ថយានោ កិំ ឯសំ, កិំ នុ យាចិតុមាគតោ’’តិ.

‘‘អរហំ សុគតោ លោកេ, វាតេហាពាធិកោ មុនិ;

សចេ ឧណ្ហោទកំ អត្ថិ, មុនិនោ ទេហិ ព្រាហ្មណ.

‘‘បូជិតោ បូជនេយ្យានំ, សក្ករេយ្យាន សក្កតោ;

អបចិតោ អបចេយ្យានំ [អបចិនេយ្យានំ (សី. ស្យា. កំ.) ដីកា ឱលោកេតព្ពា], តស្ស ឥច្ឆាមិ ហាតវេ’’តិ.

អថ ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ ឧណ្ហោទកស្ស កាជំ បុរិសេន គាហាបេត្វា ផាណិតស្ស ច បុដំ អាយស្មតោ ឧបវាណស្ស បាទាសិ. អថ ខោ អាយស្មា ឧបវាណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឧណ្ហោទកេន ន្ហាបេត្វា [នហាបេត្វា (សី. បី.)] ឧណ្ហោទកេន ផាណិតំ អាលោលេត្វា ភគវតោ បាទាសិ. អថ ខោ ភគវតោ អាពាធោ បដិប្បស្សម្ភិ.

អថ ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កត្ថ ទជ្ជា ទេយ្យធម្មំ, កត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ;

កថញ្ហិ យជមានស្ស, កថំ ឥជ្ឈតិ ទក្ខិណា’’តិ.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ យោ វេទី, សគ្គាបាយញ្ច បស្សតិ;

អថោ ជាតិក្ខយំ បត្តោ, អភិញ្ញាវោសិតោ មុនិ.

‘‘ឯត្ថ ទជ្ជា ទេយ្យធម្មំ, ឯត្ថ ទិន្នំ មហប្ផលំ;

ឯវញ្ហិ យជមានស្ស, ឯវំ ឥជ្ឈតិ ទក្ខិណា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ទេវហិតោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៤. មហាសាលសុត្តំ

២០០. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ លូខោ លូខបាវុរណោ [លូខបាបុរណោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ តំ ព្រាហ្មណមហាសាលំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘កិន្នុ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, លូខោ លូខបាវុរណោ’’តិ? ‘‘ឥធ មេ, ភោ គោតម, ចត្តារោ បុត្តា. តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ ឃរា និក្ខាមេន្តី’’តិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឥមា គាថាយោ បរិយាបុណិត្វា សភាយំ មហាជនកាយេ សន្និបតិតេ បុត្តេសុ ច សន្និសិន្នេសុ ភាសស្សុ –

‘‘យេហិ ជាតេហិ នន្ទិស្សំ, យេសញ្ច ភវមិច្ឆិសំ;

តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ, សាវ វារេន្តិ សូករំ.

‘‘អសន្តា កិរ មំ ជម្មា, តាត តាតាតិ ភាសរេ;

រក្ខសា បុត្តរូបេន, តេ ជហន្តិ វយោគតំ.

‘‘អស្សោវ ជិណ្ណោ និព្ភោគោ, ខាទនា អបនីយតិ;

ពាលកានំ បិតា ថេរោ, បរាគារេសុ ភិក្ខតិ.

‘‘ទណ្ឌោវ កិរ មេ សេយ្យោ, យញ្ចេ បុត្តា អនស្សវា;

ចណ្ឌម្បិ គោណំ វារេតិ, អថោ ចណ្ឌម្បិ កុក្កុរំ.

‘‘អន្ធការេ បុរេ ហោតិ, គម្ភីរេ គាធមេធតិ;

ទណ្ឌស្ស អានុភាវេន, ខលិត្វា បតិតិដ្ឋតី’’តិ.

អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ បរិយាបុណិត្វា សភាយំ មហាជនកាយេ សន្និបតិតេ បុត្តេសុ ច សន្និសិន្នេសុ អភាសិ –

‘‘យេហិ ជាតេហិ នន្ទិស្សំ, យេសញ្ច ភវមិច្ឆិសំ;

តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ, សាវ វារេន្តិ សូករំ.

‘‘អសន្តា កិរ មំ ជម្មា, តាត តាតាតិ ភាសរេ;

រក្ខសា បុត្តរូបេន, តេ ជហន្តិ វយោគតំ.

‘‘អស្សោវ ជិណ្ណោ និព្ភោគោ, ខាទនា អបនីយតិ;

ពាលកានំ បិតា ថេរោ, បរាគារេសុ ភិក្ខតិ.

