៥. វិមោក្ខកថា

១. ឧទ្ទេសោ

២០៩. បុរិមនិទានំ. ‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, វិមោក្ខា. កតមេ តយោ? សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ, អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ, អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ វិមោក្ខា.

‘‘អបិ ច, អដ្ឋសដ្ឋិ វិមោក្ខា – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ, អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ, អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ; អជ្ឈត្តវុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ, ពហិទ្ធាវុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ, ទុភតោ វុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ; អជ្ឈត្តវុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា, ពហិទ្ធាវុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា, ទុភតោ វុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា; អជ្ឈត្តវុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា, ពហិទ្ធាវុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា, ទុភតោ វុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា; អជ្ឈត្តវុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី [អជ្ឈត្តវុដ្ឋានា បដិប្បស្សទ្ធី (ស្យា.)] ចត្តារោ វិមោក្ខា, ពហិទ្ធាវុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា, ទុភតោ វុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា; រូបី រូបានិ បស្សតីតិ វិមោក្ខោ, អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតីតិ វិមោក្ខោ, សុភំ តេវ អធិមុត្តោ ហោតីតិ វិមោក្ខោ; អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ; នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ, សញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ វិមោក្ខោ; សមយវិមោក្ខោ, អសមយវិមោក្ខោ; សាមយិកោ វិមោក្ខោ, អសាមយិកោ វិមោក្ខោ; កុប្បោ វិមោក្ខោ, អកុប្បោ វិមោក្ខោ; លោកិយោ វិមោក្ខោ, លោកុត្តរោ វិមោក្ខោ; សាសវោ វិមោក្ខោ, អនាសវោ វិមោក្ខោ; សាមិសោ វិមោក្ខោ, និរាមិសោ វិមោក្ខោ; និរាមិសានិរាមិសតរោ វិមោក្ខោ, បណិហិតោ វិមោក្ខោ, អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ, បណិហិតប្បដិប្បស្សទ្ធិ វិមោក្ខោ; សញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ, វិសញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ; ឯកត្តវិមោក្ខោ, នានត្តវិមោក្ខោ, សញ្ញាវិមោក្ខោ, ញាណវិមោក្ខោ; សីតិសិយាវិមោក្ខោ [សីតីសិយាវិមោក្ខោ (សី. អដ្ឋ.)], ឈានវិមោក្ខោ, អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ’’.

២. និទ្ទេសោ

២១០. កតមោ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘‘សុញ្ញមិទំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា’’តិ. សោ តត្ថ អភិនិវេសំ ន ករោតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. អយំ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘‘សុញ្ញមិទំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា’’តិ. សោ តត្ថ និមិត្តំ ន ករោតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. អយំ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ អរញ្ញគតោ វា រុក្ខមូលគតោ វា សុញ្ញាគារគតោ វា ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ – ‘‘សុញ្ញមិទំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា’’តិ. សោ តត្ថ បណិធិំ ន ករោតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. អយំ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ឈានានិ – អយំ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ. កតមោ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ? ចតស្សោ អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ. កតមោ ទុភតោ វុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ អរិយមគ្គា – អយំ ទុភតោ វុដ្ឋានោ វិមោក្ខោ.

កតមេ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា? បឋមំ ឈានំ នីវរណេហិ វុដ្ឋាតិ. ទុតិយំ ឈានំ វិតក្កវិចារេហិ វុដ្ឋាតិ. តតិយំ ឈានំ បីតិយា វុដ្ឋាតិ. ចតុត្ថំ ឈានំ សុខទុក្ខេហិ វុដ្ឋាតិ. ឥមេ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា? អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិ រូបសញ្ញាយ បដិឃសញ្ញាយ នានត្តសញ្ញាយ វុដ្ឋាតិ. វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ អាកាសានញ្ចាយតនសញ្ញាយ វុដ្ឋាតិ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញាយ វុដ្ឋាតិ. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសញ្ញាយ វុដ្ឋាតិ. ឥមេ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ ទុភតោ វុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា? សោតាបត្តិមគ្គោ សក្កាយទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាសីលព្ពតបរាមាសា ទិដ្ឋានុសយា វិចិកិច្ឆានុសយា វុដ្ឋាតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វុដ្ឋាតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វុដ្ឋាតិ. សកទាគាមិមគ្គោ ឱឡារិកា កាមរាគសញ្ញោជនា បដិឃសញ្ញោជនា ឱឡារិកា កាមរាគានុសយា បដិឃានុសយា វុដ្ឋាតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វុដ្ឋាតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វុដ្ឋាតិ. អនាគាមិមគ្គោ អនុសហគតា កាមរាគសញ្ញោជនា បដិឃសញ្ញោជនា អនុសហគតា កាមរាគានុសយា បដិឃានុសយា វុដ្ឋាតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វុដ្ឋាតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វុដ្ឋាតិ. អរហត្តមគ្គោ រូបរាគា អរូបរាគា មានា ឧទ្ធច្ចា អវិជ្ជាយ មានានុសយា ភវរាគានុសយា អវិជ្ជានុសយា វុដ្ឋាតិ, តទនុវត្តកកិលេសេហិ ច ខន្ធេហិ ច វុដ្ឋាតិ, ពហិទ្ធា ច សព្ពនិមិត្តេហិ វុដ្ឋាតិ. ឥមេ ទុភតោ វុដ្ឋានា ចត្តារោ វិមោក្ខា.

២១១. កតមេ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា? បឋមំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ ច សុខញ្ច ចិត្តេកគ្គតា ច, ទុតិយំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… តតិយំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… ចតុត្ថំ ឈានំ បដិលាភត្ថាយ វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ ច សុខញ្ច ចិត្តេកគ្គតា ច – ឥមេ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា? អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ ច សុខញ្ច ចិត្តេកគ្គតា ច, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ …បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ បដិលាភត្ថាយ វិតក្កោ ច វិចារោ ច បីតិ ច សុខញ្ច ចិត្តេកគ្គតា ច – ឥមេ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ ទុភតោ វុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា? សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ អនិច្ចានុបស្សនា,ទុក្ខានុបស្សនា,អនត្តានុបស្សនា. សកទាគាមិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… អនាគាមិមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ…បេ… អរហត្តមគ្គំ បដិលាភត្ថាយ អនិច្ចានុបស្សនា,ទុក្ខានុបស្សនា,អនត្តានុបស្សនា – ឥមេ ទុភតោ វុដ្ឋានានំ អនុលោមា ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា? បឋមស្ស ឈានស្ស បដិលាភោ វា វិបាកោ វា, ទុតិយស្ស ឈានស្ស…បេ… តតិយស្ស ឈានស្ស…បេ… ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស បដិលាភោ វា វិបាកោ វា – ឥមេ អជ្ឈត្តវុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា? អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា បដិលាភោ វា វិបាកោ វា, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បដិលាភោ វា វិបាកោ វា – ឥមេ ពហិទ្ធាវុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា.

កតមេ ទុភតោ វុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា? សោតាបត្តិមគ្គស្ស សោតាបត្តិផលំ, សកទាគាមិមគ្គស្ស សកទាគាមិផលំ, អនាគាមិមគ្គស្ស អនាគាមិផលំ, អរហត្តមគ្គស្ស អរហត្តផលំ – ឥមេ ទុភតោ វុដ្ឋានបដិប្បស្សទ្ធី ចត្តារោ វិមោក្ខា.

