៥. បារាយនវគ្គោ

វត្ថុគាថា

៩៨២. កោសលានំ បុរា រម្មា, អគមា ទក្ខិណាបថំ;

អាកិញ្ចញ្ញំ បត្ថយានោ, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ.

៩៨៣. សោ អស្សកស្ស វិសយេ, អឡកស្ស [មុឡកស្ស (ស្យា.), មូឡ្ហកស្ស (ក.), មឡកស្ស (និទ្ទេស)] សមាសនេ;

វសិ គោធាវរីកូលេ, ឧញ្ឆេន ច ផលេន ច.

៩៨៤. តស្សេវ ឧបនិស្សាយ, គាមោ ច វិបុលោ អហុ;

តតោ ជាតេន អាយេន, មហាយញ្ញមកប្បយិ.

៩៨៥. មហាយញ្ញំ យជិត្វាន, បុន បាវិសិ អស្សមំ;

តស្មិំ បដិបវិដ្ឋម្ហិ, អញ្ញោ អាគញ្ឆិ ព្រាហ្មណោ.

៩៨៦. ឧគ្ឃដ្ដបាទោ តសិតោ [តស្សិតោ (ក.)], បង្កទន្តោ រជស្សិរោ;

សោ ច នំ ឧបសង្កម្ម, សតានិ បញ្ច យាចតិ.

៩៨៧. តមេនំ ពាវរី ទិស្វា, អាសនេន និមន្តយិ;

សុខញ្ច កុសលំ បុច្ឆិ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៩៨៨. ‘‘យំ ខោ មម ទេយ្យធម្មំ, សព្ពំ វិសជ្ជិតំ មយា;

អនុជានាហិ មេ ព្រហ្មេ, នត្ថិ បញ្ចសតានិ មេ’’.

៩៨៩. ‘‘សចេ មេ យាចមានស្ស, ភវំ នានុបទស្សតិ;

សត្តមេ ទិវសេ តុយ្ហំ, មុទ្ធា ផលតុ សត្តធា’’.

៩៩០. អភិសង្ខរិត្វា កុហកោ, ភេរវំ សោ អកិត្តយិ;

តស្ស តំ វចនំ សុត្វា, ពាវរី ទុក្ខិតោ អហុ.

៩៩១. ឧស្សុស្សតិ អនាហារោ, សោកសល្លសមប្បិតោ;

អថោបិ ឯវំ ចិត្តស្ស, ឈានេ ន រមតី មនោ.

៩៩២. ឧត្រស្តំ ទុក្ខិតំ ទិស្វា, ទេវតា អត្ថកាមិនី;

ពាវរិំ ឧបសង្កម្ម, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៩៩៣. ‘‘ន សោ មុទ្ធំ បជានាតិ, កុហកោ សោ ធនត្ថិកោ;

មុទ្ធនិ មុទ្ធបាតេ វា, ញាណំ តស្ស ន វិជ្ជតិ’’.

៩៩៤. ‘‘ភោតី ចរហិ ជានាសិ, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតា;

មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, តំ សុណោម វចោ តវ’’.

៩៩៥. ‘‘អហម្បេតំ ន ជានាមិ, ញាណមេត្ថ ន វិជ្ជតិ;

មុទ្ធនិ មុទ្ធាធិបាតេ ច, ជិនានំ ហេត្ថ [មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតោ ច, ជិនានំ ហេត (សី. ស្យា. បី.)] ទស្សនំ’’.

៩៩៦. ‘‘អថ កោ ចរហិ ជានាតិ, អស្មិំ បថវិមណ្ឌលេ [បុថវិមណ្ឌលេ (សី. បី.)];

មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, តំ មេ អក្ខាហិ ទេវតេ’’.

៩៩៧. ‘‘បុរា កបិលវត្ថុម្ហា, និក្ខន្តោ លោកនាយកោ;

អបច្ចោ ឱក្កាករាជស្ស, សក្យបុត្តោ បភង្ករោ.

៩៩៨. ‘‘សោ ហិ ព្រាហ្មណ សម្ពុទ្ធោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

សព្ពាភិញ្ញាពលប្បត្តោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

សព្ពកម្មក្ខយំ បត្តោ, វិមុត្តោ ឧបធិក្ខយេ.

៩៩៩. ‘‘ពុទ្ធោ សោ ភគវា លោកេ, ធម្មំ ទេសេតិ ចក្ខុមា;

តំ ត្វំ គន្ត្វាន បុច្ឆស្សុ, សោ តេ តំ ព្យាករិស្សតិ’’.

១០០០. សម្ពុទ្ធោតិ វចោ សុត្វា, ឧទគ្គោ ពាវរី អហុ;

សោកស្ស តនុកោ អាសិ, បីតិញ្ច វិបុលំ លភិ.

១០០១. សោ ពាវរី អត្តមនោ ឧទគ្គោ, តំ ទេវតំ បុច្ឆតិ វេទជាតោ;

‘‘កតមម្ហិ គាមេ និគមម្ហិ វា បន, កតមម្ហិ វា ជនបទេ លោកនាថោ;

យត្ថ គន្ត្វាន បស្សេមុ [គន្ត្វា នមស្សេមុ (សី. ស្យា. បី.)], សម្ពុទ្ធំ ទ្វិបទុត្តមំ’’ [ទ្វិបទុត្តមំ (សី. ស្យា. បី.)],.

១០០២. ‘‘សាវត្ថិយំ កោសលមន្ទិរេ ជិនោ, បហូតបញ្ញោ វរភូរិមេធសោ;

សោ សក្យបុត្តោ វិធុរោ អនាសវោ, មុទ្ធាធិបាតស្ស វិទូ នរាសភោ’’.

១០០៣. តតោ អាមន្តយី សិស្សេ, ព្រាហ្មណេ មន្តបារគេ;

‘‘ឯថ មាណវា អក្ខិស្សំ, សុណាថ វចនំ មម.

១០០៤. ‘‘យស្សេសោ ទុល្លភោ លោកេ, បាតុភាវោ អភិណ្ហសោ;

ស្វាជ្ជ លោកម្ហិ ឧប្បន្នោ, សម្ពុទ្ធោ ឥតិ វិស្សុតោ;

ខិប្បំ គន្ត្វាន សាវត្ថិំ, បស្សវ្ហោ ទ្វិបទុត្តមំ’’.

១០០៥. ‘‘កថំ ចរហិ ជានេមុ, ទិស្វា ពុទ្ធោតិ ព្រាហ្មណ;

អជានតំ នោ បព្រូហិ, យថា ជានេមុ តំ មយំ’’.

១០០៦. ‘‘អាគតានិ ហិ មន្តេសុ, មហាបុរិសលក្ខណា;

ទ្វត្តិំសានិ ច [ទ្វិត្តិំសា ច (សី. ស្យា. បី.), ទ្វិត្តិំស តានិ (?)] ព្យាក្ខាតា, សមត្តា អនុបុព្ពសោ.

១០០៧. ‘‘យស្សេតេ ហោន្តិ គត្តេសុ, មហាបុរិសលក្ខណា;

ទ្វេយេវ តស្ស គតិយោ, តតិយា ហិ ន វិជ្ជតិ.

១០០៨. ‘‘សចេ អគារំ អាវសតិ [អជ្ឈាវសតិ (ក.)], វិជេយ្យ បថវិំ ឥមំ;

អទណ្ឌេន អសត្ថេន, ធម្មេនមនុសាសតិ.

១០០៩. ‘‘សចេ ច សោ បព្ពជតិ, អគារា អនគារិយំ;

វិវដ្ដច្ឆទោ [វិវត្តឆទ្ទោ (សី.)] សម្ពុទ្ធោ, អរហា ភវតិ អនុត្តរោ.

១០១០. ‘‘ជាតិំ គោត្តញ្ច លក្ខណំ, មន្តេ សិស្សេ បុនាបរេ;

មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, មនសាយេវ បុច្ឆថ.

១០១១. ‘‘អនាវរណទស្សាវី, យទិ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ;

មនសា បុច្ឆិតេ បញ្ហេ, វាចាយ វិស្សជេស្សតិ’’.

១០១២. ពាវរិស្ស វចោ សុត្វា, សិស្សា សោឡស ព្រាហ្មណា;

អជិតោ តិស្សមេត្តេយ្យោ, បុណ្ណកោ អថ មេត្តគូ.

១០១៣. ធោតកោ ឧបសីវោ ច, នន្ទោ ច អថ ហេមកោ;

តោទេយ្យកប្បា ទុភយោ, ជតុកណ្ណី ច បណ្ឌិតោ.

១០១៤. ភទ្រាវុធោ ឧទយោ ច, បោសាលោ ចាបិ ព្រាហ្មណោ;

មោឃរាជា ច មេធាវី, បិង្គិយោ ច មហាឥសិ.

