៣. តតិយសុត្តន្តនិទ្ទេសោ

១៩៤. សាវត្ថិនិទានំ [សំ. និ. ៥.៤៧៨-៤៧៩ បស្សិតព្ពា]. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ – ឯត្ថ សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ – ឯត្ថ វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ – ឯត្ថ សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ ឈានេសុ – ឯត្ថ សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ – ឯត្ថ បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ’’.

ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ?

ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ក. បភេទគណននិទ្ទេសោ

១៩៥. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? សប្បុរិសសំសេវេ សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ; សទ្ធម្មសវនេ សោតាបត្តិយង្គេ… យោនិសោមនសិការេ សោតាបត្តិយង្គេ… ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ សម្មប្បធានេ…បេ… អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ សម្មប្បធានេ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ…បេ… ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? បឋមេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ទុតិយេ ឈានេ…បេ… តតិយេ ឈានេ… ចតុត្ថេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ទុក្ខេ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ទុក្ខសមុទយេ អរិយសច្ចេ…បេ… ទុក្ខនិរោធេ អរិយសច្ចេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ខ. ចរិយវារោ

១៩៦. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា?

ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ…បេ… ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ… ចតូសុ ឈានេសុ… ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ…បេ… ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ… ចតូសុ ឈានេសុ… ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? សប្បុរិសសំសេវេ សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. សទ្ធម្មសវនេ សោតាបត្តិយង្គេ…បេ… យោនិសោ មនសិការេ សោតាបត្តិយង្គេ… ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ សម្មប្បធានេ…បេ… អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ សម្មប្បធានេ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ…បេ… ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? បឋមេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ទុតិយេ ឈានេ…បេ… តតិយេ ឈានេ…បេ… ចតុត្ថេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? ទុក្ខេ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ទុក្ខសមុទយេ អរិយសច្ចេ…បេ… ទុក្ខនិរោធេ អរិយសច្ចេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

គ. ចារវិហារនិទ្ទេសោ

១៩៧. ចារោ ច វិហារោ ច អនុពុទ្ធោ ហោតិ បដិវិទ្ធោ, យថាចរន្តំ យថាវិហរន្តំ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី គម្ភីរេសុ ឋានេសុ ឱកប្បេយ្យុំ – ‘‘អទ្ធា, អយមាយស្មា បត្តោ វា បាបុណិស្សតិ វា’’.

ចរិយាតិ អដ្ឋ ចរិយាយោ – ឥរិយាបថចរិយា, អាយតនចរិយា, សតិចរិយា, សមាធិចរិយា, ញាណចរិយា, មគ្គចរិយា, បត្តិចរិយា, លោកត្ថចរិយាតិ. ឥរិយាបថចរិយាតិ ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ. អាយតនចរិយាតិ ឆសុ អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ អាយតនេសុ. សតិចរិយាតិ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ. សមាធិចរិយាតិ ចតូសុ ឈានេសុ. ញាណចរិយាតិ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ. មគ្គចរិយាតិ ចតូសុ អរិយមគ្គេសុ. បត្តិចរិយាតិ ចតូសុ សាមញ្ញផលេសុ. លោកត្ថចរិយាតិ តថាគតេសុ អរហន្តេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធេសុ, បទេសេ បច្ចេកពុទ្ធេសុ, បទេសេ សាវកេសុ. ឥរិយាបថចរិយា ច បណិធិសម្បន្នានំ, អាយតនចរិយា ច ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារានំ, សតិចរិយា ច អប្បមាទវិហារីនំ, សមាធិចរិយា ច អធិចិត្តមនុយុត្តានំ, ញាណចរិយា ច ពុទ្ធិសម្បន្នានំ, មគ្គចរិយា ច សម្មាបដិបន្នានំ, បត្តិចរិយា ច អធិគតផលានំ, លោកត្ថចរិយា ច តថាគតានំ អរហន្តានំ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ, បទេសេ បច្ចេកពុទ្ធានំ, បទេសេ សាវកានំ. ឥមា អដ្ឋ ចរិយាយោ.

