៤. ឥន្ទ្រិយកថា

១. បឋមសុត្តន្តនិទ្ទេសោ

១៨៤. ឯវំ មេ សុតំ – ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តត្រ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភិក្ខវោ’’តិ. ‘‘ភទន្តេ’’តិ [‘‘ភទ្ទន្តេ’’តិ (ក.)] តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បច្ចស្សោសុំ. ភគវា ឯតទវោច –

‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ’’ [សំ. និ. ៥.៤៧១].

១៨៥. ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ កតិហាការេហិ វិសុជ្ឈន្តិ? ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បន្នរសហិ អាការេហិ វិសុជ្ឈន្តិ. អស្សទ្ធេ បុគ្គលេ បរិវជ្ជយតោ, សទ្ធេ បុគ្គលេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ, បសាទនីយេ សុត្តន្តេ បច្ចវេក្ខតោ – ឥមេហិ តីហាការេហិ សទ្ធិន្ទ្រិយំ វិសុជ្ឈតិ. កុសីតេ បុគ្គលេ បរិវជ្ជយតោ, អារទ្ធវីរិយេ បុគ្គលេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ, សម្មប្បធានេ បច្ចវេក្ខតោ – ឥមេហិ តីហាការេហិ វីរិយិន្ទ្រិយំ វិសុជ្ឈតិ. មុដ្ឋស្សតី បុគ្គលេ បរិវជ្ជយតោ, ឧបដ្ឋិតស្សតី បុគ្គលេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ, សតិបដ្ឋានេ បច្ចវេក្ខតោ – ឥមេហិ តីហាការេហិ សតិន្ទ្រិយំ វិសុជ្ឈតិ. អសមាហិតេ បុគ្គលេ បរិវជ្ជយតោ, សមាហិតេ បុគ្គលេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ, ឈានវិមោក្ខេ បច្ចវេក្ខតោ – ឥមេហិ តីហាការេហិ សមាធិន្ទ្រិយំ វិសុជ្ឈតិ. ទុប្បញ្ញេ បុគ្គលេ បរិវជ្ជយតោ, បញ្ញវន្តេ បុគ្គលេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ, គម្ភីរញាណចរិយំ បច្ចវេក្ខតោ – ឥមេហិ តីហាការេហិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ វិសុជ្ឈតិ. ឥតិ ឥមេ បញ្ច បុគ្គលេ បរិវជ្ជយតោ, បញ្ច បុគ្គលេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ, បញ្ច សុត្តន្តក្ខន្ធេ បច្ចវេក្ខតោ – ឥមេហិ បន្នរសហិ អាការេហិ ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ វិសុជ្ឈន្តិ.

កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ, កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវនា ហោតិ? ទសហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ, ទសហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវនា ហោតិ. អស្សទ្ធិយំ បជហន្តោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ ភាវេតិ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ ភាវេន្តោ អស្សទ្ធិយំ បជហតិ; កោសជ្ជំ បជហន្តោ វីរិយិន្ទ្រិយំ ភាវេតិ, វីរិយិន្ទ្រិយំ ភាវេន្តោ កោសជ្ជំ បជហតិ; បមាទំ បជហន្តោ សតិន្ទ្រិយំ ភាវេតិ, សតិន្ទ្រិយំ ភាវេន្តោ បមាទំ បជហតិ; ឧទ្ធច្ចំ បជហន្តោ សមាធិន្ទ្រិយំ ភាវេតិ, សមាធិន្ទ្រិយំ ភាវេន្តោ ឧទ្ធច្ចំ បជហតិ; អវិជ្ជំ បជហន្តោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវេតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវេន្តោ អវិជ្ជំ បជហតិ. ឥមេហិ ទសហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ, ឥមេហិ ទសហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវនា ហោតិ.

កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ? ទសហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. អស្សទ្ធិយស្ស បហីនត្តា សុប្បហីនត្តា សទ្ធិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ហោតិ សុភាវិតំ; សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា សុភាវិតត្តា អស្សទ្ធិយំ បហីនំ ហោតិ សុប្បហីនំ. កោសជ្ជស្ស បហីនត្តា សុប្បហីនត្តា វីរិយិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ហោតិ សុភាវិតំ; វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា សុភាវិតត្តា កោសជ្ជំ បហីនំ ហោតិ សុប្បហីនំ. បមាទស្ស បហីនត្តា សុប្បហីនត្តា សតិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ហោតិ សុភាវិតំ; សតិន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា សុភាវិតត្តា បមាទោ បហីនោ ហោតិ សុប្បហីនោ. ឧទ្ធច្ចស្ស បហីនត្តា សុប្បហីនត្តា សមាធិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ហោតិ សុភាវិតំ; សមាធិន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា សុភាវិតត្តា ឧទ្ធច្ចំ បហីនំ ហោតិ សុប្បហីនំ. អវិជ្ជាយ បហីនត្តា បញ្ញិន្ទ្រិយំ ភាវិតំ ហោតិ សុភាវិតំ; បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ភាវិតត្តា សុភាវិតត្តា អវិជ្ជា បហីនា ហោតិ សុប្បហីនា. ឥមេហិ ទសហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ.

១៨៦. កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ, កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច? ចតូហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ ចតូហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច. សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ; សោតាបត្តិផលក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច. សកទាគាមិមគ្គក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ; សកទាគាមិផលក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច. អនាគាមិមគ្គក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ; អនាគាមិផលក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច. អរហត្តមគ្គក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ; អរហត្តផលក្ខណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច. ឥតិ ចតស្សោ មគ្គវិសុទ្ធិយោ, ចតស្សោ ផលវិសុទ្ធិយោ, ចតស្សោ សមុច្ឆេទវិសុទ្ធិយោ, ចតស្សោ បដិប្បស្សទ្ធិវិសុទ្ធិយោ. ឥមេហិ ចតូហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិយន្តិ; ឥមេហិ ចតូហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ចេវ ហោន្តិ សុភាវិតានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច.

កតិនំ បុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយភាវនា; កតិ បុគ្គលា ភាវិតិន្ទ្រិយា? អដ្ឋន្នំ បុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយភាវនា; តយោ បុគ្គលា ភាវិតិន្ទ្រិយា. កតមេសំ អដ្ឋន្នំ បុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយភាវនា? សត្តន្នញ្ច សេក្ខានំ, បុថុជ្ជនកល្យាណកស្ស ច – ឥមេសំ អដ្ឋន្នំ បុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយភាវនា. កតមេ តយោ បុគ្គលា ភាវិតិន្ទ្រិយា? សវនេន ពុទ្ធោ តថាគតស្ស សាវកោ ខីណាសវោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ, សយំ ភូតដ្ឋេន បច្ចេកសម្ពុទ្ធោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ, អប្បមេយ្យដ្ឋេន តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ – ឥមេ តយោ បុគ្គលា ភាវិតិន្ទ្រិយា. ឥតិ ឥមេសំ អដ្ឋន្នំ បុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយភាវនា; ឥមេ តយោ បុគ្គលា ភាវិតិន្ទ្រិយា.

សុត្តន្តនិទ្ទេសោ បឋមោ.

២. ទុតិយសុត្តន្តនិទ្ទេសោ

១៨៧. សាវត្ថិនិទានំ. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ន មេ តេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ [ចេវ (ក.) សំ. និ. ៥.៤៧៦] វា សមណសម្មតា, ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា; ន ច បនេតេ អាយស្មន្តា [អាយស្មន្តោ សំ. និ. ៥.៤៧៦] សាមញ្ញត្ថំ វា ព្រហ្មញ្ញត្ថំ វា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តិ. យេ ច ខោ កេចិ [យេ កេចិ ខោ (ស្យា.), យេ ហិ កេចិ ខោ (ក.) សំ. និ. ៥.៤៧៦ បស្សិតព្ពា] ភិក្ខវេ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ បជានន្តិ, តេ ខោ មេ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា សមណេសុ វា សមណសម្មតា, ព្រាហ្មណេសុ វា ព្រាហ្មណសម្មតា; តេ ច បនាយស្មន្តា សាមញ្ញត្ថញ្ច ព្រហ្មញ្ញត្ថញ្ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តី’’តិ.

