១. សោឡសបញ្ញានិទ្ទេសោ

៤. បញ្ញាបដិលាភាយ សំវត្តន្តីតិ កតមោ បញ្ញាបដិលាភោ? ចតុន្នំ មគ្គញាណានំ, ចតុន្នំ ផលញាណានំ, ចតុន្នំ បដិសម្ភិទាញាណានំ, ឆន្នំ អភិញ្ញាញាណានំ, តេសត្តតីនំ ញាណានំ, សត្តសត្តតីនំ ញាណានំ លាភោ បដិលាភោ បត្តិ សម្បត្តិ ផស្សនា [ផុសនា (ក.)] សច្ឆិកិរិយា ឧបសម្បទា. បញ្ញាបដិលាភាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ បញ្ញា បដិលាភោ.

បញ្ញាពុទ្ធិយា សំវត្តន្តីតិ កតមា បញ្ញាពុទ្ធិ? សត្តន្នញ្ច សេក្ខានំ បុថុជ្ជនកល្យាណកស្ស ច បញ្ញា វឌ្ឍតិ, អរហតោ បញ្ញា វឌ្ឍតិ. វឌ្ឍិតវឌ្ឍនា បញ្ញាពុទ្ធិយា សំវត្តន្តីតិ – អយំ បញ្ញាពុទ្ធិ.

បញ្ញាវេបុល្លាយ សំវត្តន្តីតិ កតមំ បញ្ញាវេបុល្លំ? សត្តន្នំ សេក្ខានំ បុថុជ្ជនកល្យាណកស្ស ច បញ្ញាវេបុល្លំ គច្ឆតិ. អរហតោ បញ្ញា វេបុល្លគតា បញ្ញាវេបុល្លាយ សំវត្តន្តីតិ – ឥទំ បញ្ញាវេបុល្លំ.

មហាបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា មហាបញ្ញា? មហន្តេ អត្ថេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ ធម្មេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តា និរុត្តិយោ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តានិ បដិភានានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ សីលក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ សមាធិក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ បញ្ញាក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ វិមុត្តិក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តានិ ឋានាដ្ឋានានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តា វិហារសមាបត្តិយោ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តានិ អរិយសច្ចានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ សតិបដ្ឋានេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ សម្មប្បធានេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ ឥទ្ធិបាទេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តានិ ឥន្ទ្រិយានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តានិ ពលានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តេ ពោជ្ឈង្គេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តំ អរិយមគ្គំ [មហន្តេ អរិយមគ្គេ (ក.)] បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តានិ សាមញ្ញផលានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តា អភិញ្ញាយោ [មហាភិញ្ញាយោ (ក.)] បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហន្តំ បរមត្ថំ និព្ពានំ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – មហាបញ្ញា. មហាបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ មហាបញ្ញា.

បុថុបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា បុថុបញ្ញា? បុថុនានាខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាធាតូសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាអាយតនេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាបដិច្ចសមុប្បាទេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាសុញ្ញតមនុបលព្ភេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាអត្ថេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាធម្មេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានានិរុត្តីសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាបដិភានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាសីលក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាសមាធិក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាបញ្ញាក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាវិមុត្តិក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាឋានាដ្ឋានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាវិហារសមាបត្តីសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាអរិយសច្ចេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាសតិបដ្ឋានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាសម្មប្បធានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាឥទ្ធិបាទេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាឥន្ទ្រិយេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាពលេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាពោជ្ឈង្គេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាអរិយមគ្គេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាសាមញ្ញផលេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុនានាអភិញ្ញាសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុជ្ជនសាធារណេ ធម្មេ អតិក្កម្ម [សមតិក្កម្ម (ស្យា.)] បរមត្ថេ និព្ពានេ ញាណំ បវត្តតីតិ – បុថុបញ្ញា. បុថុបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ បុថុបញ្ញា.

វិបុលបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា វិបុលបញ្ញា? វិបុលេ អត្ថេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ ធម្មេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលា និរុត្តិយោ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលានិ បដិភានានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ សីលក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ សមាធិក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ បញ្ញាក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ វិមុត្តិក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលានិ ឋានាដ្ឋានានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលា វិហារសមាបត្តិយោ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលានិ អរិយសច្ចានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ សតិបដ្ឋានេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ សម្មប្បធានេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ ឥទ្ធិបាទេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលានិ ឥន្ទ្រិយានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលានិ ពលានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ ពោជ្ឈង្គេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលេ អរិយមគ្គេ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលានិ សាមញ្ញផលានិ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលា អភិញ្ញាយោ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលំ បរមត្ថំ និព្ពានំ បរិគ្គណ្ហាតីតិ – វិបុលបញ្ញា. វិបុលបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ វិបុលបញ្ញា.

គម្ភីរបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា គម្ភីរបញ្ញា? គម្ភីរេសុ ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរាសុ ធាតូសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ អាយតនេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ បដិច្ចសមុប្បាទេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ សុញ្ញតមនុបលព្ភេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ អត្ថេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ ធម្មេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរាសុ និរុត្តីសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ បដិភានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ សីលក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ សមាធិក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ បញ្ញាក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ វិមុត្តិក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ ឋានាដ្ឋានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរាសុ វិហារសមាបត្តីសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ អរិយសច្ចេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ សតិបដ្ឋានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ សម្មប្បធានេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ ឥន្ទ្រិយេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ ពលេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ ពោជ្ឈង្គេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ អរិយមគ្គេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេសុ សាមញ្ញផលេសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរាសុ អភិញ្ញាសុ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរេ បរមត្ថេ និព្ពានេ ញាណំ បវត្តតីតិ – គម្ភីរបញ្ញា. គម្ភីរបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ គម្ភីរបញ្ញា.

អសាមន្តបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា អសាមន្តបញ្ញា? យស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថវវត្ថានតោ អត្ថបដិសម្ភិទា អធិគតា ហោតិ សច្ឆិកតា ផស្សិតា បញ្ញាយ, ធម្មវវត្ថានតោ ធម្មបដិសម្ភិទា អធិគតា ហោតិ សច្ឆិកតា ផស្សិតា បញ្ញាយ, និរុត្តិវវត្ថានតោ និរុត្តិបដិសម្ភិទា អធិគតា ហោតិ សច្ឆិកតា ផស្សិតា បញ្ញាយ, បដិភានវវត្ថានតោ បដិភានបដិសម្ភិទា អធិគតា ហោតិ សច្ឆិកតា ផស្សិតា បញ្ញាយ, តស្ស អត្ថេ ច ធម្មេ ច និរុត្តិយា ច បដិភានេ ច ន អញ្ញោ កោចិ សក្កោតិ អភិសម្ភវិតុំ. អនភិសម្ភវនីយោ ច សោ អញ្ញេហីតិ – អសាមន្តបញ្ញោ.

បុថុជ្ជនកល្យាណកស្ស បញ្ញា អដ្ឋមកស្ស បញ្ញាយ ទូរេ វិទូរេ សុវិទូរេ ន សន្តិកេ ន សាមន្តា. បុថុជ្ជនកល្យាណកំ ឧបាទាយ អដ្ឋមកោ អសាមន្តបញ្ញោ. អដ្ឋមកស្ស បញ្ញា សោតាបន្នស្ស បញ្ញាយ ទូរេ វិទូរេ សុវិទូរេ ន សន្តិកេ ន សាមន្តា. អដ្ឋមកំ ឧបាទាយ សោតាបន្នោ អសាមន្តបញ្ញោ. សោតាបន្នស្ស បញ្ញា សកទាគាមិស្ស បញ្ញាយ ទូរេ វិទូរេ សុវិទូរេ ន សន្តិកេ ន សាមន្តា. សោតាបន្នំ ឧបាទាយ សកទាគាមិ អសាមន្តបញ្ញោ. សកទាគាមិស្ស បញ្ញា អនាគាមិស្ស បញ្ញាយ ទូរេ វិទូរេ សុវិទូរេ ន សន្តិកេ ន សាមន្តា. សកទាគាមិំ ឧបាទាយ អនាគាមី អសាមន្តបញ្ញោ. អនាគាមិស្ស បញ្ញា អរហតោ បញ្ញាយ ទូរេ វិទូរេ សុវិទូរេ ន សន្តិកេ ន សាមន្តា. អនាគាមិំ ឧបាទាយ អរហា អសាមន្តបញ្ញោ. អរហតោ បញ្ញា បច្ចេកសម្ពុទ្ធស្ស [បច្ចេកពុទ្ធស្ស (ស្យា. ក.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា] បញ្ញាយ ទូរេ វិទូរេ សុវិទូរេ ន សន្តិកេ ន សាមន្តា. អរហន្តំ ឧបាទាយ បច្ចេកពុទ្ធោ អសាមន្តបញ្ញោ. បច្ចេកពុទ្ធញ្ច សទេវកញ្ច លោកំ ឧបាទាយ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អគ្គោ អសាមន្តបញ្ញោ.

