១០. កណ្ណកត្ថលសុត្តំ

៣៧៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា ឧរុញ្ញាយំ [ឧជុញ្ញាយំ (សី. បី.), ឧទញ្ញាយំ (ស្យា. កំ.)] វិហរតិ កណ្ណកត្ថលេ មិគទាយេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ ឧរុញ្ញំ អនុប្បត្តោ ហោតិ កេនចិទេវ ករណីយេន. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អញ្ញតរំ បុរិសំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, យេន ភគវា តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា មម វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទាហិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆ – ‘រាជា, ភន្តេ, បសេនទិ កោសលោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតី’តិ. ឯវញ្ច វទេហិ – ‘អជ្ជ កិរ, ភន្តេ, រាជា បសេនទិ កោសលោ បច្ឆាភត្តំ ភុត្តបាតរាសោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ សោ បុរិសោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សោ បុរិសោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘រាជា, ភន្តេ, បសេនទិ កោសលោ ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតិ; ឯវញ្ច វទេតិ – ‘អជ្ជ កិរ ភន្តេ, រាជា បសេនទិ កោសលោ បច្ឆាភត្តំ ភុត្តបាតរាសោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’’តិ. អស្សោសុំ ខោ សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី – ‘‘អជ្ជ កិរ រាជា បសេនទិ កោសលោ បច្ឆាភត្តំ ភុត្តបាតរាសោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’’តិ. អថ ខោ សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ភត្តាភិហារេ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘‘តេន ហិ, មហារាជ, អម្ហាកម្បិ វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទាហិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆ – ‘សោមា ច, ភន្តេ, ភគិនី សកុលា ច ភគិនី ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតី’’’តិ.

៣៧៦. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ បច្ឆាភត្តំ ភុត្តបាតរាសោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សោមា ច, ភន្តេ, ភគិនី សកុលា ច ភគិនី ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ [វន្ទន្តិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតី’’តិ [បុច្ឆន្តីតិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)]. ‘‘កិំ បន, មហារាជ, សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី អញ្ញំ ទូតំ នាលត្ថុ’’ន្តិ? ‘‘អស្សោសុំ ខោ, ភន្តេ, សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី – ‘អជ្ជ កិរ រាជា បសេនទិ កោសលោ បច្ឆាភត្តំ ភុត្តបាតរាសោ ភគវន្តំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី’តិ. អថ ខោ, ភន្តេ, សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី មំ ភត្តាភិហារេ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘តេន ហិ, មហារាជ, អម្ហាកម្បិ វចនេន ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទាហិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆ – សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី ភគវតោ បាទេ សិរសា វន្ទតិ, អប្បាពាធំ អប្បាតង្កំ លហុដ្ឋានំ ពលំ ផាសុវិហារំ បុច្ឆតី’’’តិ. ‘‘សុខិនិយោ ហោន្តុ តា, មហារាជ, សោមា ច ភគិនី សកុលា ច ភគិនី’’តិ.

៣៧៧. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សុតំ មេតំ, ភន្តេ, សមណោ គោតមោ ឯវមាហ – ‘នត្ថិ សោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា យោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី អបរិសេសំ ញាណទស្សនំ បដិជានិស្សតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’តិ. យេ តេ, ភន្តេ, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ ឯវមាហ – នត្ថិ សោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា យោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី អបរិសេសំ ញាណទស្សនំ បដិជានិស្សតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’តិ; កច្ចិ តេ, ភន្តេ, ភគវតោ វុត្តវាទិនោ, ន ច ភគវន្តំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ, ធម្មស្ស ចានុធម្មំ ព្យាករោន្តិ, ន ច កោចិ សហធម្មិកោ វាទានុវាទោ គារយ្ហំ ឋានំ អាគច្ឆតី’’តិ? ‘‘យេ តេ, មហារាជ, ឯវមាហំសុ – ‘សមណោ គោតមោ ឯវមាហ – នត្ថិ សោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា យោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី អបរិសេសំ ញាណទស្សនំ បដិជានិស្សតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’តិ; ន មេ តេ វុត្តវាទិនោ, អព្ភាចិក្ខន្តិ ច បន មំ តេ អសតា អភូតេនា’’តិ.

៣៧៨. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ វិដដូភំ សេនាបតិំ អាមន្តេសិ – ‘‘កោ នុ ខោ, សេនាបតិ, ឥមំ កថាវត្ថុំ រាជន្តេបុរេ អព្ភុទាហាសី’’តិ? ‘‘សញ្ជយោ, មហារាជ, ព្រាហ្មណោ អាកាសគោត្តោ’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ អញ្ញតរំ បុរិសំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឯហិ ត្វំ, អម្ភោ បុរិស, មម វចនេន សញ្ជយំ ព្រាហ្មណំ អាកាសគោត្តំ អាមន្តេហិ – ‘រាជា តំ, ភន្តេ, បសេនទិ កោសលោ អាមន្តេតី’’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ សោ បុរិសោ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បដិស្សុត្វា យេន សញ្ជយោ ព្រាហ្មណោ អាកាសគោត្តោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា សញ្ជយំ ព្រាហ្មណំ អាកាសគោត្តំ ឯតទវោច – ‘‘រាជា តំ, ភន្តេ, បសេនទិ កោសលោ អាមន្តេតី’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, ភគវតា អញ្ញទេវ កិញ្ចិ សន្ធាយ ភាសិតំ, តញ្ច ជនោ អញ្ញថាបិ បច្ចាគច្ឆេយ្យ [បច្ចាគច្ឆេយ្យាតិ, អភិជានាមិ មហារាជ វាចំ ភាសិតាតិ (សី.)]. យថា កថំ បន, ភន្តេ, ភគវា អភិជានាតិ វាចំ ភាសិតា’’តិ? ‘‘ឯវំ ខោ អហំ, មហារាជ, អភិជានាមិ វាចំ ភាសិតា – ‘នត្ថិ សោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា យោ សកិទេវ សព្ពំ ញស្សតិ, សព្ពំ ទក្ខិតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’’តិ. ‘‘ហេតុរូបំ, ភន្តេ, ភគវា អាហ; សហេតុរូបំ, ភន្តេ, ភគវា អាហ – ‘នត្ថិ សោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា យោ សកិទេវ សព្ពំ ញស្សតិ, សព្ពំ ទក្ខិតិ, នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’’តិ. ‘‘ចត្តារោមេ, ភន្តេ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. ឥមេសំ នុ ខោ, ភន្តេ, ចតុន្នំ វណ្ណានំ សិយា វិសេសោ សិយា នានាករណ’’ន្តិ? ‘‘ចត្តារោមេ, មហារាជ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. ឥមេសំ ខោ, មហារាជ, ចតុន្នំ វណ្ណានំ ទ្វេ វណ្ណា អគ្គមក្ខាយន្តិ – ខត្តិយា ច ព្រាហ្មណា ច – យទិទំ អភិវាទនបច្ចុដ្ឋានអញ្ជលិកម្មសាមីចិកម្មានី’’តិ [សាមិចិកម្មានន្តិ (សី.)]. ‘‘នាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ ទិដ្ឋធម្មិកំ បុច្ឆាមិ; សម្បរាយិកាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បុច្ឆាមិ. ចត្តារោមេ, ភន្តេ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. ឥមេសំ នុ ខោ, ភន្តេ, ចតុន្នំ វណ្ណានំ សិយា វិសេសោ សិយា នានាករណ’’ន្តិ?

៣៧៩. ‘‘បញ្ចិមានិ, មហារាជ, បធានិយង្គានិ. កតមានិ បញ្ច? ឥធ, មហារាជ, ភិក្ខុ សទ្ធោ ហោតិ, សទ្ទហតិ តថាគតស្ស ពោធិំ – ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា’តិ; អប្បាពាធោ ហោតិ អប្បាតង្កោ សមវេបាកិនិយា គហណិយា សមន្នាគតោ នាតិសីតាយ នាច្ចុណ្ហាយ មជ្ឈិមាយ បធានក្ខមាយ; អសឋោ ហោតិ អមាយាវី យថាភូតំ អត្តានំ អាវិកត្តា សត្ថរិ វា វិញ្ញូសុ វា សព្រហ្មចារីសុ; អារទ្ធវីរិយោ វិហរតិ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ, កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ, ថាមវា ទឡ្ហបរក្កមោ អនិក្ខិត្តធុរោ កុសលេសុ ធម្មេសុ; បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មាទុក្ខក្ខយគាមិនិយា – ឥមានិ ខោ, មហារាជ, បញ្ច បធានិយង្គានិ. ចត្តារោមេ, មហារាជ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. តេ ចស្សុ ឥមេហិ បញ្ចហិ បធានិយង្គេហិ សមន្នាគតា; ឯត្ថ បន នេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ. ‘‘ចត្តារោមេ, ភន្តេ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. តេ ចស្សុ ឥមេហិ បញ្ចហិ បធានិយង្គេហិ សមន្នាគតា; ឯត្ថ បន នេសំ, ភន្តេ, សិយា វិសេសោ សិយា នានាករណ’’ន្តិ? ‘‘ឯត្ថ ខោ នេសាហំ, មហារាជ, បធានវេមត្តតំ វទាមិ. សេយ្យថាបិស្សុ, មហារាជ, ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា សុទន្តា សុវិនីតា, ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា អទន្តា អវិនីតា. តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, យេ តេ ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា សុទន្តា សុវិនីតា, អបិ នុ តេ ទន្តាវ ទន្តការណំ គច្ឆេយ្យុំ, ទន្តាវ ទន្តភូមិំ សម្បាបុណេយ្យុ’’ន្តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘យេ បន តេ ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា អទន្តា អវិនីតា, អបិ នុ តេ អទន្តាវ ទន្តការណំ គច្ឆេយ្យុំ, អទន្តាវ ទន្តភូមិំ សម្បាបុណេយ្យុំ, សេយ្យថាបិ តេ ទ្វេ ហត្ថិទម្មា វា អស្សទម្មា វា គោទម្មា វា សុទន្តា សុវិនីតា’’តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យំ តំ សទ្ធេន បត្តព្ពំ អប្បាពាធេន អសឋេន អមាយាវិនា អារទ្ធវីរិយេន បញ្ញវតា តំ វត [តំ តថា សោ (ក.)] អស្សទ្ធោ ពហ្វាពាធោ សឋោ មាយាវី កុសីតោ ទុប្បញ្ញោ បាបុណិស្សតីតិ – នេតំ ឋានំ វិជ្ជតី’’តិ.

៣៨០. ‘‘ហេតុរូបំ, ភន្តេ, ភគវា អាហ; សហេតុរូបំ, ភន្តេ, ភគវា អាហ. ចត្តារោមេ, ភន្តេ, វណ្ណា – ខត្តិយា, ព្រាហ្មណា, វេស្សា, សុទ្ទា. តេ ចស្សុ ឥមេហិ បញ្ចហិ បធានិយង្គេហិ សមន្នាគតា តេ ចស្សុ សម្មប្បធានា; ឯត្ថ បន នេសំ, ភន្តេ, សិយា វិសេសោ សិយា នានាករណ’’ន្តិ? ‘‘ឯត្ថ ខោ [ឯត្ថ ខោ បន (សី.)] នេសាហំ, មហារាជ, ន កិញ្ចិ នានាករណំ វទាមិ – យទិទំ វិមុត្តិយា វិមុត្តិំ. សេយ្យថាបិ, មហារាជ, បុរិសោ សុក្ខំ សាកកដ្ឋំ អាទាយ អគ្គិំ អភិនិព្ពត្តេយ្យ, តេជោ បាតុករេយ្យ; អថាបរោ បុរិសោ សុក្ខំ សាលកដ្ឋំ អាទាយ អគ្គិំ អភិនិព្ពត្តេយ្យ, តេជោ បាតុករេយ្យ; អថាបរោ បុរិសោ សុក្ខំ អម្ពកដ្ឋំ អាទាយ អគ្គិំ អភិនិព្ពត្តេយ្យ, តេជោ បាតុករេយ្យ; អថាបរោ បុរិសោ សុក្ខំ ឧទុម្ពរកដ្ឋំ អាទាយ អគ្គិំ អភិនិព្ពត្តេយ្យ, តេជោ បាតុករេយ្យ. តំ កិំ មញ្ញសិ, មហារាជ, សិយា នុ ខោ តេសំ អគ្គីនំ នានាទារុតោ អភិនិព្ពត្តានំ កិញ្ចិ នានាករណំ អច្ចិយា វា អច្ចិំ, វណ្ណេន វា វណ្ណំ, អាភាយ វា អាភ’’ន្តិ? ‘‘នោ ហេតំ, ភន្តេ’’. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, យំ តំ តេជំ វីរិយា និម្មថិតំ បធានាភិនិព្ពត្តំ [វិរិយំ និប្ផរតិ, តំ បច្ឆាភិនិព្ពត្តំ (សី.)], នាហំ តត្ថ កិញ្ចិ នានាករណំ វទាមិ – យទិទំ វិមុត្តិយា វិមុត្តិ’’ន្តិ. ‘‘ហេតុរូបំ, ភន្តេ, ភគវា អាហ; សហេតុរូបំ, ភន្តេ, ភគវា អាហ. កិំ បន, ភន្តេ, អត្ថិ ទេវា’’តិ? ‘‘កិំ បន ត្វំ, មហារាជ, ឯវំ វទេសិ – ‘កិំ បន, ភន្តេ, អត្ថិ ទេវា’’’តិ? ‘‘យទិ វា តេ, ភន្តេ, ទេវា អាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ យទិ វា អនាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ’’? ‘‘យេ តេ, មហារាជ, ទេវា សព្យាពជ្ឈា តេ ទេវា អាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ, យេ តេ ទេវា អព្យាពជ្ឈា តេ ទេវា អនាគន្តារោ ឥត្ថត្ត’’ន្តិ.