‘‘ទណ្ឌោវ កិរ មេ សេយ្យោ, យញ្ចេ បុត្តា អនស្សវា;

ចណ្ឌម្បិ គោណំ វារេតិ, អថោ ចណ្ឌម្បិ កុក្កុរំ.

‘‘អន្ធការេ បុរេ ហោតិ, គម្ភីរេ គាធមេធតិ;

ទណ្ឌស្ស អានុភាវេន, ខលិត្វា បតិតិដ្ឋតី’’តិ.

អថ ខោ នំ ព្រាហ្មណមហាសាលំ បុត្តា ឃរំ នេត្វា ន្ហាបេត្វា បច្ចេកំ ទុស្សយុគេន អច្ឆាទេសុំ. អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ឯកំ ទុស្សយុគំ អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘មយំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា នាម អាចរិយស្ស អាចរិយធនំ បរិយេសាម. បដិគ្គណ្ហតុ មេ ភវំ គោតមោ អាចរិយធន’’ន្តិ. បដិគ្គហេសិ ភគវា អនុកម្បំ ឧបាទាយ. អថ ខោ សោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៥. មានត្ថទ្ធសុត្តំ

២០១. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន មានត្ថទ្ធោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ. សោ នេវ មាតរំ អភិវាទេតិ, ន បិតរំ អភិវាទេតិ, ន អាចរិយំ អភិវាទេតិ, ន ជេដ្ឋភាតរំ អភិវាទេតិ. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា មហតិយា បរិសាយ បរិវុតោ ធម្មំ ទេសេតិ. អថ ខោ មានត្ថទ្ធស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ សមណោ គោតមោ មហតិយា បរិសាយ បរិវុតោ ធម្មំ ទេសេតិ. យំនូនាហំ យេន សមណោ គោតមោ តេនុបសង្កមេយ្យំ. សចេ មំ សមណោ គោតមោ អាលបិស្សតិ, អហម្បិ តំ អាលបិស្សាមិ. នោ ចេ មំ សមណោ គោតមោ អាលបិស្សតិ, អហម្បិ នាលបិស្សាមី’’តិ. អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តុណ្ហីភូតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. អថ ខោ ភគវា តំ នាលបិ. អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ – ‘នាយំ សមណោ គោតមោ កិញ្ចិ ជានាតី’តិ តតោវ បុន និវត្តិតុកាមោ អហោសិ. អថ ខោ ភគវា មានត្ថទ្ធស្ស ព្រាហ្មណស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ មានត្ថទ្ធំ ព្រាហ្មណំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘ន មានំ ព្រាហ្មណ សាធុ, អត្ថិកស្សីធ ព្រាហ្មណ;

យេន អត្ថេន អាគច្ឆិ, តមេវមនុព្រូហយេ’’តិ.

អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ – ‘‘ចិត្តំ មេ សមណោ គោតមោ ជានាតី’’តិ តត្ថេវ ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវតោ បាទានិ មុខេន ច បរិចុម្ពតិ បាណីហិ ច បរិសម្ពាហតិ, នាមញ្ច សាវេតិ – ‘‘មានត្ថទ្ធាហំ, ភោ គោតម, មានត្ថទ្ធាហំ, ភោ គោតមា’’តិ. អថ ខោ សា បរិសា អព្ភុតចិត្តជាតា [អព្ភុតចិត្តជាតា (សី. ស្យា. កំ. បី.), អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតា (ក.)] អហោសិ – ‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ! អយញ្ហិ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ នេវ មាតរំ អភិវាទេតិ, ន បិតរំ អភិវាទេតិ, ន អាចរិយំ អភិវាទេតិ, ន ជេដ្ឋភាតរំ អភិវាទេតិ; អថ ច បន សមណេ គោតមេ ឯវរូបំ បរមនិបច្ចការំ ករោតី’តិ. អថ ខោ ភគវា មានត្ថទ្ធំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច – ‘‘អលំ, ព្រាហ្មណ, ឧដ្ឋេហិ, សកេ អាសនេ និសីទ. យតោ តេ មយិ ចិត្តំ បសន្ន’’ន្តិ. អថ ខោ មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ សកេ អាសនេ និសីទិត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កេសុ ន មានំ កយិរាថ, កេសុ ចស្ស សគារវោ;

ក្យស្ស អបចិតា អស្សុ, ក្យស្សុ សាធុ សុបូជិតា’’តិ.

