២. ឥទ្ធិកថា

៩. កា ឥទ្ធិ? កតិ ឥទ្ធិយោ? ឥទ្ធិយា កតិ ភូមិយោ, កតិ បាទា, កតិ បទានិ, កតិ មូលានិ? កា ឥទ្ធីតិ? ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ. កតិ ឥទ្ធិយោតិ? ទស ឥទ្ធិយោ. ឥទ្ធិយា កតិ ភូមិយោតិ? ឥទ្ធិយា ចតស្សោ ភូមិយោ, ចត្តារោ បាទា, អដ្ឋ បទានិ, សោឡស មូលានិ.

១០. កតមា ទស ឥទ្ធិយោ? អធិដ្ឋានា ឥទ្ធិ, វិកុព្ពនា ឥទ្ធិ, មនោមយា ឥទ្ធិ, ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ, សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ, អរិយា ឥទ្ធិ, កម្មវិបាកជា ឥទ្ធិ, បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ, វិជ្ជាមយា ឥទ្ធិ, តត្ថ តត្ថ សម្មា បយោគបច្ចយា [សម្មប្បយោគបច្ចយា (ស្យា. ក.)] ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ.

ឥទ្ធិយា កតមា ចតស្សោ ភូមិយោ? វិវេកជាភូមិ បឋមំ ឈានំ, បីតិសុខភូមិ ទុតិយំ ឈានំ, ឧបេក្ខាសុខភូមិ តតិយំ ឈានំ, អទុក្ខមសុខាភូមិ ចតុត្ថំ ឈានំ. ឥទ្ធិយា ឥមា ចតស្សោ ភូមិយោ ឥទ្ធិលាភាយ ឥទ្ធិបដិលាភាយ ឥទ្ធិវិកុព្ពនតាយ ឥទ្ធិវិសវិតាយ ឥទ្ធិវសីភាវាយ ឥទ្ធិវេសារជ្ជាយ សំវត្តន្តីតិ.

ឥទ្ធិយា កតមេ ចត្តារោ បាទា? ឥធ ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, ចិត្តសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីរិយសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ, វីមំសាសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ. ឥទ្ធិយា ឥមេ ចត្តារោ បាទា ឥទ្ធិលាភាយ ឥទ្ធិបដិលាភាយ ឥទ្ធិវិកុព្ពនតាយ ឥទ្ធិវិសវិតាយ ឥទ្ធិវសីភាវាយ ឥទ្ធិវេសារជ្ជាយ សំវត្តន្តីតិ.

ឥទ្ធិយា កតមានិ អដ្ឋ បទានិ? ឆន្ទំ ចេ ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. ឆន្ទោ ន សមាធិ, សមាធិ ន ឆន្ទោ. អញ្ញោ ឆន្ទោ, អញ្ញោ សមាធិ. វីរិយំ ចេ ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. វីរិយំ ន សមាធិ, សមាធិ ន វីរិយំ. អញ្ញំ វីរិយំ, អញ្ញោ សមាធិ. ចិត្តំ ចេ ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. ចិត្តំ ន សមាធិ, សមាធិ ន ចិត្តំ. អញ្ញំ ចិត្តំ, អញ្ញោ សមាធិ. វីមំសំ ចេ ភិក្ខុ និស្សាយ លភតិ សមាធិំ, លភតិ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតំ. វីមំសា ន សមាធិ, សមាធិ ន វីមំសា. អញ្ញា វីមំសា, អញ្ញោ សមាធិ. ឥទ្ធិយា ឥមានិ អដ្ឋ បទានិ ឥទ្ធិលាភាយ ឥទ្ធិបដិលាភាយ ឥទ្ធិវិកុព្ពនតាយ ឥទ្ធិវិសវិតាយ ឥទ្ធិវសីភាវាយ ឥទ្ធិវេសារជ្ជាយ សំវត្តន្តីតិ.

