៩. មហាអស្សបុរសុត្តំ

៤១៥. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា អង្គេសុ វិហរតិ អស្សបុរំ នាម អង្គានំ និគមោ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘សមណា សមណាតិ វោ, ភិក្ខវេ, ជនោ សញ្ជានាតិ. តុម្ហេ ច បន ‘កេ តុម្ហេ’តិ បុដ្ឋា សមានា ‘សមណាម្ហា’តិ បដិជានាថ; តេសំ វោ, ភិក្ខវេ, ឯវំសមញ្ញានំ សតំ ឯវំបដិញ្ញានំ សតំ ‘យេ ធម្មា សមណករណា ច ព្រាហ្មណករណា ច តេ ធម្មេ សមាទាយ វត្តិស្សាម, ឯវំ នោ អយំ អម្ហាកំ សមញ្ញា ច សច្ចា ភវិស្សតិ បដិញ្ញា ច ភូតា. យេសញ្ច មយំ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ បរិភុញ្ជាម, តេសំ តេ ការា អម្ហេសុ មហប្ផលា ភវិស្សន្តិ មហានិសំសា, អម្ហាកញ្ចេវាយំ បព្ពជ្ជា អវញ្ឈា ភវិស្សតិ សផលា សឧទ្រយា’តិ. ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ.