១០១៥. បច្ចេកគណិនោ សព្ពេ, សព្ពលោកស្ស វិស្សុតា;

ឈាយី ឈានរតា ធីរា, បុព្ពវាសនវាសិតា.

១០១៦. ពាវរិំ អភិវាទេត្វា, កត្វា ច នំ បទក្ខិណំ;

ជដាជិនធរា សព្ពេ, បក្កាមុំ ឧត្តរាមុខា.

១០១៧. អឡកស្ស បតិដ្ឋានំ, បុរិមាហិស្សតិំ [បុរិមំ មាហិស្សតិំ (សី. បី.), បុរំ មាហិស្សតិំ (ស្យា.)] តទា;

ឧជ្ជេនិញ្ចាបិ គោនទ្ធំ, វេទិសំ វនសវ្ហយំ.

១០១៨. កោសម្ពិញ្ចាបិ សាកេតំ, សាវត្ថិញ្ច បុរុត្តមំ;

សេតព្យំ កបិលវត្ថុំ, កុសិនារញ្ច មន្ទិរំ.

១០១៩. បាវញ្ច ភោគនគរំ, វេសាលិំ មាគធំ បុរំ;

បាសាណកំ ចេតិយញ្ច, រមណីយំ មនោរមំ.

១០២០. តសិតោវុទកំ សីតំ, មហាលាភំវ វាណិជោ;

ឆាយំ ឃម្មាភិតត្តោវ, តុរិតា បព្ពតមារុហុំ.

១០២១. ភគវា តម្ហិ សមយេ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតោ;

ភិក្ខូនំ ធម្មំ ទេសេតិ, សីហោវ នទតី វនេ.

១០២២. អជិតោ អទ្ទស ពុទ្ធំ, សតរំសិំ [វីតរំសិំវ (ស្យា.), សតរំសីវ (ក.), បីតរំសីវ (និទ្ទេស)] វ ភាណុមំ;

ចន្ទំ យថា បន្នរសេ, បារិបូរិំ ឧបាគតំ.

១០២៣. អថស្ស គត្តេ ទិស្វាន, បរិបូរញ្ច ព្យញ្ជនំ;

ឯកមន្តំ ឋិតោ ហដ្ឋោ, មនោបញ្ហេ អបុច្ឆថ.

១០២៤. ‘‘អាទិស្ស ជម្មនំ [ជប្បនំ (ក.)] ព្រូហិ, គោត្តំ ព្រូហិ សលក្ខណំ [ព្រូហិស្ស លក្ខណំ (និទ្ទេស)];

មន្តេសុ បារមិំ ព្រូហិ, កតិ វាចេតិ ព្រាហ្មណោ’’.

១០២៥. ‘‘វីសំ វស្សសតំ អាយុ, សោ ច គោត្តេន ពាវរី;

តីណិស្ស លក្ខណា គត្តេ, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ.

១០២៦. ‘‘លក្ខណេ ឥតិហាសេ ច, សនិឃណ្ឌុសកេដុភេ;

បញ្ចសតានិ វាចេតិ, សធម្មេ បារមិំ គតោ’’.

១០២៧. ‘‘លក្ខណានំ បវិចយំ, ពាវរិស្ស នរុត្តម;

កង្ខច្ឆិទ [តណ្ហច្ឆិទ (ពហូសុ)] បកាសេហិ, មា នោ កង្ខាយិតំ អហុ’’.

១០២៨. ‘‘មុខំ ជិវ្ហាយ ឆាទេតិ, ឧណ្ណស្ស ភមុកន្តរេ;

កោសោហិតំ វត្ថគុយ្ហំ, ឯវំ ជានាហិ មាណវ’’.

១០២៩. បុច្ឆញ្ហិ កិញ្ចិ អសុណន្តោ, សុត្វា បញ្ហេ វិយាកតេ;

វិចិន្តេតិ ជនោ សព្ពោ, វេទជាតោ កតញ្ជលី.

១០៣០. ‘‘កោ នុ ទេវោ វា ព្រហ្មា វា, ឥន្ទោ វាបិ សុជម្បតិ;

មនសា បុច្ឆិតេ បញ្ហេ, កមេតំ បដិភាសតិ.

១០៣១. ‘‘មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, ពាវរី បរិបុច្ឆតិ;

តំ ព្យាករោហិ ភគវា, កង្ខំ វិនយ នោ ឥសេ’’.

១០៣២. ‘‘អវិជ្ជា មុទ្ធាតិ ជានាហិ, វិជ្ជា មុទ្ធាធិបាតិនី;

សទ្ធាសតិសមាធីហិ, ឆន្ទវីរិយេន សំយុតា’’.

១០៣៣. តតោ វេទេន មហតា, សន្ថម្ភិត្វាន មាណវោ;

ឯកំសំ អជិនំ កត្វា, បាទេសុ សិរសា បតិ.

១០៣៤. ‘‘ពាវរី ព្រាហ្មណោ ភោតោ, សហ សិស្សេហិ មារិស;

ឧទគ្គចិត្តោ សុមនោ, បាទេ វន្ទតិ ចក្ខុម’’.

១០៣៥. ‘‘សុខិតោ ពាវរី ហោតុ, សហ សិស្សេហិ ព្រាហ្មណោ;

ត្វញ្ចាបិ សុខិតោ ហោហិ, ចិរំ ជីវាហិ មាណវ.

១០៣៦. ‘‘ពាវរិស្ស ច តុយ្ហំ វា, សព្ពេសំ សព្ពសំសយំ;

កតាវកាសា បុច្ឆវ្ហោ, យំ កិញ្ចិ មនសិច្ឆថ’’.

១០៣៧. សម្ពុទ្ធេន កតោកាសោ, និសីទិត្វាន បញ្ជលី;

អជិតោ បឋមំ បញ្ហំ, តត្ថ បុច្ឆិ តថាគតំ.

វត្ថុគាថា និដ្ឋិតា.

១. អជិតមាណវបុច្ឆា

១០៣៨. ‘‘កេនស្សុ និវុតោ លោកោ, (ឥច្ចាយស្មា អជិតោ)

កេនស្សុ នប្បកាសតិ;

កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសិ, កិំសុ តស្ស មហព្ភយំ’’.

១០៣៩. ‘‘អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ, (អជិតាតិ ភគវា)

វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតិ;

ជប្បាភិលេបនំ ព្រូមិ, ទុក្ខមស្ស មហព្ភយំ’’.

១០៤០. ‘‘សវន្តិ សព្ពធិ សោតា, (ឥច្ចាយស្មា អជិតោ)

សោតានំ កិំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូហិ, កេន សោតា បិធិយ្យរេ’’ [បិថិយ្យរេ (សី. ស្យា. បី.), បិថីយរេ (សី. អដ្ឋ.), បិធីយរេ (?)].

១០៤១. ‘‘យានិ សោតានិ លោកស្មិំ, (អជិតាតិ ភគវា)

សតិ តេសំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ, បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេ’’.

១០៤២. ‘‘បញ្ញា ចេវ សតិ យញ្ច [សតី ចេវ (សី.), សតី ច (ស្យា.), សតី ចាបិ (បី. និទ្ទេស), សតិ ចាបិ (និទ្ទេស)], (ឥច្ចាយស្មា អជិតោ)

នាមរូបញ្ច មារិស;

ឯតំ មេ បុដ្ឋោ បព្រូហិ, កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ’’.

១០៤៣. ‘‘យមេតំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ, អជិត តំ វទាមិ តេ;

យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

វិញ្ញាណស្ស និរោធេន, ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ’’.

១០៤៤. ‘‘យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ, យេ ច សេខា បុថូ ឥធ;

តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ, បុដ្ឋោ បព្រូហិ មារិស’’.

១០៤៥. ‘‘កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ, មនសានាវិលោ សិយា;

កុសលោ សព្ពធម្មានំ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ.

អជិតមាណវបុច្ឆា បឋមា និដ្ឋិតា.

២. តិស្សមេត្តេយ្យមាណវបុច្ឆា

១០៤៦. ‘‘កោធ សន្តុសិតោ លោកេ, (ឥច្ចាយស្មា តិស្សមេត្តេយ្យោ)

កស្ស នោ សន្តិ ឥញ្ជិតា;

កោ ឧភន្តមភិញ្ញាយ, មជ្ឈេ មន្តា ន លិប្បតិ [លិម្បតិ (ក.)];

កំ ព្រូសិ មហាបុរិសោតិ, កោ ឥធ សិព្ពិនិមច្ចគា’’.

១០៤៧. ‘‘កាមេសុ ព្រហ្មចរិយវា, (មេត្តេយ្យាតិ ភគវា)

វីតតណ្ហោ សទា សតោ;

សង្ខាយ និព្ពុតោ ភិក្ខុ, តស្ស នោ សន្តិ ឥញ្ជិតា.