២. ចូឡវគ្គោ

១. រតនសុត្តំ

២២៤. យានីធ ភូតានិ សមាគតានិ, ភុម្មានិ [ភូមានិ (ក.)] វា យានិ វ អន្តលិក្ខេ;

សព្ពេវ ភូតា សុមនា ភវន្តុ, អថោបិ សក្កច្ច សុណន្តុ ភាសិតំ.

២២៥. តស្មា ហិ ភូតា និសាមេថ សព្ពេ, មេត្តំ ករោថ មានុសិយា បជាយ;

ទិវា ច រត្តោ ច ហរន្តិ យេ ពលិំ, តស្មា ហិ នេ រក្ខថ អប្បមត្តា.

២២៦. យំ កិញ្ចិ វិត្តំ ឥធ វា ហុរំ វា, សគ្គេសុ វា យំ រតនំ បណីតំ;

ន នោ សមំ អត្ថិ តថាគតេន, ឥទម្បិ ពុទ្ធេ រតនំ បណីតំ;

ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២២៧. ខយំ វិរាគំ អមតំ បណីតំ, យទជ្ឈគា សក្យមុនី សមាហិតោ;

ន តេន ធម្មេន សមត្ថិ កិញ្ចិ, ឥទម្បិ ធម្មេ រតនំ បណីតំ;

ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២២៨. យំ ពុទ្ធសេដ្ឋោ បរិវណ្ណយី សុចិំ, សមាធិមានន្តរិកញ្ញមាហុ;

សមាធិនា តេន សមោ ន វិជ្ជតិ, ឥទម្បិ ធម្មេ រតនំ បណីតំ;

ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២២៩. យេ បុគ្គលា អដ្ឋ សតំ បសត្ថា, ចត្តារិ ឯតានិ យុគានិ ហោន្តិ;

តេ ទក្ខិណេយ្យា សុគតស្ស សាវកា, ឯតេសុ ទិន្នានិ មហប្ផលានិ;

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣០. យេ សុប្បយុត្តា មនសា ទឡ្ហេន, និក្កាមិនោ គោតមសាសនម្ហិ;

តេ បត្តិបត្តា អមតំ វិគយ្ហ, លទ្ធា មុធា និព្ពុតិំ [និព្ពុតិ (ក.)] ភុញ្ជមានា;

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣១. យថិន្ទខីលោ បថវិស្សិតោ [បទវិស្សិតោ (ក. សី.), បឋវិំ សិតោ (ក. សី. ស្យា. កំ. បី.)] សិយា, ចតុព្ភិ វាតេហិ អសម្បកម្បិយោ;

តថូបមំ សប្បុរិសំ វទាមិ, យោ អរិយសច្ចានិ អវេច្ច បស្សតិ;

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣២. យេ អរិយសច្ចានិ វិភាវយន្តិ, គម្ភីរបញ្ញេន សុទេសិតានិ;

កិញ្ចាបិ តេ ហោន្តិ ភុសំ បមត្តា, ន តេ ភវំ អដ្ឋមមាទិយន្តិ;

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣៣. សហាវស្ស ទស្សនសម្បទាយ [សហាវសទ្ទស្សនសម្បទាយ (ក.)], តយស្សុ ធម្មា ជហិតា ភវន្តិ;

សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆិតញ្ច, សីលព្ពតំ វាបិ យទត្ថិ កិញ្ចិ.

២៣៤. ចតូហបាយេហិ ច វិប្បមុត្តោ, ឆច្ចាភិឋានានិ [ឆ ចាភិឋានានិ (សី. ស្យា.)] ភព្ព កាតុំ [អភព្ពោ កាតុំ (សី.)];

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣៥. កិញ្ចាបិ សោ កម្ម [កម្មំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ករោតិ បាបកំ, កាយេន វាចា ឧទ ចេតសា វា;

អភព្ព [អភព្ពោ (ពហូសុ)] សោ តស្ស បដិច្ឆទាយ [បដិច្ឆាទាយ (សី.)], អភព្ពតា ទិដ្ឋបទស្ស វុត្តា;

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣៦. វនប្បគុម្ពេ យថ [យថា (សី. ស្យា.)] ផុស្សិតគ្គេ, គិម្ហានមាសេ បឋមស្មិំ [បឋមស្មិ (?)] គិម្ហេ;