ឥទ្ធិយា កតមានិ សោឡស មូលានិ? អនោនតំ [អនោណតំ (ក.)] ចិត្តំ កោសជ្ជេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. អនុន្នតំ [(អនុណ្ណតំ (ក.)] ចិត្តំ ឧទ្ធច្ចេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. អនភិនតំ ចិត្តំ រាគេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. អនបនតំ ចិត្តំ ព្យាបាទេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. អនិស្សិតំ ចិត្តំ ទិដ្ឋិយា ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. អប្បដិពទ្ធំ ចិត្តំ ឆន្ទរាគេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. វិប្បមុត្តំ ចិត្តំ កាមរាគេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. វិសញ្ញុត្តំ ចិត្តំ កិលេសេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. វិមរិយាទិកតំ ចិត្តំ កិលេសមរិយាទេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. ឯកត្តគតំ [ឯកគ្គតំ (ស្យា.)] ចិត្តំ នានត្តកិលេសេហិ [នានត្តកិលេសេ (ស្យា.)] ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. សទ្ធាយ បរិគ្គហិតំ ចិត្តំ អស្សទ្ធិយេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. វីរិយេន បរិគ្គហិតំ ចិត្តំ កោសជ្ជេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. សតិយា បរិគ្គហិតំ ចិត្តំ បមាទេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. សមាធិនា បរិគ្គហិតំ ចិត្តំ ឧទ្ធច្ចេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. បញ្ញាយ បរិគ្គហិតំ ចិត្តំ អវិជ្ជាយ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. ឱភាសគតំ ចិត្តំ អវិជ្ជន្ធការេ ន ឥញ្ជតីតិ – អានេញ្ជំ. ឥទ្ធិយា ឥមានិ សោឡស មូលានិ ឥទ្ធិលាភាយ ឥទ្ធិបដិលាភាយ ឥទ្ធិវិកុព្ពនតាយ ឥទ្ធិវិសវិតាយ ឥទ្ធិវសីភាវាយ ឥទ្ធិវេសារជ្ជាយ សំវត្តន្តីតិ.

ទសឥទ្ធិនិទ្ទេសោ

១០. កតមា អធិដ្ឋានា ឥទ្ធិ? ឥធ ភិក្ខុ អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ – ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ; អាវិភាវំ តិរោភាវំ; តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ. បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោតិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ. ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ [អភិជ្ជមានោ (ក.) ទី. និ. ១.២៣៨ បស្សិតព្ពា] គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ. អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមតិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ. ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរាមសតិ បរិមជ្ជតិ. យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតីតិ.

ឥធាតិ ឥមិស្សា ទិដ្ឋិយា ឥមិស្សា ខន្តិយា ឥមិស្សា រុចិយា ឥមស្មិំ អាទាយេ ឥមស្មិំ ធម្មេ ឥមស្មិំ វិនយេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ឥមស្មិំ បាវចនេ ឥមស្មិំ ព្រហ្មចរិយេ ឥមស្មិំ សត្ថុសាសនេ. តេន វុច្ចតិ – ‘‘ឥធា’’តិ. ភិក្ខូតិ បុថុជ្ជនកល្យាណកោ វា ហោតិ ភិក្ខុ សេខោ វា អរហា វា អកុប្បធម្មោ. អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតីតិ នានប្បការំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ. ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតីតិ បកតិយា ឯកោ ពហុកំ អាវជ្ជតិ, សតំ វា សហស្សំ វា សតសហស្សំ វា អាវជ្ជតិ. អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ពហុលោ ហោមី’’តិ [ហោតូតិ (ក.)]. ពហុលោ ហោតិ. យថាយស្មា ចូឡបន្ថកោ [ចុល្លបន្ថកោ (ស្យា.)] ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ. ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតីតិ បកតិយា ពហុកោ ឯកំ អាវជ្ជតិ; អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ឯកោ ហោមី’’តិ. ឯកោ ហោតិ. យថាយស្មា ចូឡបន្ថកោ ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ.

១១. អាវិភាវន្តិ កេនចិ អនាវដំ ហោតិ អប្បដិច្ឆន្នំ វិវដំ បាកដំ. តិរោភាវន្តិ កេនចិ អាវដំ ហោតិ បដិច្ឆន្នំ បិហិតំ បដិកុជ្ជិតំ. តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេតិ បកតិយា អាកាសកសិណសមាបត្តិយា លាភី ហោតិ. តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អាវជ្ជតិ. អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘អាកាសោ ហោតូ’’តិ. អាកាសោ ហោតិ. តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ. យថា មនុស្សា បកតិយា អនិទ្ធិមន្តោ កេនចិ អនាវដេ អបរិក្ខិត្តេ អសជ្ជមានា គច្ឆន្តិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ.

បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោតិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេតិ បកតិយា អាបោកសិណសមាបត្តិយា លាភី ហោតិ. បថវិំ អាវជ្ជតិ. អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ឧទកំ ហោតូ’’តិ. ឧទកំ ហោតិ. សោ បថវិយា ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោតិ. យថា មនុស្សា បកតិយា អនិទ្ធិមន្តោ ឧទកេ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោន្តិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ បថវិយា ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជំ ករោតិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ.

ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ បថវិយន្តិ បកតិយា បថវីកសិណសមាបត្តិយា លាភី ហោតិ. ឧទកំ អាវជ្ជតិ. អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘បថវី ហោតូ’’តិ. បថវី ហោតិ. សោ អភិជ្ជមានេ ឧទកេ គច្ឆតិ. យថា មនុស្សា បកតិយា អនិទ្ធិមន្តោ អភិជ្ជមានាយ បថវិយា គច្ឆន្តិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ អភិជ្ជមានេ ឧទកេ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ.

អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមតិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោតិ បកតិយា បថវីកសិណសមាបត្តិយា លាភី ហោតិ. អាកាសំ អាវជ្ជតិ. អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘បថវី ហោតូ’’តិ. បថវី ហោតិ. សោ អាកាសេ អន្តលិក្ខេ ចង្កមតិបិ តិដ្ឋតិបិ និសីទតិបិ សេយ្យម្បិ កប្បេតិ. យថា មនុស្សា បកតិយា អនិទ្ធិមន្តោ បថវិយា ចង្កមន្តិបិ តិដ្ឋន្តិបិ និសីទន្តិបិ សេយ្យម្បិ កប្បេន្តិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ អាកាសេ អន្តលិក្ខេ ចង្កមតិបិ តិដ្ឋតិបិ និសីទតិបិ សេយ្យម្បិ កប្បេតិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ.

១២. ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរាមសតិ បរិមជ្ជតីតិ ឥធ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ និសិន្នកោ វា និបន្នកោ វា ចន្ទិមសូរិយេ អាវជ្ជតិ. អាវជ្ជិត្វា ញាណេន អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ហត្ថបាសេ ហោតូ’’តិ. ហត្ថបាសេ ហោតិ. សោ និសិន្នកោ វា និបន្នកោ វា ចន្ទិមសូរិយេ បាណិនា អាមសតិ បរាមសតិ បរិមជ្ជតិ. យថា មនុស្សា បកតិយា អនិទ្ធិមន្តោ កិញ្ចិទេវ រូបគតំ ហត្ថបាសេ អាមសន្តិ បរាមសន្តិ បរិមជ្ជន្តិ, ឯវមេវំ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ និសិន្នកោ វា និបន្នកោ វា ចន្ទិមសូរិយេ បាណិនា អាមសតិ បរាមសតិ បរិមជ្ជតិ.

យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតីតិ សចេ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ ព្រហ្មលោកំ គន្តុកាមោ ហោតិ, ទូរេបិ សន្តិកេ អធិដ្ឋាតិ – ‘‘សន្តិកេ ហោតូ’’តិ. សន្តិកេ ហោតិ. សន្តិកេបិ ទូរេ អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ទូរេ ហោតូ’’តិ. ទូរេ ហោតិ. ពហុកម្បិ ថោកំ អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ថោកំ ហោតូ’’តិ. ថោកំ ហោតិ. ថោកម្បិ ពហុកំ អធិដ្ឋាតិ – ‘‘ពហុកំ ហោតូ’’តិ. ពហុកំ ហោតិ. ទិព្ពេន ចក្ខុនា តស្ស ព្រហ្មុនោ រូបំ បស្សតិ. ទិព្ពាយ សោតធាតុយា តស្ស ព្រហ្មុនោ សទ្ទំ សុណាតិ. ចេតោបរិយញាណេន តស្ស ព្រហ្មុនោ ចិត្តំ បជានាតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ ទិស្សមានេន កាយេន ព្រហ្មលោកំ គន្តុកាមោ ហោតិ, កាយវសេន ចិត្តំ បរិណាមេតិ, កាយវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតិ. កាយវសេន ចិត្តំ បរិណាមេត្វា, កាយវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋហិត្វា, សុខសញ្ញញ្ច លហុសញ្ញញ្ច ឱក្កមិត្វា ទិស្សមានេន កាយេន ព្រហ្មលោកំ គច្ឆតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា ចេតោវសិប្បត្តោ អទិស្សមានេន កាយេន ព្រហ្មលោកំ គន្តុកាមោ ហោតិ, ចិត្តវសេន កាយំ បរិណាមេតិ, ចិត្តវសេន កាយំ អធិដ្ឋាតិ. ចិត្តវសេន កាយំ បរិណាមេត្វា, ចិត្តវសេន កាយំ អធិដ្ឋហិត្វា សុខសញ្ញញ្ច លហុសញ្ញញ្ច ឱក្កមិត្វា អទិស្សមានេន កាយេន ព្រហ្មលោកំ គច្ឆតិ. សោ តស្ស ព្រហ្មុនោ បុរតោ រូបិំ [រូបំ (ស្យា. ក.) ទី. និ. ១.២៣៦ បស្សិតព្ពា] អភិនិម្មិនាតិ មនោមយំ សព្ពង្គបច្ចង្គិំ [សព្ពង្គបច្ចង្គំ (ស្យា. ក.)] អហីនិន្ទ្រិយំ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា ចង្កមតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ ចង្កមតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា តិដ្ឋតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ តិដ្ឋតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា និសីទតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ និសីទតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា សេយ្យំ កប្បេតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ សេយ្យំ កប្បេតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា ធូមាយតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ ធូមាយតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា បជ្ជលតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ បជ្ជលតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា ធម្មំ ភាសតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ ធម្មំ ភាសតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា បញ្ហំ បុច្ឆតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ បញ្ហំ បុច្ឆតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា បញ្ហំ បុដ្ឋោ វិសជ្ជេតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ បញ្ហំ បុដ្ឋោ វិសជ្ជេតិ. សចេ សោ ឥទ្ធិមា តេន ព្រហ្មុនា សទ្ធិំ សន្តិដ្ឋតិ សល្លបតិ សាកច្ឆំ សមាបជ្ជតិ, និម្មិតោបិ តត្ថ តេន ព្រហ្មុនា សទ្ធិំ សន្តិដ្ឋតិ សល្លបតិ សាកច្ឆំ សមាបជ្ជតិ. យញ្ញទេវ សោ ឥទ្ធិមា ករោតិ, តំ តទេវ ហិ សោ និម្មិតោ ករោតីតិ – អយំ អធិដ្ឋានា ឥទ្ធិ.

១៣. កតមា វិកុព្ពនា ឥទ្ធិ? សិខិស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស អភិភូ នាម សាវកោ ព្រហ្មលោកេ ឋិតោ សហស្សិលោកធាតុំ [សហស្សីលោកធាតុំ (ស្យា.) វត្ថុ សំ. និ. ១.១៨៥] សរេន វិញ្ញាបេសិ. សោ ទិស្សមានេនបិ កាយេន ធម្មំ ទេសេសិ; អទិស្សមានេនបិ កាយេន ធម្មំ ទេសេសិ; ទិស្សមានេនបិ ហេដ្ឋិមេន ឧបឌ្ឍកាយេន អទិស្សមានេនបិ ឧបរិមេន ឧបឌ្ឍកាយេន ធម្មំ ទេសេសិ. ទិស្សមានេនបិ ឧបរិមេន ឧបឌ្ឍកាយេន, អទិស្សមានេនបិ ហេដ្ឋិមេន ឧបឌ្ឍកាយេន ធម្មំ ទេសេសិ. សោ បកតិវណ្ណំ វិជហិត្វា កុមារកវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, នាគវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, សុបណ្ណវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, យក្ខវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, ឥន្ទវណ្ណំ វា [អសុរវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, ឥន្ទវណ្ណំ វា (ស្យា.)] ទស្សេតិ, ទេវវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, ព្រហ្មវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, សមុទ្ទវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, បព្ពតវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, វនវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, សីហវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, ព្យគ្ឃវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, ទីបិវណ្ណំ វា ទស្សេតិ, ហត្ថិម្បិ ទស្សេតិ, អស្សម្បិ ទស្សេតិ, រថម្បិ ទស្សេតិ, បត្តិម្បិ ទស្សេតិ, វិវិធម្បិ សេនាព្យូហំ ទស្សេតីតិ – អយំ វិកុព្ពនា ឥទ្ធិ.