៥. បញ្ញាបភេទកុសលោ បភិន្នញាណោ អធិគតប្បដិសម្ភិទោ ចតុវេសារជ្ជប្បត្តោ ទសពលធារី បុរិសាសភោ បុរិសសីហោ បុរិសនាគោ បុរិសាជញ្ញោ បុរិសធោរយ្ហោ អនន្តញាណោ អនន្តតេជោ អនន្តយសោ អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ ធនវា នេតា វិនេតា អនុនេតា បញ្ញាបេតា និជ្ឈាបេតា បេក្ខេតា បសាទេតា. សោ ហិ ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា [សញ្ជានេតា (ស្យា.)], អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោ មគ្គានុគាមី [មគ្គានុគា (ស្យា.) មហានិ. ៦៩ បស្សិតព្ពោ] ច បនស្ស ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតា.

សោ ហិ ភគវា ជានំ ជានាតិ, បស្សំ បស្សតិ, ចក្ខុភូតោ ញាណភូតោ ធម្មភូតោ ព្រហ្មភូតោ វត្តា បវត្តា អត្ថស្ស និន្នេតា អមតស្ស ទាតា ធម្មស្សាមី តថាគតោ. នត្ថិ តស្ស ភគវតោ អញ្ញាតំ អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ បញ្ញាយ. អតីតំ អនាគតំ បច្ចុប្បន្នំ [អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ (ស្យា.) មហានិ. ៦៩] ឧបាទាយ សព្ពេ ធម្មា សព្ពាការេន ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណមុខេ អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ. យំ កិញ្ចិ នេយ្យំ នាម អត្ថិ តំ សព្ពំ ជានិតព្ពំ [សព្ពំ ធម្មំ ជានិតព្ពំ (ក.)]. អត្តត្ថោ វា បរត្ថោ វា ឧភយត្ថោ វា ទិដ្ឋធម្មិកោ វា អត្ថោ សម្បរាយិកោ វា អត្ថោ ឧត្តានោ វា អត្ថោ គម្ភីរោ វា អត្ថោ គូឡ្ហោ វា អត្ថោ បដិច្ឆន្នោ វា អត្ថោ នេយ្យោ វា អត្ថោ នីតោ វា អត្ថោ អនវជ្ជោ វា អត្ថោ និក្កិលេសោ វា អត្ថោ វោទានោ វា អត្ថោ បរមត្ថោ វា អត្ថោ, សព្ពំ តំ អន្តោពុទ្ធញាណេ បរិវត្តតិ.

សព្ពំ កាយកម្មំ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណានុបរិវត្តិ. សព្ពំ វចីកម្មំ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណានុបរិវត្តិ. សព្ពំ មនោកម្មំ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណានុបរិវត្តិ. អតីតេ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អប្បដិហតំ ញាណំ. អនាគតេ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អប្បដិហតំ ញាណំ. បច្ចុប្បន្នេ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អប្បដិហតំ ញាណំ. យាវតកំ នេយ្យំ តាវតកំ ញាណំ, យាវតកំ ញាណំ តាវតកំ នេយ្យំ. នេយ្យបរិយន្តិកំ ញាណំ, ញាណបរិយន្តិកំ នេយ្យំ. នេយ្យំ អតិក្កមិត្វា ញាណំ នប្បវត្តតិ. ញាណំ អតិក្កមិត្វា នេយ្យបថោ នត្ថិ. អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ តេ ធម្មា. យថា ទ្វិន្នំ សមុគ្គបដលានំ សម្មា ផុសិតានំ [សុផុស្សិតានំ (ស្យា. ក.)] ហេដ្ឋិមំ សមុគ្គបដលំ ឧបរិមំ នាតិវត្តតិ, ឧបរិមំ សមុគ្គបដលំ ហេដ្ឋិមំ នាតិវត្តតិ, អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ; ឯវមេវ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ នេយ្យញ្ច ញាណញ្ច អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ. យាវតកំ នេយ្យំ តាវតកំ ញាណំ, យាវតកំ ញាណំ តាវតកំ នេយ្យំ. នេយ្យបរិយន្តិកំ ញាណំ, ញាណបរិយន្តិកំ នេយ្យំ. នេយ្យំ អតិក្កមិត្វា ញាណំ នប្បវត្តតិ. ញាណំ អតិក្កមិត្វា នេយ្យបថោ នត្ថិ. អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ តេ ធម្មា. សព្ពធម្មេសុ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណំ បវត្តតិ.

