១០. មាតិកាកថា

៤០. និច្ឆាតោ [និច្ឆាតោ មុច្ចតីតិ (ស្យា.)], មោក្ខោ វិមោក្ខោ, វិជ្ជាវិមុត្តិ, អធិសីលំ, អធិចិត្តំ, អធិបញ្ញា, បស្សទ្ធិ, ញាណំ, ទស្សនំ វិសុទ្ធិ [សុទ្ធិ (ស្យា.)] នេក្ខម្មំ, និស្សរណំ បវិវេកោ, វោស្សគ្គោ, ចរិយា, ឈានវិមោក្ខោ, ភាវនា, អធិដ្ឋានំ, ជីវិតំ.

៤១. និច្ឆាតោតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទតោ និច្ឆាតោ, អព្យាបាទេន ព្យាបាទតោ និច្ឆាតោ…បេ… បឋមេន ឈានេន នីវរណេហិ និច្ឆាតោ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេហិ និច្ឆាតោ.

មោក្ខោ វិមោក្ខោតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទតោ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ. អព្យាបាទេន ព្យាបាទតោ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ…បេ… បឋមេន ឈានេន នីវរណេហិ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេហិ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ.

វិជ្ជាវិមុត្តីតិ នេក្ខម្មំ វិជ្ជតីតិ វិជ្ជា, កាមច្ឆន្ទតោ មុច្ចតីតិ វិមុត្តិ. វិជ្ជន្តោ មុច្ចតិ, មុច្ចន្តោ វិជ្ជតីតិ – វិជ្ជាវិមុត្តិ. អព្យាបាទោ [អព្យាបាទំ (ស្យា.)] វិជ្ជតីតិ វិជ្ជា, ព្យាបាទតោ វិមុច្ចតីតិ វិមុត្តិ. វិជ្ជន្តោ មុច្ចតិ, មុច្ចន្តោ វិជ្ជតីតិ – វិជ្ជាវិមុត្តិ…បេ… អរហត្តមគ្គោ វិជ្ជតីតិ វិជ្ជា, សព្ពកិលេសេហិ មុច្ចតីតិ វិមុត្តិ. វិជ្ជន្តោ មុច្ចតិ, មុច្ចន្តោ វិជ្ជតីតិ – វិជ្ជាវិមុត្តិ.

អធិសីលំ អធិចិត្តំ អធិបញ្ញាតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ, សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្តវិសុទ្ធិ, ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ. យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ, អយំ អធិសីលសិក្ខា. យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ, អយំ អធិចិត្តសិក្ខា. យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ, អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា. អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្តវិសុទ្ធិ. ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ. យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ, អយំ អធិសីលសិក្ខា. យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ, អយំ អធិចិត្តសិក្ខា. យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ, អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា.

បស្សទ្ធីតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ បដិប្បស្សម្ភេតិ, អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ បដិប្បស្សម្ភេតិ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ បដិប្បស្សម្ភេតិ.

ញាណន្តិ កាមច្ឆន្ទស្ស បហីនត្តា នេក្ខម្មំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ; ព្យាបាទស្ស បហីនត្តា អព្យាបាទោ ញាតដ្ឋេន ញាណំ…បេ… សព្ពកិលេសានំ បហីនត្តា អរហត្តមគ្គោ ញាតដ្ឋេន ញាណំ.

ទស្សនន្តិ កាមច្ឆន្ទស្ស បហីនត្តា នេក្ខម្មំ ទិដ្ឋត្តា ទស្សនំ. ព្យាបាទស្ស បហីនត្តា អព្យាបាទោ ទិដ្ឋត្តា ទស្សនំ…បេ… សព្ពកិលេសានំ បហីនត្តា អរហត្តមគ្គោ ទិដ្ឋត្តា ទស្សនំ.

វិសុទ្ធីតិ កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មេន វិសុជ្ឈតិ. ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទេន វិសុជ្ឈតិ…បេ… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គេន វិសុជ្ឈតិ.