២១២. កថំ រូបី រូបានិ បស្សតីតិ – វិមោក្ខោ? ឥធេកច្ចោ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ នីលនិមិត្តំ មនសិករោតិ, នីលសញ្ញំ បដិលភតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ [សុបធារិតំ (ក.)] ឧបធារេត្វា ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេត្វា ពហិទ្ធា នីលនិមិត្តេ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ, នីលសញ្ញំ បដិលភតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា ឧបធារេត្វា ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេត្វា អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច ឧភយមិទំ រូប’’ន្តិ, រូបសញ្ញី ហោតិ. ឥធេកច្ចោ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ បីតនិមិត្តំ…បេ… លោហិតនិមិត្តំ…បេ… ឱទាតនិមិត្តំ មនសិករោតិ, ឱទាតសញ្ញំ បដិលភតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ ឧបធារេត្វា ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេត្វា ពហិទ្ធា ឱទាតនិមិត្តេ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ, ឱទាតសញ្ញំ បដិលភតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ ឧបធារេត្វា ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេត្វា អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច ឧភយមិទំ រូប’’ន្តិ, រូបសញ្ញី ហោតិ. ឯវំ រូបី រូបានិ បស្សតីតិ – វិមោក្ខោ.

កថំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតីតិ – វិមោក្ខោ? ឥធេកច្ចោ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ នីលនិមិត្តំ ន មនសិករោតិ, នីលសញ្ញំ ន បដិលភតិ; ពហិទ្ធា នីលនិមិត្តេ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ, នីលសញ្ញំ បដិលភតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ ឧបធារេត្វា ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេត្វា អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបំ, ពហិទ្ធា រូបមិទ’’ន្តិ, រូបសញ្ញី ហោតិ. ឥធេកច្ចោ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ បីតនិមិត្តំ…បេ… លោហិតនិមិត្តំ…បេ… ឱទាតនិមិត្តំ ន មនសិករោតិ, ឱទាតសញ្ញំ ន បដិលភតិ; ពហិទ្ធា ឱទាតនិមិត្តេ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ, ឱទាតសញ្ញំ បដិលភតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ ឧបធារេត្វា ស្វាវត្ថិតំ អវត្ថាបេត្វា អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អជ្ឈត្តំ អរូបំ ពហិទ្ធា រូបមិទ’’ន្តិ, រូបសញ្ញី ហោតិ. ឯវំ អជ្ឈត្តំ អរូបសញ្ញី ពហិទ្ធា រូបានិ បស្សតីតិ – វិមោក្ខោ.

កថំ ‘‘សុភ’’ន្តេវ អធិមុត្តោ ហោតីតិ – វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន [អព្យាបជ្ឈេន (ស្យា.)] ផរិត្វា វិហរតិ. មេត្តាយ ភាវិតត្តា សត្តា អប្បដិកូលា ហោន្តិ. ករុណាសហគតេន ចេតសា…បេ… ករុណាយ ភាវិតត្តា សត្តា អប្បដិកូលា ហោន្តិ. មុទិតាសហគតេន ចេតសា…បេ… មុទិតាយ ភាវិតត្តា សត្តា អប្បដិកូលា ហោន្តិ. ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ…បេ… ឧបេក្ខាយ ភាវិតត្តា សត្តា អប្បដិកូលា ហោន្តិ. ឯវំ ‘‘សុភំ’’ តេវ អធិមុត្តោ ហោតីតិ – វិមោក្ខោ.

២១៣. កតមោ អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘‘អនន្តោ អាកាសោ’’តិ អាកាសានញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ.

កតមោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកាសានញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘‘អនន្តំ វិញ្ញាណ’’ន្តិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ.

កតមោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ សព្ពសោ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមតិក្កម្ម ‘‘នត្ថិ កិញ្ចី’’តិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ.

កតមោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ សព្ពសោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ វិមោក្ខោ.

កតមោ សញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ វិមោក្ខោ? ឥធ ភិក្ខុ សព្ពសោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមតិក្កម្ម សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ សញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ វិមោក្ខោ.

កតមោ សមយវិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ សមយវិមោក្ខោ.

កតមោ អសមយវិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ អសមយវិមោក្ខោ.

កតមោ សាមយិកោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ សាមយិកោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អសាមយិកោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ អសាមយិកោ វិមោក្ខោ.

កតមោ កុប្បោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ កុប្បោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អកុប្បោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ អកុប្បោ វិមោក្ខោ.

កតមោ លោកិយោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ លោកិយោ វិមោក្ខោ.

កតមោ លោកុត្តរោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ លោកុត្តរោ វិមោក្ខោ.

កតមោ សាសវោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ សាសវោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អនាសវោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ អនាសវោ វិមោក្ខោ.

កតមោ សាមិសោ វិមោក្ខោ? រូបប្បដិសញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ – អយំ សាមិសោ វិមោក្ខោ.

កតមោ និរាមិសោ វិមោក្ខោ? អរូបប្បដិសញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ – អយំ និរាមិសោ វិមោក្ខោ.

កតមោ និរាមិសា និរាមិសតរោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ និរាមិសានិរាមិសតរោ វិមោក្ខោ.

កតមោ បណិហិតោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ បណិហិតោ វិមោក្ខោ. កតមោ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ.

កតមោ បណិហិតប្បដិប្បស្សទ្ធិ វិមោក្ខោ? បឋមស្ស ឈានស្ស បដិលាភោ វា វិបាកោ វា …បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បដិលាភោ វា វិបាកោ វា – អយំ បណិហិតប្បដិប្បស្សទ្ធិ វិមោក្ខោ.

កតមោ សញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ សញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ.

កតមោ វិសញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ វិសញ្ញុត្តោ វិមោក្ខោ.

កតមោ ឯកត្តវិមោក្ខោ? ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា, ចត្តារិ ច សាមញ្ញផលានិ, និព្ពានញ្ច – អយំ ឯកត្តវិមោក្ខោ.

កតមោ នានត្តវិមោក្ខោ? ចត្តារិ ច ឈានានិ, ចតស្សោ ច អរូបសមាបត្តិយោ – អយំ នានត្តវិមោក្ខោ.

២១៤. កតមោ សញ្ញាវិមោក្ខោ? សិយា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ហោតិ, វត្ថុវសេន បរិយាយេន. កថញ្ច សិយា? អនិច្ចានុបស្សនាញាំ និច្ចតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនាញាំ សុខតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនាញាណំ អត្តតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ នន្ទិយា សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ រាគតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនាញាណំ សមុទយតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ អាទានតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ និមិត្តតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ បណិធិយា សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ…បេ… រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ សញ្ញាយ មុច្ចតីតិ – សញ្ញាវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា, ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សញ្ញាវិមោក្ខា ឯកោ សញ្ញាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន – អយំ សញ្ញាវិមោក្ខោ.

២១៥. កតមោ ញាណវិមោក្ខោ? សិយា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ទស ញាណវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស ញាណវិមោក្ខា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន សិយាតិ. កថញ្ច សិយា? អនិច្ចានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ និច្ចតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ សុខតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ អត្តតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ នន្ទិយា សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ រាគតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ សមុទយតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ អាទានតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ និមិត្តតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនា ថាភូតំ ញាណំ បណិធិយា សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ អភិនិវេសតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ទស ញាណវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស ញាណវិមោក្ខា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ និច្ចតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ…បេ… រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ អភិនិវេសតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ទស ញាណវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស ញាណវិមោក្ខា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

វេទនាយ …បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ និច្ចតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនា យថាភូតំ ញាណំ អភិនិវេសតោ សម្មោហា អញ្ញាណា មុច្ចតីតិ – ញាណវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ទស ញាណវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស ញាណវិមោក្ខា ឯកោ ញាណវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន – អយំ ញាណវិមោក្ខោ.

