១៩. បញ្ញាសនិបាតោ

១. តាលបុដត្ថេរគាថា

១០៩៤. ‘‘កទា នុហំ បព្ពតកន្ទរាសុ, ឯកាកិយោ អទ្ទុតិយោ វិហស្សំ;

អនិច្ចតោ សព្ពភវំ វិបស្សំ, តំ មេ ឥទំ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១០៩៥. ‘‘កទា នុហំ ភិន្នបដន្ធរោ មុនិ, កាសាវវត្ថោ អមមោ និរាសោ;

រាគញ្ច ទោសញ្ច តថេវ មោហំ, ហន្ត្វា សុខី បវនគតោ វិហស្សំ.

១០៩៦. ‘‘កទា អនិច្ចំ វធរោគនីឡំ, កាយំ ឥមំ មច្ចុជរាយុបទ្ទុតំ;

វិបស្សមានោ វីតភយោ វិហស្សំ, ឯកោ វនេ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១០៩៧. ‘‘កទា នុហំ ភយជននិំ ទុខាវហំ, តណ្ហាលតំ ពហុវិធានុវត្តនិំ;

បញ្ញាមយំ តិខិណមសិំ គហេត្វា, ឆេត្វា វសេ តម្បិ កទា ភវិស្សតិ.

១០៩៨. ‘‘កទា នុ បញ្ញាមយមុគ្គតេជំ, សត្ថំ ឥសីនំ សហសាទិយិត្វា;

មារំ សសេនំ សហសា ភញ្ជិស្សំ, សីហាសនេ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១០៩៩. ‘‘កទា នុហំ សព្ភិ សមាគមេសុ, ទិដ្ឋោ ភវេ ធម្មគរូហិ តាទិភិ;

យាថាវទស្សីហិ ជិតិន្ទ្រិយេហិ, បធានិយោ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០០. ‘‘កទា នុ មំ តន្ទិ ខុទា បិបាសា, វាតាតបា កីដសរីសបា វា;

ន ពាធយិស្សន្តិ ន តំ គិរិព្ពជេ, អត្ថត្ថិយំ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០១. ‘‘កទា នុ ខោ យំ វិទិតំ មហេសិនា, ចត្តារិ សច្ចានិ សុទុទ្ទសានិ;

សមាហិតត្តោ សតិមា អគច្ឆំ, បញ្ញាយ តំ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០២. ‘‘កទា នុ រូបេ អមិតេ ច សទ្ទេ, គន្ធេ រសេ ផុសិតព្ពេ ច ធម្មេ;

អាទិត្តតោហំ សមថេហិ យុត្តោ, បញ្ញាយ ទច្ឆំ តទិទំ កទា មេ.

១១០៣. ‘‘កទា នុហំ ទុព្ពចនេន វុត្តោ, តតោនិមិត្តំ វិមនោ ន ហេស្សំ;

អថោ បសត្ថោបិ តតោនិមិត្តំ, តុដ្ឋោ ន ហេស្សំ តទិទំ កទា មេ.

១១០៤. ‘‘កទា នុ កដ្ឋេ ច តិណេ លតា ច, ខន្ធេ ឥមេហំ អមិតេ ច ធម្មេ;

អជ្ឈត្តិកានេវ ច ពាហិរានិ ច, សមំ តុលេយ្យំ តទិទំ កទា មេ.

១១០៥. ‘‘កទា នុ មំ បាវុសកាលមេឃោ, នវេន តោយេន សចីវរំ វនេ;

ឥសិប្បយាតម្ហិ បថេ វជន្តំ, ឱវស្សតេ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០៦. ‘‘កទា មយូរស្ស សិខណ្ឌិនោ វនេ, ទិជស្ស សុត្វា គិរិគព្ភរេ រុតំ;

បច្ចុដ្ឋហិត្វា អមតស្ស បត្តិយា, សំចិន្តយេ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០៧. ‘‘កទា នុ គង្គំ យមុនំ សរស្សតិំ, បាតាលខិត្តំ វឡវាមុខញ្ច [ពលវាមុខញ្ច (ក.)];

អសជ្ជមានោ បតរេយ្យមិទ្ធិយា, វិភិំសនំ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០៨. ‘‘កទា នុ នាគោវ អសង្គចារី, បទាលយេ កាមគុណេសុ ឆន្ទំ;

និព្ពជ្ជយំ សព្ពសុភំ និមិត្តំ, ឈានេ យុតោ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១០៩. ‘‘កទា ឥណដ្ដោវ ទលិទ្ទកោ [ទឡិទ្ទកោ (សី.)] និធិំ, អារាធយិត្វា ធនិកេហិ បីឡិតោ;

តុដ្ឋោ ភវិស្សំ អធិគម្ម សាសនំ, មហេសិនោ តំ នុ កទា ភវិស្សតិ.

