៧. ចូឡតណ្ហាសង្ខយសុត្តំ

៣៩០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ. អថ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ?

‘‘ឥធ, ទេវានមិន្ទ, ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ – ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. ឯវញ្ចេតំ, ទេវានមិន្ទ, ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ – ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. សោ សព្ពំ ធម្មំ អភិជានាតិ; សព្ពំ ធម្មំ អភិញ្ញាយ សព្ពំ ធម្មំ បរិជានាតិ; សព្ពំ ធម្មំ បរិញ្ញាយ យំ កិញ្ចិ វេទនំ វេទេតិ – សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា, សោ តាសុ វេទនាសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរតិ, វិរាគានុបស្សី វិហរតិ, និរោធានុបស្សី វិហរតិ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សី វិហរតិ. សោ តាសុ វេទនាសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរន្តោ, វិរាគានុបស្សី វិហរន្តោ, និរោធានុបស្សី វិហរន្តោ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សី វិហរន្តោ ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ. អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. ឯត្តាវតា ខោ, ទេវានមិន្ទ, ភិក្ខុ សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ.

អថ ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា តត្ថេវន្តរធាយិ.

៣៩១. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ អវិទូរេ និសិន្នោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ សោ យក្ខោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិសមេច្ច អនុមោទិ ឧទាហុ នោ; យំនូនាហំ តំ យក្ខំ ជានេយ្យំ – យទិ វា សោ យក្ខោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិសមេច្ច អនុមោទិ យទិ វា នោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ – បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ អន្តរហិតោ ទេវេសុ តាវតិំសេសុ បាតុរហោសិ. តេន ខោ បន សមយេន សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ឯកបុណ្ឌរីកេ ឧយ្យានេ ទិព្ពេហិ បញ្ចហិ តូរិយសតេហិ [តុរិយសតេហិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] សមប្បិតោ សមង្គីភូតោ បរិចារេតិ. អទ្ទសា ខោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ. ទិស្វាន តានិ ទិព្ពានិ បញ្ច តូរិយសតានិ បដិប្បណាមេត្វា យេនាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច – ‘‘ឯហិ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ស្វាគតំ, មារិស មោគ្គល្លាន! ចិរស្សំ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥមំ បរិយាយំ អកាសិ យទិទំ ឥធាគមនាយ. និសីទ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥទមាសនំ បញ្ញត្ត’’ន្តិ. និសីទិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ បញ្ញត្តេ អាសនេ. សក្កោបិ ខោ ទេវានមិន្ទោ អញ្ញតរំ នីចំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ សក្កំ ទេវានមិន្ទំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯតទវោច – ‘‘យថា កថំ បន ខោ, កោសិយ, ភគវា សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ អភាសិ? សាធុ មយម្បិ ឯតិស្សា កថាយ ភាគិនោ អស្សាម សវនាយា’’តិ.

៣៩២. ‘‘មយំ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ពហុកិច្ចា ពហុករណីយា – អប្បេវ សកេន ករណីយេន, អបិ ច ទេវានំយេវ តាវតិំសានំ ករណីយេន. អបិ ច, មារិស មោគ្គល្លាន, សុស្សុតំយេវ ហោតិ សុគ្គហិតំ សុមនសិកតំ សូបធារិតំ, យំ នោ ខិប្បមេវ អន្តរធាយតិ. ភូតបុព្ពំ, មារិស មោគ្គល្លាន, ទេវាសុរសង្គាមោ សមុបព្យូឡ្ហោ [សមូបព្យុឡ្ហោ (ស្យា. កំ.), សមូបព្ពូឡ្ហោ (សី.)] អហោសិ. តស្មិំ ខោ បន, មារិស មោគ្គល្លាន, សង្គាមេ ទេវា ជិនិំសុ, អសុរា បរាជិនិំសុ. សោ ខោ អហំ, មារិស មោគ្គល្លាន, តំ សង្គាមំ អភិវិជិនិត្វា វិជិតសង្គាមោ តតោ បដិនិវត្តិត្វា វេជយន្តំ នាម បាសាទំ មាបេសិំ. វេជយន្តស្ស ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, បាសាទស្ស ឯកសតំ និយ្យូហំ. ឯកេកស្មិំ និយ្យូហេ សត្ត សត្ត កូដាគារសតានិ. ឯកមេកស្មិំ កូដាគារេ សត្ត សត្ត អច្ឆរាយោ. ឯកមេកិស្សា អច្ឆរាយ សត្ត សត្ត បរិចារិកាយោ. ឥច្ឆេយ្យាសិ នោ ត្វំ, មារិស មោគ្គល្លាន, វេជយន្តស្ស បាសាទស្ស រាមណេយ្យកំ ទដ្ឋុ’’ន្តិ? អធិវាសេសិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តុណ្ហីភាវេន.

