២. ឆព្ពិសោធនសុត្តំ

៩៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាករោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ភាសិតំ នេវ អភិនន្ទិតព្ពំ នប្បដិក្កោសិតព្ពំ. អនភិនន្ទិត្វា អប្បដិក្កោសិត្វា បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ – ‘ចត្តារោមេ, អាវុសោ, វោហារា តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតា. កតមេ ចត្តារោ? ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋវាទិតា, សុតេ សុតវាទិតា, មុតេ មុតវាទិតា, វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតវាទិតា – ឥមេ ខោ, អាវុសោ, ចត្តារោ វោហារា តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតា. កថំ ជានតោ បនាយស្មតោ, កថំ បស្សតោ ឥមេសុ ចតូសុ វោហារេសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ? ខីណាសវស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ វុសិតវតោ កតករណីយស្ស ឱហិតភារស្ស អនុប្បត្តសទត្ថស្ស បរិក្ខីណភវសំយោជនស្ស សម្មទញ្ញាវិមុត្តស្ស អយមនុធម្មោ ហោតិ វេយ្យាករណាយ – ‘ទិដ្ឋេ ខោ អហំ, អាវុសោ, អនុបាយោ អនបាយោ អនិស្សិតោ អប្បដិពទ្ធោ វិប្បមុត្តោ វិសំយុត្តោ វិមរិយាទីកតេន ចេតសា វិហរាមិ. សុតេ ខោ អហំ, អាវុសោ…បេ… មុតេ ខោ អហំ, អាវុសោ… វិញ្ញាតេ ខោ អហំ, អាវុសោ, អនុបាយោ អនបាយោ អនិស្សិតោ អប្បដិពទ្ធោ វិប្បមុត្តោ វិសំយុត្តោ វិមរិយាទីកតេន ចេតសា វិហរាមិ. ឯវំ ខោ មេ, អាវុសោ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឥមេសុ ចតូសុ វោហារេសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិតព្ពំ អនុមោទិតព្ពំ. ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧត្តរិំ បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ.

៩៩. ‘‘‘បញ្ចិមេ, អាវុសោ, ឧបាទានក្ខន្ធា តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតា. កតមេ បញ្ច? សេយ្យថិទំ – រូបុបាទានក្ខន្ធោ, វេទនុបាទានក្ខន្ធោ, សញ្ញុបាទានក្ខន្ធោ, សង្ខារុបាទានក្ខន្ធោ, វិញ្ញាណុបាទានក្ខន្ធោ – ឥមេ ខោ, អាវុសោ, បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតា. កថំ ជានតោ បនាយស្មតោ, កថំ បស្សតោ ឥមេសុ បញ្ចសុ ឧបាទានក្ខន្ធេសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ? ខីណាសវស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ វុសិតវតោ កតករណីយស្ស ឱហិតភារស្ស អនុប្បត្តសទត្ថស្ស បរិក្ខីណភវសំយោជនស្ស សម្មទញ្ញាវិមុត្តស្ស អយមនុធម្មោ ហោតិ វេយ្យាករណាយ – ‘រូបំ ខោ អហំ, អាវុសោ, អពលំ វិរាគុនំ [វិរាគំ (សី. បី.), វិរាគុតំ (ដីកា)] អនស្សាសិកន្តិ វិទិត្វា យេ រូបេ ឧបាយូបាទានា [ឧបយូបាទានា (ក.)] ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយា តេសំ ខយា វិរាគា និរោធា ចាគា បដិនិស្សគ្គា វិមុត្តំ មេ ចិត្តន្តិ បជានាមិ. វេទនំ ខោ អហំ, អាវុសោ…បេ… សញ្ញំ ខោ អហំ, អាវុសោ… សង្ខារេ ខោ អហំ, អាវុសោ… វិញ្ញាណំ ខោ អហំ, អាវុសោ, អពលំ វិរាគុនំ អនស្សាសិកន្តិ វិទិត្វា យេ វិញ្ញាណេ ឧបាយូបាទានា ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយា តេសំ ខយា វិរាគា និរោធា ចាគា បដិនិស្សគ្គា វិមុត្តំ មេ ចិត្តន្តិ បជានាមិ. ឯវំ ខោ មេ, អាវុសោ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឥមេសុ បញ្ចសុ ឧបាទានក្ខន្ធេសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិតព្ពំ, អនុមោទិតព្ពំ. ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧត្តរិំ បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ.