១៤. កតមា មនោមយា ឥទ្ធិ? ឥធ ភិក្ខុ ឥមម្ហា កាយា អញ្ញំ កាយំ អភិនិម្មិនាតិ រូបិំ មនោមយំ សព្ពង្គបច្ចង្គិំ អហីនិន្ទ្រិយំ. សេយ្យថាបិ បុរិសោ មុញ្ជម្ហា ឦសិកំ បវាហេយ្យ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘‘អយំ មុញ្ជោ, អយំ ឦសិកា. អញ្ញោ មុញ្ជោ, អញ្ញា ឦសិកា. មុញ្ជម្ហា ត្វេវ ឦសិកា បវាឡ្ហា’’តិ. សេយ្យថា វា បន បុរិសោ អសិំ កោសិយា បវាហេយ្យ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘‘អយំ អសិ, អយំ កោសិ. អញ្ញោ អសិ, អញ្ញា កោសិ. កោសិយា ត្វេវ អសិ បវាឡ្ហោ’’តិ. សេយ្យថា វា បន បុរិសោ អហិំ ករណ្ឌា ឧទ្ធរេយ្យ. តស្ស ឯវមស្ស – ‘‘អយំ អហិ, អយំ ករណ្ឌោ. អញ្ញោ អហិ, អញ្ញោ ករណ្ឌោ. ករណ្ឌា ត្វេវ អហិ ឧព្ភតោ’’តិ. ឯវមេវំ ភិក្ខុ ឥមម្ហា កាយា អញ្ញំ កាយំ អភិនិម្មិនាតិ រូបិំ មនោមយំ សព្ពង្គបច្ចង្គិំ អហីនិន្ទ្រិយំ. អយំ មនោមយា ឥទ្ធិ.

១៥. កតមា ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ? អនិច្ចានុបស្សនា និច្ចសញ្ញាយ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ. ទុក្ខានុបស្សនា សុខសញ្ញាយ… អនត្តានុបស្សនា អត្តសញ្ញាយ… និព្ពិទានុបស្សនាយ នន្ទិយា… វិរាគានុបស្សនាយ រាគស្ស… និរោធានុបស្សនាយ សមុទយស្ស… បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាយ អាទានស្ស បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ. អាយស្មតោ ពាកុលស្ស ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ, អាយស្មតោ សំកិច្ចស្ស ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ, អាយស្មតោ ភូតបាលស្ស ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ. អយំ ញាណវិប្ផារា ឥទ្ធិ.

១៦. កតមា សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ? បឋមេន ឈានេន នីវរណានំ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ. ទុតិយេន ឈានេន វិតក្កវិចារានំ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ. តតិយេន ឈានេន បីតិយា បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ…បេ… ចតុត្ថេន ឈានេន សុខទុក្ខានំ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា រូបសញ្ញាយ បដិឃសញ្ញាយ នានត្តសញ្ញាយ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ…បេ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញាយ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញាយ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញាយ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ. អាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ, អាយស្មតោ សញ្ជីវស្ស សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ, អាយស្មតោ ខាណុកោណ្ឌញ្ញស្ស សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ, ឧត្តរាយ ឧបាសិកាយ សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ, សាមាវតិយា ឧបាសិកាយ សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ. អយំ សមាធិវិប្ផារា ឥទ្ធិ.

