២. ទិដ្ឋិកថា

១២២. កា ទិដ្ឋិ, កតិ ទិដ្ឋិដ្ឋានានិ, កតិ ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានានិ, កតិ ទិដ្ឋិយោ, កតិ ទិដ្ឋាភិនិវេសា, កតមោ ទិដ្ឋិដ្ឋានសមុគ្ឃាតោតិ?

[១] កា ទិដ្ឋីតិ អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. [២] កតិ ទិដ្ឋិដ្ឋានានីតិ អដ្ឋ ទិដ្ឋិដ្ឋានានិ. [៣] កតិ ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានានីតិ អដ្ឋារស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានានិ. [៤] កតិ ទិដ្ឋិយោតិ សោឡស ទិដ្ឋិយោ. [៥] កតិ ទិដ្ឋាភិនិវេសាតិ តីណិ សតំ ទិដ្ឋាភិនិវេសា. [៦] កតមោ ទិដ្ឋិដ្ឋានសមុគ្ឃាតោតិ សោតាបត្តិមគ្គោ ទិដ្ឋិដ្ឋានសមុគ្ឃាតោ.

១២៣. កថំ អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ? [កតិ អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋីតិ (ស្យា.)] រូបំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. វេទនំ ឯតំ មម…បេ… សញ្ញំ ឯតំ មម… សង្ខារេ ឯតំ មម… វិញ្ញាណំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ចក្ខុំ ឯតំ មម…បេ… សោតំ ឯតំ មម… ឃានំ ឯតំ មម… ជិវ្ហំ ឯតំ មម… កាយំ ឯតំ មម… មនំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. រូបេ [រូបំ (ស្យា.) តថា បញ្ចសុ អារម្មណេសុ ឯកវចនេន] ឯតំ មម…បេ… សទ្ទេ ឯតំ មម… គន្ធេ ឯតំ មម… រសេ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពេ ឯតំ មម… ធម្មេ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ឯតំ មម…បេ… សោតវិញ្ញាណំ ឯតំ មម… ឃានវិញ្ញាណំ ឯតំ មម… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ ឯតំ មម… កាយវិញ្ញាណំ ឯតំ មម… មនោវិញ្ញាណំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ចក្ខុសម្ផស្សំ ឯតំ មម…បេ… សោតសម្ផស្សំ ឯតំ មម… ឃានសម្ផស្សំ ឯតំ មម… ជិវ្ហាសម្ផស្សំ ឯតំ មម… កាយសម្ផស្សំ ឯតំ មម… មនោសម្ផស្សំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ…បេ… សោតសម្ផស្សជំ វេទនំ… ឃានសម្ផស្សជំ វេទនំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ វេទនំ… កាយសម្ផស្សជំ វេទនំ… មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

រូបសញ្ញំ ឯតំ មម…បេ… សទ្ទសញ្ញំ ឯតំ មម… គន្ធសញ្ញំ ឯតំ មម… រសសញ្ញំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពសញ្ញំ ឯតំ មម… ធម្មសញ្ញំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. រូបសញ្ចេតនំ ឯតំ មម…បេ… សទ្ទសញ្ចេតនំ ឯតំ មម… គន្ធសញ្ចេតនំ ឯតំ មម… រសសញ្ចេតនំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពសញ្ចេតនំ ឯតំ មម… ធម្មសញ្ចេតនំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. រូបតណ្ហំ ឯតំ មម…បេ… សទ្ទតណ្ហំ ឯតំ មម… គន្ធតណ្ហំ ឯតំ មម… រសតណ្ហំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពតណ្ហំ ឯតំ មម… ធម្មតណ្ហំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. រូបវិតក្កំ ឯតំ មម…បេ… សទ្ទវិតក្កំ ឯតំ មម… គន្ធវិតក្កំ ឯតំ មម… រសវិតក្កំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពវិតក្កំ ឯតំ មម… ធម្មវិតក្កំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. រូបវិចារំ ឯតំ មម…បេ… សទ្ទវិចារំ ឯតំ មម… គន្ធវិចារំ ឯតំ មម… រសវិចារំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពវិចារំ ឯតំ មម… ធម្មវិចារំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

បថវីធាតុំ ឯតំ មម…បេ… អាបោធាតុំ ឯតំ មម… តេជោធាតុំ ឯតំ មម… វាយោធាតុំ ឯតំ មម… អាកាសធាតុំ ឯតំ មម… វិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. បថវីកសិណំ ឯតំ មម…បេ… អាបោកសិណំ… តេជោកសិណំ… វាយោកសិណំ … នីលកសិណំ… បីតកសិណំ… លោហិតកសិណំ… ឱទាតកសិណំ… អាកាសកសិណំ… វិញ្ញាណកសិណំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

កេសំ ឯតំ មម…បេ… លោមំ ឯតំ មម… នខំ ឯតំ មម… ទន្តំ ឯតំ មម… តចំ ឯតំ មម… មំសំ ឯតំ មម… ន្ហារុំ ឯតំ មម… អដ្ឋិំ ឯតំ មម… អដ្ឋិមិញ្ជំ ឯតំ មម… វក្កំ ឯតំ មម… ហទយំ ឯតំ មម… យកនំ ឯតំ មម… កិលោមកំ ឯតំ មម… បិហកំ ឯតំ មម… បប្ផាសំ ឯតំ មម… អន្តំ ឯតំ មម… អន្តគុណំ ឯតំ មម… ឧទរិយំ ឯតំ មម… ករីសំ ឯតំ មម… បិត្តំ ឯតំ មម… សេម្ហំ ឯតំ មម… បុព្ពំ ឯតំ មម … លោហិតំ ឯតំ មម… សេទំ ឯតំ មម… មេទំ ឯតំ មម… អស្សុំ ឯតំ មម… វសំ ឯតំ មម … ខេឡំ ឯតំ មម… សិង្ឃាណិកំ ឯតំ មម… លសិកំ ឯតំ មម… មុត្តំ ឯតំ មម… មត្ថលុង្គំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

ចក្ខាយតនំ ឯតំ មម…បេ… រូបាយតនំ ឯតំ មម… សោតាយតនំ ឯតំ មម… សទ្ទាយតនំ ឯតំ មម… ឃានាយតនំ ឯតំ មម… គន្ធាយតនំ ឯតំ មម… ជិវ្ហាយតនំ ឯតំ មម… រសាយតនំ ឯតំ មម… កាយាយតនំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពាយតនំ ឯតំ មម… មនាយតនំ ឯតំ មម… ធម្មាយតនំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