១០០. ‘‘‘ឆយិមា, អាវុសោ, ធាតុយោ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតា. កតមា ឆ? បថវីធាតុ, អាបោធាតុ, តេជោធាតុ, វាយោធាតុ, អាកាសធាតុ, វិញ្ញាណធាតុ – ឥមា ខោ, អាវុសោ, ឆ ធាតុយោ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតា. កថំ ជានតោ បនាយស្មតោ, កថំ បស្សតោ ឥមាសុ ឆសុ ធាតូសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ? ខីណាសវស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ វុសិតវតោ កតករណីយស្ស ឱហិតភារស្ស អនុប្បត្តសទត្ថស្ស បរិក្ខីណភវសំយោជនស្ស សម្មទញ្ញាវិមុត្តស្ស អយមនុធម្មោ ហោតិ វេយ្យាករណាយ – ‘បថវីធាតុំ ខោ អហំ, អាវុសោ, ន អត្តតោ ឧបគច្ឆិំ, ន ច បថវីធាតុនិស្សិតំ អត្តានំ. យេ ច បថវីធាតុនិស្សិតា ឧបាយូបាទានា ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយា តេសំ ខយា វិរាគា និរោធា ចាគា បដិនិស្សគ្គា វិមុត្តំ មេ ចិត្តន្តិ បជានាមិ. អាបោធាតុំ ខោ អហំ, អាវុសោ…បេ… តេជោធាតុំ ខោ អហំ, អាវុសោ… វាយោធាតុំ ខោ អហំ, អាវុសោ… អាកាសធាតុំ ខោ អហំ, អាវុសោ… វិញ្ញាណធាតុំ ខោ អហំ, អាវុសោ, ន អត្តតោ ឧបគច្ឆិំ, ន ច វិញ្ញាណធាតុនិស្សិតំ អត្តានំ. យេ ច វិញ្ញាណធាតុនិស្សិតា ឧបាយូបាទានា ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយា តេសំ ខយា វិរាគា និរោធា ចាគា បដិនិស្សគ្គា វិមុត្តំ មេ ចិត្តន្តិ បជានាមិ. ឯវំ ខោ មេ, អាវុសោ, ជានតោ, ឯវំ បស្សតោ ឥមាសុ ឆសុ ធាតូសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិតព្ពំ, អនុមោទិតព្ពំ. ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧត្តរិំ បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ.

