១. បឋមវគ្គោ

១. បឋមកស្សបសុត្តំ

៨២. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ កស្សបោ ទេវបុត្តោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ កស្សបោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ភិក្ខុំ ភគវា បកាសេសិ, នោ ច ភិក្ខុនោ អនុសាស’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ កស្សប, តញ្ញេវេត្ថ បដិភាតូ’’តិ.

‘‘សុភាសិតស្ស សិក្ខេថ, សមណូបាសនស្ស ច;

ឯកាសនស្ស ច រហោ, ចិត្តវូបសមស្ស ចា’’តិ.

ឥទមវោច កស្សបោ ទេវបុត្តោ; សមនុញ្ញោ សត្ថា អហោសិ. អថ ខោ កស្សបោ ទេវបុត្តោ ‘‘សមនុញ្ញោ មេ សត្ថា’’តិ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយីតិ.

២. ទុតិយកស្សបសុត្តំ

៨៣. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ កស្សបោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ភិក្ខុ សិយា ឈាយី វិមុត្តចិត្តោ,

អាកង្ខេ ចេ ហទយស្សានុបត្តិំ;

លោកស្ស ញត្វា ឧទយព្ពយញ្ច,

សុចេតសោ អនិស្សិតោ តទានិសំសោ’’តិ.

៣. មាឃសុត្តំ

៨៤. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ មាឃោ ទេវបុត្តោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ មាឃោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កិំសុ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កិំសុ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កិស្សស្សុ ឯកធម្មស្ស, វធំ រោចេសិ គោតមា’’តិ.

‘‘កោធំ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កោធំ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កោធស្ស វិសមូលស្ស, មធុរគ្គស្ស វត្រភូ;

វធំ អរិយា បសំសន្តិ, តញ្ហិ ឆេត្វា ន សោចតី’’តិ.

៤. មាគធសុត្តំ

៨៥. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ មាគធោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កតិ លោកស្មិំ បជ្ជោតា, យេហិ លោកោ បកាសតិ;

ភវន្តំ បុដ្ឋុមាគម្ម, កថំ ជានេមុ តំ មយ’’ន្តិ.

‘‘ចត្តារោ លោកេ បជ្ជោតា, បញ្ចមេត្ថ ន វិជ្ជតិ;

ទិវា តបតិ អាទិច្ចោ, រត្តិមាភាតិ ចន្ទិមា.

‘‘អថ អគ្គិ ទិវារត្តិំ, តត្ថ តត្ថ បកាសតិ;

សម្ពុទ្ធោ តបតំ សេដ្ឋោ, ឯសា អាភា អនុត្តរា’’តិ.

៥. ទាមលិសុត្តំ

៨៦. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ ទាមលិ ទេវបុត្តោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ ទាមលិ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ករណីយមេតំ ព្រាហ្មណេន, បធានំ អកិលាសុនា;

កាមានំ វិប្បហានេន, ន តេនាសីសតេ ភវ’’ន្តិ.

‘‘នត្ថិ កិច្ចំ ព្រាហ្មណស្ស (ទាមលីតិ ភគវា),

កតកិច្ចោ ហិ ព្រាហ្មណោ.

‘‘យាវ ន គាធំ លភតិ នទីសុ,

អាយូហតិ សព្ពគត្តេភិ ជន្តុ;

គាធញ្ច លទ្ធាន ថលេ ឋិតោ យោ,

នាយូហតី បារគតោ ហិ សោវ [សោតិ (សី. បី. ក.), ហោតិ (ស្យា. កំ.), សោ (?)].

‘‘ឯសូបមា ទាមលិ ព្រាហ្មណស្ស,

ខីណាសវស្ស និបកស្ស ឈាយិនោ;

បប្បុយ្យ ជាតិមរណស្ស អន្តំ,

នាយូហតី បារគតោ ហិ សោ’’តិ [ហោតីតិ (ស្យា. កំ.)].

៦. កាមទសុត្តំ

៨៧. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ កាមទោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទុក្ករំ ភគវា, សុទុក្ករំ ភគវា’’តិ.

‘‘ទុក្ករំ វាបិ ករោន្តិ (កាមទាតិ ភគវា),

សេខា សីលសមាហិតា;

ឋិតត្តា អនគារិយុបេតស្ស,

តុដ្ឋិ ហោតិ សុខាវហា’’តិ.

‘‘ទុល្លភា ភគវា យទិទំ តុដ្ឋី’’តិ.

‘‘ទុល្លភំ វាបិ លភន្តិ (កាមទាតិ ភគវា),

ចិត្តវូបសមេ រតា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច,

ភាវនាយ រតោ មនោ’’តិ.