សព្ពេ ធម្មា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អាវជ្ជនប្បដិពទ្ធា អាកង្ខប្បដិពទ្ធា មនសិការប្បដិពទ្ធា ចិត្តុប្បាទប្បដិពទ្ធា. សព្ពសត្តេសុ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណំ បវត្តតិ. សព្ពេសំ សត្តានំ ពុទ្ធោ អាសយំ ជានាតិ, អនុសយំ ជានាតិ, ចរិតំ [ចរិយំ (ស្យា.) មហានិ. ៦៩ បស្សិតព្ពា] ជានាតិ, អធិមុត្តិំ ជានាតិ. អប្បរជក្ខេ មហារជក្ខេ តិក្ខិន្ទ្រិយេ មុទិន្ទ្រិយេ ស្វាការេ ទ្វាការេ សុវិញ្ញាបយេ ទុវិញ្ញាបយេ ភព្ពាភព្ពេ សត្តេ បជានាតិ. សទេវកោ លោកោ សមារកោ សព្រហ្មកោ សស្សមណព្រាហ្មណី បជា សទេវមនុស្សា អន្តោពុទ្ធញាណេ បរិវត្តតិ.

យថា យេ កេចិ មច្ឆកច្ឆបា, អន្តមសោ តិមិតិមិង្គលំ ឧបាទាយ, អន្តោមហាសមុទ្ទេ បរិវត្តន្តិ, ឯវមេវំ សទេវកោ លោកោ សមារកោ សព្រហ្មកោ សស្សមណព្រាហ្មណី បជា សទេវមនុស្សា អន្តោពុទ្ធញាណេ បរិវត្តតិ. យថា យេ កេចិ បក្ខិនោ, អន្តមសោ គរុឡំ វេនតេយ្យំ ឧបាទាយ, អាកាសស្ស បទេសេ បរិវត្តន្តិ; ឯវមេវ យេបិ តេ សារិបុត្តសមា បញ្ញាយ តេបិ ពុទ្ធញាណស្ស បទេសេ បរិវត្តន្តិ. ពុទ្ធញាណំ ទេវមនុស្សានំ បញ្ញំ ផរិត្វា អតិឃំសិត្វា តិដ្ឋតិ. យេបិ តេ ខត្តិយបណ្ឌិតា ព្រាហ្មណបណ្ឌិតា គហបតិបណ្ឌិតា សមណបណ្ឌិតា និបុណា កតបរប្បវាទា វាលវេធិរូបា វោភិន្ទន្តា [តេ ភិន្ទន្តា (ស្យា. ក.)] មញ្ញេ ចរន្តិ បញ្ញាគតេន ទិដ្ឋិគតានិ, តេ បញ្ហំ អភិសង្ខរិត្វា អភិសង្ខរិត្វា តថាគតំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆន្តិ គូឡ្ហានិ ច បដិច្ឆន្នានិ ច, កថិតា វិសជ្ជិតា ច តេ បញ្ហា ភគវតា ហោន្តិ និទ្ទិដ្ឋការណា [និទ្ទិដ្ឋិការណា (ស្យា.)]. ឧបក្ខិត្តកា ច តេ ភគវតោ សម្បជ្ជន្តិ. អថ ខោ ភគវា តត្ថ អតិរោចតិ យទិទំ បញ្ញាយាតិ. អគ្គោ អសាមន្តបញ្ញោ, អសាមន្តបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ អសាមន្តបញ្ញា.