តថូបមំ ធម្មវរំ អទេសយិ [អទេសយី (សី.)], និព្ពានគាមិំ បរមំ ហិតាយ;

ឥទម្បិ ពុទ្ធេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣៧. វរោ វរញ្ញូ វរទោ វរាហរោ, អនុត្តរោ ធម្មវរំ អទេសយិ;

ឥទម្បិ ពុទ្ធេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣៨. ខីណំ បុរាណំ នវ នត្ថិ សម្ភវំ, វិរត្តចិត្តាយតិកេ ភវស្មិំ;

តេ ខីណពីជា អវិរូឡ្ហិឆន្ទា, និព្ពន្តិ ធីរា យថាយំ [យថយំ (ក.)] បទីបោ;

ឥទម្បិ សង្ឃេ រតនំ បណីតំ, ឯតេន សច្ចេន សុវត្ថិ ហោតុ.

២៣៩. យានីធ ភូតានិ សមាគតានិ, ភុម្មានិ វា យានិ វ អន្តលិក្ខេ;

តថាគតំ ទេវមនុស្សបូជិតំ, ពុទ្ធំ នមស្សាម សុវត្ថិ ហោតុ.

២៤០. យានីធ ភូតានិ សមាគតានិ, ភុម្មានិ វា យានិ វ អន្តលិក្ខេ;

តថាគតំ ទេវមនុស្សបូជិតំ, ធម្មំ នមស្សាម សុវត្ថិ ហោតុ.

២៤១. យានីធ ភូតានិ សមាគតានិ, ភុម្មានិ វា យានិ វ អន្តលិក្ខេ;

តថាគតំ ទេវមនុស្សបូជិតំ, សង្ឃំ នមស្សាម សុវត្ថិ ហោតូតិ.

រតនសុត្តំ បឋមំ និដ្ឋិតំ.

២. អាមគន្ធសុត្តំ

២៤២. ‘‘សាមាកចិង្គូលកចីនកានិ ច, បត្តប្ផលំ មូលផលំ គវិប្ផលំ;

ធម្មេន លទ្ធំ សតមស្នមានា [សតមសមានា (សី. បី.), សតមស្សមានា (ស្យា. កំ.)], ន កាមកាមា អលិកំ ភណន្តិ.

២៤៣. ‘‘យទស្នមានោ សុកតំ សុនិដ្ឋិតំ, បរេហិ ទិន្នំ បយតំ បណីតំ;

សាលីនមន្នំ បរិភុញ្ជមានោ, សោ ភុញ្ជសី កស្សប អាមគន្ធំ.

២៤៤. ‘‘ន អាមគន្ធោ មម កប្បតីតិ, ឥច្ចេវ ត្វំ ភាសសិ ព្រហ្មពន្ធុ;

សាលីនមន្នំ បរិភុញ្ជមានោ, សកុន្តមំសេហិ សុសង្ខតេហិ;

បុច្ឆាមិ តំ កស្សប ឯតមត្ថំ, កថំ បការោ តវ អាមគន្ធោ’’.

២៤៥. ‘‘បាណាតិបាតោ វធឆេទពន្ធនំ, ថេយ្យំ មុសាវាទោ និកតិវញ្ចនានិ ច;

អជ្ឈេនកុត្តំ [អជ្ឈេន កុជ្ជំ (សី. បី.)] បរទារសេវនា, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៤៦. ‘‘យេ ឥធ កាមេសុ អសញ្ញតា ជនា, រសេសុ គិទ្ធា អសុចិភាវមស្សិតា [អសុចីកមិស្សិតា (សី. ស្យា. កំ. បី.)];

នត្ថិកទិដ្ឋី វិសមា ទុរន្នយា, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៤៧. ‘‘យេ លូខសា ទារុណា បិដ្ឋិមំសិកា [យេ លូខរសា ទារុណា បរបិដ្ឋិមំសិកា (ក.)], មិត្តទ្ទុនោ និក្ករុណាតិមានិនោ;