‘‘ទុស្សមាទហំ ភគវា យទិទំ ចិត្ត’’ន្តិ.

‘‘ទុស្សមាទហំ វាបិ សមាទហន្តិ (កាមទាតិ ភគវា),

ឥន្ទ្រិយូបសមេ រតា;

តេ ឆេត្វា មច្ចុនោ ជាលំ,

អរិយា គច្ឆន្តិ កាមទា’’តិ.

‘‘ទុគ្គមោ ភគវា វិសមោ មគ្គោ’’តិ.

‘‘ទុគ្គមេ វិសមេ វាបិ, អរិយា គច្ឆន្តិ កាមទ;

អនរិយា វិសមេ មគ្គេ, បបតន្តិ អវំសិរា;

អរិយានំ សមោ មគ្គោ, អរិយា ហិ វិសមេ សមា’’តិ.

៧. បញ្ចាលចណ្ឌសុត្តំ

៨៨. សាវត្ថិនិទានំ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ បញ្ចាលចណ្ឌោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សម្ពាធេ វត ឱកាសំ, អវិន្ទិ ភូរិមេធសោ;

យោ ឈានមពុជ្ឈិ [ឈានមពុធា (ក. សី.), ឈានមពុទ្ធិ (ស្យា. កំ. បី. ក.)] ពុទ្ធោ, បដិលីននិសភោ មុនី’’តិ.

‘‘សម្ពាធេ វាបិ វិន្ទន្តិ (បញ្ចាលចណ្ឌាតិ ភគវា),

ធម្មំ និព្ពានបត្តិយា;

យេ សតិំ បច្ចលត្ថំសុ,

សម្មា តេ សុសមាហិតា’’តិ.

៨. តាយនសុត្តំ

៨៩. សាវត្ថិនិទានំ. អថ ខោ តាយនោ ទេវបុត្តោ បុរាណតិត្ថករោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ តាយនោ ទេវបុត្តោ ភគវតោ សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘ឆិន្ទ សោតំ បរក្កម្ម, កាមេ បនុទ ព្រាហ្មណ;

នប្បហាយ មុនី កាមេ, នេកត្តមុបបជ្ជតិ.

‘‘កយិរា ចេ កយិរាថេនំ, ទឡ្ហមេនំ បរក្កមេ;

សិថិលោ ហិ បរិព្ពាជោ, ភិយ្យោ អាកិរតេ រជំ.

‘‘អកតំ ទុក្កដំ [ទុក្កតំ (សី. បី.)] សេយ្យោ, បច្ឆា តបតិ ទុក្កដំ;

កតញ្ច សុកតំ សេយ្យោ, យំ កត្វា នានុតប្បតិ.

‘‘កុសោ យថា ទុគ្គហិតោ, ហត្ថមេវានុកន្តតិ;

សាមញ្ញំ ទុប្បរាមដ្ឋំ, និរយាយូបកឌ្ឍតិ.

‘‘យំ កិញ្ចិ សិថិលំ កម្មំ, សំកិលិដ្ឋញ្ច យំ វតំ;

សង្កស្សរំ ព្រហ្មចរិយំ, ន តំ ហោតិ មហប្ផល’’ន្តិ.

ឥទមវោច តាយនោ ទេវបុត្តោ; ឥទំ វត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយីតិ.

អថ ខោ ភគវា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥមំ, ភិក្ខវេ, រត្តិំ តាយនោ នាម ទេវបុត្តោ បុរាណតិត្ថករោ អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណោ កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ, ភិក្ខវេ, តាយនោ ទេវបុត្តោ មម សន្តិកេ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

‘‘ឆិន្ទ សោតំ បរក្កម្ម, កាមេ បនុទ ព្រាហ្មណ;

នប្បហាយ មុនី កាមេ, នេកត្តមុបបជ្ជតិ.

‘‘កយិរា ចេ កយិរាថេនំ, ទឡ្ហមេនំ បរក្កមេ;

សិថិលោ ហិ បរិព្ពាជោ, ភិយ្យោ អាកិរតេ រជំ.

‘‘អកតំ ទុក្កដំ សេយ្យោ, បច្ឆា តបតិ ទុក្កដំ;

កតញ្ច សុកតំ សេយ្យោ, យំ កត្វា នានុតប្បតិ.

‘‘កុសោ យថា ទុគ្គហិតោ, ហត្ថមេវានុកន្តតិ;

សាមញ្ញំ ទុប្បរាមដ្ឋំ, និរយាយូបកឌ្ឍតិ.

