៦. សភិយសុត្តំ

ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន សភិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស បុរាណសាលោហិតាយ ទេវតាយ បញ្ហា ឧទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ – ‘‘យោ តេ, សភិយ, សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ឥមេ បញ្ហេ បុដ្ឋោ ព្យាករោតិ តស្ស សន្តិកេ ព្រហ្មចរិយំ ចរេយ្យាសី’’តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ តស្សា ទេវតាយ សន្តិកេ តេ បញ្ហេ ឧគ្គហេត្វា យេ តេ សមណព្រាហ្មណា សង្ឃិនោ គណិនោ គណាចរិយា ញាតា យសស្សិនោ តិត្ថករា សាធុសម្មតា ពហុជនស្ស, សេយ្យថិទំ – បូរណោ កស្សបោ មក្ខលិគោសាលោ អជិតោ កេសកម្ពលោ បកុធោ [កកុធោ (សី.) បកុទ្ធោ (ស្យា. កំ.)] កច្ចានោ សញ្ចយោ [សញ្ជយោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ពេលដ្ឋបុត្តោ [ពេល្លដ្ឋិបុត្តោ (សី. បី.), វេឡដ្ឋបុត្តោ (ស្យា.)] និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ [នាតបុត្តោ (សី. បី.)], តេ ឧបសង្កមិត្វា តេ បញ្ហេ បុច្ឆតិ. តេ សភិយេន បរិព្ពាជកេន បញ្ហេ បុដ្ឋា ន សម្បាយន្តិ; អសម្បាយន្តា កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោន្តិ. អបិ ច សភិយំ យេវ បរិព្ពាជកំ បដិបុច្ឆន្តិ.

អថ ខោ សភិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យេ ខោ តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា សង្ឃិនោ គណិនោ គណាចរិយា ញាតា យសស្សិនោ តិត្ថករា សាធុសម្មតា ពហុជនស្ស, សេយ្យថិទំ – បូរណោ កស្សបោ…បេ… និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ, តេ មយា បញ្ហេ បុដ្ឋា ន សម្បាយន្តិ, អសម្បាយន្តា កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោន្តិ; អបិ ច មញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆន្តិ. យន្នូន្នាហំ ហីនាយាវត្តិត្វា កាមេ បរិភុញ្ជេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ សភិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយម្បិ ខោ សមណោ គោតមោ សង្ឃី ចេវ គណី ច គណាចរិយោ ច ញាតោ យសស្សី តិត្ថករោ សាធុសម្មតោ ពហុជនស្ស; យំនូនាហំ សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា ឥមេ បញ្ហេ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ សភិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យេបិ ខោ តេ [យេ ខោ តេ (ស្យា.), យំ ខោ តេ (ក.)] ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា ជិណ្ណា វុឌ្ឍា មហល្លកា អទ្ធគតា វយោអនុប្បត្តា ថេរា រត្តញ្ញូ ចិរបព្ពជិតា សង្ឃិនោ គណិនោ គណាចរិយា ញាតា យសស្សិនោ តិត្ថករា សាធុសម្មតា ពហុជនស្ស, សេយ្យថិទំ – បូរណោ កស្សបោ…បេ. … និគណ្ឋោ នាដបុត្តោ, តេបិ មយា បញ្ហេ បុដ្ឋា ន សម្បាយន្តិ, អសម្បាយន្តា កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោន្តិ, អបិ ច មញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆន្តិ; កិំ បន មេ សមណោ គោតមោ ឥមេ បញ្ហេ បុដ្ឋោ ព្យាករិស្សតិ! សមណោ ហិ គោតមោ ទហរោ ចេវ ជាតិយា, នវោ ច បព្ពជ្ជាយា’’តិ.

អថ ខោ សភិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘សមណោ ខោ [សមណោ ខោ គោតមោ (ស្យា. ក.)] ទហរោតិ ន ឧញ្ញាតព្ពោ ន បរិភោតព្ពោ. ទហរោបិ ចេស សមណោ គោតមោ មហិទ្ធិកោ ហោតិ មហានុភាវោ, យំនូនាហំ សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា ឥមេ បញ្ហេ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ យេន រាជគហំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន រាជគហំ វេឡុវនំ កលន្ទកនិវាបោ, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ. សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

៥១៥. ‘‘កង្ខី វេចិកិច្ឆី អាគមំ, (ឥតិ សភិយោ)

បញ្ហេ បុច្ឆិតុំ អភិកង្ខមានោ;

តេសន្តករោ ភវាហិ [ភវាហិ មេ (បី. ក.)] បញ្ហេ មេ បុដ្ឋោ,

អនុបុព្ពំ អនុធម្មំ ព្យាករោហិ មេ’’.

៥១៦. ‘‘ទូរតោ អាគតោសិ សភិយ, (ឥតិ ភគវា)

បញ្ហេ បុច្ឆិតុំ អភិកង្ខមានោ;

តេសន្តករោ ភវាមិ [តេសមន្តករោមិ តេ (ក.)] បញ្ហេ តេ បុដ្ឋោ,

អនុបុព្ពំ អនុធម្មំ ព្យាករោមិ តេ.

៥១៧. ‘‘បុច្ឆ មំ សភិយ បញ្ហំ, យំ កិញ្ចិ មនសិច្ឆសិ;

តស្ស តស្សេវ បញ្ហស្ស, អហំ អន្តំ ករោមិ តេ’’តិ.

អថ ខោ សភិយស្ស បរិព្ពាជកស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អច្ឆរិយំ វត, ភោ, អព្ភុតំ វត, ភោ! យំ វតាហំ អញ្ញេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ ឱកាសកម្មមត្តម្បិ [ឱកាសមត្តម្បិ (សី. បី.)] នាលត្ថំ តំ មេ ឥទំ សមណេន គោតមេន ឱកាសកម្មំ កត’’ន្តិ. អត្តមនោ បមុទិតោ ឧទគ្គោ បីតិសោមនស្សជាតោ ភគវន្តំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ –

៥១៨. ‘‘កិំ បត្តិនមាហុ ភិក្ខុនំ, (ឥតិ សភិយោ)

សោរតំ កេន កថញ្ច ទន្តមាហុ;

ពុទ្ធោតិ កថំ បវុច្ចតិ,

បុដ្ឋោ មេ ភគវា ព្យាករោហិ’’.

៥១៩. ‘‘បជ្ជេន កតេន អត្តនា, (សភិយាតិ ភគវា)

បរិនិព្ពានគតោ វិតិណ្ណកង្ខោ;

វិភវញ្ច ភវញ្ច វិប្បហាយ,

វុសិតវា ខីណបុនព្ភវោ ស ភិក្ខុ.

៥២០. ‘‘សព្ពត្ថ ឧបេក្ខកោ សតិមា, ន សោ ហិំសតិ កញ្ចិ សព្ពលោកេ;

តិណ្ណោ សមណោ អនាវិលោ, ឧស្សទា យស្ស ន សន្តិ សោរតោ សោ.

៥២១. ‘‘យស្សិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សព្ពលោកេ;

និព្ពិជ្ឈ ឥមំ បរញ្ច លោកំ, កាលំ កង្ខតិ ភាវិតោ ស ទន្តោ.

៥២២. ‘‘កប្បានិ វិចេយ្យ កេវលានិ, សំសារំ ទុភយំ ចុតូបបាតំ;

វិគតរជមនង្គណំ វិសុទ្ធំ, បត្តំ ជាតិខយំ តមាហុ ពុទ្ធ’’ន្តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា អត្តមនោ បមុទិតោ ឧទគ្គោ បីតិសោមនស្សជាតោ ភគវន្តំ ឧត្តរិំ [ឧត្តរិ (ក.)] បញ្ហំ អបុច្ឆិ –

៥២៣. ‘‘កិំ បត្តិនមាហុ ព្រាហ្មណំ, (ឥតិ សភិយោ)

សមណំ កេន កថញ្ច ន្ហាតកោតិ;

នាគោតិ កថំ បវុច្ចតិ,

បុដ្ឋោ មេ ភគវា ព្យាករោហិ’’.

៥២៤. ‘‘ពាហិត្វា សព្ពបាបកានិ, (សភិយាតិ ភគវា)

វិមលោ សាធុសមាហិតោ ឋិតត្តោ;

សំសារមតិច្ច កេវលី សោ,

អសិតោ តាទិ បវុច្ចតេ ស ព្រហ្មា.

៥២៥. ‘‘សមិតាវិ បហាយ បុញ្ញបាបំ, វិរជោ ញត្វា ឥមំ បរញ្ច លោកំ;

ជាតិមរណំ ឧបាតិវត្តោ, សមណោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា.

៥២៦. ‘‘និន្ហាយ [និនហាយ (ស្យា.)] សព្ពបាបកានិ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សព្ពលោកេ;

ទេវមនុស្សេសុ កប្បិយេសុ, កប្បំ នេតិ តមាហុ ន្ហាតកោ’’តិ.

៥២៧. ‘‘អាគុំ ន ករោតិ កិញ្ចិ លោកេ, សព្ពសំយោគេ [សព្ពយោគេ (ក.)] វិសជ្ជ ពន្ធនានិ;

សព្ពត្ថ ន សជ្ជតី វិមុត្តោ, នាគោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា’’តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ…បេ… ភគវន្តំ ឧត្តរិំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ –

៥២៨. ‘‘កំ ខេត្តជិនំ វទន្តិ ពុទ្ធា, (ឥតិ សភិយោ)

កុសលំ កេន កថញ្ច បណ្ឌិតោតិ;

មុនិ នាម កថំ បវុច្ចតិ,

បុដ្ឋោ មេ ភគវា ព្យាករោហិ’’.