២១៦. កតមោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ? សិយា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន សិយាតិ. កថញ្ច សិយា? អនិច្ចានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ និច្ចតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ សុខតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ អត្តតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ នន្ទិយា សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ រាគតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ សមុទយតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ អាទានតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ និមិត្តតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ បណិធិយា សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ អភិនិវេសតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ និច្ចតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ…បេ… រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ អភិនិវេសតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ និច្ចតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនា អនុត្តរំ សីតិភាវំ ញាណំ អភិនិវេសតោ សន្តាបបរិឡាហទរថា មុច្ចតីតិ – សីតិសិយាវិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស សីតិសិយាវិមោក្ខា ឯកោ សីតិសិយាវិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន – អយំ សីតិសិយាវិមោក្ខោ.

២១៧. កតមោ ឈានវិមោក្ខោ? នេក្ខម្មំ ឈាយតីតិ [ជាយតីតិ (ស្យា.)] ឈានំ. កាមច្ឆន្ទំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ឈាយន្តោ [ជាយន្តោ (ស្យា.)] មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាយន្តីតិ – ធម្មា. ឈាបេតីតិ – កិលេសេ. ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. អព្យាបាទោ ឈាយតីតិ – ឈានំ. ព្យាបាទំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ឈាយន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាយន្តីតិ – ធម្មា. ឈាបេតីតិ – កិលេសេ. ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. អាលោកសញ្ញា ឈាយតីតិ – ឈានំ. ថិនមិទ្ធំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ…បេ… អវិក្ខេបោ ឈាយតីតិ – ឈានំ. ឧទ្ធច្ចំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ធម្មវវត្ថានំ ឈាយតីតិ – ឈានំ. វិចិកិច្ឆំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ញាណំ ឈាយតីតិ – ឈានំ. អវិជ្ជំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. បាមោជ្ជំ ឈាយតីតិ – ឈានំ. អរតិំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. បឋមំ ឈានំ ឈាយតីតិ – ឈានំ. នីវរណេ ឈាបេតីតិ – ឈានំ…បេ… អរហត្តមគ្គោ ឈាយតីតិ – ឈានំ. សព្ពកិលេសេ ឈាបេតីតិ – ឈានំ. ឈាយន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ. ឈាយន្តីតិ – ធម្មា. ឈាបេតីតិ – កិលេសេ. ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ – អយំ ឈានវិមោក្ខោ.

២១៨. កតមោ អនុបាទា ចិត្តស្ស វិមោក្ខោ? សិយា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន សិយាតិ. កថញ្ច សិយា? អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ សុខតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនាញាណំ អត្តតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ នន្ទិយា ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ រាគតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនាញាណំ សមុទយតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ អាទានតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ និមិត្តតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ បណិធិយា ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ…បេ… រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ ឧបាទានា មុច្ចតីតិ – អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ. ឯវំ សិយា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ហោន្តិ, ទស អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខា ឯកោ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ ហោតិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន.

អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ កតិហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ កតិហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? អនត្តានុបស្សនាញាណំ កតិហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ…បេ… វិរាគានុបស្សនាញាណំ… និរោធានុបស្សនាញាណំ… បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ… អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ… អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ… សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ កតិហុបាទានេហិ មុច្ចតីតិ?

អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. អនត្តានុបស្សនាញាណំ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. និរោធានុបស្សនាញាណំ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ.

អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ កតមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ ឥមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ កតមា ឯកុបាទានា [ឯកូបាទានា (សី. អដ្ឋ.)] មុច្ចតិ? កាមុបាទានា – ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ ឥទំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. [ឥមា ឯកុបាទានា (ស្យា.)] អនត្តានុបស្សនាញាណំ កតមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – អនត្តានុបស្សនាញាណំ ឥមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ កតមា ឯកុបាទានា មុច្ចតិ? កាមុបាទានា – និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ ឥទំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ កតមា ឯកុបាទានា មុច្ចតិ? កាមុបាទានា – វិរាគានុបស្សនាញាណំ ឥទំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. និរោធានុបស្សនាញាណំ កតមេហិ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? កាមុបាទានា, ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – និរោធានុបស្សនាញាណំ ឥមេហិ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ កតមេហិ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? កាមុបាទានា, ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ ឥមេហិ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ កតមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ ឥមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ កតមា ឯកុបាទានា មុច្ចតិ? កាមុបាទានា – អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ ឥទំ ឯកុបាទានា មុច្ចតិ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ កតមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ? ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ ឥមេហិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចតិ.

យញ្ច អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ, យញ្ច អនត្តានុបស្សនាញាណំ, យញ្ច អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ, យញ្ច សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ – ឥមានិ ចត្តារិ ញាណានិ តីហុបាទានេហិ មុច្ចន្តិ – ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា. យញ្ច ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ, យំ ច និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ, យញ្ច វិរាគានុបស្សនាញាណំ, យញ្ច អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ – ឥមានិ ចត្តារិ ញាណានិ ឯកុបាទានា មុច្ចន្តិ – កាមុបាទានា. យញ្ច និរោធានុបស្សនាញាណំ, យញ្ច បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ – ឥមានិ ទ្វេ ញាណានិ ចតូហុបាទានេហិ មុច្ចន្តិ – កាមុបាទានា, ទិដ្ឋុបាទានា, សីលព្ពតុបាទានា, អត្តវាទុបាទានា – អយំ អនុបាទាចិត្តស្ស វិមោក្ខោ.

វិមោក្ខកថាយ បឋមភាណវារោ.

២១៩. តីណិ ខោ បនិមានិ វិមោក្ខមុខានិ លោកនិយ្យានាយ សំវត្តន្តិ. សព្ពសង្ខារេ បរិច្ឆេទបរិវដុមតោ [បរិច្ឆេទបរិវដ្ដុមតោ (ស្យា.)] សមនុបស្សនតាយ អនិមិត្តាយ ច ធាតុយា ចិត្តសម្បក្ខន្ទនតាយ, សព្ពសង្ខារេសុ មនោសមុត្តេជនតាយ អប្បណិហិតាយ ច ធាតុយា ចិត្តសម្បក្ខន្ទនតាយ, សព្ពធម្មេ បរតោ សមនុបស្សនតាយ សុញ្ញតាយ ច ធាតុយា ចិត្តសម្បក្ខន្ទនតាយ – ឥមានិ តីណិ វិមោក្ខមុខានិ លោកនិយ្យានាយ សំវត្តន្តិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កថំ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កថំ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កថំ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ខយតោ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ, ទុក្ខតោ មនសិករោតោ ភយតោ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ, អនត្តតោ មនសិករោតោ សុញ្ញតោ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កិំ ពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កិំ ពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កិំ ពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អធិមោក្ខពហុលោ កតមិន្ទ្រិយំ បដិលភតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ បស្សទ្ធិពហុលោ កតមិន្ទ្រិយំ បដិលភតិ? អនត្តតោ មនសិករោន្តោ វេទពហុលោ កតមិន្ទ្រិយំ បដិលភតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អធិមោក្ខពហុលោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ បដិលភតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ បស្សទ្ធិពហុលោ សមាធិន្ទ្រិយំ បដិលភតិ. អនត្តតោ មនសិករោន្តោ វេទពហុលោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ បដិលភតិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ, ភាវនាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា [តទន្វយានិ (ស្យា.)] ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កោ ភាវេតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ, ភាវនាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កោ ភាវេតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ, ភាវនាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កោ ភាវេតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. ភាវនាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. យោ សម្មាបដិបន្នោ សោ ភាវេតិ; នត្ថិ មិច្ឆាបដិបន្នស្ស ឥន្ទ្រិយភាវនា. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស សមាធិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. ភាវនាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. យោ សម្មាបដិបន្នោ សោ ភាវេតិ; នត្ថិ មិច្ឆាបដិបន្នស្ស ឥន្ទ្រិយភាវនា. អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. ភាវនាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. យោ សម្មាបដិបន្នោ សោ ភាវេតិ; នត្ថិ មិច្ឆាបដិបន្នស្ស ឥន្ទ្រិយភាវនា.

