១៦. វីសតិនិបាតោ

១. អធិមុត្តត្ថេរគាថា

៧០៥. ‘‘យញ្ញត្ថំ វា ធនត្ថំ វា, យេ ហនាម មយំ បុរេ;

អវសេសំ [អវសេ តំ (សី. អដ្ឋ. មូលបាឋោ), អវសេសានំ (អដ្ឋ.?)] ភយំ ហោតិ, វេធន្តិ វិលបន្តិ ច.

៧០៦. ‘‘តស្ស តេ នត្ថិ ភីតត្តំ, ភិយ្យោ វណ្ណោ បសីទតិ;

កស្មា ន បរិទេវេសិ, ឯវរូបេ មហព្ភយេ.

៧០៧. ‘‘នត្ថិ ចេតសិកំ ទុក្ខំ, អនបេក្ខស្ស គាមណិ;

អតិក្កន្តា ភយា សព្ពេ, ខីណសំយោជនស្ស វេ.

៧០៨. ‘‘ខីណាយ ភវនេត្តិយា, ទិដ្ឋេ ធម្មេ យថាតថេ;

ន ភយំ មរណេ ហោតិ, ភារនិក្ខេបនេ យថា.

៧០៩. ‘‘សុចិណ្ណំ ព្រហ្មចរិយំ មេ, មគ្គោ ចាបិ សុភាវិតោ;

មរណេ មេ ភយំ នត្ថិ, រោគានមិវ សង្ខយេ.

៧១០. ‘‘សុចិណ្ណំ ព្រហ្មចរិយំ មេ, មគ្គោ ចាបិ សុភាវិតោ;

និរស្សាទា ភវា ទិដ្ឋា, វិសំ បិត្វាវ [បីត្វាវ (សី.)] ឆឌ្ឌិតំ.

៧១១. ‘‘បារគូ អនុបាទានោ, កតកិច្ចោ អនាសវោ;

តុដ្ឋោ អាយុក្ខយា ហោតិ, មុត្តោ អាឃាតនា យថា.

៧១២. ‘‘ឧត្តមំ ធម្មតំ បត្តោ, សព្ពលោកេ អនត្ថិកោ;

អាទិត្តាវ ឃរា មុត្តោ, មរណស្មិំ ន សោចតិ.

៧១៣. ‘‘យទត្ថិ សង្គតំ កិញ្ចិ, ភវោ វា យត្ថ លព្ភតិ;

សព្ពំ អនិស្សរំ ឯតំ, ឥតិ វុត្តំ មហេសិនា.

៧១៤. ‘‘យោ តំ តថា បជានាតិ, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ;

ន គណ្ហាតិ ភវំ កិញ្ចិ, សុតត្តំវ អយោគុឡំ.

៧១៥. ‘‘ន មេ ហោតិ ‘អហោសិ’ន្តិ, ‘ភវិស្ស’ន្តិ ន ហោតិ មេ;

សង្ខារា វិគមិស្សន្តិ, តត្ថ កា បរិទេវនា.

៧១៦. ‘‘សុទ្ធំ ធម្មសមុប្បាទំ, សុទ្ធំ សង្ខារសន្តតិំ;

បស្សន្តស្ស យថាភូតំ, ន ភយំ ហោតិ គាមណិ.

៧១៧. ‘‘តិណកដ្ឋសមំ លោកំ, យទា បញ្ញាយ បស្សតិ;

មមត្តំ សោ អសំវិន្ទំ, ‘នត្ថិ មេ’តិ ន សោចតិ.

៧១៨. ‘‘ឧក្កណ្ឋាមិ សរីរេន, ភវេនម្ហិ អនត្ថិកោ;

សោយំ ភិជ្ជិស្សតិ កាយោ, អញ្ញោ ច ន ភវិស្សតិ.

៧១៩. ‘‘យំ វោ កិច្ចំ សរីរេន, តំ ករោថ យទិច្ឆថ;

ន មេ តប្បច្ចយា តត្ថ, ទោសោ បេមញ្ច ហេហិតិ’’.

៧២០. តស្ស តំ វចនំ សុត្វា, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;

សត្ថានិ និក្ខិបិត្វាន, មាណវា ឯតទព្រវុំ.

៧២១. ‘‘កិំ ភទន្តេ ករិត្វាន, កោ វា អាចរិយោ តវ;

កស្ស សាសនមាគម្ម, លព្ភតេ តំ អសោកតា’’.

៧២២. ‘‘សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី, ជិនោ អាចរិយោ មម;

មហាការុណិកោ សត្ថា, សព្ពលោកតិកិច្ឆកោ.