ចក្ខុធាតុំ ឯតំ មម…បេ… រូបធាតុំ ឯតំ មម… ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម… សោតធាតុំ ឯតំ មម… សទ្ទធាតុំ ឯតំ មម… សោតវិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម… ឃានធាតុំ ឯតំ មម… គន្ធធាតុំ ឯតំ មម… ឃានវិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម… ជិវ្ហាធាតុំ ឯតំ មម… រសធាតុំ ឯតំ មម… ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម… កាយធាតុំ ឯតំ មម… ផោដ្ឋព្ពធាតុំ ឯតំ មម… កាយវិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម… មនោធាតុំ ឯតំ មម… ធម្មធាតុំ ឯតំ មម… មនោវិញ្ញាណធាតុំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

ចក្ខុន្ទ្រិយំ ឯតំ មម…បេ… សោតិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ឃានិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… កាយិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… មនិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ជីវិតិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ឥត្ថិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… បុរិសិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… សុខិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ទុក្ខិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… សោមនស្សិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… សទ្ធិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… វីរិយិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… សតិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… សមាធិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម… បញ្ញិន្ទ្រិយំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

កាមធាតុំ ឯតំ មម…បេ… រូបធាតុំ ឯតំ មម… អរូបធាតុំ ឯតំ មម… កាមភវំ ឯតំ មម… រូបភវំ ឯតំ មម… អរូបភវំ ឯតំ មម… សញ្ញាភវំ ឯតំ មម… អសញ្ញាភវំ ឯតំ មម… នេវសញ្ញានាសញ្ញាភវំ ឯតំ មម… ឯកវោការភវំ ឯតំ មម… ចតុវោការភវំ ឯតំ មម… បញ្ចវោការភវំ ឯតំ មម… បឋមជ្ឈានំ ឯតំ មម… ទុតិយជ្ឈានំ ឯតំ មម… តតិយជ្ឈានំ ឯតំ មម… ចតុត្ថជ្ឈានំ ឯតំ មម… មេត្តំ ចេតោវិមុត្តិំ ឯតំ មម… ករុណំ ចេតោវិមុត្តិំ ឯតំ មម… មុទិតំ ចេតោវិមុត្តិំ ឯតំ មម… ឧបេក្ខំ ចេតោវិមុត្តិំ ឯតំ មម… អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិំ ឯតំ មម… វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ ឯតំ មម… អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ ឯតំ មម… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

អវិជ្ជំ ឯតំ មម…បេ… សង្ខារេ ឯតំ មម… វិញ្ញាណំ ឯតំ មម… នាមរូបំ ឯតំ មម… សឡាយតនំ ឯតំ មម… ផស្សំ ឯតំ មម… វេទនំ ឯតំ មម… តណ្ហំ ឯតំ មម… ឧបាទានំ ឯតំ មម… ភវំ ឯតំ មម … ជាតិំ ឯតំ មម… ជរាមរណំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ឯវំ អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ.

១២៤. កតមានិ អដ្ឋ ទិដ្ឋិដ្ឋានានិ? ខន្ធាបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, អវិជ្ជាបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, ផស្សោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, សញ្ញាបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, វិតក្កោបិ [វិតក្កាបិ (ស្យា.)] ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, អយោនិសោ មនសិការោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, បាបមិត្តោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ, បរតោឃោសោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ.

ខន្ធា ហេតុ ខន្ធា បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ ខន្ធាបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. អវិជ្ជា ហេតុ អវិជ្ជា បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ អវិជ្ជាបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. ផស្សោ ហេតុ ផស្សោ បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ ផស្សោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. សញ្ញា ហេតុ សញ្ញា បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ សញ្ញាបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. វិតក្កោ ហេតុ វិតក្កោ បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ, សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ វិតក្កោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. អយោនិសោ មនសិការោ ហេតុ អយោនិសោ មនសិការោ បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ អយោនិសោ មនសិការោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. បាបមិត្តោ ហេតុ បាបមិត្តោ បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ, សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ បាបមិត្តោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. បរតោឃោសោ ហេតុ បរតោឃោសោ បច្ចយោ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ ឧបាទាយ សមុដ្ឋានដ្ឋេន – ឯវំ បរតោឃោសោបិ ទិដ្ឋិដ្ឋានំ. ឥមានិ អដ្ឋ ទិដ្ឋិដ្ឋានានិ.

១២៥. កតមានិ អដ្ឋារស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានានិ? យា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ, ទិដ្ឋិគហនំ, ទិដ្ឋិកន្តារំ, ទិដ្ឋិវិសូកំ, ទិដ្ឋិវិប្ផន្ទិតំ, ទិដ្ឋិសញ្ញោជនំ, ទិដ្ឋិសល្លំ, ទិដ្ឋិសម្ពាធោ, ទិដ្ឋិបលិពោធោ, ទិដ្ឋិពន្ធនំ, ទិដ្ឋិបបាតោ, ទិដ្ឋានុសយោ, ទិដ្ឋិសន្តាបោ, ទិដ្ឋិបរិឡាហោ, ទិដ្ឋិគន្ថោ, ទិដ្ឋុបាទានំ, ទិដ្ឋាភិនិវេសោ, ទិដ្ឋិបរាមាសោ – ឥមានិ អដ្ឋារស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានានិ.

១២៦. កតមា សោឡស ទិដ្ឋិយោ? អស្សាទទិដ្ឋិ, អត្តានុទិដ្ឋិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សក្កាយទិដ្ឋិ, សក្កាយវត្ថុកា សស្សតទិដ្ឋិ, សក្កាយវត្ថុកា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ, អន្តគ្គាហិកាទិដ្ឋិ, បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិ, អបរន្តានុទិដ្ឋិ, សញ្ញោជនិកា ទិដ្ឋិ, អហន្តិ មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ, មមន្តិ មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ, អត្តវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ, លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ, ភវទិដ្ឋិ, វិភវទិដ្ឋិ – ឥមា សោឡស ទិដ្ឋិយោ.

១២៧. កតមេ តីណិ សតំ ទិដ្ឋាភិនិវេសា? អស្សាទទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? អត្តានុទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? មិច្ឆាទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? សក្កាយទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? សក្កាយវត្ថុកាយ សស្សតទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? សក្កាយវត្ថុកាយ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? អបរន្តានុទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? សញ្ញោជនិកាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? អហន្តិ មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? មមន្តិ មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? អត្តវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ភវទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? វិភវទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ?

