៨. វាសេដ្ឋសុត្តំ

៤៥៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ឥច្ឆានង្គលេ [ឥច្ឆានង្កលេ (សី. បី.)] វិហរតិ ឥច្ឆានង្គលវនសណ្ឌេ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា ព្រាហ្មណមហាសាលា ឥច្ឆានង្គលេ បដិវសន្តិ, សេយ្យថិទំ – ចង្កី ព្រាហ្មណោ, តារុក្ខោ ព្រាហ្មណោ, បោក្ខរសាតិ ព្រាហ្មណោ, ជាណុស្សោណិ [ជាណុស្សោណី (បី.), ជាណុសោណី (ក.)] ព្រាហ្មណោ, តោទេយ្យោ ព្រាហ្មណោ, អញ្ញេ ច អភិញ្ញាតា អភិញ្ញាតា ព្រាហ្មណមហាសាលា. អថ ខោ វាសេដ្ឋភារទ្វាជានំ មាណវានំ ជង្ឃាវិហារំ អនុចង្កមន្តានំ អនុវិចរន្តានំ [អនុចង្កមមានានំ អនុវិចរមានានំ (សី. បី.)] អយមន្តរាកថា ឧទបាទិ – ‘‘កថំ, ភោ, ព្រាហ្មណោ ហោតី’’តិ? ភារទ្វាជោ មាណវោ ឯវមាហ – ‘‘យតោ ខោ, ភោ, ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន – ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, ព្រាហ្មណោ ហោតី’’តិ. វាសេដ្ឋោ មាណវោ ឯវមាហ – ‘‘យតោ ខោ, ភោ, សីលវា ច ហោតិ វត្តសម្បន្នោ [វតសម្បន្នោ (បី.)] ច – ឯត្តាវតា ខោ, ភោ, ព្រាហ្មណោ ហោតី’’តិ. នេវ ខោ អសក្ខិ ភារទ្វាជោ មាណវោ វាសេដ្ឋំ មាណវំ សញ្ញាបេតុំ, ន បន អសក្ខិ វាសេដ្ឋោ មាណវោ ភារទ្វាជំ មាណវំ សញ្ញាបេតុំ. អថ ខោ វាសេដ្ឋោ មាណវោ ភារទ្វាជំ មាណវំ អាមន្តេសិ – ‘‘អយំ ខោ, ភោ ភារទ្វាជ, សមណោ គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ ឥច្ឆានង្គលេ វិហរតិ ឥច្ឆានង្គលវនសណ្ឌេ. តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ. អាយាម, ភោ ភារទ្វាជ, យេន សមណោ គោតមោ តេនុបសង្កមិស្សាម; ឧបសង្កមិត្វា សមណំ គោតមំ ឯតមត្ថំ បុច្ឆិស្សាម. យថា នោ សមណោ គោតមោ ព្យាករិស្សតិ តថា នំ ធារេស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ ភារទ្វាជោ មាណវោ វាសេដ្ឋស្ស មាណវស្ស បច្ចស្សោសិ.

៤៥៥. អថ ខោ វាសេដ្ឋភារទ្វាជា មាណវា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វាសេដ្ឋោ មាណវោ ភគវន្តំ គាថាហិ អជ្ឈភាសិ –

‘‘អនុញ្ញាតបដិញ្ញាតា, តេវិជ្ជា មយមស្មុភោ;

អហំ បោក្ខរសាតិស្ស, តារុក្ខស្សាយំ មាណវោ.

‘‘តេវិជ្ជានំ យទក្ខាតំ, តត្រ កេវលិនោស្មសេ;

បទកស្មា វេយ្យាករណា [នោ ព្យាករណា (ស្យា. កំ. ក.)], ជប្បេ អាចរិយសាទិសា;

តេសំ នោ ជាតិវាទស្មិំ, វិវាទោ អត្ថិ គោតម.

‘‘ជាតិយា ព្រាហ្មណោ ហោតិ, ភារទ្វាជោ ឥតិ ភាសតិ;

អហញ្ច កម្មុនា [កម្មនា (សី. បី.)] ព្រូមិ, ឯវំ ជានាហិ ចក្ខុម.