‘‘មាតរិ បិតរិ ចាបិ, អថោ ជេដ្ឋម្ហិ ភាតរិ;

អាចរិយេ ចតុត្ថម្ហិ,

តេសុ ន មានំ កយិរាថ;

តេសុ អស្ស សគារវោ,

ត្យស្ស អបចិតា អស្សុ;

ត្យស្សុ សាធុ សុបូជិតា.

‘‘អរហន្តេ សីតីភូតេ, កតកិច្ចេ អនាសវេ;

និហច្ច មានំ អថទ្ធោ, តេ នមស្សេ អនុត្តរេ’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, មានត្ថទ្ធោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៦. បច្ចនីកសុត្តំ

២០២. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន បច្ចនីកសាតោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ. អថ ខោ បច្ចនីកសាតស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហំ យេន សមណោ គោតមោ តេនុបសង្កមេយ្យំ. យំ យទេវ សមណោ គោតមោ ភាសិស្សតិ តំ តទេវស្សាហំ [តទេវ សាហំ (ក.)] បច្ចនីកាស្ស’’ន្តិ [បច្ចនីកស្សន្តិ (បី.), បច្ចនីកសាតន្តិ (ក.)]. តេន ខោ បន សមយេន ភគវា អព្ភោកាសេ ចង្កមតិ. អថ ខោ បច្ចនីកសាតោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ចង្កមន្តំ ឯតទវោច – ‘ភណ សមណធម្ម’ន្តិ.

‘‘ន បច្ចនីកសាតេន, សុវិជានំ សុភាសិតំ;

ឧបក្កិលិដ្ឋចិត្តេន, សារម្ភពហុលេន ច.

‘‘យោ ច វិនេយ្យ សារម្ភំ, អប្បសាទញ្ច ចេតសោ;

អាឃាតំ បដិនិស្សជ្ជ, ស វេ [សចេ (ស្យា. កំ. ក.)] ជញ្ញា សុភាសិត’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ, បច្ចនីកសាតោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៧. នវកម្មិកសុត្តំ

២០៣. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ. តេន ខោ បន សមយេន នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ តស្មិំ វនសណ្ឌេ កម្មន្តំ ការាបេតិ. អទ្ទសា ខោ នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ សាលរុក្ខមូលេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. ទិស្វានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អហំ ខោ ឥមស្មិំ វនសណ្ឌេ កម្មន្តំ ការាបេន្តោ រមាមិ. អយំ សមណោ គោតមោ កិំ ការាបេន្តោ រមតី’’តិ? អថ ខោ នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កេ នុ កម្មន្តា ករីយន្តិ, ភិក្ខុ សាលវនេ តវ;

យទេកកោ អរញ្ញស្មិំ, រតិំ វិន្ទតិ គោតមោ’’តិ.

‘‘ន មេ វនស្មិំ ករណីយមត្ថិ,

ឧច្ឆិន្នមូលំ មេ វនំ វិសូកំ;

ស្វាហំ វនេ និព្ពនថោ វិសល្លោ,

ឯកោ រមេ អរតិំ វិប្បហាយា’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, នវកម្មិកភារទ្វាជោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៨. កដ្ឋហារសុត្តំ

២០៤. ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ វិហរតិ អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរស្ស ភារទ្វាជគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស សម្ពហុលា អន្តេវាសិកា កដ្ឋហារកា មាណវកា យេន វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា អទ្ទសំសុ ភគវន្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. ទិស្វាន យេន ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភារទ្វាជគោត្តំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ – ‘‘យគ្ឃេ, ភវំ ជានេយ្យាសិ! អសុកស្មិំ វនសណ្ឌេ សមណោ និសិន្នោ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា’’. អថ ខោ ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ តេហិ មាណវកេហិ សទ្ធិំ យេន សោ វនសណ្ឌោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសា ខោ ភគវន្តំ តស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. ទិស្វាន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘គម្ភីររូបេ ពហុភេរវេ វនេ,

សុញ្ញំ អរញ្ញំ វិជនំ វិគាហិយ;

អនិញ្ជមានេន ឋិតេន វគ្គុនា,

សុចារុរូបំ វត ភិក្ខុ ឈាយសិ.

‘‘ន យត្ថ គីតំ នបិ យត្ថ វាទិតំ,

ឯកោ អរញ្ញេ វនវស្សិតោ មុនិ;

អច្ឆេររូបំ បដិភាតិ មំ ឥទំ,

យទេកកោ បីតិមនោ វនេ វសេ.