១១១០. ‘‘ពហូនិ វស្សានិ តយាម្ហិ យាចិតោ, ‘អគារវាសេន អលំ នុ តេ ឥទំ’;

តំ ទានិ មំ បព្ពជិតំ សមានំ, កិំការណា ចិត្ត តុវំ ន យុញ្ជសិ.

១១១១. ‘‘ននុ អហំ ចិត្ត តយាម្ហិ យាចិតោ, ‘គិរិព្ពជេ ចិត្រឆទា វិហង្គមា’;

មហិន្ទឃោសត្ថនិតាភិគជ្ជិនោ, តេ តំ រមេស្សន្តិ វនម្ហិ ឈាយិនំ.

១១១២. ‘‘កុលម្ហិ មិត្តេ ច បិយេ ច ញាតកេ, ខិឌ្ឌារតិំ កាមគុណញ្ច លោកេ;

សព្ពំ បហាយ ឥមមជ្ឈុបាគតោ, អថោបិ ត្វំ ចិត្ត ន មយ្ហ តុស្សសិ.

១១១៣. ‘‘មមេវ ឯតំ ន ហិ ត្វំ បរេសំ, សន្នាហកាលេ បរិទេវិតេន កិំ;

សព្ពំ ឥទំ ចលមិតិ បេក្ខមានោ, អភិនិក្ខមិំ អមតបទំ ជិគីសំ.

១១១៤. ‘‘សុយុត្តវាទី ទ្វិបទានមុត្តមោ, មហាភិសក្កោ នរទម្មសារថិ [សារថី (សី.)];

‘ចិត្តំ ចលំ មក្កដសន្និភំ ឥតិ, អវីតរាគេន សុទុន្និវារយំ’.

១១១៥. ‘‘កាមា ហិ ចិត្រា មធុរា មនោរមា, អវិទ្ទសូ យត្ថ សិតា បុថុជ្ជនា;

តេ ទុក្ខមិច្ឆន្តិ បុនព្ភវេសិនោ, ចិត្តេន នីតា និរយេ និរាកតា.

១១១៦. ‘‘‘មយូរកោញ្ចាភិរុតម្ហិ កាននេ, ទីបីហិ ព្យគ្ឃេហិ បុរក្ខតោ វសំ;

កាយេ អបេក្ខំ ជហ មា វិរាធយ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១១៧. ‘‘‘ភាវេហិ ឈានានិ ច ឥន្ទ្រិយានិ ច, ពលានិ ពោជ្ឈង្គសមាធិភាវនា;

តិស្សោ ច វិជ្ជា ផុស ពុទ្ធសាសនេ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១១៨. ‘‘‘ភាវេហិ មគ្គំ អមតស្ស បត្តិយា, និយ្យានិកំ សព្ពទុខក្ខយោគធំ;

អដ្ឋង្គិកំ សព្ពកិលេសសោធនំ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១១៩. ‘‘‘ទុក្ខន្តិ ខន្ធេ បដិបស្ស យោនិសោ, យតោ ច ទុក្ខំ សមុទេតិ តំ ជហ;

ឥធេវ ទុក្ខស្ស ករោហិ អន្តំ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១២០. ‘‘‘អនិច្ចំ ទុក្ខន្តិ វិបស្ស យោនិសោ, សុញ្ញំ អនត្តាតិ អឃំ វធន្តិ ច;

មនោវិចារេ ឧបរុន្ធ ចេតសោ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១២១. ‘‘‘មុណ្ឌោ វិរូបោ អភិសាបមាគតោ, កបាលហត្ថោវ កុលេសុ ភិក្ខសុ;

យុញ្ជស្សុ សត្ថុវចនេ មហេសិនោ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១២២. ‘‘‘សុសំវុតត្តោ វិសិខន្តរេ ចរំ, កុលេសុ កាមេសុ អសង្គមានសោ;

ចន្ទោ យថា ទោសិនបុណ្ណមាសិយា’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១២៣. ‘‘‘អារញ្ញិកោ ហោហិ ច បិណ្ឌបាតិកោ, សោសានិកោ ហោហិ ច បំសុកូលិកោ;

នេសជ្ជិកោ ហោហិ សទា ធុតេ រតោ’, ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត បុរេ និយុញ្ជសិ.