៦. ភូរិបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា ភូរិបញ្ញា? រាគំ អភិភុយ្យតីតិ – ភូរិបញ្ញា. អភិភវិតាតិ – ភូរិបញ្ញា. ទោសំ អភិភុយ្យតីតិ – ភូរិបញ្ញា. អភិភវិតាតិ – ភូរិបញ្ញា. មោហំ អភិភុយ្យតីតិ – ភូរិបញ្ញា. អភិភវិតាតិ – ភូរិបញ្ញា. កោធំ…បេ… ឧបនាហំ … មក្ខំ… បឡាសំ… ឥស្សំ… មច្ឆរិយំ… មាយំ… សាឋេយ្យំ… ថម្ភំ… សារម្ភំ… មានំ… អតិមានំ… មទំ… បមាទំ… សព្ពេ កិលេសេ… សព្ពេ ទុច្ចរិតេ… សព្ពេ អភិសង្ខារេ…បេ… សព្ពេ ភវគាមិកម្មេ អភិភុយ្យតីតិ – ភូរិបញ្ញា. អភិភវិតាតិ – ភូរិបញ្ញា. រាគោ អរិ. តំ អរិំ មទ្ទនិបញ្ញាតិ – ភូរិបញ្ញា. ទោសោ អរិ. តំ អរិំ មទ្ទនិបញ្ញាតិ – ភូរិបញ្ញា. មោហោ អរិ. តំ អរិំ មទ្ទនិបញ្ញាតិ – ភូរិបញ្ញា. កោធោ…បេ… ឧបនាហោ… មក្ខោ… បឡាសោ… ឥស្សា… មច្ឆរិយំ… មាយា… សាឋេយ្យំ… ថម្ភោ… សារម្ភោ… មានោ… អតិមានោ… មទោ… បមាទោ… សព្ពេ កិលេសា… សព្ពេ ទុច្ចរិតា… សព្ពេ អភិសង្ខារា…បេ… សព្ពេ ភវគាមិកម្មា អរិ. តំ អរិំ មទ្ទនិបញ្ញាតិ – ភូរិបញ្ញា. ភូរិ វុច្ចតិ បថវី [បឋវី (ស្យា.)]. តាយ បថវិសមាយ វិត្ថតាយ វិបុលាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតោតិ – ភូរិបញ្ញា. អបិ ច, បញ្ញាយ មេតំ អធិវចនំ. ភូរិ មេធា បរិណាយិកាតិ – ភូរិបញ្ញា. ភូរិបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ ភូរិបញ្ញា.

បញ្ញាពាហុល្លាយ សំវត្តន្តីតិ កតមំ បញ្ញាពាហុល្លំ? ឥធេកច្ចោ បញ្ញាគរុកោ ហោតិ បញ្ញាចរិតោ បញ្ញាសយោ បញ្ញាធិមុត្តោ បញ្ញាធជោ បញ្ញាកេតុ បញ្ញាធិបតេយ្យោ វិចយពហុលោ បវិចយពហុលោ ឱក្ខាយនពហុលោ សមោក្ខាយនពហុលោ [សម្បេក្ខាយនពហុលោ (ស្យា. ក.) មហានិ. ២០៤ បស្សិតព្ពា] សម្បេក្ខាយនធម្មោ វិភូតវិហារី តច្ចរិតោ តគ្គរុកោ តព្ពហុលោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោ. យថា គណគរុកោ វុច្ចតិ ‘‘គណពាហុលិកោ’’តិ, ចីវរគរុកោ វុច្ចតិ ‘‘ចីវរពាហុលិកោ’’តិ, បត្តគរុកោ វុច្ចតិ ‘‘បត្តពាហុលិកោ’’តិ, សេនាសនគរុកោ វុច្ចតិ ‘‘សេនាសនពាហុលិកោ’’តិ; ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ បញ្ញា គរុកោ ហោតិ បញ្ញាចរិតោ បញ្ញាសយោ បញ្ញាធិមុត្តោ បញ្ញាធជោ បញ្ញាកេតុ បញ្ញាធិបតេយ្យោ វិចយពហុលោ បវិចយពហុលោ ឱក្ខាយនពហុលោ សមោក្ខាយនពហុលោ សម្បេក្ខាយនធម្មោ វិភូតវិហារី តច្ចរិតោ តគ្គរុកោ តព្ពហុលោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោ. បញ្ញាពាហុល្លាយ សំវត្តន្តីតិ – ឥទំ បញ្ញាពាហុល្លំ.

សីឃបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា សីឃបញ្ញា? សីឃំ សីឃំ សីលានិ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ភោជនេ មត្តញ្ញុតំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ជាគរិយានុយោគំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ សីលក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ សមាធិក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ បញ្ញាក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ វិមុត្តិក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ឋានាដ្ឋានានិ បដិវិជ្ឈតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ វិហារសមាបត្តិយោ បរិបូរេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ អរិយសច្ចានិ បដិវិជ្ឈតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ សតិបដ្ឋានេ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ សម្មប្បធានេ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ឥទ្ធិបាទេ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ឥន្ទ្រិយានិ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ពលានិ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ ពោជ្ឈង្គេ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ អរិយមគ្គំ ភាវេតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ សាមញ្ញផលានិ សច្ឆិករោតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ អភិញ្ញាយោ បដិវិជ្ឈតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃំ សីឃំ បរមត្ថំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ – សីឃបញ្ញា. សីឃបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ សីឃបញ្ញា.

លហុបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា លហុបញ្ញា? លហុំ លហុំ សីលានិ បរិបូរេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ភោជនេ មត្តញ្ញុតំ បរិបូរេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ជាគរិយានុយោគំ បរិបូរេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ សីលក្ខន្ធំ …បេ… សមាធិក្ខន្ធំ … បញ្ញាក្ខន្ធំ… វិមុត្តិក្ខន្ធំ… វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ឋានាដ្ឋានានិ បដិវិជ្ឈតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ វិហារសមាបត្តិយោ បរិបូរេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ អរិយសច្ចានិ បដិវិជ្ឈតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ សតិបដ្ឋានេ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ សម្មប្បធានេ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ឥទ្ធិបាទេ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ឥន្ទ្រិយានិ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ពលានិ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ ពោជ្ឈង្គេ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ អរិយមគ្គំ ភាវេតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ សាមញ្ញផលានិ សច្ឆិករោតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ អភិញ្ញាយោ បដិវិជ្ឈតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុំ លហុំ បរមត្ថំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ – លហុបញ្ញា. លហុបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ លហុបញ្ញា.

ហាសបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា ហាសបញ្ញា? ឥធេកច្ចោ ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ សីលានិ បរិបូរេតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ ភោជនេ មត្តញ្ញុតំ បរិបូរេតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ ជាគរិយានុយោគំ បរិបូរេតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ សីលក្ខន្ធំ…បេ… សមាធិក្ខន្ធំ… បញ្ញាក្ខន្ធំ… វិមុត្តិក្ខន្ធំ… វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធំ បរិបូរេតីតិ…បេ… ឋានាដ្ឋានានិ បដិវិជ្ឈតីតិ… វិហារសមាបត្តិយោ បរិបូរេតីតិ … អរិយសច្ចានិ បដិវិជ្ឈតីតិ… សតិបដ្ឋានេ ភាវេតីតិ… សម្មប្បធានេ ភាវេតីតិ… ឥទ្ធិបាទេ ភាវេតីតិ… ឥន្ទ្រិយានិ ភាវេតីតិ… ពលានិ ភាវេតីតិ… ពោជ្ឈង្គេ ភាវេតីតិ … អរិយមគ្គំ ភាវេតីតិ…បេ… សាមញ្ញផលានិ សច្ឆិករោតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ អភិញ្ញាយោ បដិវិជ្ឈតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសពហុលោ វេទពហុលោ តុដ្ឋិពហុលោ បាមោជ្ជពហុលោ បរមត្ថំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ – ហាសបញ្ញា. ហាសបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ ហាសបញ្ញា.

៧. ជវនបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា ជវនបញ្ញា? យំ កិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ រូបំ អនិច្ចតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. ទុក្ខតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. អនត្តតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. យា កាចិ វេទនា…បេ… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, សព្ពំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. ទុក្ខតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. អនត្តតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. ទុក្ខតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. អនត្តតោ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា.

រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន ទុក្ខំ ភយដ្ឋេន អនត្តា អសារកដ្ឋេនាតិ តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា រូបនិរោធេ និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ… ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ ខយដ្ឋេន ទុក្ខំ ភយដ្ឋេន អនត្តា អសារកដ្ឋេនាតិ តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា ជរាមរណនិរោធេ [ជរាមរណំ រូបនិរោធេ (ស្យា.)] និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា.

រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មន្តិ តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា រូបនិរោធេ និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ… ចក្ខុ…បេ… ជរាមរណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មន្តិ តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា ជរាមរណនិរោធេ និព្ពានេ ខិប្បំ ជវតីតិ – ជវនបញ្ញា. ជវនបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ ជវនបញ្ញា.

តិក្ខបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា តិក្ខបញ្ញា? ខិប្បំ កិលេសេ ឆិន្ទតីតិ – តិក្ខបញ្ញា. ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ [ព្យន្តិំ ករោតិ (ក.)] អនភាវំ គមេតីតិ – តិក្ខបញ្ញា. ឧប្បន្នំ ព្យាបាទវិតក្កំ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតីតិ – តិក្ខបញ្ញា. ឧប្បន្នំ វិហិំសាវិតក្កំ នាធិវាសេតិ…បេ… ឧប្បន្នុប្បន្នេ បាបកេ អកុសលេ ធម្មេ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតីតិ – តិក្ខបញ្ញា. ឧប្បន្នំ រាគំ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតីតិ – តិក្ខបញ្ញា. ឧប្បន្នំ ទោសំ…បេ… ឧប្បន្នំ មោហំ … ឧប្បន្នំ កោធំ… ឧប្បន្នំ ឧបនាហំ… មក្ខំ… បឡាសំ… ឥស្សំ… មច្ឆរិយំ… មាយំ… សាឋេយ្យំ… ថម្ភំ… សារម្ភំ… មានំ… អតិមានំ… មទំ… បមាទំ… សព្ពេ កិលេសេ… សព្ពេ ទុច្ចរិតេ… សព្ពេ អភិសង្ខារេ…បេ… សព្ពេ ភវគាមិកម្មេ នាធិវាសេតិ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតីតិ – តិក្ខបញ្ញា. ឯកស្មិំ អាសនេ ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ ចតស្សោ បដិសម្ភិទាយោ ឆ អភិញ្ញាយោ អធិគតា ហោន្តិ សច្ឆិកតា ផស្សិតា បញ្ញាយាតិ – តិក្ខបញ្ញា. តិក្ខបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ តិក្ខបញ្ញា.

និព្ពេធិកបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ កតមា និព្ពេធិកបញ្ញា? ឥធេកច្ចោ សព្ពសង្ខារេសុ ឧព្ពេគពហុលោ ហោតិ ឧត្តាសពហុលោ ឧក្កណ្ឋនពហុលោ អរតិពហុលោ អនភិរតិពហុលោ. ពហិមុខោ ន រមតិ សព្ពសង្ខារេសុ. អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ លោភក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ – និព្ពេធិកបញ្ញា. អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ ទោសក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ – និព្ពេធិកបញ្ញា. អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ មោហក្ខន្ធំ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ – និព្ពេធិកបញ្ញា. អនិព្ពិទ្ធបុព្ពំ អប្បទាលិតបុព្ពំ កោធំ…បេ… ឧបនាហំ… មក្ខំ… បឡាសំ… ឥស្សំ… មច្ឆរិយំ… មាយំ… សាឋេយ្យំ… ថម្ភំ… សារម្ភំ… មានំ… អតិមានំ… មទំ… បមាទំ… សព្ពេ កិលេសេ… សព្ពេ ទុច្ចរិតេ… សព្ពេ អភិសង្ខារេ…បេ… សព្ពេ ភវគាមិកម្មេ និព្ពិជ្ឈតិ បទាលេតីតិ – និព្ពេធិកបញ្ញា. និព្ពេធិកបញ្ញតាយ សំវត្តន្តីតិ – អយំ និព្ពេធិកបញ្ញា.

ឥមា សោឡស បញ្ញាយោ. ឥមាហិ សោឡសហិ បញ្ញាហិ សមន្នាគតោ បុគ្គលោ បដិសម្ភិទប្បត្តោ.