៧២៣. ‘‘តេនាយំ ទេសិតោ ធម្មោ, ខយគាមី អនុត្តរោ;

តស្ស សាសនមាគម្ម, លព្ភតេ តំ អសោកតា’’.

៧២៤. សុត្វាន ចោរា ឥសិនោ សុភាសិតំ, និក្ខិប្ប សត្ថានិ ច អាវុធានិ ច;

តម្ហា ច កម្មា វិរមិំសុ ឯកេ, ឯកេ ច បព្ពជ្ជមរោចយិំសុ.

៧២៥. តេ បព្ពជិត្វា សុគតស្ស សាសនេ, ភាវេត្វ ពោជ្ឈង្គពលានិ បណ្ឌិតា;

ឧទគ្គចិត្តា សុមនា កតិន្ទ្រិយា, ផុសិំសុ និព្ពានបទំ អសង្ខតន្តិ.

…អធិមុត្តោ ថេរោ….

២. បារាបរិយត្ថេរគាថា

៧២៦. ‘‘សមណស្ស អហុ ចិន្តា, បារាបរិយស្ស ភិក្ខុនោ;

ឯកកស្ស និសិន្នស្ស, បវិវិត្តស្ស ឈាយិនោ.

៧២៧. ‘‘កិមានុបុព្ពំ បុរិសោ, កិំ វតំ កិំ សមាចារំ;

អត្តនោ កិច្ចការីស្ស, ន ច កញ្ចិ វិហេឋយេ.

៧២៨. ‘‘ឥន្ទ្រិយានិ មនុស្សានំ, ហិតាយ អហិតាយ ច;

អរក្ខិតានិ អហិតាយ, រក្ខិតានិ ហិតាយ ច.

៧២៩. ‘‘ឥន្ទ្រិយានេវ សារក្ខំ, ឥន្ទ្រិយានិ ច គោបយំ;

អត្តនោ កិច្ចការីស្ស, ន ច កញ្ចិ វិហេឋយេ.

៧៣០. ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយំ ចេ រូបេសុ, គច្ឆន្តំ អនិវារយំ;

អនាទីនវទស្សាវី, សោ ទុក្ខា ន ហិ មុច្ចតិ.

៧៣១. ‘‘សោតិន្ទ្រិយំ ចេ សទ្ទេសុ, គច្ឆន្តំ អនិវារយំ;

អនាទីនវទស្សាវី, សោ ទុក្ខា ន ហិ មុច្ចតិ.

៧៣២. ‘‘អនិស្សរណទស្សាវី, គន្ធេ ចេ បដិសេវតិ;

ន សោ មុច្ចតិ ទុក្ខម្ហា, គន្ធេសុ អធិមុច្ឆិតោ.

៧៣៣. ‘‘អម្ពិលំ មធុរគ្គញ្ច, តិត្តកគ្គមនុស្សរំ;

រសតណ្ហាយ គធិតោ, ហទយំ នាវពុជ្ឈតិ.

៧៣៤. ‘‘សុភាន្យប្បដិកូលានិ, ផោដ្ឋព្ពានិ អនុស្សរំ;

រត្តោ រាគាធិករណំ, វិវិធំ វិន្ទតេ ទុខំ.

៧៣៥. ‘‘មនំ ចេតេហិ ធម្មេហិ, យោ ន សក្កោតិ រក្ខិតុំ;

តតោ នំ ទុក្ខមន្វេតិ, សព្ពេហេតេហិ បញ្ចហិ.

៧៣៦. ‘‘បុព្ពលោហិតសម្បុណ្ណំ, ពហុស្ស កុណបស្ស ច;

នរវីរកតំ វគ្គុំ, សមុគ្គមិវ ចិត្តិតំ.

៧៣៧. ‘‘កដុកំ មធុរស្សាទំ, បិយនិពន្ធនំ ទុខំ;

ខុរំវ មធុនា លិត្តំ, ឧល្លិហំ នាវពុជ្ឈតិ.

៧៣៨. ‘‘ឥត្ថិរូបេ ឥត្ថិសរេ, ផោដ្ឋព្ពេបិ ច ឥត្ថិយា;

ឥត្ថិគន្ធេសុ សារត្តោ, វិវិធំ វិន្ទតេ ទុខំ.

៧៣៩. ‘‘ឥត្ថិសោតានិ សព្ពានិ, សន្ទន្តិ បញ្ច បញ្ចសុ;

តេសមាវរណំ កាតុំ, យោ សក្កោតិ វីរិយវា.

៧៤០. ‘‘សោ អត្ថវា សោ ធម្មដ្ឋោ, សោ ទក្ខោ សោ វិចក្ខណោ;

ករេយ្យ រមមានោបិ, កិច្ចំ ធម្មត្ថសំហិតំ.