នេក្ខម្មន្តិ កាមានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ នេក្ខម្មំ. រូបានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ អារុប្បំ. យំ ខោ បន កិញ្ចិ ភូតំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ, និរោធោ តស្ស នេក្ខម្មំ. ព្យាបាទស្ស អព្យាបាទោ នេក្ខម្មំ. ថិនមិទ្ធស្ស អាលោកសញ្ញា នេក្ខម្មំ…បេ… សព្ពកិលេសានំ អរហត្តមគ្គោ នេក្ខម្មំ.

និស្សរណន្តិ កាមានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ នេក្ខម្មំ. រូបានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ អារុប្បំ. យំ ខោ បន កិញ្ចិ ភូតំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ, និរោធោ តស្ស និស្សរណំ. កាមច្ឆន្ទស្ស នេក្ខម្មំ និស្សរណំ. ព្យាបាទស្ស អព្យាបាទោ និស្សរណំ…បេ… សព្ពកិលេសានំ អរហត្តមគ្គោ និស្សរណំ.

បវិវេកោតិ កាមច្ឆន្ទស្ស នេក្ខម្មំ បវិវេកោ …បេ… សព្ពកិលេសានំ អរហត្តមគ្គោ បវិវេកោ.

វោស្សគ្គោតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ វោស្សជ្ជតីតិ – វោស្សគ្គោ. អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ វោស្សជ្ជតីតិ – វោស្សគ្គោ…បេ… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ វោស្សជ្ជតីតិ – វោស្សគ្គោ.

ចរិយាតិ កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មេន ចរតិ. ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទេន ចរតិ…បេ… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គេន ចរតិ.

ឈានវិមោក្ខោតិ នេក្ខម្មំ ឈាយតីតិ – ឈានំ. កាមច្ឆន្ទំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ឈាយន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាយន្តីតិ ធម្មា. ឈាបេន្តីតិ កិលេសេ. ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានឈាយី [ឈានវិមោក្ខោ (ស្យា.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]. អព្យាបាទោ ឈាយតីតិ ឈានំ. ព្យាបាទំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ…បេ… អាលោកសញ្ញា ឈាយតីតិ – ឈានំ. ថិនមិទ្ធំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ…បេ… អរហត្តមគ្គោ ឈាយតីតិ – ឈានំ. សព្ពកិលេសេ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ឈាយន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាយន្តីតិ – ធម្មា. ឈាបេន្តីតិ – កិលេសេ. ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានឈាយី.

៤២. ភាវនា អធិដ្ឋានំ ជីវិតន្តិ កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ. នេក្ខម្មវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានសម្បន្នោ. ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ សមំ ជីវតិ, នោ វិសមំ; សម្មា ជីវតិ, នោ មិច្ឆា; វិសុទ្ធំ ជីវតិ, នោ កិលិដ្ឋន្តិ – អាជីវសម្បន្នោ. ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ យទិ គហបតិបរិសំ យទិ សមណបរិសំ – វិសារទោ ឧបសង្កមតិ អមង្កុភូតោ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោ.

ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… ថិនមិទ្ធំ បជហន្តោ អាលោកសញ្ញំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… ឧទ្ធច្ចំ បជហន្តោ អវិក្ខេបំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… វិចិកិច្ឆំ បជហន្តោ ធម្មវវត្ថានំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… អវិជ្ជំ បជហន្តោ វិជ្ជំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… អរតិំ បជហន្តោ បាមោជ្ជំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… នីវរណេ បជហន្តោ បឋមំ ឈានំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ. អរហត្តមគ្គវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានសម្បន្នោ. ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ សមំ ជីវតិ, នោ វិសមំ; សម្មា ជីវតិ, នោ មិច្ឆា; វិសុទ្ធំ ជីវតិ, នោ កិលិដ្ឋន្តិ – អាជីវសម្បន្នោ. ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ យទិ គហបតិបរិសំ យទិ សមណបរិសំ – វិសារទោ ឧបសង្កមតិ អមង្កុភូតោ. តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោតិ.

មាតិកាកថា និដ្ឋិតា.

បញ្ញាវគ្គោ តតិយោ.