២២០. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ? ភាវនាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ? បដិវេធកាលេ កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ? បដិវេធាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ? កេនដ្ឋេន ភាវនា? កេនដ្ឋេន បដិវេធោ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ? ភាវនាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ? បដិវេធកាលេ កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ? បដិវេធាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ? កេនដ្ឋេន ភាវនា? កេនដ្ឋេន បដិវេធោ? អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ? ភាវនាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ? បដិវេធកាលេ កតមិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ? បដិវេធាយ កតិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ? កេនដ្ឋេន ភាវនា? កេនដ្ឋេន បដិវេធោ?

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស សទ្ធិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. ភាវនាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. បដិវេធកាលេ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. បដិវេធាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. ទស្សនដ្ឋេន បដិវេធោ. ឯវំ បដិវិជ្ឈន្តោបិ ភាវេតិ, ភាវេន្តោបិ បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស សមាធិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. ភាវនាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. បដិវេធកាលេ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. បដិវេធាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. ទស្សនដ្ឋេន បដិវេធោ. ឯវំ បដិវិជ្ឈន្តោបិ ភាវេតិ, ភាវេន្តោបិ បដិវិជ្ឈតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស បញ្ញិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. ភាវនាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. បដិវេធកាលេបិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អាធិបតេយ្យំ ហោតិ. បដិវេធាយ ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. ទស្សនដ្ឋេន បដិវេធោ. ឯវំ បដិវិជ្ឈន្តោបិ ភាវេតិ, ភាវេន្តោបិ បដិវិជ្ឈតិ.

២២១. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កតមិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ? កតមិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ [សទ្ធាធិមុត្តោ (ស្យា.)] ហោតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កតមិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ? កតមិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី [កាយសក្ខិ (ស្យា. ក.) អភិ. បុ. ប. ៩៥ បស្សិតព្ពា] ហោតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កតមិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ? កតមិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ?

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ.

សទ្ទហន្តោ វិមុត្តោតិ – សទ្ធាវិមុត្តោ. ផុដ្ឋត្តា សច្ឆិកតោតិ [សច្ឆិករោតីតិ (ស្យា. បី.)] – កាយសក្ខី. ទិដ្ឋត្តា បត្តោតិ – ទិដ្ឋិប្បត្តោ. សទ្ទហន្តោ វិមុច្ចតីតិ – សទ្ធាវិមុត្តោ. ឈានផស្សំ បឋមំ ផុសតិ, បច្ឆា និរោធំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ – កាយសក្ខី. ‘‘ទុក្ខា សង្ខារា, សុខោ និរោធោ’’តិ ញាតំ ហោតិ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយាតិ – ទិដ្ឋិប្បត្តោ. យោ ចាយំ បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ, យោ ច កាយសក្ខី, យោ ច ទិដ្ឋិប្បត្តោ, សិយា ឥមេ តយោ បុគ្គលា សទ្ធាវិមុត្តាបិ កាយសក្ខីបិ ទិដ្ឋិប្បត្តាបិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន សិយាតិ. កថញ្ច សិយា? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ. ឯវំ ឥមេ តយោ បុគ្គលា សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា.

ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ. ឯវំ ឥមេ តយោ បុគ្គលា សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី.

អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ. ឯវំ ឥមេ តយោ បុគ្គលា បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យោ ចាយំ បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ, យោ ច កាយសក្ខី, យោ ច ទិដ្ឋិប្បត្តោ, ឯវំ សិយា ឥមេ តយោ បុគ្គលា សទ្ធាវិមុត្តាបិ កាយសក្ខីបិ ទិដ្ឋិប្បត្តាបិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន. យោ ចាយំ បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ, យោ ច កាយសក្ខី, យោ ច ទិដ្ឋិប្បត្តោ, សិយា ឥមេ តយោ បុគ្គលា…បេ… អញ្ញោយេវ សទ្ធាវិមុត្តោ, អញ្ញោ កាយសក្ខី, អញ្ញោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ សិយាតិ. កថញ្ច សិយា? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ. យោ ចាយំ បុគ្គលោ សទ្ធាវិមុត្តោ, យោ ច កាយសក្ខី, យោ ច ទិដ្ឋិប្បត្តោ, ឯវំ សិយា ឥមេ តយោ បុគ្គលា សទ្ធាវិមុត្តាបិ កាយសក្ខីបិ ទិដ្ឋិប្បត្តាបិ វត្ថុវសេន បរិយាយេន. អញ្ញោយេវ សទ្ធាវិមុត្តោ, អញ្ញោ កាយសក្ខី, អញ្ញោ ទិដ្ឋិប្បត្តោ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘សទ្ធានុសារី’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវនា ហោតិ. យេ ហិ កេចិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភន្តិ, សព្ពេ តេ សទ្ធានុសារិនោ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘សទ្ធាវិមុត្តោ’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចត្តារិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. យេហិ កេចិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកតា, សព្ពេ តេ សទ្ធាវិមុត្តា.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សកទាគាមិមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… សកទាគាមិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… អនាគាមិមគ្គំ បដិលភតិ… អនាគាមិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… អរហត្តមគ្គំ បដិលភតិ… អរហត្តំ [អរហត្តផលំ (ស្យា. ក.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា] សច្ឆិកតំ ហោតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘សទ្ធាវិមុត្តោ’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ…បេ… សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចត្តារិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. យេហិ កេចិ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន អរហត្តំ សច្ឆិកតា, សព្ពេ តេ សទ្ធាវិមុត្តា.

ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘កាយសក្ខី’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវនា ហោតិ. យេ ហិ កេចិ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភន្តិ, សព្ពេ តេ កាយសក្ខី.

ទុក្ខតោ មនសិករោតោ សមាធិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… សកទាគាមិមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… សកទាគាមិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… អនាគាមិមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… អនាគាមិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… អរហត្តមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… អរហត្តំ សច្ឆិកតំ ហោតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘កាយសក្ខី’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចត្តារិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. យេហិ កេចិ សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន អរហត្តំ សច្ឆិកតា, សព្ពេ តេ កាយសក្ខី.

អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘ធម្មានុសារី’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ…បេ… សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវនា ហោតិ. យេ ហិ កេចិ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន សោតាបត្តិមគ្គំ បដិលភន្តិ, សព្ពេ តេ ធម្មានុសារិនោ.

អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘ទិដ្ឋិប្បត្តោ’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ…បេ… សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចត្តារិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. យេហិ កេចិ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកតា, សព្ពេ តេ ទិដ្ឋិប្បត្តា.