៣៩៣. អថ ខោ សក្កោ ច ទេវានមិន្ទោ វេស្សវណោ ច មហារាជា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ បុរក្ខត្វា យេន វេជយន្តោ បាសាទោ តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទសំសុ ខោ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស បរិចារិកាយោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ; ទិស្វា ឱត្តប្បមានា ហិរីយមានា សកំ សកំ ឱវរកំ បវិសិំសុ. សេយ្យថាបិ នាម សុណិសា សសុរំ ទិស្វា ឱត្តប្បតិ ហិរីយតិ, ឯវមេវ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស បរិចារិកាយោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ទិស្វា ឱត្តប្បមានា ហិរីយមានា សកំ សកំ ឱវរកំ បវិសិំសុ. អថ ខោ សក្កោ ច ទេវានមិន្ទោ វេស្សវណោ ច មហារាជា អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ វេជយន្តេ បាសាទេ អនុចង្កមាបេន្តិ អនុវិចរាបេន្តិ – ‘‘ឥទម្បិ, មារិស មោគ្គល្លាន, បស្ស វេជយន្តស្ស បាសាទស្ស រាមណេយ្យកំ; ឥទម្បិ, មារិស មោគ្គល្លាន, បស្ស វេជយន្តស្ស បាសាទស្ស រាមណេយ្យក’’ន្តិ. ‘‘សោភតិ ឥទំ អាយស្មតោ កោសិយស្ស, យថា តំ បុព្ពេ កតបុញ្ញស្ស. មនុស្សាបិ កិញ្ចិទេវ រាមណេយ្យកំ ទិស្វា [ទិដ្ឋា (សី. បី. ក.)] ឯវមាហំសុ – ‘សោភតិ វត ភោ យថា ទេវានំ តាវតិំសាន’ន្តិ. តយិទំ អាយស្មតោ កោសិយស្ស សោភតិ, យថា តំ បុព្ពេ កតបុញ្ញស្សា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អតិពាឡ្ហំ ខោ អយំ យក្ខោ បមត្តោ វិហរតិ. យំនូនាហំ ឥមំ យក្ខំ សំវេជេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខាសិ [អភិសង្ខារេសិ (ក.), អភិសង្ខារេតិ (ស្យា. កំ.)] យថា វេជយន្តំ បាសាទំ បាទង្គុដ្ឋកេន សង្កម្បេសិ សម្បកម្បេសិ សម្បវេធេសិ. អថ ខោ សក្កោ ច ទេវានមិន្ទោ, វេស្សវណោ ច មហារាជា, ទេវា ច តាវតិំសា អច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតា អហេសុំ – ‘‘អច្ឆរិយំ វត, ភោ, អព្ភុតំ វត, ភោ, សមណស្ស មហិទ្ធិកតា មហានុភាវតា, យត្រ ហិ នាម ទិព្ពភវនំ បាទង្គុដ្ឋកេន សង្កម្បេស្សតិ សម្បកម្បេស្សតិ សម្បវេធេស្សតី’’តិ! អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សក្កំ ទេវានមិន្ទំ សំវិគ្គំ លោមហដ្ឋជាតំ វិទិត្វា សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘យថា កថំ បន ខោ, កោសិយ, ភគវា សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ អភាសិ? សាធុ មយម្បិ ឯតិស្សា កថាយ ភាគិនោ អស្សាម សវនាយា’’តិ.

៣៩៤. ‘‘ឥធាហំ, មារិស មោគ្គល្លាន, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិំ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ អហំ, មារិស មោគ្គល្លាន, ភគវន្តំ ឯតទវោចំ – ‘កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សាន’’’ន្តិ?

‘‘ឯវំ វុត្តេ, មារិស មោគ្គល្លាន, ភគវា មំ ឯតទវោច – ‘ឥធ, ទេវានមិន្ទ, ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ – សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. ឯវំ ចេតំ ទេវានមិន្ទ ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. សោ សព្ពំ ធម្មំ អភិជានាតិ, សព្ពំ ធម្មំ អភិញ្ញាយ សព្ពំ ធម្មំ បរិជានាតិ, សព្ពំ ធម្មំ បរិញ្ញាយ យំ កិញ្ចិ វេទនំ វេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា. សោ តាសុ វេទនាសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរតិ, វិរាគានុបស្សី វិហរតិ, និរោធានុបស្សី វិហរតិ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សី វិហរតិ. សោ តាសុ វេទនាសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរន្តោ, វិរាគានុបស្សី វិហរន្តោ, និរោធានុបស្សី វិហរន្តោ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សី វិហរន្តោ ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ, អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. ឯត្តាវតា ខោ, ទេវានមិន្ទ, ភិក្ខុ សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានន្តិ. ឯវំ ខោ មេ, មារិស មោគ្គល្លាន, ភគវា សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ អភាសី’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សមិញ្ជេយ្យ ឯវមេវ – ទេវេសុ តាវតិំសេសុ អន្តរហិតោ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ បាតុរហោសិ. អថ ខោ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស បរិចារិកាយោ អចិរបក្កន្តេ អាយស្មន្តេ មហាមោគ្គល្លានេ សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឯសោ នុ តេ, មារិស, សោ ភគវា សត្ថា’’តិ? ‘‘ន ខោ មេ, មារិស, សោ ភគវា សត្ថា. សព្រហ្មចារី មេ ឯសោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ’’តិ. ‘‘លាភា តេ, មារិស, (សុលទ្ធំ តេ, មារិស) [( ) នត្ថិ (សី. បី.)] យស្ស តេ សព្រហ្មចារី ឯវំមហិទ្ធិកោ ឯវំមហានុភាវោ! អហោ នូន តេ សោ ភគវា សត្ថា’’តិ.

៣៩៥. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិជានាតិ នោ, ភន្តេ, ភគវា អហុ [អហុនញ្ញេវ (សី. ស្យា. កំ.)] ញាតញ្ញតរស្ស មហេសក្ខស្ស យក្ខស្ស សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ ភាសិតា’’តិ [អភាសិត្ថាតិ (ក.)]? ‘‘អភិជានាមហំ, មោគ្គល្លាន, ឥធ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ យេនាហំ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា មំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ ខោ, មោគ្គល្លាន, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ មំ ឯតទវោច – ‘កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ភិក្ខុ សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ.

ឯវំ វុត្តេ អហំ, មោគ្គល្លាន, សក្កំ ទេវានមិន្ទំ ឯតទវោចំ ‘‘ឥធ ទេវានមិន្ទ ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. ឯវំ ចេតំ ទេវានមិន្ទ ភិក្ខុនោ សុតំ ហោតិ ‘សព្ពេ ធម្មា នាលំ អភិនិវេសាយា’តិ. សោ សព្ពំ ធម្មំ អភិជានាតិ, សព្ពំ ធម្មំ អភិញ្ញាយ សព្ពំ ធម្មំ បរិជានាតិ, សព្ពំ ធម្មំ បរិញ្ញាយ យំ កិញ្ចិ វេទនំ វេទេតិ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា. សោ តាសុ វេទនាសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរតិ, វិរាគានុបស្សី វិហរតិ, និរោធានុបស្សី វិហរតិ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សី វិហរតិ. សោ តាសុ វេទនាសុ អនិច្ចានុបស្សី វិហរន្តោ, វិរាគានុបស្សី វិហរន្តោ, និរោធានុបស្សី វិហរន្តោ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សី វិហរន្តោ ន កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតិ, អនុបាទិយំ ន បរិតស្សតិ, អបរិតស្សំ បច្ចត្តញ្ញេវ បរិនិព្ពាយតិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយា’តិ បជានាតិ. ឯត្តាវតា ខោ, ទេវានមិន្ទ, ភិក្ខុ សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ អច្ចន្តនិដ្ឋោ អច្ចន្តយោគក្ខេមី អច្ចន្តព្រហ្មចារី អច្ចន្តបរិយោសានោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានន្តិ. ឯវំ ខោ អហំ, មោគ្គល្លាន, អភិជានាមិ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស សំខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិំ ភាសិតា’’តិ.

ឥទមវោច ភគវា. អត្តមនោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទីតិ.

ចូឡតណ្ហាសង្ខយសុត្តំ និដ្ឋិតំ សត្តមំ.