‘‘តេ ន សក្កោម ញាបេតុំ [សញ្ញត្តុំ (បី.), សញ្ញាបេតុំ (ក.)], អញ្ញមញ្ញំ មយំ ឧភោ;

ភវន្តំ បុដ្ឋុមាគមា, សម្ពុទ្ធំ ឥតិ វិស្សុតំ.

‘‘ចន្ទំ យថា ខយាតីតំ, បេច្ច បញ្ជលិកា ជនា;

វន្ទមានា នមស្សន្តិ, លោកស្មិំ គោតមំ.

‘‘ចក្ខុំ លោកេ សមុប្បន្នំ, មយំ បុច្ឆាម គោតមំ;

ជាតិយា ព្រាហ្មណោ ហោតិ, ឧទាហុ ភវតិ កម្មុនា [កម្មនា (សី. បី.)];

អជានតំ នោ បព្រូហិ, យថា ជានេមុ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

៤៥៦. ‘‘តេសំ វោ អហំ ព្យក្ខិស្សំ, (វាសេដ្ឋាតិ ភគវា)

អនុបុព្ពំ យថាតថំ;

ជាតិវិភង្គំ បាណានំ, អញ្ញមញ្ញាហិ ជាតិយោ.

‘‘តិណរុក្ខេបិ ជានាថ, ន ចាបិ បដិជានរេ;

លិង្គំ ជាតិមយំ តេសំ, អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ.

‘‘តតោ កីដេ បដង្គេ ច, យាវ កុន្ថកិបិល្លិកេ;

លិង្គំ ជាតិមយំ តេសំ, អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ.

‘‘ចតុប្បទេបិ ជានាថ, ខុទ្ទកេ ច មហល្លកេ;

លិង្គំ ជាតិមយំ តេសំ, អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ.

‘‘បាទុទរេបិ ជានាថ, ឧរគេ ទីឃបិដ្ឋិកេ;

លិង្គំ ជាតិមយំ តេសំ, អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ.

‘‘តតោ មច្ឆេបិ ជានាថ, ឧទកេ វារិគោចរេ;

លិង្គំ ជាតិមយំ តេសំ, អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ.

‘‘តតោ បក្ខីបិ ជានាថ, បត្តយានេ វិហង្គមេ;

លិង្គំ ជាតិមយំ តេសំ, អញ្ញមញ្ញា ហិ ជាតិយោ.

‘‘យថា ឯតាសុ ជាតីសុ, លិង្គំ ជាតិមយំ បុថុ;

ឯវំ នត្ថិ មនុស្សេសុ, លិង្គំ ជាតិមយំ បុថុ.

‘‘ន កេសេហិ ន សីសេហិ, ន កណ្ណេហិ ន អក្ខីហិ;

ន មុខេន ន នាសាយ, ន ឱដ្ឋេហិ ភមូហិ វា.

‘‘ន គីវាយ ន អំសេហិ, ន ឧទរេន ន បិដ្ឋិយា;

ន សោណិយា ន ឧរសា, ន សម្ពាធេ ន មេថុនេ [ន សម្ពាធា ន មេថុនា (ក.)].

‘‘ន ហត្ថេហិ ន បាទេហិ, នង្គុលីហិ នខេហិ វា;

ន ជង្ឃាហិ ន ឩរូហិ, ន វណ្ណេន សរេន វា;

លិង្គំ ជាតិមយំ នេវ, យថា អញ្ញាសុ ជាតិសុ.

៤៥៧. ‘‘បច្ចត្តញ្ច សរីរេសុ [បច្ចត្តំ សសរីរេសុ (សី. បី.)], មនុស្សេស្វេតំ ន វិជ្ជតិ;

វោការញ្ច មនុស្សេសុ, សមញ្ញាយ បវុច្ចតិ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, គោរក្ខំ ឧបជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, កស្សកោ សោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, បុថុសិប្បេន ជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, សិប្បិកោ សោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, វោហារំ ឧបជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, វាណិជោ សោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, បរបេស្សេន ជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, បេស្សកោ [បេស្សិកោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, អទិន្នំ ឧបជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, ចោរោ ឯសោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, ឥស្សត្ថំ ឧបជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, យោធាជីវោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, បោរោហិច្ចេន ជីវតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, យាជកោ សោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘យោ ហិ កោចិ មនុស្សេសុ, គាមំ រដ្ឋញ្ច ភុញ្ជតិ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, រាជា ឯសោ ន ព្រាហ្មណោ.