អនត្តតោ មនសិករោតោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អធិមត្តំ ហោតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស អធិមត្តត្តា សកទាគាមិមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… សកទាគាមិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… អនាគាមិមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… អនាគាមិផលំ សច្ឆិកតំ ហោតិ…បេ… អរហត្តមគ្គំ បដិលភតិ…បេ… អរហត្តំ សច្ឆិកតំ ហោតិ; តេន វុច្ចតិ – ‘‘ទិដ្ឋិប្បត្តោ’’. ចត្តារិន្ទ្រិយានិ តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ. បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ចត្តារិន្ទ្រិយានិ ភាវិតានិ ហោន្តិ សុភាវិតានិ. យេហិ កេចិ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន អរហត្តំ សច្ឆិកតា, សព្ពេ តេ ទិដ្ឋិប្បត្តា.

២២២. យេ ហិ កេចិ នេក្ខម្មំ ភាវិតា វា ភាវេន្តិ វា ភាវិស្សន្តិ វា, អធិគតា វា អធិគច្ឆន្តិ វា អធិគមិស្សន្តិ វា, បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, បដិលទ្ធា វា បដិលភន្តិ វា បដិលភិស្សន្តិ វា, បដិវិទ្ធា វា បដិវិជ្ឈន្តិ វា បដិវិជ្ឈិស្សន្តិ វា, សច្ឆិកតា វា សច្ឆិករោន្តិ វា សច្ឆិករិស្សន្តិ វា, ផស្សិតា វា ផស្សន្តិ វា ផស្សិស្សន្តិ វា, វសិប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, បារមិប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, វេសារជ្ជប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, សព្ពេ តេ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យេ ហិ កេចិ អព្យាបាទំ…បេ… អាលោកសញ្ញំ… អវិក្ខេបំ… ធម្មវវត្ថានំ… ញាណំ… បាមោជ្ជំ… បឋមំ ឈានំ… ទុតិយំ ឈានំ… តតិយំ ឈានំ… ចតុត្ថំ ឈានំ… អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិំ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ … អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ… អនិច្ចានុបស្សនំ… ទុក្ខានុបស្សនំ… អនត្តានុបស្សនំ… និព្ពិទានុបស្សនំ… វិរាគានុបស្សនំ … និរោធានុបស្សនំ… បដិនិស្សគ្គានុបស្សនំ… ខយានុបស្សនំ… វយានុបស្សនំ… វិបរិណាមានុបស្សនំ… អនិមិត្តានុបស្សនំ… អប្បណិហិតានុបស្សនំ… សុញ្ញតានុបស្សនំ… អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនំ… យថាភូតញាណទស្សនំ… អាទីនវានុបស្សនំ… បដិសង្ខានុបស្សនំ… វិវដ្ដនានុបស្សនំ… សោតាបត្តិមគ្គំ… សកទាគាមិមគ្គំ… អនាគាមិមគ្គំ… អរហត្តមគ្គំ….

យេ ហិ កេចិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ… ចត្តារោ សម្មប្បធានេ… ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទេ… បញ្ចិន្ទ្រិយានិ… បញ្ច ពលានិ… សត្ត ពោជ្ឈង្គេ… អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ… យេ ហិ កេចិ អដ្ឋ វិមោក្ខេ ភាវិតា វា ភាវេន្តិ វា ភាវិស្សន្តិ វា, អធិគតា វា អធិគច្ឆន្តិ វា អធិគមិស្សន្តិ វា, បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, បដិលទ្ធា វា បដិលភន្តិ វា បដិលភិស្សន្តិ វា, បដិវិទ្ធា វា បដិវិជ្ឈន្តិ វា បដិវិជ្ឈិស្សន្តិ វា, សច្ឆិកតា វា សច្ឆិករោន្តិ វា សច្ឆិករិស្សន្តិ វា, ផស្សិតា វា ផស្សន្តិ វា ផស្សិស្សន្តិ វា, វសិប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា បារមិប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, វេសារជ្ជប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, សព្ពេ តេ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យេ ហិ កេចិ ចតស្សោ បដិសម្ភិទា បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា…បេ… សព្ពេ តេ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យេ ហិ កេចិ តិស្សោ វិជ្ជា បដិវិទ្ធា វា បដិវិជ្ឈន្តិ វា បដិវិជ្ឈិស្សន្តិ វា…បេ… សព្ពេ តេ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យេ ហិ កេចិ តិស្សោ សិក្ខា សិក្ខិតា វា សិក្ខន្តិ វា សិក្ខិស្សន្តិ វា, សច្ឆិកតា វា សច្ឆិករោន្តិ វា សច្ឆិករិស្សន្តិ វា, ផស្សិតា វា ផស្សន្តិ វា ផស្សិស្សន្តិ វា, វសិប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, បារមិប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, វេសារជ្ជប្បត្តា វា បាបុណន្តិ វា បាបុណិស្សន្តិ វា, សព្ពេ តេ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យេ ហិ កេចិ ទុក្ខំ បរិជានន្តិ សមុទយំ បជហន្តិ និរោធំ សច្ឆិករោន្តិ មគ្គំ ភាវេន្តិ, សព្ពេ តេ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

កតិហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ? កតិហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ? ចតូហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. ចតូហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខសច្ចំ បរិញ្ញាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, សមុទយសច្ចំ បហានប្បដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, និរោធសច្ចំ សច្ឆិកិរិយាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, មគ្គសច្ចំ ភាវនាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ. ឥមេហិ ចតូហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. ឥមេហិ ចតូហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈន្តោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តោ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តោ.

កតិហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ? កតិហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ? នវហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ, នវហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខសច្ចំ បរិញ្ញាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, សមុទយសច្ចំ បហានប្បដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, និរោធសច្ចំ សច្ឆិកិរិយាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, មគ្គសច្ចំ ភាវនាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ. អភិញ្ញាបដិវេធោ ច សព្ពធម្មានំ, បរិញ្ញាបដិវេធោ ច សព្ពសង្ខារានំ, បហានប្បដិវេធោ ច សព្ពាកុសលានំ, ភាវនាបដិវេធោ ច ចតុន្នំ មគ្គានំ, សច្ឆិកិរិយាបដិវេធោ ច និរោធស្ស. ឥមេហិ នវហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. ឥមេហិ នវហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈន្តោ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តោ, សមាធិន្ទ្រិយស្ស វសេន កាយសក្ខី, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តោ.

ទុតិយភាណវារោ.

២២៣. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កថំ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កថំ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កថំ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ ខយតោ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ ភយតោ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ សុញ្ញតោ សង្ខារា ឧបដ្ឋន្តិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កិំ ពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កិំ ពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កិំ ពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលំ ចិត្តំ ហោតិ.

អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អធិមោក្ខពហុលោ កតមំ វិមោក្ខំ បដិលភតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ បស្សទ្ធិពហុលោ កតមំ វិមោក្ខំ បដិលភតិ? អនត្តតោ មនសិករោន្តោ វេទពហុលោ កតមំ វិមោក្ខំ បដិលភតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អធិមោក្ខពហុលោ អនិមិត្តំ វិមោក្ខំ បដិលភតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ បស្សទ្ធិពហុលោ អប្បណិហិតំ វិមោក្ខំ បដិលភតិ. អនត្តតោ មនសិករោន្តោ វេទពហុលោ សុញ្ញតំ វិមោក្ខំ បដិលភតិ.

២២៤. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កោ ភាវេតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កោ ភាវេតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កោ ភាវេតិ?

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ. ភាវនាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. យោ សម្មាបដិបន្នោ សោ ភាវេតិ; នត្ថិ មិច្ឆាបដិបន្នស្ស វិមោក្ខភាវនា. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ. ភាវនាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. យោ សម្មាបដិបន្នោ សោ ភាវេតិ; នត្ថិ មិច្ឆាបដិបន្នស្ស វិមោក្ខភាវនា. អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ. ភាវនាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ. ឯករសដ្ឋេន ភាវនា. យោ សម្មាបដិបន្នោ សោ ភាវេតិ; នត្ថិ មិច្ឆាបដិបន្នស្ស វិមោក្ខភាវនា.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, បដិវេធកាលេ កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, បដិវេធាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កេនដ្ឋេន បដិវេធោ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, បដិវេធកាលេ កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, បដិវេធាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កេនដ្ឋេន បដិវេធោ? អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ កតិ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, បដិវេធកាលេ កតមោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, បដិវេធាយ កតិវិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, កេនដ្ឋេន ភាវនា, កេនដ្ឋេន បដិវេធោ?

២២៥. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អធិមោក្ខពហុលស្ស អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, បដិវេធកាលេបិ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, បដិវេធាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, ឯករសដ្ឋេន ភាវនា, ទស្សនដ្ឋេន បដិវេធោ, ឯវំ បដិវិជ្ឈន្តោបិ ភាវេតិ, ភាវេន្តោបិ បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បស្សទ្ធិពហុលស្ស អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, បដិវេធកាលេបិ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, បដិវេធាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, ឯករសដ្ឋេន ភាវនា, ទស្សនដ្ឋេន បដិវេធោ, ឯវំ បដិវិជ្ឈន្តោបិ ភាវេតិ, ភាវេន្តោបិ បដិវិជ្ឈតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ វេទពហុលស្ស សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ភាវនាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, បដិវេធកាលេបិ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, បដិវេធាយ ទ្វេ វិមោក្ខា តទន្វយា ហោន្តិ, សហជាតបច្ចយា ហោន្តិ, អញ្ញមញ្ញបច្ចយា ហោន្តិ, និស្សយបច្ចយា ហោន្តិ, សម្បយុត្តបច្ចយា ហោន្តិ, ឯករសា ហោន្តិ, ឯករសដ្ឋេន ភាវនា, ទស្សនដ្ឋេន បដិវេធោ, ឯវំ បដិវិជ្ឈន្តោបិ ភាវេតិ, ភាវេន្តោបិ បដិវិជ្ឈតិ.

២២៦. អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កតមោ វិមោក្ខោ អធិមត្តោ ហោតិ? កតមវិមោក្ខស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កតមោ វិមោក្ខោ អធិមត្តោ ហោតិ? កតមវិមោក្ខស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កតមោ វិមោក្ខោ អធិមត្តោ ហោតិ? កតមវិមោក្ខស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ?

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ អធិមត្តោ ហោតិ. អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស អធិមត្តត្តា សទ្ធាវិមុត្តោ ហោតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ អធិមត្តោ ហោតិ. អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស អធិមត្តត្តា កាយសក្ខី ហោតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ អធិមត្តោ ហោតិ. សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស អធិមត្តត្តា ទិដ្ឋិប្បត្តោ ហោតិ.

សទ្ទហន្តោ វិមុត្តោតិ – សទ្ធាវិមុត្តោ. ផុដ្ឋត្តា សច្ឆិកតោតិ – កាយសក្ខី. ទិដ្ឋត្តា បត្តោតិ – ទិដ្ឋិប្បត្តោ. សទ្ទហន្តោ វិមុច្ចតីតិ – សទ្ធាវិមុត្តោ. ឈានផស្សំ បឋមំ ផុសតិ, បច្ឆា និរោធំ និព្ពានំ សច្ឆិករោតីតិ – កាយសក្ខី. ‘‘ទុក្ខា សង្ខារា, សុខោ និរោធោ’’តិ វិញ្ញាតំ ហោតិ ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ផស្សិតំ បញ្ញាយាតិ – ទិដ្ឋិប្បត្តោ…បេ… យេ ហិ កេចិ នេក្ខម្មំ ភាវិតា វា ភាវេន្តិ វា ភាវិស្សន្តិ វា…បេ… សព្ពេ តេ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន កាយសក្ខី, សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

យេ ហិ កេចិ អព្យាបាទំ… អាលោកសញ្ញំ… អវិក្ខេបំ… យេ ហិ កេចិ ទុក្ខំ បរិជានន្តិ, សមុទយំ បជហន្តិ, និរោធំ សច្ឆិករោន្តិ, មគ្គំ ភាវេន្តិ, សព្ពេ តេ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តា, អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន កាយសក្ខី, សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តា.

កតិហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ? កតិហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ? ចតូហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. ចតូហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខសច្ចំ បរិញ្ញាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ, សមុទយសច្ចំ បហានបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ. និរោធសច្ចំ សច្ឆិកិរិយាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ. មគ្គសច្ចំ ភាវនាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ. ឥមេហិ ចតូហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. ឥមេហិ ចតូហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈន្តោ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តោ, អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន កាយសក្ខី, សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តោ.

កតិហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ? កតិហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ? នវហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. នវហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈតិ. ទុក្ខសច្ចំ បរិញ្ញាបដិវេធំ បដិវិជ្ឈតិ…បេ… សច្ឆិកិរិយាបដិវេធោ ច និរោធស្ស. ឥមេហិ នវហាការេហិ សច្ចប្បដិវេធោ ហោតិ. ឥមេហិ នវហាការេហិ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈន្តោ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន សទ្ធាវិមុត្តោ, អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន កាយសក្ខី, សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន ទិដ្ឋិប្បត្តោ.

២២៧. អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ កតមេ ធម្មេ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ? កថំ សម្មាទស្សនំ ហោតិ? កថំ តទន្វយេន សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចតោ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ? កត្ថ កង្ខា បហីយតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ កតមេ ធម្មេ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ? កថំ សម្មាទស្សនំ ហោតិ? កថំ តទន្វយេន សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខតោ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ? កត្ថ កង្ខា បហីយតិ? អនត្តតោ មនសិករោន្តោ កតមេ ធម្មេ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ? កថំ សម្មាទស្សនំ ហោតិ? កថំ តទន្វយេន សព្ពេ ធម្មា អនត្តតោ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ? កត្ថ កង្ខា បហីយតិ?

អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ និមិត្តំ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ; តេន វុច្ចតិ – សម្មាទស្សនំ. ឯវំ តទន្វយេន សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចតោ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. ឯត្ថ កង្ខា បហីយតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ បវត្តំ យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ; តេន វុច្ចតិ – សម្មាទស្សនំ. ឯវំ តទន្វយេន សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខតោ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. ឯត្ថ កង្ខា បហីយតិ. អនត្តតោ មនសិករោន្តោ និមិត្តញ្ច បវត្តញ្ច យថាភូតំ ជានាតិ បស្សតិ; តេន វុច្ចតិ – សម្មាទស្សនំ. ឯវំ តទន្វយេន សព្ពេ ធម្មា អនត្តតោ សុទិដ្ឋា ហោន្តិ. ឯត្ថ កង្ខា បហីយតិ.