១៨៨. កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយោ ហោតិ; កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយំ បជានាតិ? កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមោ ហោតិ; កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមំ បជានាតិ? កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទោ ហោតិ, កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទំ បជានាតិ? កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវោ ហោតិ; កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវំ បជានាតិ? កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ ហោតិ; កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ បជានាតិ?

ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយោ ហោតិ; ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយំ បជានាតិ. ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមោ ហោតិ; ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមំ បជានាតិ. បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទោ ហោតិ; បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទំ បជានាតិ. បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវោ ហោតិ; បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវំ បជានាតិ. អសីតិសតំ អាការេហិ [អសីតិសតាការេហិ (ស្យា.)] បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ ហោតិ; អសីតិសតំ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ បជានាតិ.

កតមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយោ ហោតិ; កតមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយំ បជានាតិ? អធិមោក្ខត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អធិមោក្ខវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អធិមោក្ខវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ; បគ្គហត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បគ្គហវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បគ្គហវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ; ឧបដ្ឋានត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ; អវិក្ខេបត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ; ទស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ទស្សនវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ទស្សនវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ. អធិមោក្ខត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បគ្គហត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អវិក្ខេបត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ទស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនាយ សមុទយោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ. អធិមោក្ខវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បគ្គហវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ទស្សនវសេន ឆន្ទស្ស សមុទយោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ. អធិមោក្ខវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បគ្គហវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, ទស្សនវសេន មនសិការស្ស សមុទយោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តុបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស សមុទយោ ហោតិ.

ឥមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយោ ហោតិ, ឥមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមុទយំ បជានាតិ.

កតមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមោ ហោតិ; កតមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមំ បជានាតិ? អធិមោក្ខត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អធិមោក្ខវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អធិមោក្ខវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ [ឯកត្តំ អនុបដ្ឋានំ (ស្យា.)] សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន អត្ថង្គមោ ហោតិ; បគ្គហត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បគ្គហវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បគ្គហវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ; ឧបដ្ឋានត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ; អវិក្ខេបត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ; ទស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ទស្សនវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ទស្សនវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ.

អធិមោក្ខត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បគ្គហត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អវិក្ខេបត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ទស្សនត្ថាយ អាវជ្ជនាយ អត្ថង្គមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ. អធិមោក្ខវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បគ្គហវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ទស្សនវសេន ឆន្ទស្ស អត្ថង្គមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ. អធិមោក្ខវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បគ្គហវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, អវិក្ខេបវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, ទស្សនវសេន មនសិការស្ស អត្ថង្គមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឯកត្តអនុបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អត្ថង្គមោ ហោតិ.

ឥមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមោ ហោតិ; ឥមេហិ ចត្តារីសាយ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អត្ថង្គមំ បជានាតិ.

ក. អស្សាទនិទ្ទេសោ

១៨៩. កតមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទោ ហោតិ; កតមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទំ បជានាតិ? អស្សទ្ធិយស្ស អនុបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, អស្សទ្ធិយបរិឡាហស្ស អនុបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, អធិមោក្ខចរិយាយ វេសារជ្ជំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, សន្តោ ច វិហារាធិគមោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, យំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ អយំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ.

កោសជ្ជស្ស អនុបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, កោសជ្ជបរិឡាហស្ស អនុបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, បគ្គហចរិយាយ វេសារជ្ជំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, សន្តោ ច វិហារាធិគមោ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, យំ វីរិយិន្ទ្រិយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ អយំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ.

បមាទស្ស អនុបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, បមាទបរិឡាហស្ស អនុបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, ឧបដ្ឋានចរិយាយ វេសារជ្ជំ សតិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, សន្តោ ច វិហារាធិគមោ សតិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, យំ សតិន្ទ្រិយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ អយំ សតិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ.

ឧទ្ធច្ចស្ស អនុបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, ឧទ្ធច្ចបរិឡាហស្ស អនុបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, អវិក្ខេបចរិយាយ វេសារជ្ជំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, សន្តោ ច វិហារាធិគមោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, យំ សមាធិន្ទ្រិយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ អយំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ.

អវិជ្ជាយ អនុបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, អវិជ្ជាបរិឡាហស្ស អនុបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, ទស្សនចរិយាយ វេសារជ្ជំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, សន្តោ ច វិហារាធិគមោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ ហោតិ, យំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ អយំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អស្សាទោ.

ឥមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទោ ហោតិ; ឥមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អស្សាទំ បជានាតិ.

ខ. អាទីនវនិទ្ទេសោ

១៩០. កតមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវោ ហោតិ; កតមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវំ បជានាតិ? អស្សទ្ធិយស្ស ឧបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អស្សទ្ធិយបរិឡាហស្ស ឧបដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនិច្ចដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, ទុក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនត្តដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ.

កោសជ្ជស្ស ឧបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, កោសជ្ជបរិឡាហស្ស ឧបដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនិច្ចដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, ទុក្ខដ្ឋេន…បេ… អនត្តដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ.

បមាទស្ស ឧបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, បមាទបរិឡាហស្ស ឧបដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនិច្ចដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, ទុក្ខដ្ឋេន…បេ… អនត្តដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ.

ឧទ្ធច្ចស្ស ឧបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, ឧទ្ធច្ចបរិឡាហស្ស ឧបដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនិច្ចដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, ទុក្ខដ្ឋេន…បេ… អនត្តដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ.

អវិជ្ជាយ ឧបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អវិជ្ជាបរិឡាហស្ស ឧបដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនិច្ចដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, ទុក្ខដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ, អនត្តដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អាទីនវោ ហោតិ.

ឥមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវោ ហោតិ; ឥមេហិ បញ្ចវីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទីនវំ បជានាតិ.

គ. និស្សរណនិទ្ទេសោ

១៩១. កតមេហិ អសីតិសតំ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ ហោតិ; កតមេហិ អសីតិសតំ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ បជានាតិ? អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អស្សទ្ធិយា និស្សដំ ហោតិ, អស្សទ្ធិយបរិឡាហា និស្សដំ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច និស្សដំ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ និស្សដំ ហោតិ, តតោ បណីតតរសទ្ធិន្ទ្រិយស្ស បដិលាភា បុរិមតរសទ្ធិន្ទ្រិយា និស្សដំ ហោតិ; បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ កោសជ្ជា និស្សដំ ហោតិ, កោសជ្ជបរិឡាហា និស្សដំ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច និស្សដំ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ និស្សដំ ហោតិ, តតោ បណីតតរវីរិយិន្ទ្រិយស្ស បដិលាភា បុរិមតរវីរិយិន្ទ្រិយា និស្សដំ ហោតិ; ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ បមាទា និស្សដំ ហោតិ, បមាទបរិឡាហា និស្សដំ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច និស្សដំ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ និស្សដំ ហោតិ, តតោ បណីតតរសតិន្ទ្រិយស្ស បដិលាភា បុរិមតរសតិន្ទ្រិយា និស្សដំ ហោតិ; អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ឧទ្ធច្ចា និស្សដំ ហោតិ, ឧទ្ធច្ចបរិឡាហា និស្សដំ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច និស្សដំ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ និស្សដំ ហោតិ, តតោ បណីតតរសមាធិន្ទ្រិយស្ស បដិលាភា បុរិមតរសមាធិន្ទ្រិយា និស្សដំ ហោតិ; ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អវិជ្ជាយ និស្សដំ ហោតិ, អវិជ្ជាបរិឡាហា និស្សដំ ហោតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច និស្សដំ ហោតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ និស្សដំ ហោតិ, តតោ បណីតតរបញ្ញិន្ទ្រិយស្ស បដិលាភា បុរិមតរបញ្ញិន្ទ្រិយា និស្សដំ ហោតិ.

១៩២. បុព្ពភាគេ បញ្ចហិ ឥន្ទ្រិយេហិ បឋមជ្ឈានវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, បឋមេ ឈានេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ ទុតិយជ្ឈានវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, ទុតិយេ ឈានេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ តតិយជ្ឈានវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, តតិយេ ឈានេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ ចតុត្ថជ្ឈានវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, ចតុត្ថេ ឈានេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អនិច្ចានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ.