៥២៩. ‘‘ខេត្តានិ វិចេយ្យ កេវលានិ, (សភិយាតិ ភគវា)

ទិព្ពំ មានុសកញ្ច ព្រហ្មខេត្តំ;

សព្ពខេត្តមូលពន្ធនា បមុត្តោ,

ខេត្តជិនោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា.

៥៣០. ‘‘កោសានិ វិចេយ្យ កេវលានិ, ទិព្ពំ មានុសកញ្ច ព្រហ្មកោសំ;

សព្ពកោសមូលពន្ធនា បមុត្តោ, កុសលោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា.

៥៣១. ‘‘ទុភយានិ វិចេយ្យ បណ្ឌរានិ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សុទ្ធិបញ្ញោ;

កណ្ហំ សុក្កំ ឧបាតិវត្តោ, បណ្ឌិតោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា.

៥៣២. ‘‘អសតញ្ច សតញ្ច ញត្វា ធម្មំ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សព្ពលោកេ;

ទេវមនុស្សេហិ បូជនីយោ, សង្គំ ជាលមតិច្ច សោ មុនី’’តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ…បេ… ភគវន្តំ ឧត្តរិំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ –

៥៣៣. ‘‘កិំ បត្តិនមាហុ វេទគុំ, (ឥតិ សភិយោ)

អនុវិទិតំ កេន កថញ្ច វីរិយវាតិ;

អាជានិយោ កិន្តិ នាម ហោតិ,

បុដ្ឋោ មេ ភគវា ព្យាករោហិ’’.

៥៣៤. ‘‘វេទានិ វិចេយ្យ កេវលានិ, (សភិយាតិ ភគវា)

សមណានំ យានិធត្ថិ [យានិបត្ថិ (សី. ស្យា. បី.)] ព្រាហ្មណានំ;

សព្ពវេទនាសុ វីតរាគោ,

សព្ពំ វេទមតិច្ច វេទគូ សោ.

៥៣៥. ‘‘អនុវិច្ច បបញ្ចនាមរូបំ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច រោគមូលំ;

សព្ពរោគមូលពន្ធនា បមុត្តោ, អនុវិទិតោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា.

៥៣៦. ‘‘វិរតោ ឥធ សព្ពបាបកេហិ, និរយទុក្ខំ អតិច្ច វីរិយវា សោ;

សោ វីរិយវា បធានវា, ធីរោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា.

៥៣៧. ‘‘យស្សស្សុ លុនានិ ពន្ធនានិ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សង្គមូលំ;

សព្ពសង្គមូលពន្ធនា បមុត្តោ, អាជានិយោ តាទិ បវុច្ចតេ តថត្តា’’តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ…បេ… ភគវន្តំ ឧត្តរិំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ –

៥៣៨. ‘‘កិំ បត្តិនមាហុ សោត្តិយំ, (ឥតិ សភិយោ)

អរិយំ កេន កថញ្ច ចរណវាតិ;

បរិព្ពាជកោ កិន្តិ នាម ហោតិ,

បុដ្ឋោ មេ ភគវា ព្យាករោហិ’’.

៥៣៩. ‘‘សុត្វា សព្ពធម្មំ អភិញ្ញាយ លោកេ, (សភិយាតិ ភគវា)

សាវជ្ជានវជ្ជំ យទត្ថិ កិញ្ចិ;

អភិភុំ អកថំកថិំ វិមុត្តំ,

អនិឃំ សព្ពធិមាហុ សោត្តិយោតិ.

៥៤០. ‘‘ឆេត្វា អាសវានិ អាលយានិ, វិទ្វា សោ ន ឧបេតិ គព្ភសេយ្យំ;

សញ្ញំ តិវិធំ បនុជ្ជ បង្កំ, កប្បំ នេតិ តមាហុ អរិយោតិ.

៥៤១. ‘‘យោ ឥធ ចរណេសុ បត្តិបត្តោ, កុសលោ សព្ពទា អាជានាតិ [អាជានិ (ស្យា.)] ធម្មំ;

សព្ពត្ថ ន សជ្ជតិ វិមុត្តចិត្តោ [វិមុត្តោ (សី.)], បដិឃា យស្ស ន សន្តិ ចរណវា សោ.