១០១. ‘‘‘ឆ ខោ បនិមានិ, អាវុសោ, អជ្ឈត្តិកពាហិរានិ [អជ្ឈត្តិកានិ ពាហិរានិ (ស្យា. កំ. បី.)] អាយតនានិ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតានិ. កតមានិ ឆ? ចក្ខុ ចេវ រូបា ច, សោតញ្ច សទ្ទា ច, ឃានញ្ច គន្ធា ច, ជិវ្ហា ច រសា ច, កាយោ ច ផោដ្ឋព្ពា ច, មនោ ច ធម្មា ច – ឥមានិ ខោ, អាវុសោ, ឆ អជ្ឈត្តិកពាហិរានិ អាយតនានិ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្មទក្ខាតានិ. កថំ ជានតោ បនាយស្មតោ, កថំ បស្សតោ ឥមេសុ ឆសុ អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ អាយតនេសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ? ខីណាសវស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ វុសិតវតោ កតករណីយស្ស ឱហិតភារស្ស អនុប្បត្តសទត្ថស្ស បរិក្ខីណភវសំយោជនស្ស សម្មទញ្ញាវិមុត្តស្ស អយមនុធម្មោ ហោតិ វេយ្យាករណាយ – ‘ចក្ខុស្មិំ, អាវុសោ, រូបេ ចក្ខុវិញ្ញាណេ ចក្ខុវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសុ យោ ឆន្ទោ យោ រាគោ យា នន្ទី [នន្ទិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] យា តណ្ហា យេ ច ឧបាយូបាទានា ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយា តេសំ ខយា វិរាគា និរោធា ចាគា បដិនិស្សគ្គា វិមុត្តំ មេ ចិត្តន្តិ បជានាមិ. សោតស្មិំ, អាវុសោ, សទ្ទេ សោតវិញ្ញាណេ…បេ… ឃានស្មិំ, អាវុសោ, គន្ធេ ឃានវិញ្ញាណេ… ជិវ្ហាយ, អាវុសោ, រសេ ជិវ្ហាវិញ្ញាណេ… កាយស្មិំ, អាវុសោ, ផោដ្ឋព្ពេ កាយវិញ្ញាណេ… មនស្មិំ, អាវុសោ, ធម្មេ មនោវិញ្ញាណេ មនោវិញ្ញាណវិញ្ញាតព្ពេសុ ធម្មេសុ យោ ឆន្ទោ យោ រាគោ យា នន្ទី យា តណ្ហា យេ ច ឧបាយូបាទានា ចេតសោ អធិដ្ឋានាភិនិវេសានុសយា តេសំ ខយា វិរាគា និរោធា ចាគា បដិនិស្សគ្គា វិមុត្តំ មេ ចិត្តន្តិ បជានាមិ. ឯវំ ខោ មេ, អាវុសោ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឥមេសុ ឆសុ អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ អាយតនេសុ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’ន្តិ. តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិតព្ពំ អនុមោទិតព្ពំ. ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧត្តរិំ បញ្ហោ បុច្ឆិតព្ពោ.

១០២. ‘‘‘កថំ ជានតោ បនាយស្មតោ, កថំ បស្សតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហំការមមំការមានានុសយា សមូហតា’តិ [សុសមូហតាតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]? ខីណាសវស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ វុសិតវតោ កតករណីយស្ស ឱហិតភារស្ស អនុប្បត្តសទត្ថស្ស បរិក្ខីណភវសំយោជនស្ស សម្មទញ្ញាវិមុត្តស្ស អយមនុធម្មោ ហោតិ វេយ្យាករណាយ – ‘បុព្ពេ ខោ អហំ, អាវុសោ, អគារិយភូតោ សមានោ អវិទ្ទសុ អហោសិំ. តស្ស មេ តថាគតោ វា តថាគតសាវកោ វា ធម្មំ ទេសេសិ. តាហំ ធម្មំ សុត្វា តថាគតេ សទ្ធំ បដិលភិំ. សោ តេន សទ្ធាបដិលាភេន សមន្នាគតោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខិំ – សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ, អព្ភោកាសោ បព្ពជ្ជា. នយិទំ សុករំ អគារំ អជ្ឈាវសតា ឯកន្តបរិបុណ្ណំ ឯកន្តបរិសុទ្ធំ សង្ខលិខិតំ ព្រហ្មចរិយំ ចរិតុំ. យំនូនាហំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជេយ្យ’’’ន្តិ.