៤១៦. ‘‘កតមេ ច, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមណករណា ច ព្រាហ្មណករណា ច? ‘ហិរោត្តប្បេន សមន្នាគតា ភវិស្សាមា’តិ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ, សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤១៧. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ ភវិស្សតិ ឧត្តានោ វិវដោ ន ច ឆិទ្ទវា សំវុតោ ច. តាយ ច បន បរិសុទ្ធកាយសមាចារតាយ នេវត្តានុក្កំសេស្សាម ន បរំ វម្ភេស្សាមា’តិ [នេវត្តានុក្កំសិស្សាម ន បរំ វម្ភិស្សាមាតិ (សព្ពត្ថ)] ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ, សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤១៨. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘បរិសុទ្ធោ នោ វចីសមាចារោ ភវិស្សតិ ឧត្តានោ វិវដោ ន ច ឆិទ្ទវា សំវុតោ ច. តាយ ច បន បរិសុទ្ធវចីសមាចារតាយ នេវត្តានុក្កំសេស្សាម ន បរំ វម្ភេស្សាមា’តិ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ, សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤១៩. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘បរិសុទ្ធោ នោ មនោសមាចារោ ភវិស្សតិ ឧត្តានោ វិវដោ ន ច ឆិទ្ទវា សំវុតោ ច. តាយ ច បន បរិសុទ្ធមនោសមាចារតាយ នេវត្តានុក្កំសេស្សាម ន បរំ វម្ភេស្សាមា’តិ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ មនោសមាចារោ; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ, សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤២០. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘បរិសុទ្ធោ នោ អាជីវោ ភវិស្សតិ ឧត្តានោ វិវដោ ន ច ឆិទ្ទវា សំវុតោ ច. តាយ ច បន បរិសុទ្ធាជីវតាយ នេវត្តានុក្កំសេស្សាម ន បរំ វម្ភេស្សាមា’តិ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ មនោសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ អាជីវោ; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ, សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤២១. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារា ភវិស្សាម; ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា ន និមិត្តគ្គាហី នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជិស្សាម, រក្ខិស្សាម ចក្ខុន្ទ្រិយំ, ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជិស្សាម. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា…បេ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា…បេ… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ ន និមិត្តគ្គាហី នានុព្យញ្ជនគ្គាហី. យត្វាធិករណមេនំ មនិន្ទ្រិយំ អសំវុតំ វិហរន្តំ អភិជ្ឈាទោមនស្សា បាបកា អកុសលា ធម្មា អន្វាស្សវេយ្យុំ, តស្ស សំវរាយ បដិបជ្ជិស្សាម, រក្ខិស្សាម មនិន្ទ្រិយំ, មនិន្ទ្រិយេ សំវរំ អាបជ្ជិស្សាមា’តិ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ មនោសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ អាជីវោ, ឥន្ទ្រិយេសុម្ហ គុត្តទ្វារា; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ, សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤២២. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ ភវិស្សាម, បដិសង្ខា យោនិសោ អាហារំ អាហរិស្សាម, នេវ ទវាយ ន មទាយ ន មណ្ឌនាយ ន វិភូសនាយ យាវទេវ ឥមស្ស កាយស្ស ឋិតិយា យាបនាយ, វិហិំសូបរតិយា, ព្រហ្មចរិយានុគ្គហាយ, ឥតិ បុរាណញ្ច វេទនំ បដិហង្ខាម នវញ្ច វេទនំ ន ឧប្បាទេស្សាម, យាត្រា ច នោ ភវិស្សតិ, អនវជ្ជតា ច, ផាសុ វិហារោ ចា’តិ ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ មនោសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ អាជីវោ, ឥន្ទ្រិយេសុម្ហ គុត្តទ្វារា, ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ, សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤២៣. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘ជាគរិយំ អនុយុត្តា ភវិស្សាម, ទិវសំ ចង្កមេន និសជ្ជាយ អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បរិសោធេស្សាម. រត្តិយា បឋមំ យាមំ ចង្កមេន និសជ្ជាយ អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បរិសោធេស្សាម. រត្តិយា មជ្ឈិមំ យាមំ ទក្ខិណេន បស្សេន សីហសេយ្យំ កប្បេស្សាម បាទេ បាទំ អច្ចាធាយ, សតោ សម្បជានោ ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិ ករិត្វា. រត្តិយា បច្ឆិមំ យាមំ បច្ចុដ្ឋាយ ចង្កមេន និសជ្ជាយ អាវរណីយេហិ ធម្មេហិ ចិត្តំ បរិសោធេស្សាមា’តិ, ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ មនោសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ អាជីវោ, ឥន្ទ្រិយេសុម្ហ គុត្តទ្វារា, ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ, ជាគរិយំ អនុយុត្តា; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ, តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ, សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤២៤. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ‘សតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតា ភវិស្សាម, អភិក្កន្តេ បដិក្កន្តេ សម្បជានការី, អាលោកិតេ វិលោកិតេ សម្បជានការី, សមិញ្ជិតេ បសារិតេ សម្បជានការី, សង្ឃាដិបត្តចីវរធារណេ សម្បជានការី, អសិតេ បីតេ ខាយិតេ សាយិតេ សម្បជានការី, ឧច្ចារបស្សាវកម្មេ សម្បជានការី, គតេ ឋិតេ និសិន្នេ សុត្តេ ជាគរិតេ ភាសិតេ តុណ្ហីភាវេ សម្បជានការី’តិ, ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពំ. សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ ឯវមស្ស – ‘ហិរោត្តប្បេនម្ហ សមន្នាគតា, បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ វចីសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ មនោសមាចារោ, បរិសុទ្ធោ អាជីវោ, ឥន្ទ្រិយេសុម្ហ គុត្តទ្វារា, ភោជនេ មត្តញ្ញុនោ, ជាគរិយំ អនុយុត្តា, សតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតា; អលមេត្តាវតា កតមេត្តាវតា, អនុប្បត្តោ នោ សាមញ្ញត្ថោ, នត្ថិ នោ កិញ្ចិ ឧត្តរិំ ករណីយ’ន្តិ តាវតកេនេវ តុដ្ឋិំ អាបជ្ជេយ្យាថ. អារោចយាមិ វោ, ភិក្ខវេ, បដិវេទយាមិ វោ, ភិក្ខវេ – ‘មា វោ, សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយិ សតិ ឧត្តរិំ ករណីយេ’.