យញ្ច យថាភូតំ ញាណំ យញ្ច សម្មាទស្សនំ យា ច កង្ខាវិតរណា, ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ? យញ្ច យថាភូតំ ញាណំ យញ្ច សម្មាទស្សនំ យា ច កង្ខាវិតរណា, ឥមេ ធម្មា ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានំ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កិំ ភយតោ ឧបដ្ឋាតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កិំ ភយតោ ឧបដ្ឋាតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កិំ ភយតោ ឧបដ្ឋាតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ និមិត្តំ ភយតោ ឧបដ្ឋាតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បវត្តំ ភយតោ ឧបដ្ឋាតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ និមិត្តញ្ច បវត្តញ្ច ភយតោ ឧបដ្ឋាតិ.

យា ច ភយតុបដ្ឋានេ បញ្ញា យញ្ច អាទីនវេ ញាណំ យា ច និព្ពិទា, ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ? យា ច ភយតុបដ្ឋានេ បញ្ញា យញ្ច អាទីនវេ ញាណំ យា ច និព្ពិទា, ឥមេ ធម្មា ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានំ.

យា ច អនត្តានុបស្សនា យា ច សុញ្ញតានុបស្សនា, ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ? យា ច អនត្តានុបស្សនា យា ច សុញ្ញតានុបស្សនា, ឥមេ ធម្មា ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានំ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កិំ បដិសង្ខា ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កិំ បដិសង្ខា ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កិំ បដិសង្ខា ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ និមិត្តំ បដិសង្ខា ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បវត្តំ បដិសង្ខា ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ និមិត្តញ្ច បវត្តញ្ច បដិសង្ខា ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ.

យា ច មុច្ចិតុកម្យតា យា ច បដិសង្ខានុបស្សនា យា ច សង្ខារុបេក្ខា, ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ? យា ច មុច្ចិតុកម្យតា យា ច បដិសង្ខានុបស្សនា យា ច សង្ខារុបេក្ខា, ឥមេ ធម្មា ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានំ.

អនិច្ចតោ មនសិករោតោ កុតោ ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ, កត្ថ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោតោ កុតោ ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ, កត្ថ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ? អនត្តតោ មនសិករោតោ កុតោ ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ, កត្ថ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ និមិត្តា ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ, អនិមិត្តេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោតោ បវត្តា ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ, អប្បវត្តេ ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ. អនត្តតោ មនសិករោតោ និមិត្តា ច បវត្តា ច ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ, អនិមិត្តេ អប្បវត្តេ និរោធេ និព្ពានធាតុយា [និរោធនិព្ពានធាតុយា (សី.)] ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ.

យា ច ពហិទ្ធាវុដ្ឋានវិវដ្ដនេ បញ្ញា យេ ច គោត្រភូ ធម្មា, ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ? យា ច ពហិទ្ធាវុដ្ឋានវិវដ្ដនេ បញ្ញា យេ ច គោត្រភូ ធម្មា, ឥមេ ធម្មា ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានំ.

អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ កតមេន វិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ? ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ កតមេន វិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ? អនត្តតោ មនសិករោន្តោ កតមេន វិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អនិមិត្តវិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ. ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ អប្បណិហិតវិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ. អនត្តតោ មនសិករោន្តោ សុញ្ញតវិមោក្ខេន វិមុច្ចតិ. យា ច ទុភតោវុដ្ឋានវិវដ្ដនេ បញ្ញា យញ្ច មគ្គេ ញាណំ, ឥមេ ធម្មា នានត្ថា ចេវ នានាព្យញ្ជនា ច, ឧទាហុ ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានន្តិ? យា ច ទុភតោវុដ្ឋានវិវដ្ដនេ បញ្ញា យញ្ច មគ្គេ ញាណំ, ឥមេ ធម្មា ឯកត្ថា, ព្យញ្ជនមេវ នានំ.

២២៨. កតិហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ [នានាខណេ (ស្យា. ក.)] ហោន្តិ? កតិហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ? ចតូហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ. សត្តហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ.

កតមេហិ ចតូហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ? អាធិបតេយ្យដ្ឋេន, អធិដ្ឋានដ្ឋេន, អភិនីហារដ្ឋេន, និយ្យានដ្ឋេន. កថំ អាធិបតេយ្យដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោតោ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, ទុក្ខតោ មនសិករោតោ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ, អនត្តតោ មនសិករោតោ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ អាធិបតេយ្យោ ហោតិ. ឯវំ អាធិបតេយ្យដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ.

កថំ អធិដ្ឋានដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតិ, ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតិ, អនត្តតោ មនសិករោន្តោ សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតិ. ឯវំ អធិដ្ឋានដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ.

កថំ អភិនីហារដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន ចិត្តំ អភិនីហរតិ, ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន ចិត្តំ អភិនីហរតិ, អនត្តតោ មនសិករោន្តោ សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន ចិត្តំ អភិនីហរតិ. ឯវំ អភិនីហារដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ.

កថំ និយ្យានដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ អនិមិត្តវិមោក្ខស្ស វសេន និរោធំ និព្ពានំ និយ្យាតិ, ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ អប្បណិហិតវិមោក្ខស្ស វសេន និរោធំ និព្ពានំ និយ្យាតិ, អនត្តតោ មនសិករោន្តោ សុញ្ញតវិមោក្ខស្ស វសេន និរោធំ និព្ពានំ និយ្យាតិ. ឯវំ និយ្យានដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ. ឥមេហិ ចតូហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា នានាក្ខណេ ហោន្តិ.

កតមេហិ សត្តហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ? សមោធានដ្ឋេន, អធិគមនដ្ឋេន, បដិលាភដ្ឋេន បដិវេធដ្ឋេន, សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន, ផស្សនដ្ឋេន, អភិសមយដ្ឋេន. កថំ សមោធានដ្ឋេន អធិគមនដ្ឋេន បដិលាភដ្ឋេន បដិវេធដ្ឋេន សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន ផស្សនដ្ឋេន អភិសមយដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ? អនិច្ចតោ មនសិករោន្តោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. យតោ មុច្ចតិ, តត្ថ ន បណិទហតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. យត្ថ ន បណិទហតិ, តេន សុញ្ញោតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. យេន សុញ្ញោ, តេន និមិត្តេន អនិមិត្តោតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. ឯវំ សមោធានដ្ឋេន អធិគមនដ្ឋេន បដិលាភដ្ឋេន បដិវេធដ្ឋេន សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន ផស្សនដ្ឋេន អភិសមយដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ.

ទុក្ខតោ មនសិករោន្តោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. យត្ថ ន បណិទហតិ, តេន សុញ្ញោតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. យេន សុញ្ញោ, តេន និមិត្តេន អនិមិត្តោតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. យេន និមិត្តេន អនិមិត្តោ, តត្ថ ន បណិទហតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. ឯវំ សមោធានដ្ឋេន អធិគមនដ្ឋេន បដិលាភដ្ឋេន បដិវេធដ្ឋេន សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន ផស្សនដ្ឋេន អភិសមយដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ.

អនត្តតោ មនសិករោន្តោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. យេន សុញ្ញោ, តេន និមិត្តេន អនិមិត្តោតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. យេន និមិត្តេន អនិមិត្តោ, តត្ថ ន បណិទហតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. យត្ថ ន បណិទហតិ, តេន សុញ្ញោតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. ឯវំ សមោធានដ្ឋេន អធិគមនដ្ឋេន បដិលាភដ្ឋេន បដិវេធដ្ឋេន សច្ឆិកិរិយដ្ឋេន ផស្សនដ្ឋេន អភិសមយដ្ឋេន តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ. ឥមេហិ សត្តហាការេហិ តយោ វិមោក្ខា ឯកក្ខណេ ហោន្តិ.