‘‘សោ ខោ អហំ, អាវុសោ, អបរេន សមយេន អប្បំ វា ភោគក្ខន្ធំ បហាយ មហន្តំ វា ភោគក្ខន្ធំ បហាយ, អប្បំ វា ញាតិបរិវដ្ដំ បហាយ មហន្តំ វា ញាតិបរិវដ្ដំ បហាយ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិំ. សោ ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ ភិក្ខូនំ សិក្ខាសាជីវសមាបន្នោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ អហោសិំ និហិតទណ្ឌោ និហិតសត្ថោ, លជ្ជី ទយាបន្នោ សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី វិហាសិំ. អទិន្នាទានំ បហាយ អទិន្នាទានា បដិវិរតោ អហោសិំ ទិន្នាទាយី ទិន្នបាដិកង្ខី, អថេនេន សុចិភូតេន អត្តនា វិហាសិំ. អព្រហ្មចរិយំ បហាយ ព្រហ្មចារី អហោសិំ អារាចារី វិរតោ មេថុនា គាមធម្មា. មុសាវាទំ បហាយ មុសាវាទា បដិវិរតោ អហោសិំ សច្ចវាទី សច្ចសន្ធោ ថេតោ បច្ចយិកោ អវិសំវាទកោ លោកស្ស. បិសុណំ វាចំ បហាយ បិសុណាយ វាចាយ បដិវិរតោ អហោសិំ, ឥតោ សុត្វា ន អមុត្រ អក្ខាតា ឥមេសំ ភេទាយ, អមុត្រ វា សុត្វា ន ឥមេសំ អក្ខាតា អមូសំ ភេទាយ; ឥតិ ភិន្នានំ វា សន្ធាតា សហិតានំ វា អនុប្បទាតា សមគ្គារាមោ សមគ្គរតោ សមគ្គនន្ទី សមគ្គករណិំ វាចំ ភាសិតា អហោសិំ. ផរុសំ វាចំ បហាយ ផរុសាយ វាចាយ បដិវិរតោ អហោសិំ; យា សា វាចា នេលា កណ្ណសុខា បេមនីយា ហទយង្គមា បោរី ពហុជនកន្តា ពហុជនមនាបា តថារូបិំ វាចំ ភាសិតា អហោសិំ. សម្ផប្បលាបំ បហាយ សម្ផប្បលាបា បដិវិរតោ អហោសិំ; កាលវាទី ភូតវាទី អត្ថវាទី ធម្មវាទី វិនយវាទី និធានវតិំ វាចំ ភាសិតា អហោសិំ កាលេន សាបទេសំ បរិយន្តវតិំ អត្ថសំហិតំ.

‘‘សោ ពីជគាមភូតគាមសមារម្ភា បដិវិរតោ អហោសិំ, ឯកភត្តិកោ អហោសិំ រត្តូបរតោ វិរតោ វិកាលភោជនា. នច្ចគីតវាទិតវិសូកទស្សនា បដិវិរតោ អហោសិំ. មាលាគន្ធវិលេបនធារណមណ្ឌនវិភូសនដ្ឋានា បដិវិរតោ អហោសិំ. ឧច្ចាសយនមហាសយនា បដិវិរតោ អហោសិំ. ជាតរូបរជតបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, អាមកធញ្ញបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, អាមកមំសបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ; ឥត្ថិកុមារិកបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, ទាសិទាសបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, អជេឡកបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, កុក្កុដសូករបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, ហត្ថិគវស្សវឡវបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ, ខេត្តវត្ថុបដិគ្គហណា បដិវិរតោ អហោសិំ. ទូតេយ្យបហិណគមនានុយោគា បដិវិរតោ អហោសិំ, កយវិក្កយា បដិវិរតោ អហោសិំ, តុលាកូដកំសកូដមានកូដា បដិវិរតោ អហោសិំ, ឧក្កោដនវញ្ចននិកតិសាចិយោគា បដិវិរតោ អហោសិំ, ឆេទនវធពន្ធនវិបរាមោសអាលោបសហសាការា បដិវិរតោ អហោសិំ.

‘‘សោ សន្តុដ្ឋោ អហោសិំ កាយបរិហារិកេន ចីវរេន, កុច្ឆិបរិហារិកេន បិណ្ឌបាតេន. សោ យេន យេនេវ [យេន យេន ច (ក.)] បក្កមិំ សមាទាយេវ បក្កមិំ. សេយ្យថាបិ នាម បក្ខី សកុណោ យេន យេនេវ ឌេតិ សបត្តភារោវ ឌេតិ; ឯវមេវ ខោ អហំ, អាវុសោ; សន្តុដ្ឋោ អហោសិំ កាយបរិហារិកេន ចីវរេន, កុច្ឆិបរិហារិកេន បិណ្ឌបាតេន. សោ យេន យេនេវ បក្កមិំ សមាទាយេវ បក្កមិំ. សោ ឥមិនា អរិយេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ អជ្ឈត្តំ អនវជ្ជសុខំ បដិសំវេទេសិំ.

