៨. ពាហិតិកសុត្តំ

៣៥៨. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ. សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ យេន បុព្ពារាមោ មិគារមាតុបាសាទោ តេនុបសង្កមិ ទិវាវិហារាយ. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ ឯកបុណ្ឌរីកំ នាគំ អភិរុហិត្វា សាវត្ថិយា និយ្យាតិ ទិវា ទិវស្ស. អទ្ទសា ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន សិរិវឌ្ឍំ មហាមត្តំ អាមន្តេសិ – ‘‘អាយស្មា នោ ឯសោ, សម្ម សិរិវឌ្ឍ, អានន្ទោ’’តិ. ‘‘ឯវំ, មហារាជ, អាយស្មា ឯសោ អានន្ទោ’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អញ្ញតរំ បុរិសំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា មម វចនេន អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បាទេ សិរសា វន្ទាហិ – ‘រាជា, ភន្តេ, បសេនទិ កោសលោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បាទេ សិរសា វន្ទតី’តិ. ឯវញ្ច វទេហិ – ‘សចេ កិរ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ន កិញ្ចិ អច្ចាយិកំ ករណីយំ, អាគមេតុ កិរ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ មុហុត្តំ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ សោ បុរិសោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សោ បុរិសោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘រាជា, ភន្តេ, បសេនទិ កោសលោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស បាទេ សិរសា វន្ទតិ; ឯវញ្ច វទេតិ – ‘សចេ កិរ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ន កិញ្ចិ អច្ចាយិកំ ករណីយំ, អាគមេតុ កិរ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ មុហុត្តំ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’’តិ. អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ យាវតិកា នាគស្ស ភូមិ នាគេន គន្ត្វា នាគា បច្ចោរោហិត្វា បត្តិកោវ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ន កិញ្ចិ អច្ចាយិកំ ករណីយំ, សាធុ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ យេន អចិរវតិយា នទិយា តីរំ តេនុបសង្កមតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ តុណ្ហីភាវេន.

៣៥៩. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន អចិរវតិយា នទិយា តីរំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ យាវតិកា នាគស្ស ភូមិ នាគេន គន្ត្វា នាគា បច្ចោរោហិត្វា បត្តិកោវ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ហត្ថត្ថរេ និសីទតូ’’តិ. ‘‘អលំ, មហារាជ. និសីទ ត្វំ; និសិន្នោ អហំ សកេ អាសនេ’’តិ. និសីទិ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ បញ្ញត្តេ អាសនេ. និសជ្ជ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘កិំ នុ ខោ, ភន្តេ អានន្ទ, សោ ភគវា តថារូបំ កាយសមាចារំ សមាចរេយ្យ, យ្វាស្ស កាយសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហី’’តិ [ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហីតិ (សព្ពត្ថ) អដ្ឋកថា ដីកា ឱលោកេតព្ពា]? ‘‘ន ខោ, មហារាជ, សោ ភគវា តថារូបំ កាយសមាចារំ សមាចរេយ្យ, យ្វាស្ស កាយសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘កិំ បន, ភន្តេ អានន្ទ, សោ ភគវា តថារូបំ វចីសមាចារំ…បេ… មនោសមាចារំ សមាចរេយ្យ, យ្វាស្ស មនោសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហី’’តិ [ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហីតិ (សព្ពត្ថ) អដ្ឋកថា ដីកា ឱលោកេតព្ពា]? ‘‘ន ខោ, មហារាជ, សោ ភគវា តថារូបំ មនោសមាចារំ សមាចរេយ្យ, យ្វាស្ស មនោសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យញ្ហិ មយំ, ភន្តេ, នាសក្ខិម្ហា បញ្ហេន បរិបូរេតុំ តំ, ភន្តេ, អាយស្មតា អានន្ទេន បញ្ហស្ស វេយ្យាករណេន បរិបូរិតំ. យេ តេ, ភន្តេ, ពាលា អព្យត្តា អននុវិច្ច អបរិយោគាហេត្វា បរេសំ វណ្ណំ វា អវណ្ណំ វា ភាសន្តិ, ន មយំ តំ សារតោ បច្ចាគច្ឆាម; យេ បន [យេ ច ខោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] តេ, ភន្តេ, បណ្ឌិតា វិយត្តា [ព្យត្តា (សី. ស្យា. កំ. បី.)] មេធាវិនោ អនុវិច្ច បរិយោគាហេត្វា បរេសំ វណ្ណំ វា អវណ្ណំ វា ភាសន្តិ, មយំ តំ សារតោ បច្ចាគច្ឆាម’’.

៣៦០. ‘‘កតមោ បន, ភន្តេ អានន្ទ, កាយសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ អកុសលោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ អកុសលោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ សាវជ្ជោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ សាវជ្ជោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ សព្យាពជ្ឈោ’’ [សព្យាបជ្ឈោ (សី. ស្យា. កំ. បី.), សព្យាបជ្ជោ (ក.)].

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ សព្យាពជ្ឈោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ ទុក្ខវិបាកោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ ទុក្ខវិបាកោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ តស្ស អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ; ឯវរូបោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ អានន្ទ, វចីសមាចារោ…បេ… មនោសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ អកុសលោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ អកុសលោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ សាវជ្ជោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ សាវជ្ជោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ សព្យាពជ្ឈោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ សព្យាពជ្ឈោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ ទុក្ខវិបាកោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ ទុក្ខវិបាកោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ អត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ តស្ស អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ; ឯវរូបោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ ឱបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘កិំ នុ ខោ, ភន្តេ អានន្ទ, សោ ភគវា សព្ពេសំយេវ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានំ វណ្ណេតី’’តិ? ‘‘សព្ពាកុសលធម្មបហីនោ ខោ, មហារាជ, តថាគតោ កុសលធម្មសមន្នាគតោ’’តិ.