៤២៥. ‘‘កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ឧត្តរិំ ករណីយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិវិត្តំ សេនាសនំ ភជតិ – អរញ្ញំ រុក្ខមូលំ បព្ពតំ កន្ទរំ គិរិគុហំ សុសានំ វនប្បត្ថំ អព្ភោកាសំ បលាលបុញ្ជំ. សោ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ និសីទតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា, ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា. សោ អភិជ្ឈំ លោកេ បហាយ វិគតាភិជ្ឈេន ចេតសា វិហរតិ, អភិជ្ឈាយ ចិត្តំ បរិសោធេតិ; ព្យាបាទបទោសំ បហាយ អព្យាបន្នចិត្តោ វិហរតិ, សព្ពបាណភូតហិតានុកម្បី, ព្យាបាទបទោសា ចិត្តំ បរិសោធេតិ; ថីនមិទ្ធំ បហាយ វិគតថីនមិទ្ធោ វិហរតិ, អាលោកសញ្ញី សតោ សម្បជានោ, ថីនមិទ្ធា ចិត្តំ បរិសោធេតិ; ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ បហាយ អនុទ្ធតោ វិហរតិ, អជ្ឈត្តំ វូបសន្តចិត្តោ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចា ចិត្តំ បរិសោធេតិ; វិចិកិច្ឆំ បហាយ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិហរតិ, អកថំកថី កុសលេសុ ធម្មេសុ, វិចិកិច្ឆាយ ចិត្តំ បរិសោធេតិ.

៤២៦. ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ឥណំ អាទាយ កម្មន្តេ បយោជេយ្យ. តស្ស តេ កម្មន្តា សមិជ្ឈេយ្យុំ [សម្បជ្ជេយ្យុំ (ស្យា. កំ. ក.)]. សោ យានិ ច បោរាណានិ ឥណមូលានិ តានិ ច ព្យន្តី [ព្យន្តិំ (ក.), ព្យន្តិ (បី.)] ករេយ្យ, សិយា ចស្ស ឧត្តរិំ អវសិដ្ឋំ ទារភរណាយ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អហំ ខោ បុព្ពេ ឥណំ អាទាយ កម្មន្តេ បយោជេសិំ, តស្ស មេ តេ កម្មន្តា សមិជ្ឈិំសុ. សោហំ យានិ ច បោរាណានិ ឥណមូលានិ តានិ ច ព្យន្តី អកាសិំ, អត្ថិ ច មេ ឧត្តរិំ អវសិដ្ឋំ ទារភរណាយា’តិ. សោ តតោនិទានំ លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្សំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ អាពាធិកោ អស្ស ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ, ភត្តញ្ចស្ស នច្ឆាទេយ្យ, ន ចស្ស កាយេ ពលមត្តា. សោ អបរេន សមយេន តម្ហា អាពាធា មុច្ចេយ្យ, ភត្តញ្ចស្ស ឆាទេយ្យ, សិយា ចស្ស កាយេ ពលមត្តា. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អហំ ខោ បុព្ពេ អាពាធិកោ អហោសិំ ទុក្ខិតោ ពាឡ្ហគិលានោ, ភត្តញ្ច មេ នច្ឆាទេសិ, ន ច មេ អាសិ កាយេ ពលមត្តា, សោម្ហិ ឯតរហិ តម្ហា អាពាធា មុត្តោ, ភត្តញ្ច មេ ឆាទេតិ, អត្ថិ ច មេ កាយេ ពលមត្តា’តិ. សោ តតោនិទានំ លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្សំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ពន្ធនាគារេ ពទ្ធោ អស្ស. សោ អបរេន សមយេន តម្ហា ពន្ធនា មុច្ចេយ្យ សោត្ថិនា អព្ភយេន [អព្យយេន (សី. បី.)], ន ចស្ស កិញ្ចិ ភោគានំ វយោ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អហំ ខោ បុព្ពេ ពន្ធនាគារេ ពទ្ធោ អហោសិំ, សោម្ហិ ឯតរហិ តម្ហា ពន្ធនា មុត្តោ, សោត្ថិនា អព្ភយេន, នត្ថិ ច មេ កិញ្ចិ ភោគានំ វយោ’តិ. សោ តតោនិទានំ លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្សំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ទាសោ អស្ស អនត្តាធីនោ បរាធីនោ ន យេនកាមំគមោ. សោ អបរេន សមយេន តម្ហា ទាសព្យា មុច្ចេយ្យ អត្តាធីនោ អបរាធីនោ ភុជិស្សោ យេនកាមំគមោ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អហំ ខោ បុព្ពេ ទាសោ អហោសិំ អនត្តាធីនោ បរាធីនោ ន យេនកាមំគមោ, សោម្ហិ ឯតរហិ តម្ហា ទាសព្យា មុត្តោ អត្តាធីនោ អបរាធីនោ ភុជិស្សោ យេនកាមំគមោ’តិ. សោ តតោនិទានំ លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្សំ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ សធនោ សភោគោ កន្តារទ្ធានមគ្គំ បដិបជ្ជេយ្យ [សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិយា កិញ្ចិ វិសទិសំ]. សោ អបរេន សមយេន តម្ហា កន្តារា និត្ថរេយ្យ សោត្ថិនា អព្ភយេន, ន ចស្ស កិញ្ចិ ភោគានំ វយោ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អហំ ខោ បុព្ពេ សធនោ សភោគោ កន្តារទ្ធានមគ្គំ បដិបជ្ជិំ. សោម្ហិ ឯតរហិ តម្ហា កន្តារា និត្ថិណ្ណោ សោត្ថិនា អព្ភយេន, នត្ថិ ច មេ កិញ្ចិ ភោគានំ វយោ’តិ. សោ តតោនិទានំ លភេថ បាមោជ្ជំ, អធិគច្ឆេយ្យ សោមនស្សំ.