៣៨១. ឯវំ វុត្តេ, វិដ្ដូភោ សេនាបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យេ តេ, ភន្តេ, ទេវា សព្យាពជ្ឈា អាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ តេ ទេវា, យេ តេ ទេវា អព្យាពជ្ឈា អនាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ តេ ទេវេ តម្ហា ឋានា ចាវេស្សន្តិ វា បព្ពាជេស្សន្តិ វា’’តិ?

អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ វិដដូភោ សេនាបតិ រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស បុត្តោ; អហំ ភគវតោ បុត្តោ. អយំ ខោ កាលោ យំ បុត្តោ បុត្តេន មន្តេយ្យា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ វិដដូភំ សេនាបតិំ អាមន្តេសិ – ‘‘តេន ហិ, សេនាបតិ, តំ យេវេត្ថ បដិបុច្ឆិស្សាមិ; យថា តេ ខមេយ្យ តថា នំ ព្យាករេយ្យាសិ. តំ កិំ មញ្ញសិ, សេនាបតិ, យាវតា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស វិជិតំ យត្ថ ច រាជា បសេនទិ កោសលោ ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ ការេតិ, បហោតិ តត្ថ រាជា បសេនទិ កោសលោ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បុញ្ញវន្តំ វា អបុញ្ញវន្តំ វា ព្រហ្មចរិយវន្តំ វា អព្រហ្មចរិយវន្តំ វា តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ វា បព្ពាជេតុំ វា’’តិ? ‘‘យាវតា, ភោ, រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស វិជិតំ យត្ថ ច រាជា បសេនទិ កោសលោ ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ ការេតិ, បហោតិ តត្ថ រាជា បសេនទិ កោសលោ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បុញ្ញវន្តំ វា អបុញ្ញវន្តំ វា ព្រហ្មចរិយវន្តំ វា អព្រហ្មចរិយវន្តំ វា តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ វា បព្ពាជេតុំ វា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, សេនាបតិ, យាវតា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស អវិជិតំ យត្ថ ច រាជា បសេនទិ កោសលោ ន ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ ការេតិ, តត្ថ បហោតិ រាជា បសេនទិ កោសលោ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បុញ្ញវន្តំ វា អបុញ្ញវន្តំ វា ព្រហ្មចរិយវន្តំ វា អព្រហ្មចរិយវន្តំ វា តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ វា បព្ពាជេតុំ វា’’តិ? ‘‘យាវតា, ភោ, រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស អវិជិតំ យត្ថ ច រាជា បសេនទិ កោសលោ ន ឥស្សរិយាធិបច្ចំ រជ្ជំ ការេតិ, ន តត្ថ បហោតិ រាជា បសេនទិ កោសលោ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បុញ្ញវន្តំ វា អបុញ្ញវន្តំ វា ព្រហ្មចរិយវន្តំ វា អព្រហ្មចរិយវន្តំ វា តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ វា បព្ពាជេតុំ វា’’តិ.

‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, សេនាបតិ, សុតា តេ ទេវា តាវតិំសា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភោ. សុតា មេ ទេវា តាវតិំសា. ឥធាបិ ភោតា រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន សុតា ទេវា តាវតិំសា’’តិ. ‘‘តំ កិំ មញ្ញសិ, សេនាបតិ, បហោតិ រាជា បសេនទិ កោសលោ ទេវេ តាវតិំសេ តម្ហា ឋានា ចាវេតុំ វា បព្ពាជេតុំ វា’’តិ? ‘‘ទស្សនម្បិ, ភោ, រាជា បសេនទិ កោសលោ ទេវេ តាវតិំសេ នប្បហោតិ, កុតោ បន តម្ហា ឋានា ចាវេស្សតិ វា បព្ពាជេស្សតិ វា’’តិ? ‘‘ឯវមេវ ខោ, សេនាបតិ, យេ តេ ទេវា សព្យាពជ្ឈា អាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ តេ ទេវា, យេ តេ ទេវា អព្យាពជ្ឈា អនាគន្តារោ ឥត្ថត្តំ តេ ទេវេ ទស្សនាយបិ នប្បហោន្តិ; កុតោ បន តម្ហា ឋានា ចាវេស្សន្តិ វា បព្ពាជេស្សន្តិ វា’’តិ?

៣៨២. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោនាមោ អយំ, ភន្តេ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘អានន្ទោ នាម, មហារាជា’’តិ. ‘‘អានន្ទោ វត, ភោ, អានន្ទរូបោ វត, ភោ! ហេតុរូបំ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ អាហ; សហេតុរូបំ, ភន្តេ, អាយស្មា អានន្ទោ អាហ. កិំ បន, ភន្តេ, អត្ថិ ព្រហ្មា’’តិ? ‘‘កិំ បន ត្វំ, មហារាជ, ឯវំ វទេសិ – ‘កិំ បន, ភន្តេ, អត្ថិ ព្រហ្មា’’’តិ? ‘‘យទិ វា សោ, ភន្តេ, ព្រហ្មា អាគន្តា ឥត្ថត្តំ, យទិ វា អនាគន្តា ឥត្ថត្ត’’ន្តិ? ‘‘យោ សោ, មហារាជ, ព្រហ្មា សព្យាពជ្ឈោ សោ ព្រហ្មា អាគន្តា ឥត្ថត្តំ, យោ សោ ព្រហ្មា អព្យាពជ្ឈោ សោ ព្រហ្មា អនាគន្តា ឥត្ថត្ត’’ន្តិ. អថ ខោ អញ្ញតរោ បុរិសោ រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ឯតទវោច – ‘‘សញ្ជយោ, មហារាជ, ព្រាហ្មណោ អាកាសគោត្តោ អាគតោ’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ សញ្ជយំ ព្រាហ្មណំ អាកាសគោត្តំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឥមំ កថាវត្ថុំ រាជន្តេបុរេ អព្ភុទាហាសី’’តិ? ‘‘វិដដូភោ, មហារាជ, សេនាបតី’’តិ. វិដដូភោ សេនាបតិ ឯវមាហ – ‘‘សញ្ជយោ, មហារាជ, ព្រាហ្មណោ អាកាសគោត្តោ’’តិ. អថ ខោ អញ្ញតរោ បុរិសោ រាជានំ បសេនទិំ កោសលំ ឯតទវោច – ‘‘យានកាលោ, មហារាជា’’តិ.

អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សព្ពញ្ញុតំ មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ អបុច្ឆិម្ហា, សព្ពញ្ញុតំ ភគវា ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច, តេន ចម្ហា អត្តមនា. ចាតុវណ្ណិសុទ្ធិំ មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ អបុច្ឆិម្ហា, ចាតុវណ្ណិសុទ្ធិំ ភគវា ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច, តេន ចម្ហា អត្តមនា. អធិទេវេ មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ អបុច្ឆិម្ហា, អធិទេវេ ភគវា ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច, តេន ចម្ហា អត្តមនា. អធិព្រហ្មានំ មយំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ អបុច្ឆិម្ហា, អធិព្រហ្មានំ ភគវា ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច, តេន ចម្ហា អត្តមនា. យំ យទេវ ច មយំ ភគវន្តំ អបុច្ឆិម្ហា តំ តទេវ ភគវា ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច, តេន ចម្ហា អត្តមនា. ហន្ទ, ច ទានិ មយំ, ភន្តេ, គច្ឆាម; ពហុកិច្ចា មយំ ពហុករណីយា’’តិ. ‘‘យស្សទានិ ត្វំ, មហារាជ, កាលំ មញ្ញសី’’តិ. អថ ខោ រាជា បសេនទិ កោសលោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមីតិ.

កណ្ណកត្ថលសុត្តំ និដ្ឋិតំ ទសមំ.

រាជវគ្គោ និដ្ឋិតោ ចតុត្ថោ.