‘‘យំ កិញ្ចិ សិថិលំ កម្មំ, សំកិលិដ្ឋញ្ច យំ វតំ;

សង្កស្សរំ ព្រហ្មចរិយំ, ន តំ ហោតិ មហប្ផល’’ន្តិ.

‘‘ឥទមវោច, ភិក្ខវេ, តាយនោ ទេវបុត្តោ, ឥទំ វត្វា មំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិ. ឧគ្គណ្ហាថ, ភិក្ខវេ, តាយនគាថា; បរិយាបុណាថ, ភិក្ខវេ, តាយនគាថា; ធារេថ, ភិក្ខវេ, តាយនគាថា. អត្ថសំហិតា, ភិក្ខវេ, តាយនគាថា អាទិព្រហ្មចរិយិកា’’តិ.

៩. ចន្ទិមសុត្តំ

៩០. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន ចន្ទិមា ទេវបុត្តោ រាហុនា អសុរិន្ទេន គហិតោ ហោតិ. អថ ខោ ចន្ទិមា ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ អនុស្សរមានោ តាយំ វេលាយំ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘នមោ តេ ពុទ្ធ វីរត្ថុ, វិប្បមុត្តោសិ សព្ពធិ;

សម្ពាធបដិបន្នោស្មិ, តស្ស មេ សរណំ ភវា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ចន្ទិមំ ទេវបុត្តំ អារព្ភ រាហុំ អសុរិន្ទំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘តថាគតំ អរហន្តំ, ចន្ទិមា សរណំ គតោ;

រាហុ ចន្ទំ បមុញ្ចស្សុ, ពុទ្ធា លោកានុកម្បកា’’តិ.

អថ ខោ រាហុ អសុរិន្ទោ ចន្ទិមំ ទេវបុត្តំ មុញ្ចិត្វា តរមានរូបោ យេន វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតំ ខោ រាហុំ អសុរិន្ទំ វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កិំ នុ សន្តរមានោវ, រាហុ ចន្ទំ បមុញ្ចសិ;

សំវិគ្គរូបោ អាគម្ម, កិំ នុ ភីតោវ តិដ្ឋសី’’តិ.

‘‘សត្តធា មេ ផលេ មុទ្ធា, ជីវន្តោ ន សុខំ លភេ;

ពុទ្ធគាថាភិគីតោម្ហិ, នោ ចេ មុញ្ចេយ្យ ចន្ទិម’’ន្តិ.

១០. សូរិយសុត្តំ

៩១. សាវត្ថិនិទានំ. តេន ខោ បន សមយេន សូរិយោ ទេវបុត្តោ រាហុនា អសុរិន្ទេន គហិតោ ហោតិ. អថ ខោ សូរិយោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ អនុស្សរមានោ តាយំ វេលាយំ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘នមោ តេ ពុទ្ធ វីរត្ថុ, វិប្បមុត្តោសិ សព្ពធិ;

សម្ពាធបដិបន្នោស្មិ, តស្ស មេ សរណំ ភវា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា សូរិយំ ទេវបុត្តំ អារព្ភ រាហុំ អសុរិន្ទំ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘តថាគតំ អរហន្តំ, សូរិយោ សរណំ គតោ;

រាហុ សូរិយំ [សុរិយំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] បមុញ្ចស្សុ, ពុទ្ធា លោកានុកម្បកា.

‘‘យោ អន្ធការេ តមសិ បភង្ករោ,

វេរោចនោ មណ្ឌលី ឧគ្គតេជោ;

មា រាហុ គិលី ចរមន្តលិក្ខេ,

បជំ មមំ រាហុ បមុញ្ច សូរិយ’’ន្តិ.

អថ ខោ រាហុ អសុរិន្ទោ សូរិយំ ទេវបុត្តំ មុញ្ចិត្វា តរមានរូបោ យេន វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតំ ខោ រាហុំ អសុរិន្ទំ វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កិំ នុ សន្តរមានោវ, រាហុ សូរិយំ បមុញ្ចសិ;

សំវិគ្គរូបោ អាគម្ម, កិំ នុ ភីតោវ តិដ្ឋសី’’តិ.

‘‘សត្តធា មេ ផលេ មុទ្ធា, ជីវន្តោ ន សុខំ លភេ;

ពុទ្ធគាថាភិគីតោម្ហិ, នោ ចេ មុញ្ចេយ្យ សូរិយ’’ន្តិ.

បឋមោ វគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទ្វេ កស្សបា ច មាឃោ ច, មាគធោ ទាមលិ កាមទោ;

បញ្ចាលចណ្ឌោ តាយនោ, ចន្ទិមសូរិយេន តេ ទសាតិ.