អនិច្ចានុបស្សនា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ ទុក្ខានុបស្សនាវសេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, ទុក្ខានុបស្សនា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អនត្តានុបស្សនាវសេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនត្តានុបស្សនា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ និព្ពិទានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, និព្ពិទានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ វិរាគានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, វិរាគានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ និរោធានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, និរោធានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ ខយានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, ខយានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ វយានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, វយានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ វិបរិណាមានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, វិបរិណាមានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អនិមិត្តានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនិមិត្តានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អប្បណិហិតានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អប្បណិហិតានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ សុញ្ញតានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ សុញ្ញតានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ. អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ យថាភូតញាណទស្សនវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, យថាភូតញាណទស្សនេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អាទីនវានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាទីនវានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ បដិសង្ខានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, បដិសង្ខានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ វិវដ្ដនានុបស្សនាវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ. វិវដ្ដនានុបស្សនាយ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ សោតាបត្តិមគ្គវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ.

សោតាបត្តិមគ្គេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ សោតាបត្តិផលសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, សោតាបត្តិផលសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ សកទាគាមិមគ្គវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, សកទាគាមិមគ្គេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ សកទាគាមិផលសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, សកទាគាមិផលសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អនាគាមិមគ្គវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនាគាមិមគ្គេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អនាគាមិផលសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនាគាមិផលសមាបត្តិយា បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អរហត្តមគ្គវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អរហត្តមគ្គេ បញ្ចហិន្ទ្រិយេហិ អរហត្តផលសមាបត្តិវសេន បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ហោន្តិ.

នេក្ខម្មេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ កាមច្ឆន្ទតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, អព្យាបាទេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ព្យាបាទតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាលោកសញ្ញាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ថិនមិទ្ធតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, អវិក្ខេបេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ឧទ្ធច្ចតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, ធម្មវវត្ថានេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ វិចិកិច្ឆាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, ញាណេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អវិជ្ជាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, បាមោជ្ជេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អរតិយា និស្សដានិ ហោន្តិ.

១៩៣. បឋមេ ឈានេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ នីវរណេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, ទុតិយេ ឈានេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ វិតក្កវិចារេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, តតិយេ ឈានេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បីតិយា និស្សដានិ ហោន្តិ, ចតុត្ថេ ឈានេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សុខទុក្ខេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ រូបសញ្ញាយ បដិឃសញ្ញាយ នានត្តសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ.

អនិច្ចានុបស្សនា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និច្ចសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, ទុក្ខានុបស្សនា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សុខសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនត្តានុបស្សនា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អត្តសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, និព្ពិទានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ នន្ទិយា និស្សដានិ ហោន្តិ, វិរាគានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ រាគតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, និរោធានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សមុទយតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាទានតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, ខយានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ឃនសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, វយានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាយូហនតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, វិបរិណាមានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ធុវសញ្ញាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនិមិត្តានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និមិត្តតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, អប្បណិហិតានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បណិធិយា និស្សដានិ ហោន្តិ, សុញ្ញតានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អភិនិវេសតោ និស្សដានិ ហោន្តិ. អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សារាទានាភិនិវេសតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, យថាភូតញាណទស្សនេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សម្មោហាភិនិវេសតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, អាទីនវានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាលយាភិនិវេសតោ និស្សដានិ ហោន្តិ, បដិសង្ខានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អប្បដិសង្ខាយ និស្សដានិ ហោន្តិ, វិវដ្ដនានុបស្សនាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សញ្ញោគាភិនិវេសតោ និស្សដានិ ហោន្តិ.

សោតាបត្តិមគ្គេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទិដ្ឋេកដ្ឋេហិ កិលេសេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, សកទាគាមិមគ្គេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ឱឡារិកេហិ កិលេសេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អនាគាមិមគ្គេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អនុសហគតេហិ កិលេសេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, អរហត្តមគ្គេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សព្ពកិលេសេហិ និស្សដានិ ហោន្តិ, សព្ពេសញ្ញេវ ខីណាសវានំ តត្ថ តត្ថ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ និស្សដានិ ចេវ ហោន្តិ សុនិស្សដានិ ច បដិប្បស្សទ្ធានិ ច សុប្បដិប្បស្សទ្ធានិ ច.

ឥមេហិ អសីតិសតំ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ ហោតិ; ឥមេហិ អសីតិសតំ អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និស្សរណំ បជានាតិ.

សុត្តន្តនិទ្ទេសោ ទុតិយោ.

បឋមភាណវារោ.

៣. តតិយសុត្តន្តនិទ្ទេសោ

១៩៤. សាវត្ថិនិទានំ [សំ. និ. ៥.៤៧៨-៤៧៩ បស្សិតព្ពា]. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ – ឯត្ថ សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ – ឯត្ថ វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ – ឯត្ថ សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ ឈានេសុ – ឯត្ថ សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កត្ថ ច, ភិក្ខវេ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ? ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ – ឯត្ថ បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ’’.

ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ?

ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ក. បភេទគណននិទ្ទេសោ

១៩៥. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? សប្បុរិសសំសេវេ សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ; សទ្ធម្មសវនេ សោតាបត្តិយង្គេ… យោនិសោមនសិការេ សោតាបត្តិយង្គេ… ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ សម្មប្បធានេ…បេ… អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ សម្មប្បធានេ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ…បេ… ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? បឋមេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ទុតិយេ ឈានេ…បេ… តតិយេ ឈានេ… ចតុត្ថេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? ទុក្ខេ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ទុក្ខសមុទយេ អរិយសច្ចេ…បេ… ទុក្ខនិរោធេ អរិយសច្ចេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ខ. ចរិយវារោ

១៩៦. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា?

ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ…បេ… ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ… ចតូសុ ឈានេសុ… ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតិហាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ…បេ… ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ… ចតូសុ ឈានេសុ… ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? សប្បុរិសសំសេវេ សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. សទ្ធម្មសវនេ សោតាបត្តិយង្គេ…បេ… យោនិសោ មនសិការេ សោតាបត្តិយង្គេ… ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា សោតាបត្តិយង្គេ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ចតូសុ សោតាបត្តិយង្គេសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ សម្មប្បធានេ…បេ… អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ សម្មប្បធានេ…បេ… ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា សម្មប្បធានេ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ…បេ… ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ…បេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានេ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? បឋមេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ទុតិយេ ឈានេ…បេ… តតិយេ ឈានេ…បេ… ចតុត្ថេ ឈានេ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា…បេ… ចតូសុ ឈានេសុ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា? ទុក្ខេ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ទុក្ខសមុទយេ អរិយសច្ចេ…បេ… ទុក្ខនិរោធេ អរិយសច្ចេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អរិយសច្ចេ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយស្ស ចរិយា ទដ្ឋព្ពា. ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ចរិយា ទដ្ឋព្ពា.

គ. ចារវិហារនិទ្ទេសោ

១៩៧. ចារោ ច វិហារោ ច អនុពុទ្ធោ ហោតិ បដិវិទ្ធោ, យថាចរន្តំ យថាវិហរន្តំ វិញ្ញូ សព្រហ្មចារី គម្ភីរេសុ ឋានេសុ ឱកប្បេយ្យុំ – ‘‘អទ្ធា, អយមាយស្មា បត្តោ វា បាបុណិស្សតិ វា’’.

ចរិយាតិ អដ្ឋ ចរិយាយោ – ឥរិយាបថចរិយា, អាយតនចរិយា, សតិចរិយា, សមាធិចរិយា, ញាណចរិយា, មគ្គចរិយា, បត្តិចរិយា, លោកត្ថចរិយាតិ. ឥរិយាបថចរិយាតិ ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ. អាយតនចរិយាតិ ឆសុ អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ អាយតនេសុ. សតិចរិយាតិ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ. សមាធិចរិយាតិ ចតូសុ ឈានេសុ. ញាណចរិយាតិ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ. មគ្គចរិយាតិ ចតូសុ អរិយមគ្គេសុ. បត្តិចរិយាតិ ចតូសុ សាមញ្ញផលេសុ. លោកត្ថចរិយាតិ តថាគតេសុ អរហន្តេសុ សម្មាសម្ពុទ្ធេសុ, បទេសេ បច្ចេកពុទ្ធេសុ, បទេសេ សាវកេសុ. ឥរិយាបថចរិយា ច បណិធិសម្បន្នានំ, អាយតនចរិយា ច ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារានំ, សតិចរិយា ច អប្បមាទវិហារីនំ, សមាធិចរិយា ច អធិចិត្តមនុយុត្តានំ, ញាណចរិយា ច ពុទ្ធិសម្បន្នានំ, មគ្គចរិយា ច សម្មាបដិបន្នានំ, បត្តិចរិយា ច អធិគតផលានំ, លោកត្ថចរិយា ច តថាគតានំ អរហន្តានំ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ, បទេសេ បច្ចេកពុទ្ធានំ, បទេសេ សាវកានំ. ឥមា អដ្ឋ ចរិយាយោ.