៣៦១. ‘‘កតមោ បន, ភន្តេ អានន្ទ, កាយសមាចារោ អនោបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ កុសលោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ កុសលោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ អនវជ្ជោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ អនវជ្ជោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ អព្យាពជ្ឈោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ អព្យាពជ្ឈោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ សុខវិបាកោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, កាយសមាចារោ សុខវិបាកោ’’?

‘‘យោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ តស្ស អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ; ឯវរូបោ ខោ, មហារាជ, កាយសមាចារោ អនោបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ អានន្ទ, វចីសមាចារោ…បេ… មនោសមាចារោ អនោបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ កុសលោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ កុសលោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ អនវជ្ជោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ អនវជ្ជោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ អព្យាពជ្ឈោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ អព្យាពជ្ឈោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ សុខវិបាកោ’’.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, មនោសមាចារោ សុខវិបាកោ’’? ‘‘យោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ នេវត្តព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន បរព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ, ន ឧភយព្យាពាធាយបិ សំវត្តតិ. តស្ស អកុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, កុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ. ឯវរូបោ ខោ, មហារាជ, មនោសមាចារោ អនោបារម្ភោ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ.

‘‘កិំ បន, ភន្តេ អានន្ទ, សោ ភគវា សព្ពេសំយេវ កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទំ វណ្ណេតី’’តិ? ‘‘សព្ពាកុសលធម្មបហីនោ ខោ, មហារាជ, តថាគតោ កុសលធម្មសមន្នាគតោ’’តិ.

៣៦២. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ, អព្ភុតំ, ភន្តេ! យាវ សុភាសិតំ ចិទំ [សុភាសិតមិទំ (សី.)], ភន្តេ, អាយស្មតា អានន្ទេន. ឥមិនា ច មយំ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស សុភាសិតេន អត្តមនាភិរទ្ធា. ឯវំ អត្តមនាភិរទ្ធា ច មយំ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស សុភាសិតេន. សចេ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ហត្ថិរតនំ កប្បេយ្យ, ហត្ថិរតនម្បិ មយំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ទទេយ្យាម. សចេ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស អស្សរតនំ កប្បេយ្យ, អស្សរតនម្បិ មយំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ទទេយ្យាម. សចេ, ភន្តេ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស គាមវរំ កប្បេយ្យ, គាមវរម្បិ មយំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ទទេយ្យាម. អបិ ច, ភន្តេ, មយម្បេតំ [មយមេវ តំ (សី.), មយម្បនេតំ (ស្យា. កំ.)] ជានាម – ‘នេតំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស កប្បតី’តិ. អយំ មេ, ភន្តេ, ពាហិតិកា រញ្ញា មាគធេន អជាតសត្តុនា វេទេហិបុត្តេន វត្ថនាឡិយា [ឆត្តនាឡិយា (ស្យា. កំ. បី.)] បក្ខិបិត្វា បហិតា សោឡសសមា អាយាមេន, អដ្ឋសមា វិត្ថារេន. តំ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ បដិគ្គណ្ហាតុ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. ‘‘អលំ, មហារាជ, បរិបុណ្ណំ មេ តិចីវរ’’ន្តិ.

‘‘អយំ, ភន្តេ, អចិរវតី នទី ទិដ្ឋា អាយស្មតា ចេវ អានន្ទេន អម្ហេហិ ច. យទា ឧបរិបព្ពតេ មហាមេឃោ អភិប្បវុដ្ឋោ ហោតិ, អថាយំ អចិរវតី នទី ឧភតោ កូលានិ សំវិស្សន្ទន្តី គច្ឆតិ; ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ឥមាយ ពាហិតិកាយ អត្តនោ តិចីវរំ ករិស្សតិ. យំ បនាយស្មតោ អានន្ទស្ស បុរាណំ តិចីវរំ តំ សព្រហ្មចារីហិ សំវិភជិស្សតិ. ឯវាយំ អម្ហាកំ ទក្ខិណា សំវិស្សន្ទន្តី មញ្ញេ គមិស្សតិ. បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ ពាហិតិក’’ន្តិ. បដិគ្គហេសិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ពាហិតិកំ.

អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘ហន្ទ ច ទានិ មយំ, ភន្តេ អានន្ទ, គច្ឆាម; ពហុកិច្ចា មយំ ពហុករណីយា’’តិ. ‘‘យស្សទានិ ត្វំ, មហារាជ, កាលំ មញ្ញសី’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

៣៦៣. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អចិរបក្កន្តស្ស រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យាវតកោ អហោសិ រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន សទ្ធិំ កថាសល្លាបោ តំ សព្ពំ ភគវតោ អារោចេសិ. តញ្ច ពាហិតិកំ ភគវតោ បាទាសិ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘លាភា, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស, សុលទ្ធលាភា, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស; យំ រាជា បសេនទិ កោសលោ លភតិ អានន្ទំ ទស្សនាយ, លភតិ បយិរុបាសនាយា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

ពាហិតិកសុត្តំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ.