៨. សតិបដ្ឋានកថា

៣៤. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, សតិបដ្ឋានា. កតមេ ចត្តារោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា, វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិ.

៣៥. [ក] កថំ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ? ឥធេកច្ចោ បថវីកាយំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ អនុបស្សតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ អនុបស្សតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ; និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ, បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ អនុបស្សន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ អនុបស្សន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ កាយំ អនុបស្សតិ. កាយោ ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តំ កាយំ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា – តត្ថ ជាតានំ ធម្មានំ អនតិវត្តនដ្ឋេន ភាវនា, ឥន្ទ្រិយានំ ឯករសដ្ឋេន ភាវនា, តទុបគវីរិយវាហនដ្ឋេន ភាវនា, អាសេវនដ្ឋេន ភាវនា.

ឥធេកច្ចោ អាបោកាយំ…បេ… តេជោកាយំ… វាយោកាយំ… កេសកាយំ… លោមកាយំ… ឆវិកាយំ… ចម្មកាយំ… មំសកាយំ… រុធិរកាយំ… ន្ហារុកាយំ [នហារុកាយំ (ស្យា.)] … អដ្ឋិកាយំ… អដ្ឋិមិញ្ជកាយំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ អនុបស្សតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ អនុបស្សតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ, និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ; បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ អនុបស្សន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ អនុបស្សន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ កាយំ អនុបស្សតិ. កាយោ ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តំ កាយំ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា – តត្ថ ជាតានំ ធម្មានំ អនតិវត្តនដ្ឋេន ភាវនា, ឥន្ទ្រិយានំ ឯករសដ្ឋេន ភាវនា, តទុបគវីរិយវាហនដ្ឋេន ភាវនា, អាសេវនដ្ឋេន ភាវនា. ឯវំ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ.

[ខ] កថំ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរតិ? ឥធេកច្ចោ សុខំ វេទនំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ…បេ… បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ…បេ… បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ វេទនំ អនុបស្សតិ. វេទនា ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តំ វេទនំ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា…បេ… អាសេវនដ្ឋេន ភាវនា…បេ… ឥធេកច្ចោ ទុក្ខំ វេទនំ…បេ… អទុក្ខមសុខំ វេទនំ… សាមិសំ សុខំ វេទនំ… និរាមិសំ សុខំ វេទនំ… សាមិសំ ទុក្ខំ វេទនំ… និរាមិសំ ទុក្ខំ វេទនំ… សាមិសំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ… និរាមិសំ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ… ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ… សោតសម្ផស្សជំ វេទនំ… ឃានសម្ផស្សជំ វេទនំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ វេទនំ… កាយសម្ផស្សជំ វេទនំ… មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ…បេ… បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ…បេ… បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ វេទនំ អនុបស្សតិ. វេទនា ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តំ វេទនំ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា…បេ… ឯវំ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរតិ.

[គ] កថំ ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី វិហរតិ? ឥធេកច្ចោ សរាគំ ចិត្តំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ…បេ… បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ…បេ… បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ ចិត្តំ អនុបស្សតិ. ចិត្តំ ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តំ ចិត្តំ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា…បេ… អាសេវនដ្ឋេន ភាវនា.

ឥធេកច្ចោ វីតរាគំ ចិត្តំ…បេ… សទោសំ ចិត្តំ… វីតទោសំ ចិត្តំ… សមោហំ ចិត្តំ… វីតមោហំ ចិត្តំ… សំខិត្តំ ចិត្តំ… វិក្ខិត្តំ ចិត្តំ… មហគ្គតំ ចិត្តំ… អមហគ្គតំ ចិត្តំ… សឧត្តរំ ចិត្តំ… អនុត្តរំ ចិត្តំ… សមាហិតំ ចិត្តំ… អសមាហិតំ ចិត្តំ… វិមុត្តំ ចិត្តំ… អវិមុត្តំ ចិត្តំ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ… សោតវិញ្ញាណំ… ឃានវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ… កាយវិញ្ញាណំ… មនោវិញ្ញាណំ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ…បេ… បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ…បេ… បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ ចិត្តំ អនុបស្សតិ. ចិត្តំ ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តំ ចិត្តំ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា…បេ… អាសេវនដ្ឋេន ភាវនា. ឯវំ ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សី វិហរតិ.

[ឃ] កថំ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ? ឥធេកច្ចោ ឋបេត្វា កាយំ ឋបេត្វា វេទនំ ឋបេត្វា ចិត្តំ តទវសេសេ ធម្មេ អនិច្ចតោ អនុបស្សតិ, នោ និច្ចតោ; ទុក្ខតោ អនុបស្សតិ, នោ សុខតោ; អនត្តតោ អនុបស្សតិ, នោ អត្តតោ; និព្ពិន្ទតិ, នោ នន្ទតិ; វិរជ្ជតិ, នោ រជ្ជតិ; និរោធេតិ, នោ សមុទេតិ; បដិនិស្សជ្ជតិ, នោ អាទិយតិ. អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ និច្ចសញ្ញំ បជហតិ, ទុក្ខតោ អនុបស្សន្តោ សុខសញ្ញំ បជហតិ, អនត្តតោ អនុបស្សន្តោ អត្តសញ្ញំ បជហតិ, និព្ពិន្ទន្តោ នន្ទិំ បជហតិ, វិរជ្ជន្តោ រាគំ បជហតិ, និរោធេន្តោ សមុទយំ បជហតិ, បដិនិស្សជ្ជន្តោ អាទានំ បជហតិ. ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ តេ ធម្មេ អនុបស្សតិ. ធម្មា ឧបដ្ឋានំ, នោ សតិ. សតិ ឧបដ្ឋានញ្ចេវ សតិ ច. តាយ សតិយា តេន ញាណេន តេ ធម្មេ អនុបស្សតិ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានា’’.

ភាវនាតិ ចតស្សោ ភាវនា – តត្ថ ជាតានំ ធម្មានំ អនតិវត្តនដ្ឋេន ភាវនា, ឥន្ទ្រិយានំ ឯករសដ្ឋេន ភាវនា, តទុបគវីរិយវាហនដ្ឋេន ភាវនា, អាសេវនដ្ឋេន ភាវនា. ឯវំ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតីតិ.

សតិបដ្ឋានកថា និដ្ឋិតា.