អស្សាទទិដ្ឋិយា បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. អត្តានុទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ទសហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. សក្កាយទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. សក្កាយវត្ថុកាយ សស្សតទិដ្ឋិយា បន្នរសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. សក្កាយវត្ថុកាយ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ញាសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. អបរន្តានុទិដ្ឋិយា ចតុចត្តាលីសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. សញ្ញោជនិកាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. អហន្តិ មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. មមន្តិ មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. អត្តវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. ភវទិដ្ឋិយា ឯកេន អាការេន [ឯកូនវីសតិយា អាការេន (ស្យា.)] អភិនិវេសោ ហោតិ. វិភវទិដ្ឋិយា ឯកេន អាការេន អភិនិវេសោ ហោតិ.

១. អស្សាទទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១២៨. អស្សាទទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? យំ រូបំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ រូបស្ស អស្សាទោតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន អស្សាទោ, អស្សាទោ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ អស្សាទោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច អស្សាទោ – អយំ វុច្ចតិ អស្សាទទិដ្ឋិ.

អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ. តាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិវិបន្នោ. ទិដ្ឋិវិបន្នោ បុគ្គលោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. យោ ទិដ្ឋិយា រាគោ [យា ទិដ្ឋិ យោ រាគោ (ស្យា.)], សោ ន ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន រាគោ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ រាគោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច រាគោ – អយំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិរាគោ. តាយ ច ទិដ្ឋិយា តេន ច រាគេន សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិរាគរត្តោ. ទិដ្ឋិរាគរត្តេ បុគ្គលេ ទិន្នំ ទានំ ន មហប្ផលំ ហោតិ ន មហានិសំសំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ – និរយោ វា តិរច្ឆានយោនិ វា. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. សេយ្យថាបិ និម្ពពីជំ វា កោសាតកីពីជំ វា តិត្តកាលាពុពីជំ វា អល្លាយ បថវិយា និក្ខិត្តំ យំ ចេវ បថវិរសំ ឧបាទិយតិ, យញ្ច អាបោរសំ ឧបាទិយតិ, សព្ពំ តំ តិត្តកត្តាយ កដុកត្តាយ អសាតត្តាយ [អសារតាយ (ស្យា.)] សំវត្តតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ពីជំ ហិស្ស បាបិកំ. ឯវមេវំ មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ, ទិដ្ឋិគហនំ, ទិដ្ឋិកន្តារំ, ទិដ្ឋិវិសូកំ, ទិដ្ឋិវិប្ផន្ទិតំ, ទិដ្ឋិសញ្ញោជនំ, ទិដ្ឋិសល្លំ, ទិដ្ឋិសម្ពាធោ, ទិដ្ឋិបលិពោធោ, ទិដ្ឋិពន្ធនំ, ទិដ្ឋិបបាតោ, ទិដ្ឋានុសយោ, ទិដ្ឋិសន្តាបោ, ទិដ្ឋិបរិឡាហោ, ទិដ្ឋិគន្ថោ, ទិដ្ឋុបាទានំ, ទិដ្ឋាភិនិវេសោ, ទិដ្ឋិបរាមាសោ – ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ បរិយុដ្ឋិតចិត្តស្ស សញ្ញោគោ.

១២៩. អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច, អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ. កតមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច? សក្កាយទិដ្ឋិ, សីលព្ពតបរាមាសោ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច. កតមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ? កាមរាគសញ្ញោជនំ, បដិឃសញ្ញោជនំ, មានសញ្ញោជនំ, វិចិកិច្ឆាសញ្ញោជនំ, ភវរាគសញ្ញោជនំ, ឥស្សាសញ្ញោជនំ, មច្ឆរិយសញ្ញោជនំ, អនុនយសញ្ញោជនំ, អវិជ្ជាសញ្ញោជនំ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

យំ វេទនំ បដិច្ច…បេ… យំ សញ្ញំ បដិច្ច…បេ… យំ សង្ខារេ [យេ សង្ខារេ (ក.) សំ. និ. ៣.២៨ បស្សិតព្ពា] បដិច្ច…បេ… យំ វិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ ចក្ខុំ បដិច្ច… យំ សោតំ បដិច្ច… យំ ឃានំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហំ បដិច្ច… យំ កាយំ បដិច្ច… យំ មនំ បដិច្ច… យំ រូបេ បដិច្ច… យំ សទ្ទេ បដិច្ច… យំ គន្ធេ បដិច្ច … យំ រសេ បដិច្ច… យំ ផោដ្ឋព្ពេ បដិច្ច… យំ ធម្មេ បដិច្ច… យំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ សោតវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ ឃានវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ កាយវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ មនោវិញ្ញាណំ បដិច្ច … យំ ចក្ខុសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ សោតសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ ឃានសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហាសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ កាយសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ មនោសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ សោតសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ ឃានសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ កាយសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ មនោសម្ផស្សជាយ វេទនាយ អស្សាទោតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន អស្សាទោ, អស្សាទោ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ អស្សាទោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច អស្សាទោ – អយំ វុច្ចតិ អស្សាទទិដ្ឋិ.

អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ. តាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិវិបន្នោ. ទិដ្ឋិវិបន្នោ បុគ្គលោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. យោ ទិដ្ឋិយា រាគោ, សោ ន ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន រាគោ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ រាគោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច រាគោ, អយំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិរាគោ. តាយ ច ទិដ្ឋិយា តេន ច រាគេន សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិរាគរត្តោ. ទិដ្ឋិរាគរត្តេ បុគ្គលេ ទិន្នំ ទានំ ន មហប្ផលំ ហោតិ ន មហានិសំសំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ – និរយោ វា តិរច្ឆានយោនិ វា. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. សេយ្យថាបិ និម្ពពីជំ វា កោសាតកីពីជំ វា តិត្តកាលាពុពីជំ វា អល្លាយ បថវិយា និក្ខិត្តំ យញ្ចេវ បថវិរសំ ឧបាទិយតិ យញ្ច អាបោរសំ ឧបាទិយតិ, សព្ពំ តំ តិត្តកត្តាយ កដុកត្តាយ អសាតត្តាយ សំវត្តតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ពីជំ ហិស្ស បាបិកំ. ឯវមេវំ មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ ទិដ្ឋិគហនំ…បេ… ទិដ្ឋាភិនិវេសោ ទិដ្ឋិបរាមាសោ – ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ បរិយុដ្ឋិតចិត្តស្ស សញ្ញោគោ.

អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច, អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ. កតមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច? សក្កាយទិដ្ឋិ, សីលព្ពតបរាមាសោ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច. កតមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ? កាមរាគសញ្ញោជនំ, បដិឃសញ្ញោជនំ, មានសញ្ញោជនំ, វិចិកិច្ឆាសញ្ញោជនំ, ភវរាគសញ្ញោជនំ, ឥស្សាសញ្ញោជនំ, មច្ឆរិយសញ្ញោជនំ, អនុនយសញ្ញោជនំ, អវិជ្ជាសញ្ញោជនំ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. អស្សាទទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អស្សាទទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ បឋមោ.

២. អត្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៣០. អត្តានុទិដ្ឋិយា កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ រូបវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា រូបំ រូបស្មិំ វា អត្តានំ; វេទនំ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ.

១៣១. កថំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យំ បថវីកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ បថវីកសិណ’’ន្តិ. បថវីកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យំ បថវីកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ បថវីកសិណ’’ន្តិ. បថវីកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

ឥធេកច្ចោ អាបោកសិណំ… តេជោកសិណំ… វាយោកសិណំ… នីលកសិណំ… បីតកសិណំ… លោហិតកសិណំ… ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យំ ឱទាតកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ ឱទាតកសិណ’’ន្តិ. ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ, សោ វណ្ណោ; យោ វណ្ណោ, សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ…បេ… ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា រូបេន រូបវា’’តិ. រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន អយំ អត្តា ឥមិនា រូបេន រូបវា’’តិ. រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ រូប’’ន្តិ. អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ រូប’’ន្តិ. អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ រូបំ សមនុបស្សតិ.

កថំ រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ រូបេ’’តិ. រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ រូបេ’’តិ. រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា រូបវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣២. កថំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ សោតសម្ផស្សជំ វេទនំ ឃានសម្ផស្សជំ វេទនំ ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ វេទនំ កាយសម្ផស្សជំ វេទនំ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា វេទនា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា វេទនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ វេទនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា វេទនា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា វេទនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ វេទនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយ វេទនាវា’’តិ. វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយ វេទនាវា’’តិ. វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វេទនាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ វេទនា’’តិ. អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ វេទនា’’តិ. អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ វេទនំ សមនុបស្សតិ.

កថំ វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយា’’តិ. វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ វេទនាយា’’តិ. វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា វេទនាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វេទនាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣៣. កថំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុសម្ផស្សជំ សញ្ញំ…បេ… សោតសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… ឃានសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… កាយសម្ផស្សជំ សញ្ញំ… មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. យា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា’’តិ. មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ – ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា’’តិ. មនោសម្ផស្សជំ សញ្ញញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយ សញ្ញាវា’’តិ. សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយ សញ្ញាវា’’តិ. សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សញ្ញាវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ សញ្ញា’’តិ. អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ. អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ អយំ សញ្ញា’’តិ. អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ សញ្ញំ សមនុបស្សតិ.

កថំ សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ …បេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយា’’តិ. សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមាយ សញ្ញាយា’’តិ. សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា សញ្ញាវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សញ្ញាយ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣៤. កថំ សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុសម្ផស្សជំ ចេតនំ សោតសម្ផស្សជំ ចេតនំ ឃានសម្ផស្សជំ ចេតនំ ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ ចេតនំ កាយសម្ផស្សជំ ចេតនំ មនោសម្ផស្សជំ ចេតនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា, សោ អហំ; យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ ចេតនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោសម្ផស្សជំ ចេតនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា សោ អហំ, យោ អហំ សា មនោសម្ផស្សជា ចេតនា’’តិ – មនោសម្ផស្សជំ ចេតនញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមេហិ សង្ខារេហិ សង្ខារវា’’តិ. សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា. ឥមេហិ សង្ខារេហិ សង្ខារវា’’តិ. សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សង្ខារវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥមេ សង្ខារា’’តិ. អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥមេ សង្ខារា’’តិ. អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ សង្ខារេ សមនុបស្សតិ.

កថំ សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមេសុ សង្ខារេសូ’’តិ. សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវ ឥធេកច្ចោ វិញ្ញាណំ… រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមេសុ សង្ខារេសូ’’តិ. សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា សង្ខារវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ សង្ខារេសុ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

១៣៥. កថំ វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ ចក្ខុវិញ្ញាណំ… សោតវិញ្ញាណំ… ឃានវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ កាយវិញ្ញាណំ… មនោវិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ មនោវិញ្ញាណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ មនោវិញ្ញាណ’’ន្តិ – មនោវិញ្ញាណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ សោ វណ្ណោ, យោ វណ្ណោ សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ មនោវិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ មនោវិញ្ញាណំ, សោ អហំ; យោ អហំ តំ មនោវិញ្ញាណ’’ន្តិ – មនោវិញ្ញាណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា វិញ្ញាណេន វិញ្ញាណវា’’តិ. វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា. អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា វិញ្ញាណេន វិញ្ញាណវា’’តិ. វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទុតិយា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ.

កថំ អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ វិញ្ញាណ’’ន្តិ. អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ បុប្ផំ គន្ធសម្បន្នំ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘ឥទំ បុប្ផំ, អយំ គន្ធោ; អញ្ញំ បុប្ផំ, អញ្ញោ គន្ធោ. សោ ខោ បនាយំ គន្ធោ ឥមស្មិំ បុប្ផេ’’តិ. បុប្ផស្មិំ គន្ធំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. ឥមស្មិញ្ច បន អត្តនិ ឥទំ វិញ្ញាណ’’ន្តិ. អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ តតិយា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ អត្តនិ វិញ្ញាណំ សមនុបស្សតិ.

កថំ វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ វិញ្ញាណេ’’តិ. វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ មណិ ករណ្ឌកេ បក្ខិត្តោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ មណិ, អយំ ករណ្ឌកោ. អញ្ញោ មណិ, អញ្ញោ ករណ្ឌកោ. សោ ខោ បនាយំ មណិ ឥមស្មិំ ករណ្ឌកេ’’តិ. ករណ្ឌកស្មិំ មណិំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ រូបំ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមស្មិំ វិញ្ញាណេ’’តិ. វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ចតុត្ថា វិញ្ញាណវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. អត្តានុទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ វិញ្ញាណស្មិំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. អត្តានុទិដ្ឋិយា ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អត្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ ទុតិយោ.