៧៤១. ‘‘អថោ សីទតិ សញ្ញុត្តំ, វជ្ជេ កិច្ចំ និរត្ថកំ;

‘ន តំ កិច្ច’ន្តិ មញ្ញិត្វា, អប្បមត្តោ វិចក្ខណោ.

៧៤២. ‘‘យញ្ច អត្ថេន សញ្ញុត្តំ, យា ច ធម្មគតា រតិ;

តំ សមាទាយ វត្តេថ, សា ហិ វេ ឧត្តមា រតិ.

៧៤៣. ‘‘ឧច្ចាវចេហុបាយេហិ, បរេសមភិជិគីសតិ;

ហន្ត្វា វធិត្វា អថ សោចយិត្វា, អាលោបតិ សាហសា យោ បរេសំ.

៧៤៤. ‘‘តច្ឆន្តោ អាណិយា អាណិំ, និហន្តិ ពលវា យថា;

ឥន្ទ្រិយានិន្ទ្រិយេហេវ, និហន្តិ កុសលោ តថា.

៧៤៥. ‘‘សទ្ធំ វីរិយំ សមាធិញ្ច, សតិបញ្ញញ្ច ភាវយំ;

បញ្ច បញ្ចហិ ហន្ត្វាន, អនីឃោ យាតិ ព្រាហ្មណោ.

៧៤៦. ‘‘សោ អត្ថវា សោ ធម្មដ្ឋោ, កត្វា វាក្យានុសាសនិំ;

សព្ពេន សព្ពំ ពុទ្ធស្ស, សោ នរោ សុខមេធតី’’តិ.

…បារាបរិយោ ថេរោ….

៣. តេលកានិត្ថេរគាថា

៧៤៧. ‘‘ចិររត្តំ វតាតាបី, ធម្មំ អនុវិចិន្តយំ;

សមំ ចិត្តស្ស នាលត្ថំ, បុច្ឆំ សមណព្រាហ្មណេ.

៧៤៨. ‘‘‘កោ សោ បារង្គតោ លោកេ, កោ បត្តោ អមតោគធំ;

កស្ស ធម្មំ បដិច្ឆាមិ, បរមត្ថវិជាននំ’.

៧៤៩. ‘‘អន្តោវង្កគតោ អាសិ, មច្ឆោវ ឃសមាមិសំ;

ពទ្ធោ មហិន្ទបាសេន, វេបចិត្យសុរោ យថា.

៧៥០. ‘‘អញ្ឆាមិ នំ ន មុញ្ចាមិ, អស្មា សោកបរិទ្ទវា;

កោ មេ ពន្ធំ មុញ្ចំ លោកេ, សម្ពោធិំ វេទយិស្សតិ.

៧៥១. ‘‘សមណំ ព្រាហ្មណំ វា កំ, អាទិសន្តំ បភង្គុនំ.

កស្ស ធម្មំ បដិច្ឆាមិ, ជរាមច្ចុបវាហនំ.

៧៥២. ‘‘វិចិកិច្ឆាកង្ខាគន្ថិតំ, សារម្ភពលសញ្ញុតំ;

កោធប្បត្តមនត្ថទ្ធំ, អភិជប្បប្បទារណំ.

៧៥៣. ‘‘តណ្ហាធនុសមុដ្ឋានំ, ទ្វេ ច បន្នរសាយុតំ [ទ្វេធាបន្នរសាយុតំ (?)];

បស្ស ឱរសិកំ ពាឡ្ហំ, ភេត្វាន យទិ [យទ (សី. អដ្ឋ.) ហទិ (?) ‘‘ហទយេ’’តិ តំសំវណ្ណនា] តិដ្ឋតិ.

៧៥៤. ‘‘អនុទិដ្ឋីនំ អប្បហានំ, សង្កប្បបរតេជិតំ;

តេន វិទ្ធោ បវេធាមិ, បត្តំវ មាលុតេរិតំ.

៧៥៥. ‘‘អជ្ឈត្តំ មេ សមុដ្ឋាយ, ខិប្បំ បច្ចតិ មាមកំ;

ឆផស្សាយតនី កាយោ, យត្ថ សរតិ សព្ពទា.

៧៥៦. ‘‘តំ ន បស្សាមិ តេកិច្ឆំ, យោ មេតំ សល្លមុទ្ធរេ;

នានារជ្ជេន សត្ថេន [នារគ្គេន ន សត្ថេន (?)], នាញ្ញេន វិចិកិច្ឆិតំ.

៧៥៧. ‘‘កោ មេ អសត្ថោ អវណោ, សល្លមព្ភន្តរបស្សយំ;

អហិំសំ សព្ពគត្តានិ, សល្លំ មេ ឧទ្ធរិស្សតិ.