‘‘ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថា ឥណំ យថា រោគំ យថា ពន្ធនាគារំ យថា ទាសព្យំ យថា កន្តារទ្ធានមគ្គំ, ឥមេ បញ្ច នីវរណេ អប្បហីនេ អត្តនិ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, អាណណ្យំ យថា អារោគ្យំ យថា ពន្ធនាមោក្ខំ យថា ភុជិស្សំ យថា ខេមន្តភូមិំ; ឯវមេវ ភិក្ខុ ឥមេ បញ្ច នីវរណេ បហីនេ អត្តនិ សមនុបស្សតិ.

៤២៧. ‘‘សោ ឥមេ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ, វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ, សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ ឥមមេវ កាយំ វិវេកជេន បីតិសុខេន អភិសន្ទេតិ បរិសន្ទេតិ បរិបូរេតិ បរិប្ផរតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស វិវេកជេន បីតិសុខេន អប្ផុដំ ហោតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ទក្ខោ ន្ហាបកោ [នហាបកោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] វា ន្ហាបកន្តេវាសី វា កំសថាលេ ន្ហានីយចុណ្ណានិ [នហានីយចុណ្ណានិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] អាកិរិត្វា ឧទកេន បរិប្ផោសកំ បរិប្ផោសកំ សន្នេយ្យ. សាយំ ន្ហានីយបិណ្ឌិ ស្នេហានុគតា ស្នេហបរេតា សន្តរពាហិរា, ផុដា ស្នេហេន ន ច បគ្ឃរិណី. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមមេវ កាយំ វិវេកជេន បីតិសុខេន អភិសន្ទេតិ បរិសន្ទេតិ បរិបូរេតិ បរិប្ផរតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស វិវេកជេន បីតិសុខេន អប្ផុដំ ហោតិ.

៤២៨. ‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិជំ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ ឥមមេវ កាយំ សមាធិជេន បីតិសុខេន អភិសន្ទេតិ បរិសន្ទេតិ បរិបូរេតិ បរិប្ផរតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស សមាធិជេន បីតិសុខេន អប្ផុដំ ហោតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧទករហទោ ឧព្ភិទោទកោ [ឧព្ភិតោទកោ (ក.)]. តស្ស នេវស្ស បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឧទកស្ស អាយមុខំ, ន បច្ឆិមាយ ទិសាយ ឧទកស្ស អាយមុខំ, ន ឧត្តរាយ ទិសាយ ឧទកស្ស អាយមុខំ, ន ទក្ខិណាយ ទិសាយ ឧទកស្ស អាយមុខំ, ទេវោ ច ន កាលេន កាលំ សម្មាធារំ អនុប្បវេច្ឆេយ្យ. អថ ខោ តម្ហាវ ឧទករហទា សីតា វារិធារា ឧព្ភិជ្ជិត្វា តមេវ ឧទករហទំ សីតេន វារិនា អភិសន្ទេយ្យ បរិសន្ទេយ្យ បរិបូរេយ្យ បរិប្ផរេយ្យ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ ឧទករហទស្ស សីតេន វារិនា អប្ផុដំ អស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមមេវ កាយំ សមាធិជេន បីតិសុខេន អភិសន្ទេតិ បរិសន្ទេតិ បរិបូរេតិ បរិប្ផរតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស សមាធិជេន បីតិសុខេន អប្ផុដំ ហោតិ.

៤២៩. ‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ, សតោ ច សម្បជានោ, សុខញ្ច កាយេន បដិសំវេទេតិ, យំ តំ អរិយា អាចិក្ខន្តិ – ‘ឧបេក្ខកោ សតិមា សុខវិហារី’តិ តតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ ឥមមេវ កាយំ និប្បីតិកេន សុខេន អភិសន្ទេតិ បរិសន្ទេតិ បរិបូរេតិ បរិប្ផរតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស និប្បីតិកេន សុខេន អប្ផុដំ ហោតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ឧប្បលិនិយំ វា បទុមិនិយំ វា បុណ្ឌរីកិនិយំ វា អប្បេកច្ចានិ ឧប្បលានិ វា បទុមានិ វា បុណ្ឌរីកានិ វា ឧទកេ ជាតានិ ឧទកេ សំវឌ្ឍានិ ឧទកានុគ្គតានិ អន្តោនិមុគ្គបោសីនិ, តានិ យាវ ចគ្គា យាវ ច មូលា សីតេន វារិនា អភិសន្នានិ បរិសន្នានិ បរិបូរានិ បរិប្ផុដានិ, នាស្ស [ន នេសំ (សី.)] កិញ្ចិ សព្ពាវតំ ឧប្បលានំ វា បទុមានំ វា បុណ្ឌរីកានំ វា សីតេន វារិនា អប្ផុដំ អស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមមេវ កាយំ និប្បីតិកេន សុខេន អភិសន្ទេតិ បរិសន្ទេតិ បរិបូរេតិ បរិប្ផរតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស និប្បីតិកេន សុខេន អប្ផុដំ ហោតិ.

៤៣០. ‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា, បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា, អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. សោ ឥមមេវ កាយំ បរិសុទ្ធេន ចេតសា បរិយោទាតេន ផរិត្វា និសិន្នោ ហោតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស បរិសុទ្ធេន ចេតសា បរិយោទាតេន អប្ផុដំ ហោតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ ឱទាតេន វត្ថេន សសីសំ បារុបេត្វា និសិន្នោ អស្ស, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស ឱទាតេន វត្ថេន អប្ផុដំ អស្ស. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឥមមេវ កាយំ បរិសុទ្ធេន ចេតសា បរិយោទាតេន ផរិត្វា និសិន្នោ ហោតិ, នាស្ស កិញ្ចិ សព្ពាវតោ កាយស្ស បរិសុទ្ធេន ចេតសា បរិយោទាតេន អប្ផុដំ ហោតិ.

៤៣១. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ, ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ. សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បុរិសោ សកម្ហា គាមា អញ្ញំ គាមំ គច្ឆេយ្យ, តម្ហាបិ គាមា អញ្ញំ គាមំ គច្ឆេយ្យ, សោ តម្ហា គាមា សកំយេវ គាមំ បច្ចាគច្ឆេយ្យ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អហំ ខោ សកម្ហា គាមា អមុំ គាមំ អគច្ឆិំ [អគច្ឆិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], តត្របិ ឯវំ អដ្ឋាសិំ ឯវំ និសីទិំ ឯវំ អភាសិំ ឯវំ តុណ្ហី អហោសិំ; តម្ហាបិ គាមា អមុំ គាមំ អគច្ឆិំ, តត្របិ ឯវំ អដ្ឋាសិំ ឯវំ និសីទិំ ឯវំ អភាសិំ ឯវំ តុណ្ហី អហោសិំ; សោម្ហិ តម្ហា គាមា សកំយេវ គាមំ បច្ចាគតោ’តិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ – ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ…បេ… ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ.

៤៣២. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ សត្តានំ ចុតូបបាតញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ, យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ…បេ… សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ អគារា សទ្វារា [សន្នទ្វារា (ក.)]. តត្ថ ចក្ខុមា បុរិសោ មជ្ឈេ ឋិតោ បស្សេយ្យ មនុស្សេ គេហំ បវិសន្តេបិ និក្ខមន្តេបិ, អនុចង្កមន្តេបិ អនុវិចរន្តេបិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ…បេ….

៤៣៣. ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតិ. សោ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘ឥមេ អាសវា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវសមុទយោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធោ’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ. វិមុត្តស្មិំ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ.

‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, បព្ពតសង្ខេបេ ឧទករហទោ អច្ឆោ វិប្បសន្នោ អនាវិលោ. តត្ថ ចក្ខុមា បុរិសោ តីរេ ឋិតោ បស្សេយ្យ សិប្បិសម្ពុកម្បិ [សិប្បិកសម្ពុកម្បិ (ស្យា. កំ. ក.)] សក្ខរកថលម្បិ មច្ឆគុម្ពម្បិ, ចរន្តម្បិ តិដ្ឋន្តម្បិ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘អយំ ខោ ឧទករហទោ អច្ឆោ វិប្បសន្នោ អនាវិលោ. តត្រិមេ សិប្បិសម្ពុកាបិ សក្ខរកថលាបិ មច្ឆគុម្ពាបិ ចរន្តិបិ តិដ្ឋន្តិបីតិ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ…បេ… នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតិ.

៤៣៤. ‘‘អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘សមណោ’ ឥតិបិ ‘ព្រាហ្មណោ’ឥតិបិ ‘ន្ហាតកោ’ឥតិបិ ‘វេទគូ’ឥតិបិ ‘សោត្តិយោ’ឥតិបិ ‘អរិយោ’ឥតិបិ ‘អរហំ’ឥតិបិ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សមណោ ហោតិ? សមិតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សមណោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ព្រាហ្មណោ ហោតិ? ពាហិតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ព្រាហ្មណោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន្ហាតកោ [នហាតកោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ហោតិ? ន្ហាតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន្ហាតកោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វេទគូ ហោតិ? វិទិតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ វេទគូ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោត្តិយោ ហោតិ? និស្សុតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោត្តិយោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយោ ហោតិ? អារកាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរិយោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរហំ ហោតិ? អារកាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា, សំកិលេសិកា, បោនោព្ភវិកា, សទរា, ទុក្ខវិបាកា, អាយតិំ, ជាតិជរាមរណិយា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អរហំ ហោតី’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនា តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទុន្តិ.

មហាអស្សបុរសុត្តំ និដ្ឋិតំ នវមំ.