៥៤២. ‘‘ទុក្ខវេបក្កំ យទត្ថិ កម្មំ, ឧទ្ធមធោ តិរិយំ វាបិ [តិរិយញ្ចាបិ (ស្យា.)] មជ្ឈេ;

បរិព្ពាជយិត្វា បរិញ្ញចារី, មាយំ មានមថោបិ លោភកោធំ;

បរិយន្តមកាសិ នាមរូបំ, តំ បរិព្ពាជកមាហុ បត្តិបត្ត’’ន្តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា អត្តមនោ បមុទិតោ ឧទគ្គោ បីតិសោមនស្សជាតោ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ភគវន្តំ សម្មុខា សារុប្បាហិ គាថាហិ អភិត្ថវិ –

៥៤៣. ‘‘យានិ ច តីណិ យានិ ច សដ្ឋិ, សមណប្បវាទសិតានិ [សមណប្បវាទនិស្សិតានិ (ស្យា. ក.)] ភូរិបញ្ញ;

សញ្ញក្ខរសញ្ញនិស្សិតានិ, ឱសរណានិ វិនេយ្យ ឱឃតមគា.

៥៤៤. ‘‘អន្តគូសិ បារគូ [បារគូសិ (ស្យា. បី. ក.)] ទុក្ខស្ស, អរហាសិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ខីណាសវំ តំ មញ្ញេ;

ជុតិមា មុតិមា បហូតបញ្ញោ, ទុក្ខស្សន្តករំ អតារេសិ មំ.

៥៤៥. ‘‘យំ មេ កង្ខិតមញ្ញាសិ, វិចិកិច្ឆា មំ តារយិ នមោ តេ;

មុនិ មោនបថេសុ បត្តិបត្ត, អខិល អាទិច្ចពន្ធុ សោរតោសិ.

៥៤៦. ‘‘យា មេ កង្ខា បុរេ អាសិ, តំ មេ ព្យាកាសិ ចក្ខុមា;

អទ្ធា មុនីសិ សម្ពុទ្ធោ, នត្ថិ នីវរណា តវ.

៥៤៧. ‘‘ឧបាយាសា ច តេ សព្ពេ, វិទ្ធស្តា វិនឡីកតា;

សីតិភូតោ ទមប្បត្តោ, ធិតិមា សច្ចនិក្កមោ.

៥៤៨. ‘‘តស្ស តេ នាគនាគស្ស, មហាវីរស្ស ភាសតោ;

សព្ពេ ទេវានុមោទន្តិ, ឧភោ នារទបព្ពតា.

៥៤៩. ‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, នមោ តេ បុរិសុត្តម;

សទេវកស្មិំ លោកស្មិំ, នត្ថិ តេ បដិបុគ្គលោ.

៥៥០. ‘‘តុវំ ពុទ្ធោ តុវំ សត្ថា, តុវំ មារាភិភូ មុនិ;

តុវំ អនុសយេ ឆេត្វា, តិណ្ណោ តារេសិ មំ បជំ.

៥៥១. ‘‘ឧបធី តេ សមតិក្កន្តា, អាសវា តេ បទាលិតា;

សីហោសិ អនុបាទានោ, បហីនភយភេរវោ.

៥៥២. ‘‘បុណ្ឌរីកំ យថា វគ្គុ, តោយេ ន ឧបលិម្បតិ [តោយេន ន ឧបលិប្បតិ (សី.), តោយេ ន ឧបលិប្បតិ (បី.), តោយេន ន ឧបលិម្បតិ (ក.)];

ឯវំ បុញ្ញេ ច បាបេ ច, ឧភយេ ត្វំ ន លិម្បសិ;

បាទេ វីរ បសារេហិ, សភិយោ វន្ទតិ សត្ថុនោ’’តិ.

អថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អភិក្កន្តំ, ភន្តេ…បេ… ឯសាហំ ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច; លភេយ្យាហំ, ភន្តេ, ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, លភេយ្យំ ឧបសម្បទ’’ន្តិ.

‘‘យោ ខោ, សភិយ, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខតិ បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខតិ ឧបសម្បទំ, សោ ចត្តារោ មាសេ បរិវសតិ; ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តិ, ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ. អបិ ច មេត្ថ បុគ្គលវេមត្តតា វិទិតា’’តិ.

‘‘សចេ, ភន្តេ, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពា ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខន្តា បព្ពជ្ជំ, អាកង្ខន្តា ឧបសម្បទំ ចត្តារោ មាសេ បរិវសន្តិ, ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តិ, ឧបសម្បាទេន្តិ ភិក្ខុភាវាយ, អហំ ចត្តារិ វស្សានិ បរិវសិស្សាមិ; ចតុន្នំ វស្សានំ អច្ចយេន អារទ្ធចិត្តា ភិក្ខូ បព្ពាជេន្តុ ឧបសម្បាទេន្តុ ភិក្ខុភាវាយា’’តិ. អលត្ថ ខោ សភិយោ បរិព្ពាជកោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ អលត្ថ ឧបសម្បទំ…បេ… អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា សភិយោ អរហតំ អហោសីតិ.

សភិយសុត្តំ ឆដ្ឋំ និដ្ឋិតំ.