៧៥៨. ‘‘ធម្មប្បតិ ហិ សោ សេដ្ឋោ, វិសទោសប្បវាហកោ;

គម្ភីរេ បតិតស្ស មេ, ថលំ បាណិញ្ច ទស្សយេ.

៧៥៩. ‘‘រហទេហមស្មិ ឱគាឡ្ហោ, អហារិយរជមត្តិកេ;

មាយាឧសូយសារម្ភ, ថិនមិទ្ធមបត្ថដេ.

៧៦០. ‘‘ឧទ្ធច្ចមេឃថនិតំ, សំយោជនវលាហកំ;

វាហា វហន្តិ កុទ្ទិដ្ឋិំ [ទុទ្ទិដ្ឋិំ (សី. ធ. ប. ៣៣៩)], សង្កប្បា រាគនិស្សិតា.

៧៦១. ‘‘សវន្តិ សព្ពធិ សោតា, លតា ឧព្ភិជ្ជ តិដ្ឋតិ;

តេ សោតេ កោ និវារេយ្យ, តំ លតំ កោ ហិ ឆេច្ឆតិ.

៧៦២. ‘‘វេលំ ករោថ ភទ្ទន្តេ, សោតានំ សន្និវារណំ;

មា តេ មនោមយោ សោតោ, រុក្ខំវ សហសា លុវេ.

៧៦៣. ‘‘ឯវំ មេ ភយជាតស្ស, អបារា បារមេសតោ;

តាណោ បញ្ញាវុធោ សត្ថា, ឥសិសង្ឃនិសេវិតោ.

៧៦៤. ‘‘សោបាណំ សុគតំ សុទ្ធំ, ធម្មសារមយំ ទឡ្ហំ;

បាទាសិ វុយ្ហមានស្ស, ‘មា ភាយី’តិ ច មព្រវិ.

៧៦៥. ‘‘សតិបដ្ឋានបាសាទំ, អារុយ្ហ បច្ចវេក្ខិសំ;

យំ តំ បុព្ពេ អមញ្ញិស្សំ, សក្កាយាភិរតំ បជំ.

៧៦៦. ‘‘យទា ច មគ្គមទ្ទក្ខិំ, នាវាយ អភិរូហនំ;

អនធិដ្ឋាយ អត្តានំ, តិត្ថមទ្ទក្ខិមុត្តមំ.

៧៦៧. ‘‘សល្លំ អត្តសមុដ្ឋានំ, ភវនេត្តិប្បភាវិតំ;

ឯតេសំ អប្បវត្តាយ [អប្បវត្តិយា (?)], ទេសេសិ មគ្គមុត្តមំ.

៧៦៨. ‘‘ទីឃរត្តានុសយិតំ, ចិររត្តមធិដ្ឋិតំ;

ពុទ្ធោ មេបានុទី គន្ថំ, វិសទោសប្បវាហនោ’’តិ.

…តេលកានិ ថេរោ….

៤. រដ្ឋបាលត្ថេរគាថា

៧៦៩. [ម. និ. ២.៣០២] ‘‘បស្ស ចិត្តកតំ ពិម្ពំ, អរុកាយំ សមុស្សិតំ;

អាតុរំ ពហុសង្កប្បំ, យស្ស នត្ថិ ធុវំ ឋិតិ.

៧៧០. ‘‘បស្ស ចិត្តកតំ រូបំ, មណិនា កុណ្ឌលេន ច;

អដ្ឋិំ តចេន ឱនទ្ធំ, សហ វត្ថេហិ សោភតិ.

៧៧១. ‘‘អលត្តកកតា បាទា, មុខំ ចុណ្ណកមក្ខិតំ;

អលំ ពាលស្ស មោហាយ, នោ ច បារគវេសិនោ.

៧៧២. ‘‘អដ្ឋបទកតា កេសា, នេត្តា អញ្ជនមក្ខិតា;

អលំ ពាលស្ស មោហាយ, នោ ច បារគវេសិនោ.

៧៧៣. ‘‘អញ្ជនីវ នវា ចិត្តា, បូតិកាយោ អលង្កតោ;

អលំ ពាលស្ស មោហាយ, នោ ច បារគវេសិនោ.

៧៧៤. ‘‘ឱទហិ មិគវោ បាសំ, នាសទា វាគុរំ មិគោ;

ភុត្វា និវាបំ គច្ឆាម, កន្ទន្តេ មិគពន្ធកេ.

៧៧៥. ‘‘ឆិន្នោ បាសោ មិគវស្ស, នាសទា វាគុរំ មិគោ;

ភុត្វា និវាបំ គច្ឆាម, សោចន្តេ មិគលុទ្ទកេ.