២២៩. អត្ថិ វិមោក្ខោ, អត្ថិ មុខំ, អត្ថិ វិមោក្ខមុខំ, អត្ថិ វិមោក្ខបច្ចនីកំ, អត្ថិ វិមោក្ខានុលោមំ, អត្ថិ វិមោក្ខវិវដ្ដោ, អត្ថិ វិមោក្ខភាវនា, អត្ថិ វិមោក្ខប្បដិប្បស្សទ្ធិ.

កតមោ វិមោក្ខោ? សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ, អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ, អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. កតមោ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ? អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ សុខតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនាញាណំ អត្តតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ នន្ទិយា អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ រាគតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនាញាណំ សមុទយតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ អាទានតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ និមិត្តតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ បណិធិយា អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ សព្ពាភិនិវេសេហិ មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ…បេ… រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ សព្ពាភិនិវេសេហិ មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ អភិនិវេសា មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ សព្ពាភិនិវេសេហិ មុច្ចតីតិ – សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ. អយំ សុញ្ញតោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ? អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ សុខតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនាញាណំ អត្តតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ នន្ទិយា និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ រាគតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនាញាណំ សមុទយតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ អាទានតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ សព្ពនិមិត្តេហិ មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ បណិធិយា និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ …បេ… រូបេ អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ សព្ពនិមិត្តេហិ មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. រូបេ អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ បណិធិយា និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ សព្ពនិមិត្តេហិ មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. ជរាមរណេ អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ បណិធិយា និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ និមិត្តា មុច្ចតីតិ – អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ. អយំ អនិមិត្តោ វិមោក្ខោ.

កតមោ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ? អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. ទុក្ខានុបស្សនាញាណំ សុខតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. អនត្តានុបស្សនាញាណំ អត្តតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. និព្ពិទានុបស្សនាញាណំ នន្ទិយា បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. វិរាគានុបស្សនាញាណំ រាគតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. និរោធានុបស្សនាញាណំ សមុទយតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. បដិនិស្សគ្គានុបស្សនាញាណំ អាទានតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. អនិមិត្តានុបស្សនាញាណំ និមិត្តតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ សព្ពបណិធីហិ មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ.

រូបេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ…បេ… រូបេ អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ សព្ពបណិធីហិ មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. រូបេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. វេទនាយ…បេ… សញ្ញាយ… សង្ខារេសុ… វិញ្ញាណេ… ចក្ខុស្មិំ…បេ… ជរាមរណេ អនិច្ចានុបស្សនាញាណំ និច្ចតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ…បេ… ជរាមរណេ អប្បណិហិតានុបស្សនាញាណំ សព្ពបណិធីហិ មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. ជរាមរណេ សុញ្ញតានុបស្សនាញាណំ អភិនិវេសតោ បណិធិយា មុច្ចតីតិ – អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. អយំ អប្បណិហិតោ វិមោក្ខោ. អយំ វិមោក្ខោ.

២៣០. កតមំ មុខំ? យេ តត្ថ ជាតា អនវជ្ជា កុសលា ពោធិបក្ខិយាធម្មា, ឥទំ មុខំ.

កតមំ វិមោក្ខមុខំ? យំ តេសំ ធម្មានំ អារម្មណំ និរោធោ និព្ពានំ, ឥទំ វិមោក្ខមុខំ. វិមោក្ខញ្ច មុខញ្ច វិមោក្ខមុខំ, ឥទំ វិមោក្ខមុខំ.

កតមំ វិមោក្ខបច្ចនីកំ? តីណិ អកុសលមូលានិ វិមោក្ខបច្ចនីកានិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ វិមោក្ខបច្ចនីកានិ, សព្ពេបិ អកុសលា ធម្មា វិមោក្ខបច្ចនីកា, ឥទំ វិមោក្ខបច្ចនីកំ.

កតមំ វិមោក្ខានុលោមំ? តីណិ កុសលមូលានិ វិមោក្ខានុលោមានិ, តីណិ សុចរិតានិ វិមោក្ខានុលោមានិ, សព្ពេបិ កុសលា ធម្មា វិមោក្ខានុលោមា, ឥទំ វិមោក្ខានុលោមំ.

កតមោ វិមោក្ខវិវដ្ដោ? សញ្ញាវិវដ្ដោ, ចេតោវិវដ្ដោ, ចិត្តវិវដ្ដោ, ញាណវិវដ្ដោ, វិមោក្ខវិវដ្ដោ, សច្ចវិវដ្ដោ. សញ្ជានន្តោ វិវដ្ដតីតិ – សញ្ញាវិវដ្ដោ. ចេតយន្តោ វិវដ្ដតីតិ – ចេតោវិវដ្ដោ. វិជានន្តោ វិវដ្ដតីតិ – ចិត្តវិវដ្ដោ. ញាណំ ករោន្តោ វិវដ្ដតីតិ – ញាណវិវដ្ដោ. វោសជ្ជន្តោ វិវដ្ដតីតិ – វិមោក្ខវិវដ្ដោ. តថដ្ឋេន វិវដ្ដតីតិ – សច្ចវិវដ្ដោ.

យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ តត្ថ ចេតោវិវដ្ដោ, យត្ថ ចេតោវិវដ្ដោ តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ, យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ តត្ថ ចិត្តវិវដ្ដោ, យត្ថ ចិត្តវិវដ្ដោ តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ តត្ថ ញាណវិវដ្ដោ, យត្ថ ញាណវិវដ្ដោ តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ តត្ថ វិមោក្ខវិវដ្ដោ, យត្ថ វិមោក្ខវិវដ្ដោ តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ. យត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ វិមោក្ខវិវដ្ដោ តត្ថ សច្ចវិវដ្ដោ, យត្ថ សច្ចវិវដ្ដោ តត្ថ សញ្ញាវិវដ្ដោ ចេតោវិវដ្ដោ ចិត្តវិវដ្ដោ ញាណវិវដ្ដោ វិមោក្ខវិវដ្ដោ. អយំ វិមោក្ខវិវដ្ដោ.

កតមា វិមោក្ខភាវនា? បឋមស្ស ឈានស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, ទុតិយស្ស ឈានស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, តតិយស្ស ឈានស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, សោតាបត្តិមគ្គស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, សកទាគាមិមគ្គស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, អនាគាមិមគ្គស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, អរហត្តមគ្គស្ស អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ, អយំ វិមោក្ខភាវនា.

កតមា វិមោក្ខប្បដិប្បស្សទ្ធិ? បឋមស្ស ឈានស្ស បដិលាភោ វា វិបាកោ វា, ទុតិយស្ស ឈានស្ស បដិលាភោ វា វិបាកោ វា, តតិយស្ស ឈានស្ស…បេ… ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស… អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិយា… វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិយា… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិយា… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិយា បដិលាភោ វា វិបាកោ វា, សោតាបត្តិមគ្គស្ស សោតាបត្តិផលំ, សកទាគាមិមគ្គស្ស សកទាគាមិផលំ, អនាគាមិមគ្គស្ស អនាគាមិផលំ, អរហត្តមគ្គស្ស អរហត្តផលំ, អយំ វិមោក្ខប្បដិប្បស្សទ្ធីតិ.

តតិយភាណវារោ.

វិមោក្ខកថា និដ្ឋិតា.