១. អស្សាទទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ

១២៨. អស្សាទទិដ្ឋិយា កតមេហិ បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ? យំ រូបំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ រូបស្ស អស្សាទោតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន អស្សាទោ, អស្សាទោ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ អស្សាទោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច អស្សាទោ – អយំ វុច្ចតិ អស្សាទទិដ្ឋិ.

អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ. តាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិវិបន្នោ. ទិដ្ឋិវិបន្នោ បុគ្គលោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. យោ ទិដ្ឋិយា រាគោ [យា ទិដ្ឋិ យោ រាគោ (ស្យា.)], សោ ន ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន រាគោ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ រាគោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច រាគោ – អយំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិរាគោ. តាយ ច ទិដ្ឋិយា តេន ច រាគេន សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិរាគរត្តោ. ទិដ្ឋិរាគរត្តេ បុគ្គលេ ទិន្នំ ទានំ ន មហប្ផលំ ហោតិ ន មហានិសំសំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ – និរយោ វា តិរច្ឆានយោនិ វា. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. សេយ្យថាបិ និម្ពពីជំ វា កោសាតកីពីជំ វា តិត្តកាលាពុពីជំ វា អល្លាយ បថវិយា និក្ខិត្តំ យំ ចេវ បថវិរសំ ឧបាទិយតិ, យញ្ច អាបោរសំ ឧបាទិយតិ, សព្ពំ តំ តិត្តកត្តាយ កដុកត្តាយ អសាតត្តាយ [អសារតាយ (ស្យា.)] សំវត្តតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ពីជំ ហិស្ស បាបិកំ. ឯវមេវំ មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ, ទិដ្ឋិគហនំ, ទិដ្ឋិកន្តារំ, ទិដ្ឋិវិសូកំ, ទិដ្ឋិវិប្ផន្ទិតំ, ទិដ្ឋិសញ្ញោជនំ, ទិដ្ឋិសល្លំ, ទិដ្ឋិសម្ពាធោ, ទិដ្ឋិបលិពោធោ, ទិដ្ឋិពន្ធនំ, ទិដ្ឋិបបាតោ, ទិដ្ឋានុសយោ, ទិដ្ឋិសន្តាបោ, ទិដ្ឋិបរិឡាហោ, ទិដ្ឋិគន្ថោ, ទិដ្ឋុបាទានំ, ទិដ្ឋាភិនិវេសោ, ទិដ្ឋិបរាមាសោ – ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ បរិយុដ្ឋិតចិត្តស្ស សញ្ញោគោ.

១២៩. អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច, អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ. កតមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច? សក្កាយទិដ្ឋិ, សីលព្ពតបរាមាសោ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច. កតមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ? កាមរាគសញ្ញោជនំ, បដិឃសញ្ញោជនំ, មានសញ្ញោជនំ, វិចិកិច្ឆាសញ្ញោជនំ, ភវរាគសញ្ញោជនំ, ឥស្សាសញ្ញោជនំ, មច្ឆរិយសញ្ញោជនំ, អនុនយសញ្ញោជនំ, អវិជ្ជាសញ្ញោជនំ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ.

យំ វេទនំ បដិច្ច…បេ… យំ សញ្ញំ បដិច្ច…បេ… យំ សង្ខារេ [យេ សង្ខារេ (ក.) សំ. និ. ៣.២៨ បស្សិតព្ពា] បដិច្ច…បេ… យំ វិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ ចក្ខុំ បដិច្ច… យំ សោតំ បដិច្ច… យំ ឃានំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហំ បដិច្ច… យំ កាយំ បដិច្ច… យំ មនំ បដិច្ច… យំ រូបេ បដិច្ច… យំ សទ្ទេ បដិច្ច… យំ គន្ធេ បដិច្ច … យំ រសេ បដិច្ច… យំ ផោដ្ឋព្ពេ បដិច្ច… យំ ធម្មេ បដិច្ច… យំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ សោតវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ ឃានវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ កាយវិញ្ញាណំ បដិច្ច… យំ មនោវិញ្ញាណំ បដិច្ច … យំ ចក្ខុសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ សោតសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ ឃានសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហាសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ កាយសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ មនោសម្ផស្សំ បដិច្ច… យំ ចក្ខុសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ សោតសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ ឃានសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ ជិវ្ហាសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ កាយសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច… យំ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ បដិច្ច ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ, អយំ មនោសម្ផស្សជាយ វេទនាយ អស្សាទោតិ – អភិនិវេសបរាមាសោ ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន អស្សាទោ, អស្សាទោ ន ទិដ្ឋិ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ អស្សាទោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច អស្សាទោ – អយំ វុច្ចតិ អស្សាទទិដ្ឋិ.

អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ. តាយ ទិដ្ឋិវិបត្តិយា សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិវិបន្នោ. ទិដ្ឋិវិបន្នោ បុគ្គលោ ន សេវិតព្ពោ ន ភជិតព្ពោ ន បយិរុបាសិតព្ពោ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. យោ ទិដ្ឋិយា រាគោ, សោ ន ទិដ្ឋិ. ទិដ្ឋិ ន រាគោ. អញ្ញា ទិដ្ឋិ, អញ្ញោ រាគោ. យា ច ទិដ្ឋិ យោ ច រាគោ, អយំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិរាគោ. តាយ ច ទិដ្ឋិយា តេន ច រាគេន សមន្នាគតោ បុគ្គលោ ទិដ្ឋិរាគរត្តោ. ទិដ្ឋិរាគរត្តេ បុគ្គលេ ទិន្នំ ទានំ ន មហប្ផលំ ហោតិ ន មហានិសំសំ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស ទ្វេវ គតិយោ – និរយោ វា តិរច្ឆានយោនិ វា. មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា. សេយ្យថាបិ និម្ពពីជំ វា កោសាតកីពីជំ វា តិត្តកាលាពុពីជំ វា អល្លាយ បថវិយា និក្ខិត្តំ យញ្ចេវ បថវិរសំ ឧបាទិយតិ យញ្ច អាបោរសំ ឧបាទិយតិ, សព្ពំ តំ តិត្តកត្តាយ កដុកត្តាយ អសាតត្តាយ សំវត្តតិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ពីជំ ហិស្ស បាបិកំ. ឯវមេវំ មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស យញ្ចេវ កាយកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ យញ្ច វចីកម្មំ…បេ… យញ្ច មនោកម្មំ យថាទិដ្ឋិ សមត្តំ សមាទិន្នំ, យា ច ចេតនា យា ច បត្ថនា យោ ច បណិធិ យេ ច សង្ខារា, សព្ពេ តេ ធម្មា អនិដ្ឋាយ អកន្តាយ អមនាបាយ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តន្តិ. តំ កិស្ស ហេតុ? ទិដ្ឋិ ហិស្ស បាបិកា អស្សាទទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ ទិដ្ឋិគហនំ…បេ… ទិដ្ឋាភិនិវេសោ ទិដ្ឋិបរាមាសោ – ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ អាការេហិ បរិយុដ្ឋិតចិត្តស្ស សញ្ញោគោ.

អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច, អត្ថិ សញ្ញោជនានិ ន ច ទិដ្ឋិយោ. កតមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច? សក្កាយទិដ្ឋិ, សីលព្ពតបរាមាសោ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ ចេវ ទិដ្ឋិយោ ច. កតមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ? កាមរាគសញ្ញោជនំ, បដិឃសញ្ញោជនំ, មានសញ្ញោជនំ, វិចិកិច្ឆាសញ្ញោជនំ, ភវរាគសញ្ញោជនំ, ឥស្សាសញ្ញោជនំ, មច្ឆរិយសញ្ញោជនំ, អនុនយសញ្ញោជនំ, អវិជ្ជាសញ្ញោជនំ – ឥមានិ សញ្ញោជនានិ, ន ច ទិដ្ឋិយោ. អស្សាទទិដ្ឋិយា ឥមេហិ បញ្ចតិំសាយ អាការេហិ អភិនិវេសោ ហោតិ.

អស្សាទទិដ្ឋិនិទ្ទេសោ បឋមោ.