៣. មិច្ឆាទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៣៦. មិច្ឆាទិដ្ឋិយា កតមេហិ ទសហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ‘‘នត្ថិ ទិន្ន’’ន្តិ – វត្ថុ [វត្ថុំ (ស្យា.) ឯវមុបរិបិ]. ឯវំវាទោ មិច្ឆាភិនិវេសបរាមាសោ [មិច្ឆាទិដ្ឋាភិនិវេសបរាមាសោ (ស្យា.)] ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា មិច្ឆាវត្ថុកា មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ‘‘នត្ថិ យិដ្ឋ’’ន្តិ – វត្ថុ…បេ… ‘‘នត្ថិ ហុត’’ន្តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ ផលំ វិបាកោ’’តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ អយំ លោកោ’’តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ បរោ លោកោ’’តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ មាតា’’តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ បិតា’’តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ សត្តា ឱបបាតិកា’’តិ – វត្ថុ… ‘‘នត្ថិ លោកេ សមណព្រាហ្មណា សម្មគ្គតា [សមគ្គតា (ក.)] សម្មាបដិបន្នា, យេ ឥមញ្ច លោកំ, បរញ្ច លោកំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេន្តី’’តិ – វត្ថុ. ឯវំវាទោ មិច្ឆាភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ ទសមា មិច្ឆាវត្ថុកា មិច្ឆាទិដ្ឋិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ឥមេហិ ទសហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ តតិយោ.

៤. សក្កាយទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៣៧. សក្កាយទិដ្ឋិយា កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ, សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ រូបវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា រូបំ រូបស្មិំ វា អត្តានំ. វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ.

កថំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ…បេ… ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ ឱទាតកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ ឱទាតកសិណ’’ន្តិ – ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ…បេ… ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ…បេ… អយំ បឋមា រូបវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិ. សក្កាយទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… សក្កាយទិដ្ឋិយា ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

សក្កាយទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ ចតុត្ថោ.

៥. សស្សតទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៣៨. សក្កាយវត្ថុកាយ សស្សតទិដ្ឋិយា កតមេហិ បន្នរសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា រូបំ រូបស្មិំ វា អត្តានំ. វេទនាវន្តំ វា អត្តានំ…បេ… សញ្ញាវន្តំ វា អត្តានំ… សង្ខារវន្តំ វា អត្តានំ… វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ.

កថំ រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អយំ ខោ មេ អត្តា. សោ ខោ បន មេ អយំ អត្តា ឥមិនា រូបេន រូបវា’’តិ. រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ រុក្ខោ ឆាយាសម្បន្នោ អស្ស. តមេនំ បុរិសោ ឯវំ វទេយ្យ – ‘‘អយំ រុក្ខោ, អយំ ឆាយា; អញ្ញោ រុក្ខោ, អញ្ញា ឆាយា. សោ ខោ បនាយំ រុក្ខោ ឥមាយ ឆាយាយ ឆាយាវា’’តិ. ឆាយាវន្តំ រុក្ខំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ វេទនំ…បេ… អយំ បឋមា សក្កាយវត្ថុកា សស្សតទិដ្ឋិ. សស្សតទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបវន្តំ អត្តានំ សមនុបស្សតិ…បេ… សក្កាយវត្ថុកាយ សស្សតទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បន្នរសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

សស្សតទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ បញ្ចមោ.

៦. ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៣៩. សក្កាយវត្ថុកាយ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វេទនំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, សញ្ញំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, សង្ខារេ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ.

កថំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ…បេ… ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ ឱទាតកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ ឱទាតកសិណ’’ន្តិ – ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ…បេ… អយំ បឋមា សក្កាយវត្ថុកា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ. ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… សក្កាយវត្ថុកាយ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

ឧច្ឆេទទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ ឆដ្ឋោ.

៧. អន្តគ្គាហិកាទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤០. អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ញាសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ‘‘អន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា… ‘‘អនន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា… ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា… ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា… ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ…បេ… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ… ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតិហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ?

‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ…បេ… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ក] ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ លោកោ ចេវ សស្សតំ ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ …បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា លោកោ ចេវ សស្សតា ចាតិ…បេ… សញ្ញា លោកោ ចេវ សស្សតា ចាតិ…បេ… សង្ខារា លោកោ ចេវ សស្សតា ចាតិ…បេ… វិញ្ញាណំ លោកោ ចេវ សស្សតញ្ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បញ្ចមី សស្សតោ លោកោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ខ] ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ លោកោ ចេវ អសស្សតញ្ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… អយំ បឋមា ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា លោកោ ចេវ អសស្សតា ចាតិ…បេ… សញ្ញា លោកោ ចេវ អសស្សតា ចាតិ…បេ… សង្ខារា លោកោ ចេវ អសស្សតា ចាតិ…បេ… វិញ្ញាណំ លោកោ ចេវ អសស្សតញ្ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[គ] ‘‘អន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធេកច្ចោ បរិត្តំ ឱកាសំ នីលកតោ ផរតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អន្តវា អយំ លោកោ បរិវដុមោ’’តិ. អន្តសញ្ញី ហោតិ. យំ ផរតិ, តំ វត្ថុ ចេវ លោកោ ច. យេន ផរតិ, សោ អត្តា ចេវ លោកោ ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘អន្តវា លោកោ’’តិ អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

ឥធេកច្ចោ បរិត្តំ ឱកាសំ បីតកតោ ផរតិ… លោហិតកតោ ផរតិ… ឱទាតកតោ ផរតិ… ឱភាសកតោ ផរតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អន្តវា អយំ លោកោ បរិវដុមោ’’តិ. អន្តសញ្ញី ហោតិ. យំ ផរតិ តំ វត្ថុ ចេវ លោកោ ច. យេន ផរតិ សោ អត្តា ចេវ លោកោ ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… អន្តវា លោកោតិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ឃ] ‘‘អនន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធេកច្ចោ វិបុលំ ឱកាសំ នីលកតោ ផរតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អនន្តវា អយំ លោកោ អបរិយន្តោ’’តិ. អនន្តសញ្ញី ហោតិ. យំ ផរតិ តំ វត្ថុ ចេវ លោកោ ច; យេន ផរតិ សោ អត្តា ចេវ លោកោ ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘អនន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

