១. បឋមសុត្តន្តនិទ្ទេសោ

កថំ ទុក្ខំ តថដ្ឋេន សច្ចំ? ចត្តារោ ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. ទុក្ខស្ស បីឡនដ្ឋោ, សង្ខតដ្ឋោ, សន្តាបដ្ឋោ, វិបរិណាមដ្ឋោ – ឥមេ ចត្តារោ ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. ឯវំ ទុក្ខំ តថដ្ឋេន សច្ចំ.

កថំ សមុទយោ តថដ្ឋេន សច្ចំ? ចត្តារោ សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. សមុទយស្ស អាយូហនដ្ឋោ, និទានដ្ឋោ, សំយោគដ្ឋោ បលិពោធដ្ឋោ – ឥមេ ចត្តារោ សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. ឯវំ សមុទយោ តថដ្ឋេន សច្ចំ.

កថំ និរោធោ តថដ្ឋេន សច្ចំ? ចត្តារោ និរោធស្ស និរោធដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. និរោធស្ស និស្សរណដ្ឋោ, វិវេកដ្ឋោ, អសង្ខតដ្ឋោ, អមតដ្ឋោ – ឥមេ ចត្តារោ និរោធស្ស និរោធដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. ឯវំ និរោធោ តថដ្ឋេន សច្ចំ.

កថំ មគ្គោ តថដ្ឋេន សច្ចំ? ចត្តារោ មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. មគ្គស្ស និយ្យានដ្ឋោ, ហេតុដ្ឋោ, ទស្សនដ្ឋោ, អាធិបតេយ្យដ្ឋោ – ឥមេ ចត្តារោ មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋា តថា អវិតថា អនញ្ញថា. ឯវំ មគ្គោ តថដ្ឋេន សច្ចំ.

៩. កតិហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? ចតូហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. តថដ្ឋេន, អនត្តដ្ឋេន, សច្ចដ្ឋេន, បដិវេធដ្ឋេន – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? ចតូហាការេហិ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ តថដ្ឋោ, សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ តថដ្ឋោ, និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ តថដ្ឋោ, មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ តថដ្ឋោ – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ អនត្តដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? ចតូហាការេហិ អនត្តដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ អនត្តដ្ឋោ, សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ អនត្តដ្ឋោ, និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ អនត្តដ្ឋោ, មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ អនត្តដ្ឋោ – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ អនត្តដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ សច្ចដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? ចតូហាការេហិ សច្ចដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ សច្ចដ្ឋោ, សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ សច្ចដ្ឋោ, និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ សច្ចដ្ឋោ, មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ សច្ចដ្ឋោ – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ សច្ចដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ បដិវេធដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? ចតូហាការេហិ បដិវេធដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ បដិវេធដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

១០. កតិហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? យំ អនិច្ចំ តំ ទុក្ខំ, យំ ទុក្ខំ តំ អនិច្ចំ, យំ អនិច្ចញ្ច ទុក្ខញ្ច តំ អនត្តា. យំ អនិច្ចញ្ច ទុក្ខញ្ច អនត្តា ច តំ តថំ. យំ អនិច្ចំ ច ទុក្ខញ្ច អនត្តា ច តថញ្ច តំ សច្ចំ. យំ អនិច្ចញ្ច ទុក្ខញ្ច អនត្តា ច តថញ្ច សច្ចញ្ច តំ ឯកសង្គហិតំ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កតិហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? នវហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. តថដ្ឋេន, អនត្តដ្ឋេន, សច្ចដ្ឋេន, បដិវេធដ្ឋេន, អភិញ្ញដ្ឋេន, បរិញ្ញដ្ឋេន, បហានដ្ឋេន, ភាវនដ្ឋេន, សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន – ឥមេហិ នវហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? នវហាការេហិ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ តថដ្ឋោ, សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ តថដ្ឋោ, និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ តថដ្ឋោ, មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ តថដ្ឋោ, អភិញ្ញាយ អភិញ្ញដ្ឋោ តថដ្ឋោ, បរិញ្ញាយ បរិញ្ញដ្ឋោ តថដ្ឋោ, បហានស្ស បហានដ្ឋោ តថដ្ឋោ, ភាវនាយ ភាវនដ្ឋោ តថដ្ឋោ, សច្ឆិកិរិយាយ សច្ឆិកិរិយដ្ឋោ តថដ្ឋោ – ឥមេហិ នវហាការេហិ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ អនត្តដ្ឋេន… សច្ចដ្ឋេន… បដិវេធដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? នវហាការេហិ បដិវេធដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, អភិញ្ញាយ អភិញ្ញដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, បរិញ្ញាយ បរិញ្ញដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, បហានស្ស បហានដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, ភាវនាយ ភាវនដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ, សច្ឆិកិរិយាយ សច្ឆិកិរិយដ្ឋោ បដិវេធដ្ឋោ – ឥមេហិ នវហាការេហិ បដិវេធដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