អបរាបិ អដ្ឋ ចរិយាយោ. អធិមុច្ចន្តោ សទ្ធាយ ចរតិ, បគ្គណ្ហន្តោ វីរិយេន ចរតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ សតិយា ចរតិ, អវិក្ខេបំ ករោន្តោ សមាធិនា ចរតិ, បជានន្តោ បញ្ញាយ ចរតិ, វិជានន្តោ វិញ្ញាណចរិយាយ ចរតិ, ឯវំ បដិបន្នស្ស កុសលា ធម្មា អាយាបេន្តីតិ អាយតនចរិយាយ ចរតិ, ឯវំ បដិបន្នោ វិសេសមធិគច្ឆតីតិ វិសេសចរិយាយ ចរតិ – ឥមា អដ្ឋ ចរិយាយោ.

អបរាបិ អដ្ឋ ចរិយាយោ. ទស្សនចរិយា ច សម្មាទិដ្ឋិយា, អភិនិរោបនចរិយា ច សម្មាសង្កប្បស្ស, បរិគ្គហចរិយា ច សម្មាវាចាយ, សមុដ្ឋានចរិយា ច សម្មាកម្មន្តស្ស, វោទានចរិយា ច សម្មាអាជីវស្ស, បគ្គហចរិយា ច សម្មាវាយាមស្ស, ឧបដ្ឋានចរិយា ច សម្មាសតិយា, អវិក្ខេបចរិយា ច សម្មាសមាធិស្ស – ឥមា អដ្ឋ ចរិយាយោ.

វិហារោតិ អធិមុច្ចន្តោ សទ្ធាយ វិហរតិ, បគ្គណ្ហន្តោ វីរិយេន វិហរតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ សតិយា វិហរតិ, អវិក្ខេបំ ករោន្តោ សមាធិនា វិហរតិ, បជានន្តោ បញ្ញាយ វិហរតិ.

អនុពុទ្ធោតិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមោក្ខដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស បគ្គហដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស ឧបដ្ឋានដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស អវិក្ខេបដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ទស្សនដ្ឋោ អនុពុទ្ធោ ហោតិ.

បដិវិទ្ធោតិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមោក្ខដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស បគ្គហដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយស្ស ឧបដ្ឋានដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស អវិក្ខេបដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ទស្សនដ្ឋោ បដិវិទ្ធោ ហោតិ. យថាចរន្តន្តិ ឯវំ សទ្ធាយ ចរន្តំ, ឯវំ វីរិយេន ចរន្តំ, ឯវំ សតិយា ចរន្តំ, ឯវំ សមាធិនា ចរន្តំ, ឯវំ បញ្ញាយ ចរន្តំ. យថាវិហរន្តន្តិ ឯវំ សទ្ធាយ វិហរន្តំ, ឯវំ វីរិយេន វិហរន្តំ, ឯវំ សតិយា វិហរន្តំ, ឯវំ សមាធិនា វិហរន្តំ, ឯវំ បញ្ញាយ វិហរន្តំ. វិញ្ញូតិ វិញ្ញូ វិភាវី មេធាវី បណ្ឌិតា ពុទ្ធិសម្បន្នា. សព្រហ្មចារីតិ ឯកកម្មំ ឯកុទ្ទេសោ សមសិក្ខតា. គម្ភីរេសុ ឋានេសូតិ គម្ភីរានិ ឋានានិ វុច្ចន្តិ ឈានា ច វិមោក្ខា ច សមាធី ច សមាបត្តិយោ ច មគ្គា ច ផលានិ ច អភិញ្ញាយោ ច បដិសម្ភិទា ច. ឱកប្បេយ្យុន្តិ សទ្ទហេយ្យុំ អធិមុច្ចេយ្យុំ. អទ្ធាតិ ឯកំសវចនមេតំ និស្សំសយវចនមេតំ និក្កង្ខវចនមេតំ អទ្វេជ្ឈវចនមេតំ អទ្វេឡ្ហកវចនមេតំ និយោគវចនមេតំ អបណ្ណកវចនមេតំ អវត្ថាបនវចនមេតំ – អទ្ធាតិ. អាយស្មាតិ បិយវចនមេតំ គរុវចនមេតំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ – អាយស្មាតិ. បត្តោ វាតិ អធិគតោ វា. បាបុណិស្សតិ វាតិ អធិគមិស្សតិ វា.

សុត្តន្តនិទ្ទេសោ តតិយោ.

៤. ចតុត្ថសុត្តន្តនិទ្ទេសោ

១៩៨. បុរិមនិទានំ [បរិបុណ្ណនិទានំ (ស្យា. ក.)]. ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ. កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ. ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ កតិហាការេហិ កេនដ្ឋេន ទដ្ឋព្ពានិ? ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ឆហាការេហិ តេនដ្ឋេន ទដ្ឋព្ពានិ – អាធិបតេយ្យដ្ឋេន អាទិវិសោធនដ្ឋេន អធិមត្តដ្ឋេន, អធិដ្ឋានដ្ឋេន, បរិយាទានដ្ឋេន, បតិដ្ឋាបកដ្ឋេន’’.

ក. អាធិបតេយ្យដ្ឋនិទ្ទេសោ

១៩៩. កថំ អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? អស្សទ្ធិយំ បជហតោ អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កោសជ្ជំ បជហតោ បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. បមាទំ បជហតោ ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ឧទ្ធច្ចំ បជហតោ អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. អវិជ្ជំ បជហតោ ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ.

កាមច្ឆន្ទំ បជហតោ នេក្ខម្មវសេន អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កាមច្ឆន្ទំ បជហតោ នេក្ខម្មវសេន បគ្គហាធិបតេយ្យដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, វីរិយិន្ទ្រិយស្ស វសេន ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កាមច្ឆន្ទំ បជហតោ នេក្ខម្មវសេន ឧបដ្ឋានាធិបតេយ្យដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សតិន្ទ្រិយស្ស វសេន អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កាមច្ឆន្ទំ បជហតោ នេក្ខម្មវសេន អវិក្ខេបាធិបតេយ្យដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. កាមច្ឆន្ទំ បជហតោ នេក្ខម្មវសេន ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ.

ព្យាបាទំ បជហតោ អព្យាបាទវសេន…បេ… ថិនមិទ្ធំ បជហតោ អាលោកសញ្ញាវសេន…បេ… សព្ពកិលេសេ បជហតោ អរហត្តមគ្គវសេន អធិមោក្ខាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ…បេ… សព្ពកិលេសេ បជហតោ អរហត្តមគ្គវសេន ទស្សនាធិបតេយ្យដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. ឯវំ អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ខ. អាទិវិសោធនដ្ឋនិទ្ទេសោ

២០០. កថំ អាទិវិសោធនដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ, អស្សទ្ធិយសំវរដ្ឋេន [អស្សទ្ធិយំ សំវរដ្ឋេន (ស្យា. ក.) ឯវមីទិសេសុ បទេសុបិ] សីលវិសុទ្ធិ – សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អាទិវិសោធនា. បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ, កោសជ្ជសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – វីរិយិន្ទ្រិយស្ស អាទិវិសោធនា. ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ, បមាទសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – សតិន្ទ្រិយស្ស អាទិវិសោធនា. អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ, ឧទ្ធច្ចសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – សមាធិន្ទ្រិយស្ស អាទិវិសោធនា. ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ, អវិជ្ជាសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អាទិវិសោធនា. នេក្ខម្មេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, កាមច្ឆន្ទសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទិវិសោធនា. អព្យាបាទេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, ព្យាបាទសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទិវិសោធនា…បេ… អរហត្តមគ្គេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, សព្ពកិលេសសំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ – បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ អាទិវិសោធនា. ឯវំ អាទិវិសោធនដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