ឥធេកច្ចោ វិបុលំ ឱកាសំ បីតកតោ ផរតិ… លោហិតកតោ ផរតិ… ឱទាតកតោ ផរតិ… ឱភាសកតោ ផរតិ. តស្ស ឯវំ ហោតិ – ‘‘អនន្តវា អយំ លោកោ អបរិយន្តោ’’តិ. អនន្តសញ្ញី ហោតិ. យំ ផរតិ តំ វត្ថុ ចេវ លោកោ ច; យេន ផរតិ សោ អត្តា ចេវ លោកោ ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… អនន្តវា លោកោតិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ង] ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ ជីវញ្ចេវ សរីរញ្ច; យំ ជីវំ តំ សរីរំ, យំ សរីរំ តំ ជីវន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា ជីវា ចេវ សរីរំ ច… សញ្ញា ជីវា ចេវ សរីរំ ច… សង្ខារា ជីវា ចេវ សរីរំ ច… វិញ្ញាណំ ជីវញ្ចេវ សរីរញ្ច; យំ ជីវំ តំ សរីរំ, យំ សរីរំ តំ ជីវន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ច] ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ សរីរំ, ន ជីវំ; ជីវំ ន សរីរំ. អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា សរីរំ, ន ជីវំ… សញ្ញា សរីរំ, ន ជីវំ… សង្ខារា សរីរំ, ន ជីវំ… វិញ្ញាណំ សរីរំ, ន ជីវំ; ជីវំ ន សរីរំ. អញ្ញំ ជីវំ, អញ្ញំ សរីរន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… អញ្ញំ ជីវំ, អញ្ញំ សរីរន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ឆ] ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោ កាយស្ស ភេទា ហោតិបិ តិដ្ឋតិបិ ឧប្បជ្ជតិបិ និព្ពត្តតិបីតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា ឥធេវ មរណធម្មា…បេ… សញ្ញា ឥធេវ មរណធម្មា… សង្ខារា ឥធេវ មរណធម្មា… វិញ្ញាណំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោ កាយស្ស ភេទា ហោតិបិ តិដ្ឋតិបិ ឧប្បជ្ជតិបិ និព្ពត្តតិបីតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ជ] ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោបិ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ; ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា ឥធេវ មរណធម្មា…បេ… សញ្ញា ឥធេវ មរណធម្មា… សង្ខារា ឥធេវ មរណធម្មា… វិញ្ញាណំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោបិ កាយស្ស ភេទា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ. ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ឈ] ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោ កាយស្ស ភេទា ហោតិ ច ន ច ហោតីតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា ឥធេវ មរណធម្មា…បេ… សញ្ញា ឥធេវ មរណធម្មា… សង្ខារា ឥធេវ មរណធម្មា… វិញ្ញាណំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោ កាយស្ស ភេទា ហោតិ ច ន ច ហោតីតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ…បេ… ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

[ញ] ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? រូបំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា នេវ ហោតិ ន ន ហោតីតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ, អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

វេទនា ឥធេវ មរណធម្មា…បេ… សញ្ញា ឥធេវ មរណធម្មា… សង្ខារា ឥធេវ មរណធម្មា… វិញ្ញាណំ ឥធេវ មរណធម្មំ. តថាគតោ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា នេវ ហោតិ ន ន ហោតីតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. តាយ ទិដ្ឋិយា សោ អន្តោ គហិតោតិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បញ្ចមី ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ. អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ. អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ញាសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អន្តគ្គាហិកាទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ សត្តមោ.

៨. បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤១. បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិយា កតមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ចត្តារោ សស្សតវាទា, ចត្តារោ ឯកច្ចសស្សតិកា, ចត្តារោ អន្តានន្តិកា, ចត្តារោ អមរាវិក្ខេបិកា, ទ្វេ អធិច្ចសមុប្បន្និកា – បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិយា ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ អដ្ឋមោ.

៩. អបរន្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤២. អបរន្តានុទិដ្ឋិយា កតមេហិ ចតុចត្តាលីសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? សោឡស សញ្ញីវាទា, អដ្ឋ អសញ្ញីវាទា, អដ្ឋ នេវសញ្ញីនាសញ្ញីវាទា, សត្ត ឧច្ឆេទវាទា, បញ្ច ទិដ្ឋធម្មនិព្ពានវាទា – អបរន្តានុទិដ្ឋិយា ឥមេហិ ចតុចត្តាលីសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អបរន្តានុទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ នវមោ.

១០-១២. សញ្ញោជនិកាទិទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤៣. សញ្ញោជនិកាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? យា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ ទិដ្ឋិគហនំ…បេ… ទិដ្ឋាភិនិវេសោ ទិដ្ឋិបរាមាសោ – សញ្ញោជនិកាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

១៤៤. ‘‘អហ’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ចក្ខុ អហន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ. អហន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘អហ’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

សោតំ អហន្តិ…បេ… ឃានំ អហន្តិ…បេ… ជិវ្ហា អហន្តិ…បេ… កាយោ អហន្តិ…បេ… មនោ អហន្តិ…បេ… រូបា អហន្តិ…បេ… ធម្មា អហន្តិ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ អហន្តិ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ អហន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ. អហន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ អដ្ឋារសមី ‘‘អហ’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ‘‘អហ’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

១៤៥. ‘‘មម’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ចក្ខុ មមន្តិ – អភិនិវេសបរាមាសោ. មមន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា ‘‘មម’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

សោតំ មមន្តិ…បេ… ឃានំ មមន្តិ…បេ… ជិវ្ហា មមន្តិ…បេ… កាយោ មមន្តិ…បេ… មនោ មមន្តិ…បេ… រូបា មមន្តិ…បេ… ធម្មា មមន្តិ…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ មមន្តិ…បេ… មនោវិញ្ញាណំ មមន្តិ អភិនិវេសបរាមាសោ. មមន្តិ មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ អដ្ឋារសមី ‘‘មម’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ. មានវិនិពន្ធា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ‘‘មម’’ន្តិ – មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

សញ្ញោជនិកាទិទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ ទ្វាទសមោ.

១៣. អត្តវាទបដិសំយុត្តទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤៦. អត្តវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? ឥធ អស្សុតវា បុថុជ្ជនោ អរិយានំ អទស្សាវី អរិយធម្មស្ស អកោវិទោ អរិយធម្មេ អវិនីតោ សប្បុរិសានំ អទស្សាវី សប្បុរិសធម្មស្ស អកោវិទោ សប្បុរិសធម្មេ អវិនីតោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ រូបវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា រូបំ រូបស្មិំ វា អត្តានំ…បេ… វេទនំ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ…បេ….

កថំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ? ឥធេកច្ចោ បថវីកសិណំ…បេ… ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. ‘‘យំ ឱទាតកសិណំ, សោ អហំ; យោ អហំ, តំ ឱទាតកសិណ’’ន្តិ – ឱទាតកសិណញ្ច អត្តញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. សេយ្យថាបិ តេលប្បទីបស្ស ឈាយតោ ‘‘យា អច្ចិ, សោ វណ្ណោ; យោ វណ្ណោ, សា អច្ចី’’តិ – អច្ចិញ្ច វណ្ណញ្ច អទ្វយំ សមនុបស្សតិ. ឯវមេវំ ឥធេកច្ចោ ឱទាតកសិណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… អយំ បឋមា រូបវត្ថុកា អត្តវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ. អត្តវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. ឯវំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ…បេ… អត្តវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អត្តវាទបដិសំយុត្តទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ តេរសមោ.

១៤. លោកវាទបដិសំយុត្តទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤៧. លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា កតមេហិ អដ្ឋហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចាតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា, ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ បឋមា លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ. លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ…បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

អសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចាតិ…បេ… សស្សតោ ច អសស្សតោ ច អត្តា ច លោកោ ចាតិ…បេ… នេវ សស្សតោ នាសស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចាតិ… អន្តវា អត្តា ច លោកោ ចាតិ… អនន្តវា អត្តា ច លោកោ ចាតិ… អន្តវា ច អនន្តវា ច អត្តា ច លោកោ ចាតិ… នេវ អន្តវា ន អនន្តវា អត្តា ច លោកោ ចាតិ អភិនិវេសបរាមាសោ លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន វត្ថុ, វត្ថុ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញំ វត្ថុ. យា ច ទិដ្ឋិ យញ្ច វត្ថុ – អយំ អដ្ឋមី លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ. លោកវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ …បេ… ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា ឥមេហិ អដ្ឋហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

លោកវាទបដិសំយុត្តទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ ចុទ្ទសមោ.

១៥-១៦. ភវ-វិភវទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១៤៨. ឱលីយនាភិនិវេសោ ភវទិដ្ឋិ. អតិធាវនាភិនិវេសោ វិភវទិដ្ឋិ. អស្សាទទិដ្ឋិយា បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ កតិ ភវទិដ្ឋិយោ, កតិ វិភវទិដ្ឋិយោ? អត្តានុទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ កតិ ភវទិដ្ឋិយោ កតិ វិភវទិដ្ឋិយោ…បេ… លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ កតិ ភវទិដ្ឋិយោ កតិ វិភវទិដ្ឋិយោ?

អស្សាទទិដ្ឋិយា បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ. អត្តានុទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ បន្នរស ភវទិដ្ឋិយោ, បញ្ច វិភវទិដ្ឋិយោ. មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ទសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ. សក្កាយទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ បន្នរស ភវទិដ្ឋិយោ, បញ្ច វិភវទិដ្ឋិយោ. សក្កាយវត្ថុកាយ សស្សតទិដ្ឋិយា បន្នរសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា ភវទិដ្ឋិយោ. សក្កាយវត្ថុកាយ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ.

‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា ភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘អន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘អនន្តវា លោកោ’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា ភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា ភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ. ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ – អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា បញ្ចហាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ.

បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ. អបរន្តានុទិដ្ឋិយា ចតុចត្តារីសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ. សញ្ញោជនិកាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ. អហន្តិ – មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា វិភវទិដ្ឋិយោ. មមន្តិ – មានវិនិពន្ធាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋារសហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សព្ពាវ តា ភវទិដ្ឋិយោ. អត្តវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា វីសតិយា អាការេហិ អភិនិវេសោ បន្នរស ភវទិដ្ឋិយោ, បញ្ច វិភវទិដ្ឋិយោ. លោកវាទបដិសំយុត្តាយ ទិដ្ឋិយា អដ្ឋហិ អាការេហិ អភិនិវេសោ សិយា ភវទិដ្ឋិយោ, សិយា វិភវទិដ្ឋិយោ.

សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ អស្សាទទិដ្ឋិយោ. សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ អត្តានុទិដ្ឋិយោ. សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ មិច្ឆាទិដ្ឋិយោ. សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ សក្កាយទិដ្ឋិយោ. សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ អន្តគ្គាហិកា ទិដ្ឋិយោ. សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ សញ្ញោជនិកា ទិដ្ឋិយោ. សព្ពាវ តា ទិដ្ឋិយោ អត្តវាទបដិសំយុត្តា ទិដ្ឋិយោ.

ភវញ្ច ទិដ្ឋិំ វិភវញ្ច ទិដ្ឋិំ, ឯតំ ទ្វយំ តក្កិកា និស្សិតាសេ;

តេសំ និរោធម្ហិ ន ហត្ថិ ញាណំ, យត្ថាយំ លោកោ វិបរីតសញ្ញីតិ.

១៤៩. ‘‘ទ្វីហិ, ភិក្ខវេ, ទិដ្ឋិគតេហិ បរិយុដ្ឋិតា ទេវមនុស្សា ឱលីយន្តិ [ឱលិយន្តិ (ស្យា. ក.) ឥតិវុ. ៤៩ បស្សិតព្ពា] ឯកេ, អតិធាវន្តិ ឯកេ; ចក្ខុមន្តោ ច បស្សន្តិ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ឱលីយន្តិ ឯកេ? ភវារាមា, ភិក្ខវេ, ទេវមនុស្សា ភវរតា ភវសម្មុទិតា. តេសំ ភវនិរោធាយ ធម្មេ ទេសិយមានេ ចិត្តំ ន បក្ខន្ទតិ ន បសីទតិ ន សន្តិដ្ឋតិ នាធិមុច្ចតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ឱលីយន្តិ ឯកេ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, អតិធាវន្តិ ឯកេ? ភវេនេវ ខោ បនេកេ អដ្ដីយមានា [អដ្ដិយមានា (ស្យា. ក.) ឥតិវុ. ៤៩ បស្សិតព្ពា] ហរាយមានា ជិគុច្ឆមានា វិភវំ អភិនន្ទន្តិ – ‘‘យតោ កិរ, ភោ, អយំ អត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ ន ហោតិ បរំ មរណា, ឯតំ សន្តំ ឯតំ បណីតំ ឯតំ យាថាវន្តិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, អតិធាវន្តិ ឯកេ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ចក្ខុមន្តោ ច បស្សន្តិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ភូតំ ភូតតោ បស្សតិ. ភូតំ ភូតតោ ទិស្វា ភូតស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ បដិបន្នោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចក្ខុមន្តោ ច បស្សន្តិ.

‘‘យោ [អយំ គាថា ឥតិវុ. ៤៩ ទិស្សតិ] ភូតំ ភូតតោ ទិស្វា, ភូតស្ស ច អតិក្កមំ;

យថាភូតេធិមុច្ចតិ, ភវតណ្ហា បរិក្ខយា.

‘‘ស វេ ភូតបរិញ្ញាតោ, វីតតណ្ហោ ភវាភវេ;

ភូតស្ស វិភវា ភិក្ខុ, នាគច្ឆតិ បុនព្ភវ’’ន្តិ.

១៥០. តយោ បុគ្គលា វិបន្នទិដ្ឋី, តយោ បុគ្គលា សម្បន្នទិដ្ឋី. កតមេ តយោ បុគ្គលា វិបន្នទិដ្ឋី? តិត្ថិយោ ច, តិត្ថិយសាវកោ ច, យោ ច មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ – ឥមេ តយោ បុគ្គលា វិបន្នទិដ្ឋី.

កតមេ តយោ បុគ្គលា សម្បន្នទិដ្ឋី? តថាគតោ ច, តថាគតសាវកោ ច, យោ ច សម្មាទិដ្ឋិកោ – ឥមេ តយោ បុគ្គលា សម្បន្នទិដ្ឋី.

‘‘កោធនោ ឧបនាហី ច, បាបមក្ខី ច យោ នរោ;

វិបន្នទិដ្ឋិ មាយាវី, តំ ជញ្ញា វសលោ ឥតិ’’ [ឥមេ (ស្យា.) សុ. និ. ១១៦ បស្សិតព្ពា].

អក្កោធនោ អនុបនាហី, វិសុទ្ធោ [អមក្ខី (ស្យា.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា] សុទ្ធតំ គតោ;

សម្បន្នទិដ្ឋិ មេធាវី, តំ ជញ្ញា អរិយោ ឥតីតិ.

តិស្សោ វិបន្នទិដ្ឋិយោ, តិស្សោ សម្បន្នទិដ្ឋិយោ. កតមា តិស្សោ វិបន្នទិដ្ឋិយោ? ឯតំ មមាតិ – វិបន្នទិដ្ឋិ. ឯសោហមស្មីតិ – វិបន្នទិដ្ឋិ. ឯសោ មេ អត្តាតិ – វិបន្នទិដ្ឋិ. ឥមា តិស្សោ វិបន្នទិដ្ឋិយោ.

កតមា តិស្សោ សម្បន្នទិដ្ឋិយោ? នេតំ មមាតិ – សម្បន្នទិដ្ឋិ. នេសោហមស្មីតិ – សម្បន្នទិដ្ឋិ. ន មេសោ អត្តាតិ – សម្បន្នទិដ្ឋិ. ឥមា តិស្សោ សម្បន្នទិដ្ឋិយោ.

ឯតំ មមាតិ – កា ទិដ្ឋិ, កតិ ទិដ្ឋិយោ, កតមន្តានុគ្គហិតា តា ទិដ្ឋិយោ? ឯសោហមស្មីតិ – កា ទិដ្ឋិ, កតិ ទិដ្ឋិយោ, កតមន្តានុគ្គហិតា តា ទិដ្ឋិយោ? ឯសោ មេ អត្តាតិ – កា ទិដ្ឋិ, កតិ ទិដ្ឋិយោ, កតមន្តានុគ្គហិតា តា ទិដ្ឋិយោ?

ឯតំ មមាតិ – បុព្ពន្តានុទិដ្ឋិ. អដ្ឋារស ទិដ្ឋិយោ. បុព្ពន្តានុគ្គហិតា តា ទិដ្ឋិយោ. ឯសោហមស្មីតិ – អបរន្តានុទិដ្ឋិ. ចតុចត្តារីសំ ទិដ្ឋិយោ. អបរន្តានុគ្គហិតា តា ទិដ្ឋិយោ. ឯសោ មេ អត្តាតិ – វីសតិវត្ថុកា អត្តានុទិដ្ឋិ. វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិ. សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខានិ [សក្កាយទិដ្ឋិប្បមុខេន (ស្យា.)] ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. បុព្ពន្តាបរន្តានុគ្គហិតា តា ទិដ្ឋិយោ.

១៥១. ‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ និដ្ឋំ គតា, សព្ពេ តេ ទិដ្ឋិសម្បន្នា. តេសំ ទិដ្ឋិសម្បន្នានំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា. កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា? សត្តក្ខត្តុបរមស្ស, កោលំកោលស្ស, ឯកពីជិស្ស, សកទាគាមិស្ស, យោ ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរហា – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា.

‘‘កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា? អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយិស្ស, អសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, សសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧទ្ធំសោតស្ស, អកនិដ្ឋគាមិនោ – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា.

‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ និដ្ឋំ គតា, សព្ពេ តេ ទិដ្ឋិសម្បន្នា. តេសំ ទិដ្ឋិសម្បន្នានំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា.

‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ អវេច្ចប្បសន្នា, សព្ពេ តេ សោតាបន្នា. តេសំ សោតាបន្នានំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា, បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា. កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា? សត្តក្ខត្តុបរមស្ស, កោលំកោលស្ស, ឯកពីជិស្ស, សកទាគាមិស្ស, យោ ច ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរហា – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា.

‘‘កតមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា? អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយិស្ស, អសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, សសង្ខារបរិនិព្ពាយិស្ស, ឧទ្ធំសោតស្ស, អកនិដ្ឋគាមិនោ – ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋា.

‘‘យេ កេចិ, ភិក្ខវេ, មយិ អវេច្ចប្បសន្នា, សព្ពេ តេ សោតាបន្នា. តេសំ សោតាបន្នានំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ និដ្ឋា. ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ឥធ វិហាយ និដ្ឋាតិ’’.

ភវវិភវទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ សោឡសមោ.

ទិដ្ឋិកថា និដ្ឋិតា.