‘‘ន ចាហំ ព្រាហ្មណំ ព្រូមិ, យោនិជំ មត្តិសម្ភវំ;

ភោវាទិ [ភោវាទី (ស្យា. កំ.)] នាម សោ ហោតិ, សចេ ហោតិ សកិញ្ចនោ;

អកិញ្ចនំ អនាទានំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

៤៥៨. ‘‘សព្ពសំយោជនំ ឆេត្វា, យោ វេ ន បរិតស្សតិ;

សង្គាតិគំ វិសំយុត្តំ [វិសញ្ញុត្តំ (ក.)], តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘ឆេត្វា នទ្ធិំ [នទ្ធិំ (សី. បី.)] វរត្តញ្ច, សន្ទានំ សហនុក្កមំ;

ឧក្ខិត្តបលិឃំ ពុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘អក្កោសំ វធពន្ធញ្ច, អទុដ្ឋោ យោ តិតិក្ខតិ;

ខន្តីពលំ ពលានីកំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘អក្កោធនំ វតវន្តំ, សីលវន្តំ អនុស្សទំ;

ទន្តំ អន្តិមសារីរំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘វារិបោក្ខរបត្តេវ, អារគ្គេរិវ សាសបោ;

យោ ន លិម្បតិ កាមេសុ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យោ ទុក្ខស្ស បជានាតិ, ឥធេវ ខយមត្តនោ;

បន្នភារំ វិសំយុត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘គម្ភីរបញ្ញំ មេធាវិំ, មគ្គាមគ្គស្ស កោវិទំ;

ឧត្តមត្ថមនុប្បត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘អសំសដ្ឋំ គហដ្ឋេហិ, អនាគារេហិ ចូភយំ;

អនោកសារិមប្បិច្ឆំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘និធាយ ទណ្ឌំ ភូតេសុ, តសេសុ ថាវរេសុ ច;

យោ ន ហន្តិ ន ឃាតេតិ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘អវិរុទ្ធំ វិរុទ្ធេសុ, អត្តទណ្ឌេសុ និព្ពុតំ;

សាទានេសុ អនាទានំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យស្ស រាគោ ច ទោសោ ច, មានោ មក្ខោ ច ឱហិតោ;

សាសបោរិវ អារគ្គា, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

៤៥៩. ‘‘អកក្កសំ វិញ្ញាបនិំ, គិរំ សច្ចំ ឧទីរយេ;

យាយ នាភិសជ្ជេ កិញ្ចិ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យោ ច ទីឃំ វ រស្សំ វា, អណុំ ថូលំ សុភាសុភំ;

លោកេ អទិន្នំ នាទេតិ [នាទិយតិ (សី. បី.)], តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘អាសា យស្ស ន វិជ្ជន្តិ, អស្មិំ លោកេ បរម្ហិ ច;

និរាសាសំ [និរាសយំ (សី. បី.)] វិសំយុត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យស្សាលយា ន វិជ្ជន្តិ, អញ្ញាយ អកថំកថិំ;

អមតោគធំ អនុប្បត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យោធបុញ្ញញ្ច បាបញ្ច, ឧភោ សង្គំ ឧបច្ចគា;

អសោកំ វិរជំ សុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘ចន្ទំ វ វិមលំ សុទ្ធំ, វិប្បសន្នំ អនាវិលំ;

នន្ទីភវបរិក្ខីណំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យោ ឥមំ បលិបថំ ទុគ្គំ, សំសារំ មោហមច្ចគា;

តិណ្ណោ បារង្គតោ ឈាយី, អនេជោ អកថំកថី;

អនុបាទាយ និព្ពុតោ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យោធកាមេ បហន្ត្វាន [បហត្វាន (សី.)], អនាគារោ បរិព្ពជេ;