១១. កតិហាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? ទ្វាទសហិ អាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. តថដ្ឋេន, អនត្តដ្ឋេន, សច្ចដ្ឋេន, បដិវេធដ្ឋេន, អភិជាននដ្ឋេន, បរិជាននដ្ឋេន, ធម្មដ្ឋេន, តថដ្ឋេន, ញាតដ្ឋេន, សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន, ផស្សនដ្ឋេន, អភិសមយដ្ឋេន – ឥមេហិ ទ្វាទសហិ អាការេហិ ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? សោឡសហិ អាការេហិ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស បីឡនដ្ឋោ, សង្ខតដ្ឋោ, សន្តាបដ្ឋោ, វិបរិណាមដ្ឋោ, តថដ្ឋោ; សមុទយស្ស អាយូហនដ្ឋោ, និទានដ្ឋោ, សំយោគដ្ឋោ, បលិពោធដ្ឋោ តថដ្ឋោ; និរោធស្ស និស្សរណដ្ឋោ, វិវេកដ្ឋោ, អសង្ខតដ្ឋោ, អមតដ្ឋោ តថដ្ឋោ; មគ្គស្ស និយ្យានដ្ឋោ, ហេតុដ្ឋោ, ទស្សនដ្ឋោ, អាធិបតេយ្យដ្ឋោ តថដ្ឋោ – ឥមេហិ សោឡសហិ អាការេហិ តថដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

កថំ អនត្តដ្ឋេន…បេ… សច្ចដ្ឋេន… បដិវេធដ្ឋេន… អភិជាននដ្ឋេន… បរិជាននដ្ឋេន… ធម្មដ្ឋេន… តថដ្ឋេន… ញាតដ្ឋេន… សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន… ផស្សនដ្ឋេន… អភិសមយដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ? សោឡសហិ អាការេហិ អភិសមយដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ. ទុក្ខស្ស បីឡនដ្ឋោ, សង្ខតដ្ឋោ, សន្តាបដ្ឋោ, វិបរិណាមដ្ឋោ, អភិសមយដ្ឋោ; សមុទយស្ស អាយូហនដ្ឋោ, និទានដ្ឋោ, សំយោគដ្ឋោ, បលិពោធដ្ឋោ, អភិសមយដ្ឋោ; និរោធស្ស និស្សរណដ្ឋោ, វិវេកដ្ឋោ, អសង្ខតដ្ឋោ, អមតដ្ឋោ, អភិសមយដ្ឋោ; មគ្គស្ស និយ្យានដ្ឋោ, ហេតុដ្ឋោ, ទស្សនដ្ឋោ, អាធិបតេយ្យដ្ឋោ, អភិសមយដ្ឋោ – ឥមេហិ សោឡសហិ អាការេហិ អភិសមយដ្ឋេន ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកសង្គហិតានិ. យំ ឯកសង្គហិតំ តំ ឯកត្តំ. ឯកត្តំ ឯកេន ញាណេន បដិវិជ្ឈតីតិ – ចត្តារិ សច្ចានិ ឯកប្បដិវេធានិ.

១២. សច្ចានំ កតិ លក្ខណានិ? សច្ចានំ ទ្វេ លក្ខណានិ. សង្ខតលក្ខណញ្ច, អសង្ខតលក្ខណញ្ច – សច្ចានំ ឥមានិ ទ្វេ លក្ខណានិ.

សច្ចានំ កតិ លក្ខណានិ? សច្ចានំ ឆ លក្ខណានិ. សង្ខតានំ សច្ចានំ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតានំ អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ អសង្ខតស្ស សច្ចស្ស ន ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, ន វយោ បញ្ញាយតិ, ន ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ – សច្ចានំ ឥមានិ ឆ លក្ខណានិ.

សច្ចានំ កតិ លក្ខណានិ? សច្ចានំ ទ្វាទស លក្ខណានិ. ទុក្ខសច្ចស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ; សមុទយសច្ចស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ; មគ្គសច្ចស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ; និរោធសច្ចស្ស ន ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, ន វយោ បញ្ញាយតិ, ន ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ – សច្ចានំ ឥមានិ ទ្វាទស លក្ខណានិ.

ចតុន្នំ សច្ចានំ កតិ កុសលា, កតិ អកុសលា, កតិ អព្យាកតា? សមុទយសច្ចំ អកុសលំ, មគ្គសច្ចំ កុសលំ, និរោធសច្ចំ អព្យាកតំ. ទុក្ខសច្ចំ សិយា កុសលំ, សិយា អកុសលំ, សិយា អព្យាកតំ.

សិយា តីណិ សច្ចានិ ឯកសច្ចេន សង្គហិតានិ, ឯកសច្ចំ តីហិ សច្ចេហិ សង្គហិតំ? វត្ថុវសេន បរិយាយេន សិយាតិ. កថញ្ច សិយា? យំ ទុក្ខសច្ចំ អកុសលំ, សមុទយសច្ចំ អកុសលំ – ឯវំ អកុសលដ្ឋេន ទ្វេ សច្ចានិ ឯកសច្ចេន សង្គហិតានិ, ឯកសច្ចំ ទ្វីហិ សច្ចេហិ សង្គហិតំ. យំ ទុក្ខសច្ចំ កុសលំ, មគ្គសច្ចំ កុសលំ – ឯវំ កុសលដ្ឋេន ទ្វេ សច្ចានិ ឯកសច្ចេន សង្គហិតានិ, ឯកសច្ចំ ទ្វីហិ សច្ចេហិ សង្គហិតំ. យំ ទុក្ខសច្ចំ អព្យាកតំ, និរោធសច្ចំ អព្យាកតំ – ឯវំ អព្យាកតដ្ឋេន ទ្វេ សច្ចានិ ឯកសច្ចេន សង្គហិតានិ, ឯកសច្ចំ ទ្វីហិ សច្ចេហិ សង្គហិតំ. ឯវំ សិយា តីណិ សច្ចានិ ឯកសច្ចេន សង្គហិតានិ, ឯកសច្ចំ តីហិ សច្ចេហិ សង្គហិតំ វត្ថុវសេន បរិយាយេនាតិ.