គ. អធិមត្តដ្ឋនិទ្ទេសោ

២០១. កថំ អធិមត្តដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ភាវនាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ – ឆន្ទវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ឆន្ទវសេន បាមោជ្ជំ ឧប្បជ្ជតិ – បាមោជ្ជវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បាមោជ្ជវសេន បីតិ ឧប្បជ្ជតិ – បីតិវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បីតិវសេន បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ – បស្សទ្ធិវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បស្សទ្ធិវសេន សុខំ ឧប្បជ្ជតិ – សុខវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សុខវសេន ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ – ឱភាសវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ឱភាសវសេន សំវេគោ ឧប្បជ្ជតិ – សំវេគវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សំវេជេត្វា ចិត្តំ សមាទហតិ – សមាធិវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. តថា សមាហិតំ ចិត្តំ សាធុកំ បគ្គណ្ហាតិ – បគ្គហវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. តថាបគ្គហិតំ ចិត្តំ សាធុកំ អជ្ឈុបេក្ខតិ – ឧបេក្ខាវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ឧបេក្ខាវសេន នានត្តកិលេសេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ – វិមោក្ខវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. វិមុត្តត្តា តេ ធម្មា ឯករសា ហោន្តិ – ឯករសដ្ឋេន ភាវនាវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ភាវិតត្តា តតោ បណីតតរេ វិវដ្ដន្តិ – វិវដ្ដនាវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. វិវដ្ដិតត្តា តតោ វោសជ្ជតិ [វោស្សជ្ជតិ (ស្យា. ក.)] – វោសគ្គវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. វោសជ្ជិតត្តា តតោ និរុជ្ឈន្តិ – និរោធវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. និរោធវសេន ទ្វេ វោសគ្គា – បរិច្ចាគវោសគ្គោ ច, បក្ខន្ទនវោសគ្គោ ច. កិលេសេ ច ខន្ធេ ច បរិច្ចជតីតិ – បរិច្ចាគវោសគ្គោ. និរោធនិព្ពានធាតុយា ចិត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – បក្ខន្ទនវោសគ្គោ. និរោធវសេន ឥមេ ទ្វេ វោសគ្គា.

អស្សទ្ធិយស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… អស្សទ្ធិយបរិឡាហស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… ទិដ្ឋេកដ្ឋានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… ឱឡារិកានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… អនុសហគតានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… សព្ពកិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ – ឆន្ទវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ…បេ… វីរិយិន្ទ្រិយស្ស ភាវនាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… កោសជ្ជស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… កោសជ្ជបរិឡាហស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… ទិដ្ឋេកដ្ឋានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… សព្ពកិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… សតិន្ទ្រិយស្ស ភាវនាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… បមាទស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… បមាទបរិឡាហស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… សព្ពកិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… សមាធិន្ទ្រិយស្ស ភាវនាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… ឧទ្ធច្ចស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ ឧទ្ធច្ចបរិឡាហស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… សព្ពកិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស ភាវនាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ…បេ… អវិជ្ជាយ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… អវិជ្ជាបរិឡាហស្ស បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… ទិដ្ឋេកដ្ឋានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… ឱឡារិកានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… អនុសហគតានំ កិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ… សព្ពកិលេសានំ បហានាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ – ឆន្ទវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ឆន្ទវសេន បាមោជ្ជំ ឧប្បជ្ជតិ – បាមោជ្ជវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បាមោជ្ជវសេន បីតិ ឧប្បជ្ជតិ – បីតិវសេន បញ្ញា វសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បីតិវសេន បស្សទ្ធិ ឧប្បជ្ជតិ – បស្សទ្ធិវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បស្សទ្ធិវសេន សុខំ ឧប្បជ្ជតិ – សុខវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សុខវសេន ឱភាសោ ឧប្បជ្ជតិ – ឱភាសវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ឱភាសវសេន សំវេគោ ឧប្បជ្ជតិ – សំវេគវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សំវេជេត្វា ចិត្តំ សមាទហតិ – សមាធិវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. តថាសមាហិតំ ចិត្តំ សាធុកំ បគ្គណ្ហាតិ – បគ្គហវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. តថាបគ្គហិតំ ចិត្តំ សាធុកំ អជ្ឈុបេក្ខតិ – ឧបេក្ខាវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ឧបេក្ខាវសេន នានត្តកិលេសេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ – វិមោក្ខវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. វិមុត្តត្តា តេ ធម្មា ឯករសា ហោន្តិ – ភាវនាវសេន [ឯករសដ្ឋេន ភាវនាវសេន (ស្យា. ក.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពោ] បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. ភាវិតត្តា តតោ បណីតតរេ វិវដ្ដន្តិ – វិវដ្ដនាវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. វិវដ្ដិតត្តា តតោ វោសជ្ជតិ – វោសគ្គវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. វោសជ្ជិតត្តា តតោ និរុជ្ឈន្តិ – និរោធវសេន បញ្ញាវសេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. និរោធវសេន ទ្វេ វោសគ្គា – បរិច្ចាគវោសគ្គោ ច, បក្ខន្ទនវោសគ្គោ ច. កិលេសេ ច ខន្ធេ ច បរិច្ចជតីតិ – បរិច្ចាគវោសគ្គោ. និរោធនិព្ពានធាតុយា ចិត្តំ បក្ខន្ទតីតិ – បក្ខន្ទនវោសគ្គោ. និរោធវសេន ឥមេ ទ្វេ វោសគ្គា. ឯវំ អធិមត្តដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ទុតិយភាណវារោ.

ឃ. អធិដ្ឋានដ្ឋនិទ្ទេសោ

២០២. កថំ អធិដ្ឋានដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស ភាវនាយ ឆន្ទោ ឧប្បជ្ជតិ – ឆន្ទវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិដ្ឋាតិ. ឆន្ទវសេន បាមោជ្ជំ ឧប្បជ្ជតិ – បាមោជ្ជវសេន សទ្ធាវសេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិដ្ឋាតិ…បេ… ឯវំ អធិដ្ឋានដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ង. បរិយាទានដ្ឋនិទ្ទេសោ

កថំ បរិយាទានដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ អស្សទ្ធិយំ បរិយាទិយតិ, អស្សទ្ធិយបរិឡាហំ បរិយាទិយតិ. បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ កោសជ្ជំ បរិយាទិយតិ, កោសជ្ជបរិឡាហំ បរិយាទិយតិ. ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ បមាទំ បរិយាទិយតិ, បមាទបរិឡាហំ បរិយាទិយតិ. អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ ឧទ្ធច្ចំ បរិយាទិយតិ, ឧទ្ធច្ចបរិឡាហំ បរិយាទិយតិ. ទស្សនដ្ឋេន បញ្ញិន្ទ្រិយំ អវិជ្ជំ បរិយាទិយតិ, អវិជ្ជាបរិឡាហំ បរិយាទិយតិ. នេក្ខម្មេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ កាមច្ឆន្ទំ បរិយាទិយន្តិ. អព្យាបាទេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ព្យាបាទំ បរិយាទិយន្តិ. អាលោកសញ្ញាយ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ថិនមិទ្ធំ បរិយាទិយន្តិ. អវិក្ខេបេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ឧទ្ធច្ចំ បរិយាទិយន្តិ…បេ… អរហត្តមគ្គេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សព្ពកិលេសេ បរិយាទិយន្តិ. ឯវំ បរិយាទានដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

ច. បតិដ្ឋាបកដ្ឋនិទ្ទេសោ

២០៣. កថំ បតិដ្ឋាបកដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ? សទ្ធោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមោក្ខេ បតិដ្ឋាបេតិ, សទ្ធស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមោក្ខេ បតិដ្ឋាបេតិ. វីរិយវា វីរិយិន្ទ្រិយំ បគ្គហេ បតិដ្ឋាបេតិ, វីរិយវតោ វីរិយិន្ទ្រិយំ បគ្គហេ បតិដ្ឋាបេតិ. សតិមា សតិន្ទ្រិយំ ឧបដ្ឋានេ បតិដ្ឋាបេតិ, សតិមតោ សតិន្ទ្រិយំ ឧបដ្ឋានេ បតិដ្ឋាបេតិ. សមាហិតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អវិក្ខេបេ បតិដ្ឋាបេតិ, សមាហិតស្ស សមាធិន្ទ្រិយំ អវិក្ខេបេ បតិដ្ឋាបេតិ. បញ្ញវា បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទស្សនេ បតិដ្ឋាបេតិ, បញ្ញវតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទស្សនេ បតិដ្ឋាបេតិ. យោគាវចរោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ នេក្ខម្មេ បតិដ្ឋាបេតិ, យោគាវចរស្ស បញ្ចិន្ទ្រិយានិ នេក្ខម្មេ បតិដ្ឋាបេន្តិ. យោគាវចរោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អព្យាបាទេ បតិដ្ឋាបេតិ, យោគាវចរស្ស បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អព្យាបាទេ បតិដ្ឋាបេន្តិ. យោគាវចរោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាលោកសញ្ញាយ បតិដ្ឋាបេតិ, យោគាវចរស្ស បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អាលោកសញ្ញាយ បតិដ្ឋាបេន្តិ. យោគាវចរោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អវិក្ខេបេ បតិដ្ឋាបេតិ, យោគាវចរស្ស បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អវិក្ខេបេ បតិដ្ឋាបេន្តិ…បេ… យោគាវចរោ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អរហត្តមគ្គេ បតិដ្ឋាបេតិ, យោគាវចរស្ស បញ្ចិន្ទ្រិយានិ អរហត្តមគ្គេ បតិដ្ឋាបេន្តិ. ឯវំ បតិដ្ឋាបកដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ ទដ្ឋព្ពានិ.

សុត្តន្តនិទ្ទេសោ ចតុត្ថោ.

៥. ឥន្ទ្រិយសមោធានំ

២០៤. បុថុជ្ជនោ សមាធិំ ភាវេន្តោ កតិហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? សេក្ខោ សមាធិំ ភាវេន្តោ កតិហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? វីតរាគោ សមាធិំ ភាវេន្តោ កតិហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? បុថុជ្ជនោ សមាធិំ ភាវេន្តោ សត្តហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. សេក្ខោ សមាធិំ ភាវេន្តោ អដ្ឋហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. វីតរាគោ សមាធិំ ភាវេន្តោ ទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

បុថុជ្ជនោ សមាធិំ ភាវេន្តោ កតមេហិ សត្តហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? អាវជ្ជិតត្តា អារម្មណូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សមថនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, បគ្គហនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អវិក្ខេបូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឱភាសូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សម្បហំសនូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឧបេក្ខូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ – បុថុជ្ជនោ សមាធិំ ភាវេន្តោ ឥមេហិ សត្តហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

សេក្ខោ សមាធិំ ភាវេន្តោ កតមេហិ អដ្ឋហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? អាវជ្ជិតត្តា អារម្មណូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សមថនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, បគ្គហនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អវិក្ខេបូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឱភាសូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សម្បហំសនូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឧបេក្ខូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឯកត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ – សេក្ខោ សមាធិំ ភាវេន្តោ ឥមេហិ អដ្ឋហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

វីតរាគោ សមាធិំ ភាវេន្តោ កតមេហិ ទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? អាវជ្ជិតត្តា អារម្មណូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ…បេ… ឯកត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ញាណូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, វិមុត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ – វីតរាគោ សមាធិំ ភាវេន្តោ ឥមេហិ ទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

២០៥. បុថុជ្ជនោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ កតិហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, កតិហាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? សេក្ខោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ កតិហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, កតិហាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? វីតរាគោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ កតិហាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, កតិហាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ?

បុថុជ្ជនោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ នវហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, នវហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. សេក្ខោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ ទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ទសហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. វីតរាគោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ ទ្វាទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ទ្វាទសហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

បុថុជ្ជនោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ កតមេហិ នវហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, កតមេហិ នវហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, និច្ចតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សុខតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. អនត្តតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អត្តតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. ខយតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឃនតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. វយតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អាយូហនានុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. វិបរិណាមូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ធុវតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. អនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, និមិត្តានុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. អប្បណិហិតូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, បណិធិអនុបដ្ឋានកុសលោ [បណិធានុបដ្ឋានកុសលោ (ស្យា.)] ហោតិ. សុញ្ញតូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អភិនិវេសានុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ – បុថុជ្ជនោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ ឥមេហិ នវហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឥមេហិ នវហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

២០៦. សេក្ខោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ កតមេហិ ទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, កតមេហិ ទសហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, និច្ចតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ…បេ… សុញ្ញតូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អភិនិវេសានូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. ញាណូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អញាណអនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ – សេក្ខោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ ឥមេហិ ទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឥមេហិ ទសហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

វីតរាគោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ កតមេហិ ទ្វាទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, កតមេហិ ទ្វាទសហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ? អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, និច្ចតោ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ…បេ… ញាណូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, អញាណានុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. វិសញ្ញោគូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សញ្ញោគានុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ. និរោធូបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, សង្ខារានុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ – វីតរាគោ វិបស្សនំ ភាវេន្តោ ឥមេហិ ទ្វាទសហិ អាការេហិ ឧបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ, ឥមេហិ ទ្វាទសហិ អាការេហិ អនុបដ្ឋានកុសលោ ហោតិ.

អាវជ្ជិតត្តា អារម្មណូបដ្ឋានកុសលវសេន ឥន្ទ្រិយានិ សមោធានេតិ, គោចរញ្ច បជានាតិ, សមត្ថញ្ច បដិវិជ្ឈតិ…បេ… ធម្មេ សមោធានេតិ, គោចរញ្ច បជានាតិ, សមត្ថញ្ច បដិវិជ្ឈតិ. ឥន្ទ្រិយានិ សមោធានេតីតិ កថំ ឥន្ទ្រិយានិ សមោធានេតិ? អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ សមោធានេតិ…បេ… សមថនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលវសេន, បគ្គហនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលវសេន, អវិក្ខេបូបដ្ឋានកុសលវសេន, ឱភាសូបដ្ឋានកុសលវសេន, សម្បហំសនូបដ្ឋានកុសលវសេន, ឧបេក្ខូបដ្ឋានកុសលវសេន, ឯកត្តូបដ្ឋានកុសលវសេន, ញាណូបដ្ឋានកុសលវសេន, វិមុត្តូបដ្ឋានកុសលវសេន.

អនិច្ចតោ ឧបដ្ឋានកុសលវសេន, និច្ចតោ អនុបដ្ឋានកុសលវសេន, ទុក្ខតោ ឧបដ្ឋានកុសលវសេន, សុខតោ អនុបដ្ឋានកុសលវសេន, អនត្តតោ ឧបដ្ឋានកុសលវសេន, អត្តតោ អនុបដ្ឋានកុសលវសេន, ខយតោ ឧបដ្ឋានកុសលវសេន, ឃនតោ អនុបដ្ឋានកុសលវសេន, វយតោ ឧបដ្ឋានកុសលវសេន, អាយូហនានុបដ្ឋានកុសលវសេន, វិបរិណាមូបដ្ឋានកុសលវសេន, ធុវតោ អនុបដ្ឋានកុសលវសេន, អនិមិត្តូបដ្ឋានកុសលវសេន, និមិត្តានុបដ្ឋានកុសលវសេន, អប្បណិហិតូបដ្ឋានកុសលវសេន, បណិធិអនុបដ្ឋានកុសលវសេន, សុញ្ញតូបដ្ឋានកុសលវសេន, អភិនិវេសានុបដ្ឋានកុសលវសេន, ញាណូបដ្ឋានកុសលវសេន, អញាណានុបដ្ឋានកុសលវសេន, វិសញ្ញោគូបដ្ឋានកុសលវសេន, សញ្ញោគានុបដ្ឋានកុសលវសេន, និរោធូបដ្ឋានកុសលវសេន, សង្ខារានុបដ្ឋានកុសលវសេន ឥន្ទ្រិយានិ សមោធានេតិ, គោចរញ្ច បជានាតិ, សមត្ថញ្ច បដិវិជ្ឈតិ.

២០៧. ចតុសដ្ឋិយា អាការេហិ តិណ្ណន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ វសីភាវតាបញ្ញា អាសវានំ ខយេ ញាណំ. កតមេសំ តិណ្ណន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ? អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយស្ស, អញ្ញិន្ទ្រិយស្ស, អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយស្ស.

អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ កតិ ឋានានិ គច្ឆតិ? អញ្ញិន្ទ្រិយំ កតិ ឋានានិ គច្ឆតិ? អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ កតិ ឋានានិ គច្ឆតិ? អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ ឯកំ ឋានំ គច្ឆតិ – សោតាបត្តិមគ្គំ. អញ្ញិន្ទ្រិយំ ឆ ឋានានិ គច្ឆតិ – សោតាបត្តិផលំ, សកទាគាមិមគ្គំ, សកទាគាមិផលំ, អនាគាមិមគ្គំ, អនាគាមិផលំ, អរហត្តមគ្គំ. អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ ឯកំ ឋានំ គច្ឆតិ – អរហត្តផលំ.

សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមោក្ខបរិវារំ ហោតិ, វីរិយិន្ទ្រិយំ បគ្គហបរិវារំ ហោតិ, សតិន្ទ្រិយំ ឧបដ្ឋានបរិវារំ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយំ អវិក្ខេបបរិវារំ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទស្សនបរិវារំ ហោតិ, មនិន្ទ្រិយំ វិជាននបរិវារំ ហោតិ, សោមនស្សិន្ទ្រិយំ អភិសន្ទនបរិវារំ ហោតិ, ជីវិតិន្ទ្រិយំ បវត្តសន្តតាធិបតេយ្យបរិវារំ ហោតិ. សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ ជាតា ធម្មា, ឋបេត្វា ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបំ, សព្ពេវ កុសលា ហោន្តិ, សព្ពេវ អនាសវា ហោន្តិ, សព្ពេវ និយ្យានិកា ហោន្តិ, សព្ពេវ អបចយគាមិនោ ហោន្តិ, សព្ពេវ លោកុត្តរា ហោន្តិ, សព្ពេវ និព្ពានារម្មណា ហោន្តិ. សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយស្ស ឥមានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ សហជាតបរិវារា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបរិវារា ហោន្តិ, និស្សយបរិវារា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបរិវារា ហោន្តិ, សហគតា ហោន្តិ, សហជាតា ហោន្តិ, សំសដ្ឋា ហោន្តិ, សម្បយុត្តា ហោន្តិ. តេវ តស្ស អាការា ចេវ ហោន្តិ បរិវារា ច.

សោតាបត្តិផលក្ខណេ…បេ… អរហត្តផលក្ខណេ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមោក្ខបរិវារំ ហោតិ…បេ… ជីវិតិន្ទ្រិយំ បវត្តសន្តតាធិបតេយ្យបរិវារំ ហោតិ. អរហត្តផលក្ខណេ ជាតា ធម្មា សព្ពេវ អព្យាកតា ហោន្តិ, ឋបេត្វា ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបំ សព្ពេវ អនាសវា ហោន្តិ, សព្ពេវ លោកុត្តរា ហោន្តិ, សព្ពេវ និព្ពានារម្មណា ហោន្តិ. អរហត្តផលក្ខណេ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយស្ស ឥមានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានិ សហជាតបរិវារា ហោន្តិ. តេវ តស្ស អាការា ចេវ ហោន្តិ បរិវារា ច. ឥតិ ឥមានិ អដ្ឋ អដ្ឋកានិ ចតុសដ្ឋិ ហោន្តិ.

អាសវាតិ កតមេ តេ អាសវា? កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ. កត្ថេតេ អាសវា ខីយន្តិ [ខិយ្យន្តិ (ក.)]? សោតាបត្តិមគ្គេន អនវសេសោ ទិដ្ឋាសវោ ខីយតិ. អបាយគមនីយោ កាមាសវោ ខីយតិ, អបាយគមនីយោ ភវាសវោ ខីយតិ, អបាយគមនីយោ អវិជ្ជាសវោ ខីយតិ. ឯត្ថេតេ អាសវា ខីយន្តិ. សកទាគាមិមគ្គេន ឱឡារិកោ កាមាសវោ ខីយតិ, តទេកដ្ឋោ ភវាសវោ ខីយតិ, តទេកដ្ឋោ អវិជ្ជាសវោ ខីយតិ. ឯត្ថេតេ អាសវា ខីយន្តិ. អនាគាមិមគ្គេន អនវសេសោ កាមាសវោ ខីយតិ, តទេកដ្ឋោ ភវាសវោ ខីយតិ, តទេកដ្ឋោ អវិជ្ជាសវោ ខីយតិ. ឯត្ថេតេ អាសវា ខីយន្តិ. អរហត្តមគ្គេន អនវសេសោ ភវាសវោ ខីយតិ, អនវសេសោ អវិជ្ជាសវោ ខីយតិ. ឯត្ថេតេ អាសវា ខីយន្តិ.

២០៨. ន តស្ស អទ្ទិដ្ឋមិធត្ថិ កិញ្ចិ, អថោ អវិញ្ញាតមជានិតព្ពំ;

សព្ពំ អភិញ្ញាសិ យទត្ថិ នេយ្យំ, តថាគតោ តេន សមន្តចក្ខូតិ.

សមន្តចក្ខូតិ កេនដ្ឋេន សមន្តចក្ខុ? ចុទ្ទស ពុទ្ធញាណានិ – ទុក្ខេ ញាណំ ពុទ្ធញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ ពុទ្ធញាណំ…បេ… សព្ពញ្ញុតញាណំ ពុទ្ធញាណំ, អនាវរណញាណំ ពុទ្ធញាណំ. ឥមានិ ចុទ្ទស ពុទ្ធញាណានិ. ឥមេសំ ចុទ្ទសន្នំ ពុទ្ធញាណានំ អដ្ឋ ញាណានិ សាវកសាធារណានិ, ឆ ញាណានិ អសាធារណានិ សាវកេហិ.

យាវតា ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ ញាតោ, អញ្ញាតោ ទុក្ខដ្ឋោ នត្ថីតិ – សមន្តចក្ខុ. យំ សមន្តចក្ខុ តំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ. យាវតា ទុក្ខស្ស ទុក្ខដ្ឋោ ទិដ្ឋោ វិទិតោ សច្ឆិកតោ ផស្សិតោ បញ្ញាយ; អផស្សិតោ បញ្ញាយ ទុក្ខដ្ឋោ នត្ថីតិ – សមន្តចក្ខុ. យំ សមន្តចក្ខុ តំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ. យាវតា សមុទយស្ស សមុទយដ្ឋោ…បេ… យាវតា និរោធស្ស និរោធដ្ឋោ… យាវតា មគ្គស្ស មគ្គដ្ឋោ… យាវតា អត្ថបដិសម្ភិទាយ អត្ថបដិសម្ភិទដ្ឋោ… យាវតា ធម្មបដិសម្ភិទាយ ធម្មបដិសម្ភិទដ្ឋោ… យាវតា និរុត្តិបដិសម្ភិទាយ និរុត្តិបដិសម្ភិទដ្ឋោ… យាវតា បដិភានបដិសម្ភិទាយ បដិភានបដិសម្ភិទដ្ឋោ… យាវតា ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តេ ញាណំ… យាវតា សត្តានំ អាសយានុសយេ ញាណំ… យាវតា យមកបាដិហីរេ ញាណំ… យាវតា មហាករុណាសមាបត្តិយា ញាណំ… យាវតា សទេវកស្ស លោកស្ស សមារកស្ស សព្រហ្មកស្ស សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តំ ញាតំ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយ. អផស្សិតំ បញ្ញាយ នត្ថីតិ – សមន្តចក្ខុ. យំ សមន្តចក្ខុ តំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អធិមោក្ខដ្ឋេន សទ្ធិន្ទ្រិយំ, បគ្គហដ្ឋេន វីរិយិន្ទ្រិយំ, ឧបដ្ឋានដ្ឋេន សតិន្ទ្រិយំ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិន្ទ្រិយំ.

សទ្ទហន្តោ បគ្គណ្ហាតិ, បគ្គណ្ហន្តោ សទ្ទហតិ. សទ្ទហន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ សទ្ទហតិ. សទ្ទហន្តោ សមាទហតិ, សមាទហន្តោ សទ្ទហតិ. សទ្ទហន្តោ បជានាតិ, បជានន្តោ សទ្ទហតិ. បគ្គណ្ហន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ បគ្គណ្ហាតិ. បគ្គណ្ហន្តោ សមាទហតិ, សមាទហន្តោ បគ្គណ្ហាតិ. បគ្គណ្ហន្តោ បជានាតិ, បជានន្តោ បគ្គណ្ហាតិ. បគ្គណ្ហន្តោ សទ្ទហតិ, សទ្ទហន្តោ បគ្គណ្ហាតិ. ឧបដ្ឋាបេន្តោ សមាទហតិ, សមាទហន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ. ឧបដ្ឋាបេន្តោ បជានាតិ, បជានន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ. ឧបដ្ឋាបេន្តោ សទ្ទហតិ, សទ្ទហន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ. ឧបដ្ឋាបេន្តោ បគ្គណ្ហាតិ, បគ្គណ្ហន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ. សមាទហន្តោ បជានាតិ, បជានន្តោ សមាទហតិ. សមាទហន្តោ សទ្ទហតិ, សទ្ទហន្តោ សមាទហតិ. សមាទហន្តោ បគ្គណ្ហាតិ, បគ្គណ្ហន្តោ សមាទហតិ. សមាទហន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ សមាទហតិ. បជានន្តោ សទ្ទហតិ, សទ្ទហន្តោ បជានាតិ. បជានន្តោ បគ្គណ្ហាតិ, បគ្គណ្ហន្តោ បជានាតិ. បជានន្តោ ឧបដ្ឋាបេតិ, ឧបដ្ឋាបេន្តោ បជានាតិ. បជានន្តោ សមាទហតិ, សមាទហន្តោ បជានាតិ.

សទ្ទហិតត្តា បគ្គហិតំ, បគ្គហិតត្តា សទ្ទហិតំ. សទ្ទហិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ, ឧបដ្ឋាបិតត្តា សទ្ទហិតំ. សទ្ទហិតត្តា សមាទហិតំ, សមាទហិតត្តា សទ្ទហិតំ. សទ្ទហិតត្តា បជានិតំ, បជានិតត្តា សទ្ទហិតំ. បគ្គហិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ, ឧបដ្ឋាបិតត្តា បគ្គហិតំ. បគ្គហិតត្តា សមាទហិតំ, សមាទហិតត្តា បគ្គហិតំ. បគ្គហិតត្តា បជានិតំ បជានិតត្តា បគ្គហិតំ. បគ្គហិតត្តា សទ្ទហិតំ, សទ្ទហិតត្តា បគ្គហិតំ. ឧបដ្ឋាបិតត្តា សមាទហិតំ, សមាទហិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ. ឧបដ្ឋាបិតត្តា បជានិតំ, បជានិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ. ឧបដ្ឋាបិតត្តា សទ្ទហិតំ, សទ្ទហិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ. ឧបដ្ឋាបិតត្តា បគ្គហិតំ, បគ្គហិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ. សមាទហិតត្តា បជានិតំ, បជានិតត្តា សមាទហិតំ. សមាទហិតត្តា សទ្ទហិតំ, សទ្ទហិតត្តា សមាទហិតំ. សមាទហិតត្តា បគ្គហិតំ, បគ្គហិតត្តា សមាទហិតំ. សមាទហិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ, ឧបដ្ឋាបិតត្តា សមាទហិតំ. បជានិតត្តា សទ្ទហិតំ, សទ្ទហិតត្តា បជានិតំ. បជានិតត្តា បគ្គហិតំ, បគ្គហិតត្តា បជានិតំ. បជានិតត្តា ឧបដ្ឋាបិតំ, ឧបដ្ឋាបិតត្តា បជានិតំ. បជានិតត្តា សមាទហិតំ, សមាទហិតត្តា បជានិតំ.

យំ ពុទ្ធចក្ខុ តំ ពុទ្ធញាណំ, យំ ពុទ្ធញាណំ តំ ពុទ្ធចក្ខុ, យេន ចក្ខុនា តថាគតោ សត្តេ បស្សតិ អប្បរជក្ខេ មហារជក្ខេ តិក្ខិន្ទ្រិយេ មុទិន្ទ្រិយេ ស្វាការេ ទ្វាការេ សុវិញ្ញាបយេ ទុវិញ្ញាបយេ អប្បេកច្ចេ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោ [បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនេ (ស្យា. ក.)], អប្បេកច្ចេ នបរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោ.

អប្បរជក្ខេ មហារជក្ខេតិ សទ្ធោ បុគ្គលោ អប្បរជក្ខោ, អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ មហារជក្ខោ. អារទ្ធវីរិយោ បុគ្គលោ អប្បរជក្ខោ, កុសីតោ បុគ្គលោ មហារជក្ខោ. ឧបដ្ឋិតស្សតិ បុគ្គលោ អប្បរជក្ខោ, មុដ្ឋស្សតិ បុគ្គលោ មហារជក្ខោ. សមាហិតោ បុគ្គលោ អប្បរជក្ខោ, អសមាហិតោ បុគ្គលោ មហារជក្ខោ. បញ្ញវា បុគ្គលោ អប្បរជក្ខោ, ទុប្បញ្ញោ បុគ្គលោ មហារជក្ខោ.

តិក្ខិន្ទ្រិយេ មុទិន្ទ្រិយេតិ សទ្ធោ បុគ្គលោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ, អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ មុទិន្ទ្រិយោ…បេ… បញ្ញវា បុគ្គលោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ, ទុប្បញ្ញោ បុគ្គលោ មុទិន្ទ្រិយោ. ស្វាការេ ទ្វាការេតិ សទ្ធោ បុគ្គលោ ស្វាការោ, អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ ទ្វាការោ…បេ… បញ្ញវា បុគ្គលោ ស្វាការោ, ទុប្បញ្ញោ បុគ្គលោ ទ្វាការោ. សុវិញ្ញាបយេ ទុវិញ្ញាបយេតិ សទ្ធោ បុគ្គលោ សុវិញ្ញាបយោ, អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ ទុវិញ្ញាបយោ…បេ… បញ្ញវា បុគ្គលោ សុវិញ្ញាបយោ, ទុប្បញ្ញោ បុគ្គលោ ទុវិញ្ញាបយោ.

អប្បេកច្ចេ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោ, អប្បេកច្ចេ នបរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោតិ សទ្ធោ បុគ្គលោ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី, អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ នបរលោកវជ្ជភយទស្សាវី. អារទ្ធវីរិយោ បុគ្គលោ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី, កុសីតោ បុគ្គលោ នបរលោកវជ្ជភយទស្សាវី…បេ… បញ្ញវា បុគ្គលោ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី, ទុប្បញ្ញោ បុគ្គលោ នបរលោកវជ្ជភយទស្សាវី.

លោកោតិ ខន្ធលោកោ ធាតុលោកោ អាយតនលោកោ វិបត្តិភវលោកោ វិបត្តិសម្ភវលោកោ សម្បត្តិភវលោកោ សម្បត្តិសម្ភវលោកោ.

ឯកោ លោកោ – សព្ពេ សត្តា អាហារដ្ឋិតិកា. ទ្វេ លោកា – នាមញ្ច រូបញ្ច. តយោ លោកា – តិស្សោ វេទនា. ចត្តារោ លោកា – ចត្តារោ អាហារា. បញ្ច លោកា – បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា. ឆ លោកា – ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ. សត្ត លោកា – សត្ត វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ. អដ្ឋ លោកា – អដ្ឋ លោកធម្មា. នវ លោកា – នវ សត្តាវាសា. ទស លោកា – ទសាយតនានិ. ទ្វាទស លោកា – ទ្វាទសាយតនានិ. អដ្ឋារស លោកា – អដ្ឋារស ធាតុយោ.

វជ្ជន្តិ សព្ពេ កិលេសា វជ្ជា, សព្ពេ ទុច្ចរិតា វជ្ជា, សព្ពេ អភិសង្ខារា វជ្ជា, សព្ពេ ភវគាមិកម្មា វជ្ជា. ឥតិ ឥមស្មិញ្ច លោកេ ឥមស្មិញ្ច វជ្ជេ តិព្ពា ភយសញ្ញា បច្ចុបដ្ឋិតា ហោន្តិ, សេយ្យថាបិ ឧក្ខិត្តាសិកេ វធកេ. ឥមេហិ បញ្ញាសាយ អាការេហិ ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ជានាតិ បស្សតិ អញ្ញាតិ បដិវិជ្ឈតីតិ.

ឥន្ទ្រិយសមោធានោ បញ្ចមោ.

តតិយភាណវារោ.

ឥន្ទ្រិយកថា និដ្ឋិតា.