១០៣. ‘‘សោ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន និមិត្តគ្គាហី អហោសិំ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី; យត្វាធិករណមេនំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជិំ; រក្ខិំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ, ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជិំ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ន និមិត្តគ្គាហី អហោសិំ នានុព្យញ្ជនគ្គាហី; យត្វាធិករណមេនំ មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជិំ; រក្ខិំ មនិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជិំ. សោ ឥមិនា អរិយេន ឥន្ទ្រិយសំវរេន សមន្នាគតោ អជ្ឈត្តំ អព្យាសេកសុខំ បដិសំវេទេសិំ.

‘‘សោ អភិក្កន្តេ បដិក្កន្តេ សម្បជានការី អហោសិំ, អាលោកិតេ វិលោកិតេ សម្បជានការី អហោសិំ, សមិញ្ជិតេ បសារិតេ សម្បជានការី អហោសិំ, សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណេ សម្បជានការី អហោសិំ, អសិតេ បីតេ ខាយិតេ សាយិតេ សម្បជានការី អហោសិំ, ឧច្ចារបស្សាវកម្មេ សម្បជានការី អហោសិំ, គតេ ឋិតេ និសិន្នេ សុត្តេ ជាគរិតេ ភាសិតេ តុណ្ហីភាវេ សម្បជានការី អហោសិំ.

‘‘សោ ឥមិនា ច អរិយេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ, (ឥមាយ ច អរិយាយ សន្តុដ្ឋិយា សមន្នាគតោ,) [បស្ស ម. និ. ១.២៩៦ ចូឡហត្ថិបទោបមេ] ឥមិនា ច អរិយេន ឥន្ទ្រិយសំវរេន សមន្នាគតោ, ឥមិនា ច អរិយេន សតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតោ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជិំ អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនបត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ. សោ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ និសីទិំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា.

‘‘សោ អភិជ្ឈំ លោកេ បហាយ វិគតាភិជ្ឈេន ចេតសា វិហាសិំ, អភិជ្ឈាយ ចិត្តំ បរិសោធេសិំ. ព្យាបាទបទោសំ បហាយ អព្យាបន្នចិត្តោ វិហាសិំ សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី, ព្យាបាទបទោសា ចិត្តំ បរិសោធេសិំ. ថិនមិទ្ធំ បហាយ វិគតថិនមិទ្ធោ វិហាសិំ អាលោកសញ្ញី សតោ សម្បជានោ, ថិនមិទ្ធា ចិត្តំ បរិសោធេសិំ. ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បហាយ អនុទ្ធតោ វិហាសិំ អជ្ឈត្តំ, វូបសន្តចិត្តោ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចា ចិត្តំ បរិសោធេសិំ. វិចិកិច្ឆំ បហាយ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិហាសិំ អកថំកថី កុសលេសុ ធម្មេសុ, វិចិកិច្ឆាយ ចិត្តំ បរិសោធេសិំ.

១០៤. ‘‘សោ ឥមេ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ. វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ…បេ… តតិយំ ឈានំ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ.

‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេសិំ. សោ ឥទំ ទុក្ខន្តិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អយំ ទុក្ខសមុទយោតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អយំ ទុក្ខនិរោធោតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ; ឥមេ អាសវាតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អយំ អាសវសមុទយោតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អយំ អាសវនិរោធោតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ, អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ យថាភូតំ អព្ភញ្ញាសិំ. តស្ស មេ ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចិត្ថ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចិត្ថ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចិត្ថः វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ អហោសិ. ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ អព្ភញ្ញាសិំ. ឯវំ ខោ មេ, អាវុសោ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ ឥមស្មិញ្ច សវិញ្ញាណកេ កាយេ ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេសុ អហំការមមំការមានានុសយា សមូហតា’’តិ. ‘‘តស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិតព្ពំ អនុមោទិតព្ពំ. ‘សាធូ’តិ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘លាភា នោ, អាវុសោ, សុលទ្ធំ នោ, អាវុសោ, យេ មយំ អាយស្មន្តំ តាទិសំ សព្រហ្មចារិំ សមនុបស្សាមា’’’តិ [បស្សាមាតិ (សី.)].

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

ឆព្ពិសោធនសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទុតិយំ.