៥. មារធីតុសុត្តំ

១៦១. អថ ខោ មារោ បាបិមា ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា និព្ពេជនីយា គាថាយោ អភាសិត្វា តម្ហា ឋានា អបក្កម្ម ភគវតោ អវិទូរេ បថវិយំ បល្លង្កេន និសីទិ តុណ្ហីភូតោ មង្កុភូតោ បត្តក្ខន្ធោ អធោមុខោ បជ្ឈាយន្តោ អប្បដិភានោ កដ្ឋេន ភូមិំ វិលិខន្តោ. អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ យេន មារោ បាបិមា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា មារំ បាបិមន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិំសុ –

‘‘កេនាសិ ទុម្មនោ តាត, បុរិសំ កំ នុ សោចសិ;

មយំ តំ រាគបាសេន, អារញ្ញមិវ កុញ្ជរំ;

ពន្ធិត្វា អានយិស្សាម, វសគោ តេ ភវិស្សតី’’តិ.

‘‘អរហំ សុគតោ លោកេ, ន រាគេន សុវានយោ;

មារធេយ្យំ អតិក្កន្តោ, តស្មា សោចាមហំ ភុស’’ន្តិ.

អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បាទេ តេ, សមណ, បរិចារេមា’’តិ. អថ ខោ ភគវា ន មនសាកាសិ, យថា តំ អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ.

អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ ឯកមន្តំ អបក្កម្ម ឯវំ សមចិន្តេសុំ – ‘‘ឧច្ចាវចា ខោ បុរិសានំ អធិប្បាយា. យំនូន មយំ ឯកសតំ ឯកសតំ កុមារិវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនេយ្យាមា’’តិ. អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ ឯកសតំ ឯកសតំ កុមារិវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បាទេ តេ, សមណ, បរិចារេមា’’តិ. តម្បិ ភគវា ន មនសាកាសិ, យថា តំ អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ.

អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ ឯកមន្តំ អបក្កម្ម ឯវំ សមចិន្តេសុំ – ‘‘ឧច្ចាវចា ខោ បុរិសានំ អធិប្បាយា. យំនូន មយំ ឯកសតំ ឯកសតំ អវិជាតវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនេយ្យាមា’’តិ. អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ ឯកសតំ ឯកសតំ អវិជាតវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បាទេ តេ, សមណ, បរិចារេមា’’តិ. តម្បិ ភគវា ន មនសាកាសិ, យថា តំ អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ.

អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… យំនូន មយំ ឯកសតំ ឯកសតំ សកិំ វិជាតវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនេយ្យាមាតិ. អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… សកិំ វិជាតវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បាទេ តេ, សមណ, បរិចារេមា’’តិ. តម្បិ ភគវា ន មនសាកាសិ, យថា តំ អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ.

អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… យំនូន មយំ ឯកសតំ ឯកសតំ ទុវិជាតវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនេយ្យាមាតិ. អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… ទុវិជាតវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនិត្វា យេន ភគវា…បេ… យថា តំ អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ. អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… មជ្ឈិមិត្ថិវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនេយ្យាមាតិ. អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… មជ្ឈិមិត្ថិវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនិត្វា…បេ… អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ.

អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… មហិត្ថិវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនេយ្យាមាតិ. អថ ខោ តណ្ហា ច…បេ… មហិត្ថិវណ្ណសតំ អភិនិម្មិនិត្វា យេន ភគវា…បេ… អនុត្តរេ ឧបធិសង្ខយេ វិមុត្តោ. អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ ឯកមន្តំ អបក្កម្ម ឯតទវោចុំ – សច្ចំ កិរ នោ បិតា អវោច –

‘‘អរហំ សុគតោ លោកេ, ន រាគេន សុវានយោ;

មារធេយ្យំ អតិក្កន្តោ, តស្មា សោចាមហំ ភុស’’ន្តិ.

‘‘យញ្ហិ មយំ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា អវីតរាគំ ឥមិនា ឧបក្កមេន ឧបក្កមេយ្យាម ហទយំ វាស្ស ផលេយ្យ, ឧណ្ហំ លោហិតំ វា មុខតោ ឧគ្គច្ឆេយ្យ, ឧម្មាទំ វា បាបុណេយ្យ ចិត្តក្ខេបំ វា. សេយ្យថា វា បន នឡោ ហរិតោ លុតោ ឧស្សុស្សតិ វិសុស្សតិ មិលាយតិ; ឯវមេវ ឧស្សុស្សេយ្យ វិសុស្សេយ្យ មិលាយេយ្យា’’តិ.

អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ តណ្ហា មារធីតា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘សោកាវតិណ្ណោ នុ វនម្ហិ ឈាយសិ,

វិត្តំ នុ ជីនោ ឧទ បត្ថយានោ;

អាគុំ នុ គាមស្មិមកាសិ កិញ្ចិ,

កស្មា ជនេន ន ករោសិ សក្ខិំ;

សក្ខី ន សម្បជ្ជតិ កេនចិ តេ’’តិ.

‘‘អត្ថស្ស បត្តិំ ហទយស្ស សន្តិំ,

ជេត្វាន សេនំ បិយសាតរូបំ;

ឯកោហំ [ឯកាហំ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ឈាយំ សុខមនុពោធិំ,

តស្មា ជនេន ន ករោមិ សក្ខិំ;

សក្ខី ន សម្បជ្ជតិ កេនចិ មេ’’តិ.

អថ ខោ អរតិ [អរតិ ច (ក.)] មារធីតា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កថំ វិហារីពហុលោធ ភិក្ខុ,

បញ្ចោឃតិណ្ណោ អតរីធ ឆដ្ឋំ;

កថំ ឈាយិំ [កថំ ឈាយំ (ស្យា. កំ. បី.), កថជ្ឈាយំ (ក.)] ពហុលំ កាមសញ្ញា,

បរិពាហិរា ហោន្តិ អលទ្ធ យោ ត’’ន្តិ.

‘‘បស្សទ្ធកាយោ សុវិមុត្តចិត្តោ,

អសង្ខរានោ សតិមា អនោកោ;

អញ្ញាយ ធម្មំ អវិតក្កឈាយី,

ន កុប្បតិ ន សរតិ ន ថិនោ [ន កុប្បតី នស្សរតី ន ថីនោ (សី.)].

‘‘ឯវំវិហារីពហុលោធ ភិក្ខុ,

បញ្ចោឃតិណ្ណោ អតរីធ ឆដ្ឋំ;

ឯវំ ឈាយិំ ពហុលំ កាមសញ្ញា,

បរិពាហិរា ហោន្តិ អលទ្ធ យោ ត’’ន្តិ.

អថ ខោ រគា [រគាច (ក.)] មារធីតា ភគវតោ សន្តិកេ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អច្ឆេជ្ជ តណ្ហំ គណសង្ឃចារី,

អទ្ធា ចរិស្សន្តិ [តរិស្សន្តិ (សី.)] ពហូ ច សទ្ធា;

ពហុំ វតាយំ ជនតំ អនោកោ,

អច្ឆេជ្ជ នេស្សតិ មច្ចុរាជស្ស បារ’’ន្តិ.

‘‘នយន្តិ វេ មហាវីរា, សទ្ធម្មេន តថាគតា;

ធម្មេន នយមានានំ, កា ឧសូយា វិជានត’’ន្តិ.

អថ ខោ តណ្ហា ច អរតិ ច រគា ច មារធីតរោ យេន មារោ បាបិមា តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទសា ខោ មារោ បាបិមា តណ្ហញ្ច អរតិញ្ច រគញ្ច មារធីតរោ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តិយោ. ទិស្វាន គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘ពាលា កុមុទនាឡេហិ, បព្ពតំ អភិមត្ថថ [អភិមន្ថថ (សី.)];

គិរិំ នខេន ខនថ, អយោ ទន្តេហិ ខាទថ.

‘‘សេលំវ សិរសូហច្ច [សិរសិ ឩហច្ច (សី.), សិរសិ ឱហច្ច (ស្យា. កំ.)], បាតាលេ គាធមេសថ;

ខាណុំវ ឧរសាសជ្ជ, និព្ពិជ្ជាបេថ គោតមា’’តិ.

‘‘ទទ្ទល្លមានា អាគញ្ឆុំ, តណ្ហា ច អរតី រគា;

តា តត្ថ បនុទី សត្ថា, តូលំ ភដ្ឋំវ មាលុតោ’’តិ.

តតិយោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

សម្ពហុលា សមិទ្ធិ ច, គោធិកំ សត្តវស្សានិ;

ធីតរំ ទេសិតំ ពុទ្ធ, សេដ្ឋេន ឥមំ មារបញ្ចកន្តិ.

មារសំយុត្តំ សមត្តំ.