២. អត្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៣០. អត្តានុទិដ្ឋិយា កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ រូបវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា រូបំ រូបស្មិំ វា អត្តានំ; វេទនំ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ.

១៣១. កថំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យំ បថវីកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ បថវីកសិណ’’ន្តិ. បថវីកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យំ បថវីកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ បថវីកសិណ’’ន្តិ. បថវីកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

ឥធេកច្ចោ អាបោកសិណំ… តេជោកសិណំ… វាយោកសិណំ… នីលកសិណំ… បីតកសិណំ… លោហិតកសិណំ… ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យំ ឱទាតកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ ឱទាតកសិណ’’ន្តិ. ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ, សោ វណ្ណោ; យោ វណ្ណោ, សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ…បេ… ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា រូបេន រូបវា’’តិ. រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន អយំ អត្តា ឥមិនា រូបេន រូបវា’’តិ. រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ រូប’’ន្តិ. អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ រូប’’ន្តិ. អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ.

កថំ រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ រូបេ’’តិ. រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ រូបេ’’តិ. រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣២. កថំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ សោតសម្ផស្សជំ វេទនំ ឃានសម្ផស្សជំ វេទនំ ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ វេទនំ កាយសម្ផស្សជំ វេទនំ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា វេទនា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា វេទនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ វេទនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា វេទនា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា វេទនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ វេទនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយ វេទនាវា’’តិ. វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយ វេទនាវា’’តិ. វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ វេទនា’’តិ. អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ វេទនា’’តិ. អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ.

កថំ វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយា’’តិ. វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយា’’តិ. វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣៣. កថំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុសម្ផស្សជំ សញ្ញំ…បេ… សោតសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… ឃានសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… កាយសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. យា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា’’តិ. មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា’’តិ. មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយ សញ្ញាវា’’តិ. សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយ សញ្ញាវា’’តិ. សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ សញ្ញា’’តិ. អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ. អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ សញ្ញា’’តិ. អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ.

កថំ សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ …បេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយា’’តិ. សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយា’’តិ. សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣៤. កថំ សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុសម្ផស្សជំ ចេតនំ សោតសម្ផស្សជំ ចេតនំ ឃានសម្ផស្សជំ ចេតនំ ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ ចេតនំ កាយសម្ផស្សជំ ចេតនំ មនោសម្ផស្សជំ ចេតនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា, សោ អហំ; យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ ចេតនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោសម្ផស្សជំ ចេតនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ ចេតនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមេហិ សង្ខារេហិ សង្ខារវា’’តិ. សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា. ឥមេហិ សង្ខារេហិ សង្ខារវា’’តិ. សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥមេ សង្ខារា’’តិ. អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥមេ សង្ខារា’’តិ. អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ.

កថំ សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមេសុ សង្ខារេសូ’’តិ. សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមេសុ សង្ខារេសូ’’តិ. សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣៥. កថំ វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុវិញ្ញាណំ… សោតវិញ្ញាណំ… ឃានវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ កាយវិញ្ញាណំ… មនោវិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ មនោវិញ្ញាណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ មនោវិញ្ញាណ’’ន្តិ – មនោវិញ្ញាណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោវិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ មនោវិញ្ញាណំ, សោ អហំ; យោ អហំ តំ មនោវិញ្ញាណ’’ន្តិ – មនោវិញ្ញាណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា វិញ្ញាណេន វិញ្ញាណវា’’តិ. វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា វិញ្ញាណេន វិញ្ញាណវា’’តិ. វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ វិញ្ញាណ’’ន្តិ. អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ វិញ្ញាណ’’ន្តិ. អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ.

កថំ វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ វិញ្ញាណេ’’តិ. វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ វិញ្ញាណេ’’តិ. វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អត្តានុទិដ្ឋិយា ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អត្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ ទុតិយោ.