‘‘មញ្ញាមហំ លោកាធិបតិសហព្យតំ,

អាកង្ខមានោ តិទិវំ អនុត្តរំ;

កស្មា ភវំ វិជនមរញ្ញមស្សិតោ,

តបោ ឥធ កុព្ពសិ ព្រហ្មបត្តិយា’’តិ.

‘‘យា កាចិ កង្ខា អភិនន្ទនា វា,

អនេកធាតូសុ បុថូ សទាសិតា;

អញ្ញាណមូលប្បភវា បជប្បិតា,

សព្ពា មយា ព្យន្តិកតា សមូលិកា.

‘‘ស្វាហំ អកង្ខោ អសិតោ អនូបយោ,

សព្ពេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធទស្សនោ;

បប្បុយ្យ សម្ពោធិមនុត្តរំ សិវំ,

ឈាយាមហំ ព្រហ្ម រហោ វិសារទោ’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភារទ្វាជគោត្តោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

៩. មាតុបោសកសុត្តំ

២០៥. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ មាតុបោសកោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ មាតុបោសកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហញ្ហិ, ភោ គោតម, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសាមិ, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសិត្វា មាតាបិតរោ បោសេមិ. កច្ចាហំ, ភោ គោតម, ឯវំការី កិច្ចការី ហោមី’’តិ? ‘‘តគ្ឃ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឯវំការី កិច្ចការី ហោសិ. យោ ខោ, ព្រាហ្មណ, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសតិ, ធម្មេន ភិក្ខំ បរិយេសិត្វា មាតាបិតរោ បោសេតិ, ពហុំ សោ បុញ្ញំ បសវតី’’តិ.

‘‘យោ មាតរំ បិតរំ វា, មច្ចោ ធម្មេន បោសតិ;

តាយ នំ បារិចរិយាយ, មាតាបិតូសុ បណ្ឌិតា;

ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, មាតុបោសកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

១០. ភិក្ខកសុត្តំ

២០៦. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ភិក្ខកោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ ភិក្ខកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អហម្បិ ខោ, ភោ គោតម, ភិក្ខកោ, ភវម្បិ ភិក្ខកោ, ឥធ នោ កិំ នានាករណ’’ន្តិ?

‘‘ន តេន ភិក្ខកោ ហោតិ, យាវតា ភិក្ខតេ បរេ;

វិស្សំ ធម្មំ សមាទាយ, ភិក្ខុ ហោតិ ន តាវតា.

‘‘យោធ បុញ្ញញ្ច បាបញ្ច, ពាហិត្វា ព្រហ្មចរិយំ;

សង្ខាយ លោកេ ចរតិ, ស វេ ភិក្ខូតិ វុច្ចតី’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, ភិក្ខកោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម…បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គត’’ន្តិ.

១១. សង្គារវសុត្តំ

២០៧. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន សង្គារវោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន បរិសុទ្ធិំ បច្ចេតិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, សង្គារវោ នាម ព្រាហ្មណោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន សុទ្ធិំ បច្ចេតិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា យេន សង្គារវស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន.

អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន សង្គារវស្ស ព្រាហ្មណស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ សង្គារវោ ព្រាហ្មណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ សង្គារវំ ព្រាហ្មណំ ភគវា ឯតទវោច – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន សុទ្ធិំ បច្ចេសិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរសី’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ គោតម’’. ‘‘កិំ បន ត្វំ, ព្រាហ្មណ, អត្ថវសំ សម្បស្សមានោ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកសុទ្ធិំ បច្ចេសិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរសី’’តិ? ‘‘ឥធ មេ, ភោ គោតម [ឥធ មេ ភោ គោតម អហំ (បី. ក.)], យំ ទិវា បាបកម្មំ កតំ ហោតិ, តំ សាយំ ន្ហានេន [នហានេន (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បវាហេមិ, យំ រត្តិំ បាបកម្មំ កតំ ហោតិ តំ បាតំ ន្ហានេន បវាហេមិ. ឥមំ ខ្វាហំ, ភោ គោតម, អត្ថវសំ សម្បស្សមានោ ឧទកសុទ្ធិកោ, ឧទកេន សុទ្ធិំ បច្ចេមិ, សាយំ បាតំ ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរាមី’’តិ.

‘‘ធម្មោ រហទោ ព្រាហ្មណ សីលតិត្ថោ,

អនាវិលោ សព្ភិ សតំ បសត្ថោ;

យត្ថ ហវេ វេទគុនោ សិនាតា,