១១២៤. ‘‘រោបេត្វ រុក្ខានិ យថា ផលេសី, មូលេ តរុំ ឆេត្តុ តមេវ ឥច្ឆសិ;

តថូបមំ ចិត្តមិទំ ករោសិ, យំ មំ អនិច្ចម្ហិ ចលេ និយុញ្ជសិ.

១១២៥. ‘‘អរូប ទូរង្គម ឯកចារិ, ន តេ ករិស្សំ វចនំ ឥទានិហំ;

ទុក្ខា ហិ កាមា កដុកា មហព្ភយា, និព្ពានមេវាភិមនោ ចរិស្សំ.

១១២៦. ‘‘នាហំ អលក្ខ្យា អហិរិក្កតាយ វា, ន ចិត្តហេតូ ន ច ទូរកន្តនា;

អាជីវហេតូ ច អហំ ន និក្ខមិំ, កតោ ច តេ ចិត្ត បដិស្សវោ មយា.

១១២៧. ‘‘‘អប្បិច្ឆតា សប្បុរិសេហិ វណ្ណិតា, មក្ខប្បហានំ វូបសមោ ទុខស្ស’;

ឥតិស្សុ មំ ចិត្ត តទា និយុញ្ជសិ, ឥទានិ ត្វំ គច្ឆសិ បុព្ពចិណ្ណំ.

១១២៨. ‘‘តណ្ហា អវិជ្ជា ច បិយាបិយញ្ច, សុភានិ រូបានិ សុខា ច វេទនា;

មនាបិយា កាមគុណា ច វន្តា, វន្តេ អហំ អាវមិតុំ ន ឧស្សហេ.

១១២៩. ‘‘សព្ពត្ថ តេ ចិត្ត វចោ កតំ មយា, ពហូសុ ជាតីសុ ន មេសិ កោបិតោ;

អជ្ឈត្តសម្ភវោ កតញ្ញុតាយ តេ, ទុក្ខេ ចិរំ សំសរិតំ តយា កតេ.

១១៣០. ‘‘ត្វញ្ញេវ នោ ចិត្ត ករោសិ ព្រាហ្មណោ [ព្រាហ្មណេ (សី.), ព្រាហ្មណំ (?) ភាវលោប-តប្បធានតា គហេតព្ពា], ត្វំ ខត្តិយោ រាជទសី [រាជទិសី (ស្យា. ក.)] ករោសិ;

វេស្សា ច សុទ្ទា ច ភវាម ឯកទា, ទេវត្តនំ វាបិ តវេវ វាហសា.

១១៣១. ‘‘តវេវ ហេតូ អសុរា ភវាមសេ, ត្វំមូលកំ នេរយិកា ភវាមសេ;

អថោ តិរច្ឆានគតាបិ ឯកទា, បេតត្តនំ វាបិ តវេវ វាហសា.

១១៣២. ‘‘ននុ ទុព្ភិស្សសិ មំ បុនប្បុនំ, មុហុំ មុហុំ ចារណិកំវ ទស្សយំ;

ឧម្មត្តកេនេវ មយា បលោភសិ, កិញ្ចាបិ តេ ចិត្ត វិរាធិតំ មយា.

១១៣៣. ‘‘ឥទំ បុរេ ចិត្តមចារិ ចារិកំ, យេនិច្ឆកំ យត្ថកាមំ យថាសុខំ;

តទជ្ជហំ និគ្គហេស្សាមិ យោនិសោ, ហត្ថិប្បភិន្នំ វិយ អង្កុសគ្គហោ.

១១៣៤. ‘‘សត្ថា ច មេ លោកមិមំ អធិដ្ឋហិ, អនិច្ចតោ អទ្ធុវតោ អសារតោ;

បក្ខន្ទ មំ ចិត្ត ជិនស្ស សាសនេ, តារេហិ ឱឃា មហតា សុទុត្តរា.

១១៣៥. ‘‘ន តេ ឥទំ ចិត្ត យថា បុរាណកំ, នាហំ អលំ តុយ្ហ វសេ និវត្តិតុំ [វសេន វត្តិតុំ (?)];

មហេសិនោ បព្ពជិតោម្ហិ សាសនេ, ន មាទិសា ហោន្តិ វិនាសធារិនោ.