១៧. កតមា អរិយា ឥទ្ធិ? ឥធ ភិក្ខុ [ម. និ. ៣.៤៦២ បស្សិតព្ពា] សចេ អាកង្ខតិ – ‘‘បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’’ន្តិ, អប្បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘‘អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’’ន្តិ, បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘‘បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’’ន្តិ, អប្បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘‘អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរេយ្យ’’ន្តិ, បដិកូលសញ្ញី តត្ថ វិហរតិ. សចេ អាកង្ខតិ – ‘‘បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យំ សតោ សម្បជានោ’’តិ, ឧបេក្ខកោ តត្ថ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ.

កថំ បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? អនិដ្ឋស្មិំ វត្ថុស្មិំ មេត្តាយ វា ផរតិ, ធាតុតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ.

កថំ អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? ឥដ្ឋស្មិំ វត្ថុស្មិំ អសុភាយ វា ផរតិ, អនិច្ចតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ.

កថំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? អនិដ្ឋស្មិញ្ច ឥដ្ឋស្មិញ្ច វត្ថុស្មិំ មេត្តាយ វា ផរតិ, ធាតុតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ.

កថំ អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? ឥដ្ឋស្មិញ្ច អនិដ្ឋស្មិញ្ច វត្ថុស្មិំ អសុភាយ វា ផរតិ, អនិច្ចតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ អប្បដិកូលេ ច បដិកូលេ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ.

កថំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ? ឥធ ភិក្ខុ ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ, ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. សោតេន សទ្ទំ សុត្វា…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយិត្វា… ជិវ្ហាយ រសំ សាយិត្វា… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសិត្វា… មនសា ធម្មំ វិញ្ញាយ នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោ, ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. ឯវំ បដិកូលេ ច អប្បដិកូលេ ច តទុភយំ អភិនិវជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ. អយំ អរិយា ឥទ្ធិ.

១៨. កតមា កម្មវិបាកជា ឥទ្ធិ? សព្ពេសំ បក្ខីនំ, សព្ពេសំ ទេវានំ, ឯកច្ចានំ មនុស្សានំ, ឯកច្ចានំ វិនិបាតិកានំ. អយំ កម្មវិបាកជា ឥទ្ធិ.

កតមា បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ? រាជា ចក្កវត្តី [ចក្កវត្តិ (ស្យា.)] វេហាសំ គច្ឆតិ សទ្ធិំ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ, អន្តមសោ អស្សពន្ធគោបុរិសេ [អស្សពន្ធគោបកេ បុរិសេ (ស្យា.)] ឧបាទាយ. ជោតិកស្ស គហបតិស្ស បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ, ជដិលស្ស គហបតិស្ស បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ, មេណ្ឌកស្ស គហបតិស្ស បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ, ឃោសិតស្ស គហបតិស្ស បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ, បញ្ចន្នំ មហាបុញ្ញានំ បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ. អយំ បុញ្ញវតោ ឥទ្ធិ.

កតមា វិជ្ជាមយា ឥទ្ធិ? វិជ្ជាធរា វិជ្ជំ បរិជប្បេត្វា វេហាសំ គច្ឆន្តិ, អាកាសេ អន្តលិក្ខេ ហត្ថិម្បិ ទស្សេន្តិ, អស្សម្បិ ទស្សេន្តិ, រថម្បិ ទស្សេន្តិ, បត្តិម្បិ ទស្សេន្តិ, វិវិធម្បិ សេនាព្យូហំ ទស្សេន្តិ. អយំ វិជ្ជាមយា ឥទ្ធិ.

កថំ តត្ថ តត្ថ សម្មា បយោគបច្ចយា ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ? នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទស្ស បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – តត្ថ តត្ថ សម្មា បយោគបច្ចយា ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ. អព្យាបាទេន ព្យាបាទស្ស បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – តត្ថ តត្ថ សម្មា បយោគបច្ចយា ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសានំ បហានដ្ឋោ ឥជ្ឈតីតិ – តត្ថ តត្ថ សម្មា បយោគបច្ចយា ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ. ឯវំ តត្ថ តត្ថ សម្មា បយោគបច្ចយា ឥជ្ឈនដ្ឋេន ឥទ្ធិ. ឥមា ទស ឥទ្ធិយោ.

ឥទ្ធិកថា និដ្ឋិតា.