អបរាបិ អដ្ឋ ចរិយាយោ. អធិមុច្ចន្តោ សទ្ធាយ ចរតិ, បគ្គណ្ហន្តោ វីរិយេន ចរតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ សតិយា ចរតិ, អវិក្ខេបំ ករោន្តោ សមាធិនា ចរតិ, បជានន្តោ បញ្ញាយ ចរតិ, វិជានន្តោ វិញ្ញាណចរិយាយ ចរតិ, ឯវំ បដិបន្នស្ស កុសលា ធម្មា អាយាបេន្តីតិ អាយតនចរិយាយ ចរតិ, ឯវំ បដិបន្នោ វិសេសមធិគច្ឆតីតិ វិសេសចរិយាយ ចរតិ – ឥមា អដ្ឋ ចរិយាយោ.

អបរាបិ អដ្ឋ ចរិយាយោ. ទស្សនចរិយា ច សម្មាទិដ្ឋិយា, អភិនិរោបនចរិយា ច សម្មាសង្កប្បស្ស, បរិគ្គហចរិយា ច សម្មាវាចាយ, សមុដ្ឋានចរិយា ច សម្មាកម្មន្តស្ស, វោទានចរិយា ច សម្មាអាជីវស្ស, បគ្គហចរិយា ច សម្មាវាយាមស្ស, ឧបដ្ឋានចរិយា ច សម្មាសតិយា, អវិក្ខេបចរិយា ច សម្មាសមាធិស្ស – ឥមា អដ្ឋ ចរិយាយោ.

វិហារោតិ អធិមុច្ចន្តោ សទ្ធាយ វិហរតិ, បគ្គណ្ហន្តោ វីរិយេន វិហរតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ សតិយា វិហរតិ, អវិក្ខេបំ ករោន្តោ សមាធិនា វិហរតិ, បជានន្តោ បញ្ញាយ វិហរតិ.

អនុពុទ្ធោតិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមោក្ខដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស បគ្គហដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស ឧបដ្ឋានដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស អវិក្ខេបដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ទស្សនដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ.

បដិវិទ្ធោតិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមោក្ខដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស បគ្គហដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស ឧបដ្ឋានដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស អវិក្ខេបដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ទស្សនដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ. យថាចរន្តន្តិ ឯវំ សទ្ធាយ ចរន្តំ, ឯវំ វីរិយេន ចរន្តំ, ឯវំ សតិយា ចរន្តំ, ឯវំ សមាធិនា ចរន្តំ, ឯវំ បញ្ញាយ ចរន្តំ. យថាវិហរន្តន្តិ ឯវំ សទ្ធាយ វិហរន្តំ, ឯវំ វីរិយេន វិហរន្តំ, ឯវំ សតិយា វិហរន្តំ, ឯវំ សមាធិនា វិហរន្តំ, ឯវំ បញ្ញាយ វិហរន្តំ. វិញ្ញូតិ វិញ្ញូ វិភាវី មេធាវី បណ្ឌិតា ពុទ្ធិសម្បន្នា. សព្រហ្មចារីតិ ឯកកម្មំ ឯកុទ្ទេសោ សមសិក្ខតា. គម្ភីរេសុ ឋានេសូតិ គម្ភីរានិ ឋានានិ វុច្ចន្តិ ឈានា ច វិមោក្ខា ច សមាធី ច សមាបត្តិយោ ច មគ្គា ច ផលានិ ច អភិញ្ញាយោ ច បដិសម្ភិទា ច. ឱកប្បេយ្យុន្តិ សទ្ទហេយ្យុំ អធិមុច្ចេយ្យុំ. អទ្ធាតិ ឯកំសវចនមេតំ និស្សំសយវចនមេតំ និក្កង្ខវចនមេតំ អទ្វេជ្ឈវចនមេតំ អទ្វេឡ្ហកវចនមេតំ និយោគវចនមេតំ អបណ្ណកវចនមេតំ អវត្ថាបនវចនមេតំ – អទ្ធាតិ. អាយស្មាតិ បិយវចនមេតំ គរុវចនមេតំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ – អាយស្មាតិ. បត្តោ វាតិ អធិគតោ វា. បាបុណិស្សតិ វាតិ អធិគមិស្សតិ វា.

សុត្តន្តនិទ្ទេសោ តតិយោ.