អទានសីលា ន ច ទេន្តិ កស្សចិ, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៤៨. ‘‘កោធោ មទោ ថម្ភោ បច្ចុបដ្ឋាបនា [បច្ចុដ្ឋាបនា ច (សី. ស្យា.), បច្ចុដ្ឋាបនា (បី.)], មាយា ឧសូយា ភស្សសមុស្សយោ ច;

មានាតិមានោ ច អសព្ភិ សន្ថវោ, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៤៩. ‘‘យេ បាបសីលា ឥណឃាតសូចកា, វោហារកូដា ឥធ បាដិរូបិកា [បាតិរូបិកា (?)];

នរាធមា យេធ ករោន្តិ កិព្ពិសំ, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៥០. ‘‘យេ ឥធ បាណេសុ អសញ្ញតា ជនា, បរេសមាទាយ វិហេសមុយ្យុតា;

ទុស្សីលលុទ្ទា ផរុសា អនាទរា, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៥១. ‘‘ឯតេសុ គិទ្ធា វិរុទ្ធាតិបាតិនោ, និច្ចុយ្យុតា បេច្ច តមំ វជន្តិ យេ;

បតន្តិ សត្តា និរយំ អវំសិរា, ឯសាមគន្ធោ ន ហិ មំសភោជនំ.

២៥២. ‘‘ន មច្ឆមំសានមនាសកត្តំ [ន មច្ឆមំសំ ន អនាសកត្តំ (សី. អដ្ឋ មូលបាឋោ), ន មំច្ឆមំសានានាសកត្តំ (ស្យា. ក.)], ន នគ្គិយំ ន មុណ្ឌិយំ ជដាជល្លំ;

ខរាជិនានិ នាគ្គិហុត្តស្សុបសេវនា, យេ វាបិ លោកេ អមរា ពហូ តបា;

មន្តាហុតី យញ្ញមុតូបសេវនា, សោធេន្តិ មច្ចំ អវិតិណ្ណកង្ខំ.

២៥៣. ‘‘យោ តេសុ [សោតេសុ (សី. បី.)] គុត្តោ វិទិតិន្ទ្រិយោ ចរេ, ធម្មេ ឋិតោ អជ្ជវមទ្ទវេ រតោ;

សង្គាតិគោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ, ន លិប្បតិ [ន លិម្បតិ (ស្យា. កំ ក.)] ទិដ្ឋសុតេសុ ធីរោ’’.

២៥៤. ឥច្ចេតមត្ថំ ភគវា បុនប្បុនំ, អក្ខាសិ នំ [តំ (សី. បី.)] វេទយិ មន្តបារគូ;

ចិត្រាហិ គាថាហិ មុនី បកាសយិ, និរាមគន្ធោ អសិតោ ទុរន្នយោ.

២៥៥. សុត្វាន ពុទ្ធស្ស សុភាសិតំ បទំ, និរាមគន្ធំ សព្ពទុក្ខប្បនូទនំ;

នីចមនោ វន្ទិ តថាគតស្ស, តត្ថេវ បព្ពជ្ជមរោចយិត្ថាតិ.

អាមគន្ធសុត្តំ ទុតិយំ និដ្ឋិតំ.

៣. ហិរិសុត្តំ

២៥៦. ហិរិំ តរន្តំ វិជិគុច្ឆមានំ, តវាហមស្មិ [សខាហមស្មិ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ឥតិ ភាសមានំ;

សយ្ហានិ កម្មានិ អនាទិយន្តំ, នេសោ មមន្តិ ឥតិ នំ វិជញ្ញា.

២៥៧. អនន្វយំ [អត្ថន្វយំ (ក.)] បិយំ វាចំ, យោ មិត្តេសុ បកុព្ពតិ;

អករោន្តំ ភាសមានំ, បរិជានន្តិ បណ្ឌិតា.

២៥៨. ន សោ មិត្តោ យោ សទា អប្បមត្តោ, ភេទាសង្កី រន្ធមេវានុបស្សី;

យស្មិញ្ច សេតិ ឧរសីវ បុត្តោ, ស វេ មិត្តោ យោ បរេហិ អភេជ្ជោ.

២៥៩. បាមុជ្ជករណំ ឋានំ, បសំសាវហនំ សុខំ;

ផលានិសំសោ ភាវេតិ, វហន្តោ បោរិសំ ធុរំ.

២៦០. បវិវេករសំ បិត្វា, រសំ ឧបសមស្ស ច;

និទ្ទរោ ហោតិ និប្បាបោ, ធម្មបីតិរសំ បិវន្តិ.

ហិរិសុត្តំ តតិយំ និដ្ឋិតំ.

៤. មង្គលសុត្តំ

ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អញ្ញតរា ទេវតា អភិក្កន្តាយ រត្តិយា អភិក្កន្តវណ្ណា កេវលកប្បំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ សា ទេវតា ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

២៦១. ‘‘ពហូ ទេវា មនុស្សា ច, មង្គលានិ អចិន្តយុំ;

អាកង្ខមានា សោត្ថានំ, ព្រូហិ មង្គលមុត្តមំ’’.

២៦២. ‘‘អសេវនា ច ពាលានំ, បណ្ឌិតានញ្ច សេវនា;

បូជា ច បូជនេយ្យានំ [បូជនីយានំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)], ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៣. ‘‘បតិរូបទេសវាសោ ច, បុព្ពេ ច កតបុញ្ញតា;

អត្តសម្មាបណិធិ [អត្តសម្មាបណីធី (កត្ថចិ)] ច, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៤. ‘‘ពាហុសច្ចញ្ច សិប្បញ្ច, វិនយោ ច សុសិក្ខិតោ;

សុភាសិតា ច យា វាចា, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៥. ‘‘មាតាបិតុ ឧបដ្ឋានំ, បុត្តទារស្ស សង្គហោ;

អនាកុលា ច កម្មន្តា, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៦. ‘‘ទានញ្ច ធម្មចរិយា ច, ញាតកានញ្ច សង្គហោ;

អនវជ្ជានិ កម្មានិ, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៧. ‘‘អារតី វិរតី បាបា, មជ្ជបានា ច សំយមោ;

អប្បមាទោ ច ធម្មេសុ, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៨. ‘‘គារវោ ច និវាតោ ច, សន្តុដ្ឋិ ច កតញ្ញុតា;

កាលេន ធម្មស្សវនំ [ធម្មសវណំ (កត្ថចិ), ធម្មសវនំ (សី. ក.)], ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៦៩. ‘‘ខន្តី ច សោវចស្សតា, សមណានញ្ច ទស្សនំ;

កាលេន ធម្មសាកច្ឆា, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៧០. ‘‘តបោ ច ព្រហ្មចរិយញ្ច, អរិយសច្ចាន ទស្សនំ;

និព្ពានសច្ឆិកិរិយា ច, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៧១. ‘‘ផុដ្ឋស្ស លោកធម្មេហិ, ចិត្តំ យស្ស ន កម្បតិ;

អសោកំ វិរជំ ខេមំ, ឯតំ មង្គលមុត្តមំ.

២៧២. ‘‘ឯតាទិសានិ កត្វាន, សព្ពត្ថមបរាជិតា;

សព្ពត្ថ សោត្ថិំ គច្ឆន្តិ, តំ តេសំ មង្គលមុត្តម’’ន្តិ.

មង្គលសុត្តំ ចតុត្ថំ និដ្ឋិតំ.

៥. សូចិលោមសុត្តំ

ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា គយាយំ វិហរតិ ដង្កិតមញ្ចេ សូចិលោមស្ស យក្ខស្ស ភវនេ. តេន ខោ បន សមយេន ខរោ ច យក្ខោ សូចិលោមោ ច យក្ខោ ភគវតោ អវិទូរេ អតិក្កមន្តិ. អថ ខោ ខរោ យក្ខោ សូចិលោមំ យក្ខំ ឯតទវោច – ‘‘ឯសោ សមណោ’’តិ. ‘‘នេសោ សមណោ, សមណកោ ឯសោ. យាវាហំ ជានាមិ [យាវ ជានាមិ (សី. បី.)] យទិ វា សោ សមណោ [យទិ វា សមណោ (ស្យា.)], យទិ វា សោ សមណកោ’’តិ [យទិ វា សមណកោតិ (សី. ស្យា. បី.)].

អថ ខោ សូចិលោមោ យក្ខោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ កាយំ ឧបនាមេសិ. អថ ខោ ភគវា កាយំ អបនាមេសិ. អថ ខោ សូចិលោមោ យក្ខោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ភាយសិ មំ, សមណា’’តិ? ‘‘ន ខ្វាហំ តំ, អាវុសោ, ភាយាមិ; អបិ ច តេ សប្ផស្សោ បាបកោ’’តិ.

‘‘បញ្ហំ តំ, សមណ, បុច្ឆិស្សាមិ. សចេ មេ ន ព្យាករិស្សសិ, ចិត្តំ វា តេ ខិបិស្សាមិ, ហទយំ វា តេ ផាលេស្សាមិ, បាទេសុ វា គហេត្វា បារគង្គាយ ខិបិស្សាមី’’តិ.

‘‘ន ខ្វាហំ តំ, អាវុសោ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ យោ មេ ចិត្តំ វា ខិបេយ្យ ហទយំ វា ផាលេយ្យ បាទេសុ វា គហេត្វា បារគង្គាយ ខិបេយ្យ. អបិ ច ត្វំ, អាវុសោ, បុច្ឆ យទាកង្ខសី’’តិ. អថ ខោ សូចិលោមោ យក្ខោ ភគវន្តំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

២៧៣. ‘‘រាគោ ច ទោសោ ច កុតោនិទានា, អរតី រតី លោមហំសោ កុតោជា;

កុតោ សមុដ្ឋាយ មនោវិតក្កា, កុមារកា ធង្កមិវោស្សជន្តិ’’.

២៧៤. ‘‘រាគោ ច ទោសោ ច ឥតោនិទានា, អរតី រតី លោមហំសោ ឥតោជា;

ឥតោ សមុដ្ឋាយ មនោវិតក្កា, កុមារកា ធង្កមិវោស្សជន្តិ.

២៧៤. ‘‘ស្នេហជា អត្តសម្ភូតា, និគ្រោធស្សេវ ខន្ធជា;

បុថូ វិសត្តា កាមេសុ, មាលុវាវ វិតតាវនេ.

២៧៥. ‘‘យេ នំ បជានន្តិ យតោនិទានំ, តេ នំ វិនោទេន្តិ សុណោហិ យក្ខ;

តេ ទុត្តរំ ឱឃមិមំ តរន្តិ, អតិណ្ណបុព្ពំ អបុនព្ភវាយា’’តិ.

សូចិលោមសុត្តំ បញ្ចមំ និដ្ឋិតំ.

៦. ធម្មចរិយសុត្តំ

២៧៦. ធម្មចរិយំ ព្រហ្មចរិយំ, ឯតទាហុ វសុត្តមំ;

បព្ពជិតោបិ ចេ ហោតិ, អគារា អនគារិយំ.

២៧៧. សោ ចេ មុខរជាតិកោ, វិហេសាភិរតោ មគោ;

ជីវិតំ តស្ស បាបិយោ, រជំ វឌ្ឍេតិ អត្តនោ.

២៧៨. កលហាភិរតោ ភិក្ខុ, មោហធម្មេន អាវុតោ;

អក្ខាតម្បិ ន ជានាតិ, ធម្មំ ពុទ្ធេន ទេសិតំ.

២៧៩. វិហេសំ ភាវិតត្តានំ, អវិជ្ជាយ បុរក្ខតោ;

សំកិលេសំ ន ជានាតិ, មគ្គំ និរយគាមិនំ.

២៨០. វិនិបាតំ សមាបន្នោ, គព្ភា គព្ភំ តមា តមំ;

ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ, បេច្ច ទុក្ខំ និគច្ឆតិ.

២៨១. គូថកូបោ យថា អស្ស, សម្បុណ្ណោ គណវស្សិកោ;

យោ ច ឯវរូបោ អស្ស, ទុព្ពិសោធោ ហិ សាង្គណោ.

២៨២. យំ ឯវរូបំ ជានាថ, ភិក្ខវោ គេហនិស្សិតំ;

បាបិច្ឆំ បាបសង្កប្បំ, បាបអាចារគោចរំ.

២៨៣. សព្ពេ សមគ្គា ហុត្វាន, អភិនិព្ពជ្ជិយាថ [អភិនិព្ពជ្ជយាថ (សី. បី. អ. និ. ៨.១០)] នំ;