១១៣៦. ‘‘នគា សមុទ្ទា សរិតា វសុន្ធរា, ទិសា ចតស្សោ វិទិសា អធោ ទិវា;

សព្ពេ អនិច្ចា តិភវា ឧបទ្ទុតា, កុហិំ គតោ ចិត្ត សុខំ រមិស្សសិ.

១១៣៧. ‘‘ធិតិប្បរំ កិំ មម ចិត្ត កាហិសិ, ន តេ អលំ ចិត្ត វសានុវត្តកោ;

ន ជាតុ ភស្តំ ឧភតោមុខំ ឆុបេ, ធិរត្ថុ បូរំ នវ សោតសន្ទនិំ.

១១៣៨. ‘‘វរាហឯណេយ្យវិគាឡ្ហសេវិតេ, បព្ភារកុដ្ដេ បកតេវ សុន្ទរេ;

នវម្ពុនា បាវុសសិត្ថកាននេ, តហិំ គុហាគេហគតោ រមិស្សសិ.

១១៣៩. ‘‘សុនីលគីវា សុសិខា សុបេខុនា, សុចិត្តបត្តច្ឆទនា វិហង្គមា;

សុមញ្ជុឃោសត្ថនិតាភិគជ្ជិនោ, តេ តំ រមេស្សន្តិ វនម្ហិ ឈាយិនំ.

១១៤០. ‘‘វុដ្ឋម្ហិ ទេវេ ចតុរង្គុលេ តិណេ, សំបុប្ផិតេ មេឃនិភម្ហិ កាននេ;

នគន្តរេ វិដបិសមោ សយិស្សំ, តំ មេ មុទូ ហេហិតិ តូលសន្និភំ.

១១៤១. ‘‘តថា តុ កស្សាមិ យថាបិ ឥស្សរោ, យំ លព្ភតិ តេនបិ ហោតុ មេ អលំ;

ន តាហំ កស្សាមិ យថា អតន្ទិតោ, ពិឡារភស្តំវ យថា សុមទ្ទិតំ.

១១៤២. ‘‘តថា តុ កស្សាមិ យថាបិ ឥស្សរោ, យំ លព្ភតិ តេនបិ ហោតុ មេ អលំ;

វីរិយេន តំ មយ្ហ វសានយិស្សំ, គជំវ មត្តំ កុសលង្កុសគ្គហោ.

១១៤៣. ‘‘តយា សុទន្តេន អវដ្ឋិតេន ហិ, ហយេន យោគ្គាចរិយោវ ឧជ្ជុនា;

បហោមិ មគ្គំ បដិបជ្ជិតុំ សិវំ, ចិត្តានុរក្ខីហិ សទា និសេវិតំ.

១១៤៤. ‘‘អារម្មណេ តំ ពលសា និពន្ធិសំ, នាគំវ ថម្ភម្ហិ ទឡ្ហាយ រជ្ជុយា;

តំ មេ សុគុត្តំ សតិយា សុភាវិតំ, អនិស្សិតំ សព្ពភវេសុ ហេហិសិ.

១១៤៥. ‘‘បញ្ញាយ ឆេត្វា វិបថានុសារិនំ, យោគេន និគ្គយ្ហ បថេ និវេសិយ;

ទិស្វា សមុទយំ វិភវញ្ច សម្ភវំ, ទាយាទកោ ហេហិសិ អគ្គវាទិនោ.

១១៤៦. ‘‘ចតុព្ពិបល្លាសវសំ អធិដ្ឋិតំ, គាមណ្ឌលំវ បរិនេសិ ចិត្ត មំ;

ននុ [នូន (សី.)] សំយោជនពន្ធនច្ឆិទំ, សំសេវសេ ការុណិកំ មហាមុនិំ.

១១៤៧. ‘‘មិគោ យថា សេរិ សុចិត្តកាននេ, រម្មំ គិរិំ បាវុសអព្ភមាលិនិំ [មាលិំ (?)];

អនាកុលេ តត្ថ នគេ រមិស្សំ [រមិស្សសិ (ស្យា. ក.)], អសំសយំ ចិត្ត បរា ភវិស្សសិ.

១១៤៨. ‘‘យេ តុយ្ហ ឆន្ទេន វសេន វត្តិនោ, នរា ច នារី ច អនុភោន្តិ យំ សុខំ;

អវិទ្ទសូ មារវសានុវត្តិនោ, ភវាភិនន្ទី តវ ចិត្ត សាវកា’’តិ.

… តាលបុដោ ថេរោ….

បញ្ញាសនិបាតោ និដ្ឋិតោ.