១០. ពាហិយសុត្តំ

១០. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ពាហិយោ ទារុចីរិយោ សុប្បារកេ បដិវសតិ សមុទ្ទតីរេ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ. អថ ខោ ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘យេ ខោ កេចិ លោកេ អរហន្តោ វា អរហត្តមគ្គំ វា សមាបន្នា, អហំ តេសំ អញ្ញតរោ’’តិ.

អថ ខោ ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស បុរាណសាលោហិតា ទេវតា អនុកម្បិកា អត្ថកាមា ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ យេន ពាហិយោ ទារុចីរិយោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ពាហិយំ ទារុចីរិយំ ឯតទវោច – ‘‘នេវ ខោ ត្វំ, ពាហិយ, អរហា, នាបិ អរហត្តមគ្គំ វា សមាបន្នោ. សាបិ តេ បដិបទា នត្ថិ យាយ ត្វំ អរហា វា អស្ស [អស្សសិ (ស្យា. ក.)] អរហត្តមគ្គំ វា សមាបន្នោ’’តិ.

‘‘អថ កេ ចរហិ សទេវកេ លោកេ អរហន្តោ វា អរហត្តមគ្គំ វា សមាបន្នោ’’តិ? ‘‘អត្ថិ, ពាហិយ, ឧត្តរេសុ ជនបទេសុ [ជនបទេ (សី.)] សាវត្ថិ នាម នគរំ. តត្ថ សោ ភគវា ឯតរហិ វិហរតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ. សោ ហិ, ពាហិយ, ភគវា អរហា ចេវ អរហត្តាយ ច ធម្មំ ទេសេតី’’តិ.

អថ ខោ ពាហិយោ ទារុចីរិយោ តាយ ទេវតាយ សំវេជិតោ តាវទេវ សុប្បារកម្ហា បក្កាមិ. សព្ពត្ថ ឯករត្តិបរិវាសេន យេន សាវត្ថិ ជេតវនំ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមោ តេនុបសង្កមិ. តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ អព្ភោកាសេ ចង្កមន្តិ. អថ ខោ ពាហិយោ ទារុចីរិយោ យេន តេ ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តេ ភិក្ខូ ឯតទវោច – ‘‘កហំ នុ ខោ, ភន្តេ, ឯតរហិ ភគវា វិហរតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ? ទស្សនកាមម្ហា មយំ តំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធ’’ន្តិ. ‘‘អន្តរឃរំ បវិដ្ឋោ ខោ, ពាហិយ, ភគវា បិណ្ឌាយា’’តិ.

អថ ខោ ពាហិយោ ទារុចីរិយោ តរមានរូបោ ជេតវនា និក្ខមិត្វា សាវត្ថិំ បវិសិត្វា អទ្ទស ភគវន្តំ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ បាសាទិកំ បសាទនីយំ សន្តិន្ទ្រិយំ សន្តមានសំ ឧត្តមទមថសមថមនុប្បត្តំ ទន្តំ គុត្តំ យតិន្ទ្រិយំ នាគំ. ទិស្វាន យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ បាទេ សិរសា និបតិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទេសេតុ មេ, ភន្តេ ភគវា, ធម្មំ; ទេសេតុ, សុគតោ, ធម្មំ, យំ មមស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, ភគវា ពាហិយំ ទារុចីរិយំ ឯតទវោច – ‘‘អកាលោ ខោ តាវ, ពាហិយ, អន្តរឃរំ បវិដ្ឋម្ហា បិណ្ឌាយា’’តិ.

ទុតិយម្បិ ខោ ពាហិយោ ទារុចីរិយោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទុជ្ជានំ ខោ បនេតំ, ភន្តេ, ភគវតោ វា ជីវិតន្តរាយានំ, មយ្ហំ វា ជីវិតន្តរាយានំ. ទេសេតុ មេ, ភន្តេ ភគវា, ធម្មំ; ទេសេតុ, សុគតោ, ធម្មំ, យំ មមស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ. ទុតិយម្បិ ខោ ភគវា ពាហិយំ ទារុចីរិយំ ឯតទវោច – ‘‘អកាលោ ខោ តាវ, ពាហិយ, អន្តរឃរំ បវិដ្ឋម្ហា បិណ្ឌាយា’’តិ.

តតិយម្បិ ខោ ពាហិយោ ទារុចីរិយោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទុជ្ជានំ ខោ បនេតំ, ភន្តេ, ភគវតោ វា ជីវិតន្តរាយានំ, មយ្ហំ វា ជីវិតន្តរាយានំ. ទេសេតុ មេ ភន្តេ ភគវា, ធម្មំ; ទេសេតុ, សុគតោ, ធម្មំ, យំ មមស្ស ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយា’’តិ.

‘‘តស្មាតិហ តេ, ពាហិយ, ឯវំ សិក្ខិតព្ពំ – ‘ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តំ ភវិស្សតិ, សុតេ សុតមត្តំ ភវិស្សតិ, មុតេ មុតមត្តំ ភវិស្សតិ, វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតមត្តំ ភវិស្សតី’តិ. ឯវញ្ហិ តេ, ពាហិយ, សិក្ខិតព្ពំ. យតោ ខោ តេ, ពាហិយ, ទិដ្ឋេ ទិដ្ឋមត្តំ ភវិស្សតិ, សុតេ សុតមត្តំ ភវិស្សតិ, មុតេ មុតមត្តំ ភវិស្សតិ, វិញ្ញាតេ វិញ្ញាតមត្តំ ភវិស្សតិ, តតោ ត្វំ, ពាហិយ, ន តេន; យតោ ត្វំ, ពាហិយ, ន តេន តតោ ត្វំ, ពាហិយ, ន តត្ថ; យតោ ត្វំ, ពាហិយ, ន តត្ថ, តតោ ត្វំ, ពាហិយ, នេវិធ ន ហុរំ ន ឧភយមន្តរេន. ឯសេវន្តោ ទុក្ខស្សា’’តិ.

អថ ខោ ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស ភគវតោ ឥមាយ សំខិត្តាយ ធម្មទេសនាយ តាវទេវ អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចិ.

អថ ខោ ភគវា ពាហិយំ ទារុចីរិយំ ឥមិនា សំខិត្តេន ឱវាទេន ឱវទិត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ អចិរបក្កន្តស្ស ភគវតោ ពាហិយំ ទារុចីរិយំ គាវី តរុណវច្ឆា អធិបតិត្វា [អធិបាតេត្វា (សី. ស្យា. បី.), អធិបាតិត្វា (ក.)] ជីវិតា វោរោបេសិ.

អថ ខោ ភគវា សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ សម្ពហុលេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ នគរម្ហា និក្ខមិត្វា អទ្ទស ពាហិយំ ទារុចីរិយំ កាលង្កតំ [កាលកតំ (សី. ស្យា. កំ.)]; ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘គណ្ហថ, ភិក្ខវេ, ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស សរីរកំ; មញ្ចកំ អារោបេត្វា នីហរិត្វា ឈាបេថ; ថូបញ្ចស្ស ករោថ. សព្រហ្មចារី វោ, ភិក្ខវេ, កាលង្កតោ’’តិ.

‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស សរីរកំ មញ្ចកំ អារោបេត្វា នីហរិត្វា ឈាបេត្វា ថូបញ្ចស្ស កត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវន្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ទឌ្ឍំ, ភន្តេ, ពាហិយស្ស ទារុចីរិយស្ស សរីរំ, ថូបោ ចស្ស កតោ. តស្ស កា គតិ, កោ អភិសម្បរាយោ’’តិ? ‘‘បណ្ឌិតោ, ភិក្ខវេ, ពាហិយោ ទារុចីរិយោ បច្ចបាទិ ធម្មស្សានុធម្មំ; ន ច មំ ធម្មាធិករណំ វិហេសេសិ. បរិនិព្ពុតោ, ភិក្ខវេ, ពាហិយោ ទារុចីរិយោ’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ឯតមត្ថំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ –

‘‘យត្ថ អាបោ ច បថវី, តេជោ វាយោ ន គាធតិ;

ន តត្ថ សុក្កា ជោតន្តិ, អាទិច្ចោ នប្បកាសតិ;

ន តត្ថ ចន្ទិមា ភាតិ, តមោ តត្ថ ន វិជ្ជតិ.

‘‘យទា ច អត្តនាវេទិ [វេធី (ក.)], មុនិ មោនេន ព្រាហ្មណោ;

អថ រូបា អរូបា ច, សុខទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ. ទសមំ;

(អយម្បិ ឧទានោ វុត្តោ ភគវតា ឥតិ មេ សុតន្តិ.) [( ) ស្យាមបោត្ថកេ នត្ថិ]

ពោធិវគ្គោ បឋមោ និដ្ឋិតោ.