កាមភវបរិក្ខីណំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យោធតណ្ហំ បហន្ត្វាន, អនាគារោ បរិព្ពជេ;

តណ្ហាភវបរិក្ខីណំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘ហិត្វា មានុសកំ យោគំ, ទិព្ពំ យោគំ ឧបច្ចគា;

សព្ពយោគវិសំយុត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘ហិត្វា រតិញ្ច អរតិំ, សីតីភូតំ និរូបធិំ;

សព្ពលោកាភិភុំ វីរំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘ចុតិំ យោ វេទិ សត្តានំ, ឧបបត្តិញ្ច សព្ពសោ;

អសត្តំ សុគតំ ពុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យស្ស គតិំ ន ជានន្តិ, ទេវា គន្ធព្ពមានុសា;

ខីណាសវំ អរហន្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘យស្ស បុរេ ច បច្ឆា ច, មជ្ឈេ ច នត្ថិ កិញ្ចនំ;

អកិញ្ចនំ អនាទានំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘ឧសភំ បវរំ វីរំ, មហេសិំ វិជិតាវិនំ;

អនេជំ ន្ហាតកំ [នហាតកំ (សី. បី.)] ពុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

‘‘បុព្ពេនិវាសំ យោ វេទិ, សគ្គាបាយញ្ច បស្សតិ;

អថោ ជាតិក្ខយំ បត្តោ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណំ.

៤៦០. ‘‘សមញ្ញា ហេសា លោកស្មិំ, នាមគោត្តំ បកប្បិតំ;

សម្មុច្ចា សមុទាគតំ, តត្ថ តត្ថ បកប្បិតំ.

‘‘ទីឃរត្តានុសយិតំ, ទិដ្ឋិគតមជានតំ;

អជានន្តា នោ [អជានន្តា នោតិ អជានន្តា ឯវ (ដីកា)] បព្រុន្តិ [បព្រុវន្តិ (សី. បី.)], ជាតិយា ហោតិ ព្រាហ្មណោ.

‘‘ន ជច្ចា ព្រាហ្មណោ [វសលោ (ស្យា. កំ. ក.)] ហោតិ, ន ជច្ចា ហោតិ អព្រាហ្មណោ [ព្រាហ្មណោ (ស្យា. កំ. ក.)];

កម្មុនា ព្រាហ្មណោ [វសលោ (ស្យា. កំ. ក.)] ហោតិ, កម្មុនា ហោតិ អព្រាហ្មណោ [ព្រាហ្មណោ (ស្យា. កំ. ក.)].

‘‘កស្សកោ កម្មុនា ហោតិ, សិប្បិកោ ហោតិ កម្មុនា;

វាណិជោ កម្មុនា ហោតិ, បេស្សកោ ហោតិ កម្មុនា.

‘‘ចោរោបិ កម្មុនា ហោតិ, យោធាជីវោបិ កម្មុនា;

យាជកោ កម្មុនា ហោតិ, រាជាបិ ហោតិ កម្មុនា.

‘‘ឯវមេតំ យថាភូតំ, កម្មំ បស្សន្តិ បណ្ឌិតា;

បដិច្ចសមុប្បាទទស្សា, កម្មវិបាកកោវិទា.

‘‘កម្មុនា វត្តតិ លោកោ, កម្មុនា វត្តតិ បជា;

កម្មនិពន្ធនា សត្តា, រថស្សាណីវ យាយតោ.

‘‘តបេន ព្រហ្មចរិយេន, សំយមេន ទមេន ច;

ឯតេន ព្រាហ្មណោ ហោតិ, ឯតំ ព្រាហ្មណមុត្តមំ.

‘‘តីហិ វិជ្ជាហិ សម្បន្នោ, សន្តោ ខីណបុនព្ភវោ;

ឯវំ វាសេដ្ឋ ជានាហិ, ព្រហ្មា សក្កោ វិជានត’’ន្តិ.

៤៦១. ឯវំ វុត្តេ, វាសេដ្ឋភារទ្វាជា មាណវា ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម! សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ – ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ – ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯតេ មយំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាម ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកេ នោ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតេ’’តិ.

វាសេដ្ឋសុត្តំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ.