នយសមុដ្ឋានំ

៧៩. តត្ថ កតមំ នយសមុដ្ឋានំ? បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជាយច ភវតណ្ហាយ ច, តត្ថ អវិជ្ជានីវរណំ តណ្ហាសំយោជនំ. អវិជ្ជានីវរណា សត្តា អវិជ្ជាសំយុត្តា [អវិជ្ជាយ សំយុត្តា (សី. ក.)] អវិជ្ជាបក្ខេន វិចរន្តិ, តេ វុច្ចន្តិ ទិដ្ឋិចរិតាតិ. តណ្ហាសំយោជនា សត្តា តណ្ហាសំយុត្តា តណ្ហាបក្ខេន វិចរន្តិ, តេ វុច្ចន្តិ តណ្ហាចរិតាតិ. ទិដ្ឋិចរិតា ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជិតា អត្តកិលមថានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ. តណ្ហាចរិតា ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជិតា កាមេសុ កាមសុខល្លិកានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ.

តត្ថ កិំការណំ យំ ទិដ្ឋិចរិតា ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជិតា អត្តកិលមថានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ, តណ្ហាចរិតា ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជិតា កាមេសុ កាមសុខល្លិកានុយោគមនុយុត្តា វិហរន្តិ? ឥតោ ពហិទ្ធា នត្ថិ សច្ចវវត្ថានំ, កុតោ ចតុសច្ចប្បកាសនា វា សមថវិបស្សនាកោសល្លំ វា ឧបសមសុខប្បត្តិ វា! តេ ឧបសមសុខស្ស អនភិញ្ញា វិបរីតចេតា ឯវមាហំសុ ‘‘នត្ថិ សុខេន សុខំ, ទុក្ខេន នាម សុខំ អធិគន្តព្ព’’ន្តិ. យោ កាមេ បដិសេវតិ, សោ លោកំ វឌ្ឍយតិ, យោ លោកំ វឌ្ឍយតិ, សោ ពហុំ បុញ្ញំ បសវតីតិ តេ ឯវំសញ្ញី ឯវំទិដ្ឋី ទុក្ខេន សុខំ បត្ថយមានា កាមេសុ បុញ្ញសញ្ញី អត្តកិលមថានុយោគមនុយុត្តា ច វិហរន្តិ កាមសុខល្លិកានុយោគមនុយុត្តា ច, តេ តទភិញ្ញា សន្តា រោគមេវ វឌ្ឍយន្តិ, គណ្ឌមេវ វឌ្ឍយន្តិ, សល្លមេវ វឌ្ឍយន្តិ, តេ រោគាភិតុន្នា គណ្ឌបដិបីឡិតា សល្លានុវិទ្ធា និរយតិរច្ឆានយោនិបេតាសុរេសុ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ជានិ ករោន្តា ឧគ្ឃាតនិគ្ឃាតំ បច្ចនុភោន្តា រោគគណ្ឌសល្លភេសជ្ជំ ន វិន្ទន្តិ. តត្ថ អត្តកិលមថានុយោគោ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ច សំកិលេសោ, សមថវិបស្សនា វោទានំ. អត្តកិលមថានុយោគោ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ច រោគោ, សមថវិបស្សនា រោគនិគ្ឃាតកភេសជ្ជំ. អត្តកិលមថានុយោគោ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ច គណ្ឌោ, សមថវិបស្សនា គណ្ឌនិគ្ឃាតកភេសជ្ជំ. អត្តកិលមថានុយោគោ កាមសុខល្លិកានុយោគោ ច សល្លោ, សមថវិបស្សនា សល្លុទ្ធរណភេសជ្ជំ.

តត្ថ សំកិលេសោ ទុក្ខំ, តទភិសង្គោ តណ្ហា សមុទយោ, តណ្ហានិរោធោ ទុក្ខនិរោធោ, សមថវិបស្សនា ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ. ទុក្ខំ បរិញ្ញេយ្យំ, សមុទយោ បហាតព្ពោ, មគ្គោ ភាវេតព្ពោ, និរោធោ សច្ឆិកាតព្ពោ.

៨០. តត្ថ ទិដ្ឋិចរិតា រូបំ អត្តតោ ឧបគច្ឆន្តិ. វេទនំ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ ឧបគច្ឆន្តិ. តណ្ហាចរិតា រូបវន្តំ អត្តានំ ឧបគច្ឆន្តិ. អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ, វេទនាវន្តំ…បេ… សញ្ញាវន្តំ…បេ… សង្ខារវន្តំ…បេ… វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ ឧបគច្ឆន្តិ, អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ, អយំ វុច្ចតិ វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិ.

តស្សា បដិបក្ខោ លោកុត្តរា សម្មាទិដ្ឋិ, អន្វាយិកា សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ, អយំ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. តេ តយោ ខន្ធា សីលក្ខន្ធោ សមាធិក្ខន្ធោ បញ្ញាក្ខន្ធោ. សីលក្ខន្ធោ សមាធិក្ខន្ធោ ច សមថោ, បញ្ញាក្ខន្ធោ វិបស្សនា. តត្ថ សក្កាយោ ទុក្ខំ, សក្កាយសមុទយោ ទុក្ខសមុទយោ, សក្កាយនិរោធោ ទុក្ខនិរោធោ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ. ទុក្ខំ បរិញ្ញេយ្យំ, សមុទយោ បហាតព្ពោ, មគ្គោ ភាវេតព្ពោ, និរោធោ សច្ឆិកាតព្ពោ.

តត្ថ យេ រូបំ អត្តតោ ឧបគច្ឆន្តិ. វេទនំ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ ឧបគច្ឆន្តិ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘ឧច្ឆេទវាទិនោ’’តិ. យេ រូបវន្តំ អត្តានំ ឧបគច្ឆន្តិ. អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. យេ វេទនាវន្តំ…បេ… យេ សញ្ញាវន្តំ…បេ… យេ សង្ខារវន្តំ…បេ… យេ វិញ្ញាណវន្តំ អត្តានំ ឧបគច្ឆន្តិ, អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘សស្សតវាទិនោ’’តិ, តត្ថ ឧច្ឆេទសស្សតវាទា ឧភោ អន្តា, អយំ សំសារបវត្តិ. តស្ស បដិបក្ខោ មជ្ឈិមា បដិបទា អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, អយំ សំសារនិវត្តិ. តត្ថ បវត្តិ ទុក្ខំ, តទភិសង្គោ តណ្ហា សមុទយោ, តណ្ហានិរោធោ ទុក្ខនិរោធោ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា, ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ. ទុក្ខំ បរិញ្ញេយ្យំ, សមុទយោ បហាតព្ពោ, មគ្គោ ភាវេតព្ពោ, និរោធោ សច្ឆិកាតព្ពោ.

តត្ថ ឧច្ឆេទសស្សតំ សមាសតោ វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិ, វិត្ថារតោ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ, តេសំ បដិបក្ខោ តេចត្តាលីសំ ពោធិបក្ខិយា ធម្មា អដ្ឋ វិមោក្ខា ទស កសិណាយតនានិ. ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ មោហជាលំ អនាទិអនិធនប្បវត្តំ. តេចត្តាលីសំ [តេតាលីសំ (សី.)] ពោធិបក្ខិយា ធម្មា ញាណវជិរំ មោហជាលប្បទាលនំ. តត្ថ មោហោ អវិជ្ជា, ជាលំ ភវតណ្ហា, តេន វុច្ចតិ ‘‘បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ អវិជ្ជាយ ច ភវតណ្ហាយ ចា’’តិ.

៨១. តត្ថ ទិដ្ឋិចរិតោ អស្មិំ សាសនេ បព្ពជិតោ សល្លេខានុសន្តតវុត្តិ ភវតិ សល្លេខេ តិព្ពគារវោ. តណ្ហាចរិតោ អស្មិំ សាសនេ បព្ពជិតោ សិក្ខានុសន្តតវុត្តិ ភវតិ សិក្ខាយ តិព្ពគារវោ. ទិដ្ឋិចរិតោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមន្តោ ធម្មានុសារី ភវតិ. តណ្ហាចរិតោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមន្តោ សទ្ធានុសារី ភវតិ, ទិដ្ឋិចរិតោ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យាតិ. តណ្ហាចរិតោ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យាតិ.

តត្ថ កិំការណំ, យំ តណ្ហាចរិតោ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យាតិ, តស្ស ហិ កាមា អបរិច្ចត្តា ភវន្តិ, សោ កាមេហិ វិវេចិយមានោ ទុក្ខេន បដិនិស្សរតិ ទន្ធញ្ច ធម្មំ អាជានាតិ? យោ បនាយំ ទិដ្ឋិចរិតោ អយំ អាទិតោយេវ កាមេហិ អនត្ថិកោ ភវតិ. សោ តតោ វិវេចិយមានោ ខិប្បញ្ច បដិនិស្សរតិ, ខិប្បញ្ច ធម្មំ អាជានាតិ. ទុក្ខាបិ បដិបទា ទុវិធា ទន្ធាភិញ្ញា ច ខិប្បាភិញ្ញា ច. សុខាបិ បដិបទា ទុវិធា ទន្ធាភិញ្ញា ច ខិប្បាភិញ្ញា ច. សត្តាបិ ទុវិធា មុទិន្ទ្រិយាបិ តិក្ខិន្ទ្រិយាបិ. យេ មុទិន្ទ្រិយា, តេ ទន្ធញ្ច បដិនិស្សរន្តិ ទន្ធញ្ច ធម្មំ អាជានន្តិ. យេ តិក្ខិន្ទ្រិយា, តេ ខិប្បញ្ច បដិនិស្សរន្តិ, ខិប្បញ្ច ធម្មំ អាជានន្តិ, ឥមា ចតស្សោ បដិបទា. យេ ហិ កេចិ និយ្យិំសុ វា និយ្យន្តិ វា និយ្យិស្សន្តិ វា, តេ ឥមាហិ ឯវ ចតូហិ បដិបទាហិ. ឯវំ អរិយា ចតុក្កមគ្គំ បញ្ញាបេន្តិ អពុធជនសេវិតាយ ពាលកន្តាយ រត្តវាសិនិយា នន្ទិយា ភវតណ្ហាយ អវដ្ដនត្ថំ [អាវដ្ដនត្ថំ (សី. ក.)]. អយំ វុច្ចតិ នន្ទិយាវដ្ដស្ស នយស្ស ភូមីតិ, តេនាហ ‘‘តណ្ហញ្ច អវិជ្ជម្បិ ច សមថេនា’’តិ.

៨២. វេយ្យាករណេសុ ហិ យេ កុសលាកុសលាតិ តេ ទុវិធា ឧបបរិក្ខិតព្ពា – លោកវដ្ដានុសារី ច លោកវិវដ្ដានុសារី ច. វដ្ដំ នាម សំសារោ. វិវដ្ដំ និព្ពានំ. កម្មកិលេសា ហេតុ សំសារស្ស. តត្ថ កម្មំ ចេតនា ចេតសិកញ្ច និទ្ទិសិតព្ពំ. តំ កថំ ទដ្ឋព្ពំ? ឧបចយេន សព្ពេបិ កិលេសា ចតូហិ វិបល្លាសេហិ និទ្ទិសិតព្ពា. តេ កត្ថ ទដ្ឋព្ពា? ទស វត្ថុកេ កិលេសបុញ្ជេ. កតមានិ ទស វត្ថូនិ? ចត្តារោ អាហារា, ចត្តារោ វិបល្លាសា, ចត្តារិ ឧបាទានានិ, ចត្តារោ យោគា, ចត្តារោ គន្ថា, ចត្តារោ អាសវា, ចត្តារោ ឱឃា, ចត្តារោ សល្លា, ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ចត្តារិ អគតិគមនានិ. បឋមេ អាហារេ បឋមោ វិបល្លាសោ, ទុតិយេ អាហារេ ទុតិយោ វិបល្លាសោ, តតិយេ អាហារេ តតិយោ វិបល្លាសោ, ចតុត្ថេ អាហារេ ចតុត្ថោ វិបល្លាសោ. បឋមេ វិបល្លាសេ បឋមំ ឧបាទានំ. ទុតិយេ វិបល្លាសេ ទុតិយំ ឧបាទានំ, តតិយេ វិបល្លាសេ តតិយំ ឧបាទានំ, ចតុត្ថេ វិបល្លាសេ ចតុត្ថំ ឧបាទានំ. បឋមេ ឧបាទានេ បឋមោ យោគោ, ទុតិយេ ឧបាទានេ ទុតិយោ យោគោ, តតិយេ ឧបាទានេ តតិយោ យោគោ, ចតុត្ថេ ឧបាទានេ ចតុត្ថោ យោគោ. បឋមេ យោគេ បឋមោ គន្ថោ, ទុតិយេ យោគេ ទុតិយោ គន្ថោ, តតិយេ យោគេ តតិយោ គន្ថោ, ចតុត្ថេ យោគេ ចតុត្ថោ គន្ថោ, បឋមេ គន្ថេ បឋមោ អាសវោ, ទុតិយេ គន្ថេ ទុតិយោ អាសវោ, តតិយេ គន្ថេ តតិយោ អាសវោ, ចតុត្ថេ គន្ថេ ចតុត្ថោ អាសវោ. បឋមេ អាសវេ បឋមោ ឱឃោ, ទុតិយេ អាសវេ ទុតិយោ ឱឃោ, តតិយេ អាសវេ តតិយោ ឱឃោ, ចតុត្ថេ អាសវេ ចតុត្ថោ ឱឃោ. បឋមេ ឱឃេ បឋមោ សល្លោ, ទុតិយេ ឱឃេ ទុតិយោ សល្លោ, តតិយេ ឱឃេ តតិយោ សល្លោ, ចតុត្ថេ ឱឃេ ចតុត្ថោ សល្លោ. បឋមេ សល្លេ បឋមា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ទុតិយេ សល្លេ ទុតិយា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, តតិយេ សល្លេ តតិយា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ចតុត្ថេ សល្លេ ចតុត្ថី [ចតុត្ថា (សី.)] វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, បឋមាយំ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយំ បឋមំ អគតិគមនំ. ទុតិយាយំ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយំ ទុតិយំ អគតិគមនំ. តតិយាយំ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយំ តតិយំ អគតិគមនំ, ចតុត្ថិយំ [ចតុត្ថាយំ (សី.)] វិញ្ញាណដ្ឋិតិយំ ចតុត្ថំ អគតិគមនំ.

៨៣. តត្ថ យោ ច កពឡីការោ អាហារោ ផស្សោ អាហារោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច មនោសញ្ចេតនាហារោ យោ ច វិញ្ញាណាហារោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យោ ច ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, យោ ច ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ, យោ ច ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ វិបល្លាសោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យញ្ច កាមុបាទានំ យញ្ច ភវុបាទានំ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យញ្ច ទិដ្ឋុបាទានំ យញ្ច អត្តវាទុបាទានំ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យោ ច កាមយោគោ, យោ ច ភវយោគោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច ទិដ្ឋិយោគោ, យោ ច អវិជ្ជាយោគោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យោ ច អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ, យោ ច ព្យាបាទោ កាយគន្ថោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច បរាមាសកាយគន្ថោ, យោ ច ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យោ ច កាមាសវោ, យោ ច ភវាសវោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច ទិដ្ឋាសវោ, យោ ច អវិជ្ជាសវោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យោ ច កាមោឃោ, យោ ច ភវោឃោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច ទិដ្ឋោឃោ, យោ ច អវិជ្ជោឃោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យោ ច រាគសល្លោ, យោ ច ទោសសល្លោ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យោ ច មានសល្លោ, យោ ច មោហសល្លោ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យា ច រូបូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, យា ច វេទនូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យា ច សញ្ញូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, យា ច សង្ខារូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. តត្ថ យញ្ច ឆន្ទា អគតិគមនំ យញ្ច ទោសា អគតិគមនំ, ឥមេ តណ្ហាចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា. យញ្ច ភយា អគតិគមនំ, យញ្ច មោហា អគតិគមនំ, ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា.

៨៤. តត្ថ កពឡីការេ អាហារេ ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ផស្សេ អាហារេ ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, វិញ្ញាណេ អាហារេ ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ, មនោសញ្ចេតនាយ អាហារេ ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ វិបល្លាសោ. បឋមេ វិបល្លាសេ ឋិតោ កាមេ ឧបាទិយតិ, ឥទំ វុច្ចតិ កាមុបាទានំ; ទុតិយេ វិបល្លាសេ ឋិតោ អនាគតំ ភវំ ឧបាទិយតិ, ឥទំ វុច្ចតិ ភវុបាទានំ; តតិយេ វិបល្លាសេ ឋិតោ សំសារាភិនន្ទិនិំ ទិដ្ឋិំ ឧបាទិយតិ, ឥទំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋុបាទានំ; ចតុត្ថេ វិបល្លាសេ ឋិតោ អត្តានំ កប្បិយំ ឧបាទិយតិ, ឥទំ វុច្ចតិ អត្តវាទុបាទានំ.

កាមុបាទានេន កាមេហិ សំយុជ្ជតិ, អយំ វុច្ចតិ កាមយោគោ; ភវុបាទានេន ភវេហិ សំយុជ្ជតិ, អយំ វុច្ចតិ ភវយោគោ; ទិដ្ឋុបាទានេន បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា សំយុជ្ជតិ, អយំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិយោគោ; អត្តវាទុបាទានេន អវិជ្ជាយ សំយុជ្ជតិ, អយំ វុច្ចតិ អវិជ្ជាយោគោ.

បឋមេ យោគេ ឋិតោ អភិជ្ឈាយ កាយំ គន្ថតិ, អយំ វុច្ចតិ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ; ទុតិយេ យោគេ ឋិតោ ព្យាបាទេន កាយំ គន្ថតិ, អយំ វុច្ចតិ ព្យាបាទកាយគន្ថោ; តតិយេ យោគេ ឋិតោ បរាមាសេន កាយំ គន្ថតិ, អយំ វុច្ចតិ បរាមាសកាយគន្ថោ; ចតុត្ថេ យោគេ ឋិតោ ឥទំសច្ចាភិនិវេសេន កាយំ គន្ថតិ, អយំ វុច្ចតិ ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថោ.

តស្ស ឯវំគន្ថិតា កិលេសា អាសវន្តិ. កុតោ ច វុច្ចតិ អាសវន្តីតិ? អនុសយតោ វា បរិយុដ្ឋានតោ វា. តត្ថ អភិជ្ឈាកាយគន្ថេន កាមាសវោ, ព្យាបាទកាយគន្ថេន ភវាសវោ, បរាមាសកាយគន្ថេន ទិដ្ឋាសវោ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថេន អវិជ្ជាសវោ.

តស្ស ឥមេ ចត្តារោ អាសវា វេបុល្លំ គតា ឱឃា ភវន្តិ. ឥតិ អាសវវេបុល្លា ឱឃវេបុល្លំ. តត្ថ កាមាសវេន កាមោឃោ, ភវាសវេន ភវោឃោ, ទិដ្ឋាសវេន ទិដ្ឋោឃោ, អវិជ្ជាសវេន អវិជ្ជោឃោ.

តស្ស ឥមេ ចត្តារោ ឱឃា អនុសយសហគតា អជ្ឈាសយំ អនុបវិដ្ឋា ហទយំ អាហច្ច តិដ្ឋន្តិ, តេន វុច្ចន្តិ សល្លាឥតិ. តត្ថ កាមោឃេន រាគសល្លោ, ភវោឃេន ទោសសល្លោ, ទិដ្ឋោឃេន មានសល្លោ, អវិជ្ជោឃេន មោហសល្លោ.

តស្ស ឥមេហិ ចតូហិ សល្លេហិ បរិយាទិន្នំ [បរិយាទិណ្ណំ (ក.)] វិញ្ញាណំ ចតូសុ ធម្មេសុ សណ្ឋហតិ រូបេ វេទនាយ សញ្ញាយ សង្ខារេសុ. តត្ថ រាគសល្លេន នន្ទូបសេចនេន វិញ្ញាណេន រូបូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ទោសសល្លេន នន្ទូបសេចនេន វិញ្ញាណេន វេទនូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, មានសល្លេន នន្ទូបសេចនេន វិញ្ញាណេន សញ្ញូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, មោហសល្លេន នន្ទូបសេចនេន វិញ្ញាណេន សង្ខារូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ.

តស្ស ឥមាហិ ចតូហិ វិញ្ញាណដ្ឋិតីហិ ឧបត្ថទ្ធំ វិញ្ញាណំ ចតូហិ ធម្មេហិ អគតិំ គច្ឆតិ ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា. តត្ថ រាគេន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ, ទោសេន ទោសាគតិំ គច្ឆតិ, ភយេន ភយាគតិំ គច្ឆតិ, មោហេន មោហាគតិំ គច្ឆតិ. ឥតិ ខោ តញ្ច កម្មំ ឥមេ ច កិលេសា, ឯស ហេតុ សំសារស្ស, ឯវំ សព្ពេ កិលេសា ចតូហិ វិបល្លាសេហិ និទ្ទិសិតព្ពា.

៨៥. តត្ថ ឥមា ចតស្សោ ទិសា កពឡីការោ អាហារោ ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, កាមុបាទានំ, កាមយោគោ, អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ, កាមាសវោ, កាមោឃោ, រាគសល្លោ, រូបូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ឆន្ទា អគតិគមនន្តិ បឋមា ទិសា.

ផស្សោ អាហារោ, ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ភវុបាទានំ, ភវយោគោ, ព្យាបាទកាយគន្ថោ, ភវាសវោ, ភវោឃោ, ទោសសល្លោ, វេទនូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ទោសា អគតិគមនន្តិ ទុតិយា ទិសា.

វិញ្ញាណាហារោ ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ទិដ្ឋុបាទានំ, ទិដ្ឋិយោគោ បរាមាសកាយគន្ថោ, ទិដ្ឋាសវោ, ទិដ្ឋោឃោ, មានសល្លោ, សញ្ញូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ភយា អគតិគមនន្តិ តតិយា ទិសា.

មនោសញ្ចេតនាហារោ ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ វិបល្លាសោ, អត្តវាទុបាទានំ, អវិជ្ជាយោគោ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថោ, អវិជ្ជាសវោ, អវិជ្ជោឃោ, មោហសល្លោ, សង្ខារូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, មោហា អគតិគមនន្តិ ចតុត្ថី ទិសា.

តត្ថ យោ ច កពឡីការោ អាហារោ យោ ច ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, កាមុបាទានំ, កាមយោគោ, អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ, កាមាសវោ, កាមោឃោ, រាគសល្លោ, រូបូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ឆន្ទា អគតិគមនន្តិ, ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥមេ រាគចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា.

តត្ថ យោ ច ផស្សោ អាហារោ យោ ច ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ភវុបាទានំ, ភវយោគោ, ព្យាបាទកាយគន្ថោ, ភវាសវោ, ភវោឃោ, ទោសសល្លោ, វេទនូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ទោសា អគតិគមនន្តិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ ព្យញ្ជនមេវ នានំ, ឥមេ ទោសចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឧបក្កិលេសា.

តត្ថ យោ ច វិញ្ញាណាហារោ យោ ច ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ទិដ្ឋុបាទានំ, ទិដ្ឋិយោគោ, បរាមាសកាយគន្ថោ, ទិដ្ឋាសវោ, ទិដ្ឋោឃោ, មានសល្លោ, សញ្ញូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, ភយា អគតិគមនន្តិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស មន្ទស្ស ឧបក្កិលេសា.

តត្ថ យោ ច មនោសញ្ចេតនាហារោ យោ ច ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ វិបល្លាសោ, អត្តវាទុបាទានំ, អវិជ្ជាយោគោ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថោ, អវិជ្ជាសវោ, អវិជ្ជោឃោ, មោហសល្លោ, សង្ខារូបគា វិញ្ញាណដ្ឋិតិ, មោហា អគតិគមនន្តិ, ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥមេ ទិដ្ឋិចរិតស្ស ឧទត្តស្ស [ឧទត្ថស្ស (សី. ក.)] ឧបក្កិលេសា.

តត្ថ យោ ច កពឡីការោ អាហារោ យោ ច ផស្សោ អាហារោ, ឥមេ អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បរិញ្ញំ គច្ឆន្តិ, វិញ្ញាណាហារោ សុញ្ញតាយ, មនោសញ្ចេតនាហារោ អនិមិត្តេន, តត្ថ យោ ច ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, យោ ច ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ វិបល្លាសោ, ឥមេ អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តិ. ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ វិបល្លាសោ សុញ្ញតាយ, ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ វិបល្លាសោ អនិមិត្តេន. តត្ថ កាមុបាទានញ្ច ភវុបាទានញ្ច អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ. ទិដ្ឋុបាទានំ សុញ្ញតាយ, អត្តវាទុបាទានំ អនិមិត្តេន. តត្ថ កាមយោគោ ច ភវយោគោ ច អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ, ទិដ្ឋិយោគោ សុញ្ញតាយ, អវិជ្ជាយោគោ អនិមិត្តេន. តត្ថ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ ច ព្យាបាទកាយគន្ថោ ច អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ, បរាមាសកាយគន្ថោ សុញ្ញតាយ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសកាយគន្ថោ អនិមិត្តេន.

តត្ថ កាមាសវោ ច ភវាសវោ ច អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ, ទិដ្ឋាសវោ សុញ្ញតាយ, អវិជ្ជាសវោ អនិមិត្តេន. តត្ថ កាមោឃោ ច ភវោឃោ ច អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ, ទិដ្ឋោឃោ សុញ្ញតាយ, អវិជ្ជោឃោ អនិមិត្តេន. តត្ថ រាគសល្លោ ច ទោសសល្លោ ច អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ, មានសល្លោ សុញ្ញតាយ, មោហសល្លោ អនិមិត្តេន. តត្ថ រូបូបគា ច វិញ្ញាណដ្ឋិតិ វេទនូបគា ច វិញ្ញាណដ្ឋិតិ អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បរិញ្ញំ គច្ឆន្តិ, សញ្ញូបគា សុញ្ញតាយ, សង្ខារូបគា អនិមិត្តេន.

តត្ថ ឆន្ទា ច អគតិគមនំ ទោសា ច អគតិគមនំ អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ, ភយា អគតិគមនំ សុញ្ញតាយ, មោហា អគតិគមនំ អនិមិត្តេន វិមោក្ខមុខេន បហានំ គច្ឆន្តិ. ឥតិ សព្ពេ លោកវដ្ដានុសារិនោ ធម្មា និយ្យន្តិ. តេ លោកា តីហិ វិមោក្ខមុខេហិ.

៨៦. តត្រិទំ និយ្យានំ –

ចតស្សោ បដិបទា, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារិ ឈានានិ, ចត្តារោ វិហារា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, ចត្តារិ អធិដ្ឋានានិ, ចតស្សោ សមាធិភាវនា, ចត្តារោ សុខភាគិយា ធម្មា, ចតស្សោ អប្បមាណា.

បឋមា បដិបទា បឋមំ សតិបដ្ឋានំ, ទុតិយា បដិបទា ទុតិយំ សតិបដ្ឋានំ, តតិយា បដិបទា តតិយំ សតិបដ្ឋានំ, ចតុត្ថី បដិបទា ចតុត្ថំ សតិបដ្ឋានំ. បឋមំ សតិបដ្ឋានំ បឋមំ ឈានំ, ទុតិយំ សតិបដ្ឋានំ ទុតិយំ ឈានំ, តតិយំ សតិបដ្ឋានំ តតិយំ ឈានំ. ចតុត្ថំ សតិបដ្ឋានំ ចតុត្ថំ ឈានំ. បឋមំ ឈានំ បឋមោ វិហារោ, ទុតិយំ ឈានំ ទុតិយោ វិហារោ, តតិយំ ឈានំ តតិយោ វិហារោ, ចតុត្ថំ ឈានំ ចតុត្ថោ វិហារោ. បឋមោ វិហារោ បឋមំ សម្មប្បធានំ, ទុតិយោ វិហារោ ទុតិយំ សម្មប្បធានំ, តតិយោ វិហារោ តតិយំ សម្មប្បធានំ, ចតុត្ថោ វិហារោ ចតុត្ថំ សម្មប្បធានំ. បឋមំ សម្មប្បធានំ បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ, ទុតិយំ ទុតិយោ, តតិយំ តតិយោ, ចតុត្ថំ សម្មប្បធានំ ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ. បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ បឋមំ អធិដ្ឋានំ, ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ទុតិយំ អធិដ្ឋានំ, តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ តតិយំ អធិដ្ឋានំ, ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ចតុត្ថំ អធិដ្ឋានំ. បឋមំ អធិដ្ឋានំ បឋមា សមាធិភាវនា, ទុតិយំ អធិដ្ឋានំ ទុតិយា សមាធិភាវនា, តតិយំ អធិដ្ឋានំ តតិយា សមាធិភាវនា, ចតុត្ថំ អធិដ្ឋានំ ចតុត្ថី សមាធិភាវនា. បឋមា សមាធិភាវនា បឋមោ សុខភាគិយោ ធម្មោ, ទុតិយា សមាធិភាវនា ទុតិយោ សុខភាគិយោ ធម្មោ, តតិយា សមាធិភាវនា តតិយោ សុខភាគិយោ ធម្មោ, ចតុត្ថី សមាធិភាវនា ចតុត្ថោ សុខភាគិយោ ធម្មោ. បឋមោ សុខភាគិយោ ធម្មោ បឋមំ អប្បមាណំ, ទុតិយោ សុខភាគិយោ ធម្មោ ទុតិយំ អប្បមាណំ, តតិយោ សុខភាគិយោ ធម្មោ តតិយំ អប្បមាណំ, ចតុត្ថោ សុខភាគិយោ ធម្មោ ចតុត្ថំ អប្បមាណំ. បឋមា បដិបទា ភាវិតា ពហុលីកតា [ពហុលិកតា (ក.)] បឋមំ សតិបដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, ទុតិយា បដិបទា ភាវិតា ពហុលីកតា ទុតិយំ សតិបដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, តតិយា បដិបទា ភាវិតា ពហុលីកតា តតិយំ សតិបដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, ចតុត្ថី បដិបទា ភាវិតា ពហុលីកតា ចតុត្ថំ សតិបដ្ឋានំ បរិបូរេតិ. បឋមោ សតិបដ្ឋានោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ បឋមំ ឈានំ បរិបូរេតិ, ទុតិយោ សតិបដ្ឋានោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ទុតិយំ ឈានំ បរិបូរេតិ, តតិយោ សតិបដ្ឋានោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តតិយំ ឈានំ បរិបូរេតិ, ចតុត្ថោ សតិបដ្ឋានោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ចតុត្ថំ ឈានំ បរិបូរេតិ.

បឋមំ ឈានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ បឋមំ វិហារំ បរិបូរេតិ, ទុតិយំ ឈានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ ទុតិយំ វិហារំ បរិបូរេតិ, តតិយំ ឈានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ តតិយំ វិហារំ បរិបូរេតិ, ចតុត្ថំ ឈានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ ចតុត្ថំ វិហារំ បរិបូរេតិ. បឋមោ វិហារោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទំ បរិបូរេតិ, ទុតិយោ វិហារោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានំ បរិបូរេតិ, តតិយោ វិហារោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទំ បរិបូរេតិ, ចតុត្ថោ វិហារោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិំ អសម្មោសំ ភិយ្យោភាវំ បរិបូរេតិ. បឋមំ សម្មប្បធានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ មានប្បហានំ បរិបូរេតិ, ទុតិយំ សម្មប្បធានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អាលយសមុគ្ឃាតំ បរិបូរេតិ, តតិយំ សម្មប្បធានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ អវិជ្ជាបហានំ បរិបូរេតិ, ចតុត្ថំ សម្មប្បធានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ ភវូបសមំ បរិបូរេតិ. មានប្បហានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ សច្ចាធិដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, អាលយសមុគ្ឃាតោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ចាគាធិដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, អវិជ្ជាបហានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ បញ្ញាធិដ្ឋានំ បរិបូរេតិ, ភវូបសមោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ឧបសមាធិដ្ឋានំ បរិបូរេតិ. សច្ចាធិដ្ឋានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ ឆន្ទសមាធិំ បរិបូរេតិ, ចាគាធិដ្ឋានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ វីរិយសមាធិំ បរិបូរេតិ, បញ្ញាធិដ្ឋានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ ចិត្តសមាធិំ បរិបូរេតិ, ឧបសមាធិដ្ឋានំ ភាវិតំ ពហុលីកតំ វីមំសាសមាធិំ បរិបូរេតិ. ឆន្ទសមាធិ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ឥន្ទ្រិយសំវរំ បរិបូរេតិ, វីរិយសមាធិ ភាវិតោ ពហុលីកតោ តបំ បរិបូរេតិ, ចិត្តសមាធិ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ពុទ្ធិំ បរិបូរេតិ, វីមំសាសមាធិ ភាវិតោ ពហុលីកតោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គំ បរិបូរេតិ. ឥន្ទ្រិយសំវរោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ មេត្តំ បរិបូរេតិ, តបោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ករុណំ បរិបូរេតិ, ពុទ្ធិ ភាវិតា ពហុលីកតា មុទិតំ បរិបូរេតិ, សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ ឧបេក្ខំ បរិបូរេតិ.

៨៧. តត្ថ ឥមា ចតស្សោ ទិសា បឋមា បដិបទា បឋមោ សតិបដ្ឋានោ បឋមំ ឈានំ បឋមោ វិហារោ បឋមោ សម្មប្បធានោ បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សច្ចាធិដ្ឋានំ ឆន្ទសមាធិ ឥន្ទ្រិយសំវរោ មេត្តា ឥតិ បឋមា ទិសា.

ទុតិយា បដិបទា ទុតិយោ សតិបដ្ឋានោ ទុតិយោ វិហារោ ទុតិយោ សម្មប្បធានោ ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ភវាធិដ្ឋានំ វីរិយសមាធិ តបោ ករុណា ឥតិ ទុតិយា ទិសា.

តតិយា បដិបទា តតិយោ សតិបដ្ឋានោ តតិយំ ឈានំ តតិយោ វិហារោ តតិយោ សម្មប្បធានោ តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ បញ្ញាធិដ្ឋានំ ចិត្តសមាធិ ពុទ្ធិ មុទិតា ឥតិ តតិយា ទិសា.

ចតុត្ថី បដិបទា ចតុត្ថោ សតិបដ្ឋានោ ចតុត្ថំ ឈានំ ចតុត្ថោ វិហារោ ចតុត្ថោ សម្មប្បធានោ ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ឧបសមាធិដ្ឋានំ វីមំសាសមាធិ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ ឧបេក្ខា ឥតិ ចតុត្ថី ទិសា.

តត្ថ បឋមា បដិបទា បឋមោ សតិបដ្ឋានោ បឋមំ ឈានំ បឋមោ វិហារោ បឋមោ សម្មប្បធានោ បឋមោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ សច្ចាធិដ្ឋានំ ឆន្ទសមាធិ ឥន្ទ្រិយសំវរោ, មេត្តា ឥតិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥទំ រាគចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ភេសជ្ជំ.

ទុតិយា បដិបទា ទុតិយោ សតិបដ្ឋានោ ទុតិយំ ឈានំ ទុតិយោ វិហារោ ទុតិយោ សម្មប្បធានោ ទុតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ចាគាធិដ្ឋានំ វីរិយសមាធិ តបោ ករុណា ឥតិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥទំ ទោសចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ភេសជ្ជំ.

តតិយា បដិបទា តតិយោ សតិបដ្ឋានោ តតិយំ ឈានំ តតិយោ វិហារោ តតិយោ សម្មប្បធានោ តតិយោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ បញ្ញាធិដ្ឋានំ ចិត្តសមាធិ ពុទ្ធិ មុទិតា ឥតិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥទំ ទិដ្ឋិចរិតស្ស មន្ទស្ស ភេសជ្ជំ.

ចតុត្ថី បដិបទា ចតុត្ថោ សតិបដ្ឋានោ ចតុត្ថំ ឈានំ ចតុត្ថោ វិហារោ ចតុត្ថោ សម្មប្បធានោ ចតុត្ថោ អច្ឆរិយោ អព្ភុតោ ធម្មោ ឧបសមាធិដ្ឋានំ វីមំសាសមាធិ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ ឧបេក្ខា ឥតិ ឥមេសំ ទសន្នំ សុត្តានំ ឯកោ អត្ថោ, ព្យញ្ជនមេវ នានំ. ឥទំ ទិដ្ឋិចរិតស្ស ឧទត្តស្ស ភេសជ្ជំ.

តត្ថ ទុក្ខា ច បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា ទុក្ខា ច បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, សុខា បដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, សុខា បដិបទា ខិប្បាភិញ្ញា អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ កាយេ កាយានុបស្សិតា សតិបដ្ឋានញ្ច វេទនាសុ វេទនានុបស្សិតា សតិបដ្ឋានញ្ច អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សិតា សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ. ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សិតា អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ បឋមញ្ច ឈានំ ទុតិយញ្ច ឈានំ អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, តតិយំ ឈានំ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, ចតុត្ថំ ឈានំ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ បឋមោ ច វិហារោ ទុតិយោ ច វិហារោ អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, តតិយោ វិហារោ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, ចតុត្ថោ វិហារោ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

យត្ថ បឋមញ្ច សម្មប្បធានំ ទុតិយញ្ច សម្មប្បធានំ អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, តតិយំ សម្មប្បធានំ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, ចតុត្ថំ សម្មប្បធានំ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ មានប្បហានញ្ច អាលយសមុគ្ឃាតោ ច អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, អវិជ្ជាបហានំ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, ភវូបសមោ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ សច្ចាធិដ្ឋានញ្ច ចាគាធិដ្ឋានញ្ច អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, បញ្ញាធិដ្ឋានំ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, ឧបសមាធិដ្ឋានំ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ ឆន្ទសមាធិ ច វីរិយសមាធិ ច អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, ចិត្តសមាធិ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ, វីមំសាសមាធិ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ ឥន្ទ្រិយសំវរោ ច តបោ ច អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, ពុទ្ធិ សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តត្ថ មេត្តា ច ករុណា ច អប្បណិហិតំ វិមោក្ខមុខំ, មុទិតា សុញ្ញតំ វិមោក្ខមុខំ ឧបេក្ខា អនិមិត្តំ វិមោក្ខមុខំ.

តេសំ វិក្កីឡិតំ. ចត្តារោ អាហារា តេសំ បដិបក្ខោ ចតស្សោ បដិបទា…បេ… ចត្តារោ វិបល្លាសា តេសំ បដិបក្ខោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា. ចត្តារិ ឧបាទានានិ តេសំ បដិបក្ខោ ចត្តារិ ឈានានិ. ចត្តារោ យោគា តេសំ បដិបក្ខោ ចត្តារោ វិហារា. ចត្តារោ គន្ថា តេសំ បដិបក្ខោ ចត្តារោ សម្មប្បធានា. ចត្តារោ អាសវា តេសំ បដិបក្ខោ ចត្តារោ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា. ចត្តារោ ឱឃា តេសំ បដិបក្ខោ ចត្តារិ អធិដ្ឋានានិ. ចត្តារោ សល្លា តេសំ បដិបក្ខោ ចតស្សោ សមាធិភាវនា. ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ តាសំ បដិបក្ខោ ចត្តារោ សុខភាគិយា ធម្មា. ចត្តារិ អគតិគមនានិ តេសំ បដិបក្ខោ ចតស្សោ អប្បមាណា.

សីហា ពុទ្ធា បច្ចេកពុទ្ធា សាវកា ច ហតរាគទោសមោហា, តេសំ វិក្កីឡិតំ ភាវនា សច្ឆិកិរិយា ព្យន្តីកិរិយា ច. វិក្កីឡិតំ ឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ វិក្កីឡិតំ វិបរិយាសានធិដ្ឋានញ្ច. ឥន្ទ្រិយានិ សទ្ធម្មគោចរោ វិបរិយាសា កិលេសគោចរោ. អយំ វុច្ចតិ សីហវិក្កីឡិតស្ស ច នយស្ស ទិសាលោចនស្ស ច នយស្ស ភូមីតិ. តេនាហ ‘‘យោ នេតិ វិបល្លាសេហិ សំកិលេសេ’’តិ. វេយ្យាករណេសុ ហិ យេ ‘‘កុសលាកុសលា’’តិ ច.

តត្ថ យេ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា; យេ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា. តេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ អយំ សំកិលេសោ, ចត្តារោ អាហារា, ចត្តារោ វិបល្លាសា, ចត្តារិ ឧបាទានានិ, ចត្តារោ យោគា, ចត្តារោ គន្ថា, ចត្តារោ អាសវា, ចត្តារោ ឱឃា, ចត្តារោ សល្លា, ចតស្សោ វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ, ចត្តារិ អគតិគមនានីតិ. តេសំ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ ឥទំ វោទានំ, ចតស្សោ បដិបទា, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ចត្តារិ ឈានានិ, ចត្តារោ វិហារា, ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ចត្តារោ អច្ឆរិយា អព្ភុតា ធម្មា, ចត្តារិ អធិដ្ឋានានិ, ចតស្សោ សមាធិភាវនា, ចត្តារោ សុខភាគិយា ធម្មា, ចតស្សោ អប្បមាណា ឥតិ.

៨៨. តត្ថ យេ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា. យេ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា. តត្ថ យោ សុខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ និយ្យាតិ, អយំ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ. យោ សាធារណាយ, អយំ វិបញ្ចិតញ្ញូ. យោ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ និយ្យាតិ, អយំ នេយ្យោ.

តត្ថ ភគវា ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស បុគ្គលស្ស សមថំ ឧបទិសតិ, នេយ្យស្ស វិបស្សនំ, សមថវិបស្សនំ វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស. តត្ថ ភគវា ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស បុគ្គលស្ស មុទុកំ ធម្មទេសនំ ឧបទិសតិ, តិក្ខំ នេយ្យស្ស, មុទុតិក្ខំ វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស, តត្ថ ភគវា ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស បុគ្គលស្ស សំខិត្តេន ធម្មំ ទេសយតិ, សំខិត្តវិត្ថារេន វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស, វិត្ថារេន នេយ្យស្ស. តត្ថ ភគវា ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស បុគ្គលស្ស និស្សរណំ ឧបទិសតិ, វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ឧបទិសតិ, នេយ្យស្ស អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ឧបទិសតិ. តត្ថ ភគវា ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស អធិបញ្ញាសិក្ខំ បញ្ញាបយតិ, អធិចិត្តំ វិបញ្ចិតញ្ញុស្ស, អធិសីលំ នេយ្យស្ស.

តត្ថ យេ ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ, ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា. យេ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ច និយ្យន្តិ. ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា. ឥតិ ខោ ចត្តារិ ហុត្វា តីណិ ភវន្តិ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបញ្ចិតញ្ញូ នេយ្យោតិ.

តេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ អយំ សំកិលេសោ, តីណិ អកុសលមូលានិ លោភោ អកុសលមូលំ ទោសោ អកុសលមូលំ មោហោ អកុសលមូលំ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ – កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតំ; តយោ អកុសលវិតក្កា – កាមវិតក្កោ ព្យាបាទវិតក្កោ វិហិំសាវិតក្កោ; តិស្សោ អកុសលសញ្ញា – កាមសញ្ញា ព្យាបាទសញ្ញា វិហិំសាសញ្ញា; តិស្សោ វិបរីតសញ្ញា – និច្ចសញ្ញា សុខសញ្ញា អត្តសញ្ញា; តិស្សោ វេទនា – សុខា វេទនា ទុក្ខា វេទនា អទុក្ខមសុខា វេទនា; តិស្សោ ទុក្ខតា – ទុក្ខទុក្ខតា សង្ខារទុក្ខតា វិបរិណាមទុក្ខតា; តយោ អគ្គី – រាគគ្គិ ទោសគ្គិ មោហគ្គិ; តយោ សល្លា – រាគសល្លោ ទោសសល្លោ មោហសល្លោ; តិស្សោ ជដា – រាគជដា ទោសជដា មោហជដា; តិស្សោ អកុសលូបបរិក្ខា – អកុសលំ កាយកម្មំ អកុសលំ វចីកម្មំ អកុសលំ មនោកម្មំ. តិស្សោ វិបត្តិយោ – សីលវិបត្តិ ទិដ្ឋិវិបត្តិ អាចារវិបត្តីតិ. តេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ ឥទំ វោទានំ. តីណិ កុសលមូលានិ – អលោភោ កុសលមូលំ អទោសោ កុសលមូលំ អមោហោ កុសលមូលំ. តីណិ សុចរិតានិ – កាយសុចរិតំ វចីសុចរិតំ មនោសុចរិតំ. តយោ កុសលវិតក្កា – នេក្ខម្មវិតក្កោ អព្យាបាទវិតក្កោ អវិហិំសាវិតក្កោ. តយោ សមាធី – សវិតក្កោ សវិចារោ សមាធិ អវិតក្កោ វិចារមត្តោ សមាធិ អវិតក្កោ អវិចារោ សមាធិ. តិស្សោ កុសលសញ្ញា – នេក្ខម្មសញ្ញា អព្យាបាទសញ្ញា អវិហិំសាសញ្ញា. តិស្សោ អវិបរីតសញ្ញា – អនិច្ចសញ្ញា ទុក្ខសញ្ញា អនត្តសញ្ញា. តិស្សោ កុសលូបបរិក្ខា – កុសលំ កាយកម្មំ កុសលំ វចីកម្មំ កុសលំ មនោកម្មំ. តីណិ សោចេយ្យានិ – កាយសោចេយ្យំ វចីសោចេយ្យំ មនោសោចេយ្យំ; តិស្សោ សម្បត្តិយោ – សីលសម្បត្តិ សមាធិសម្បត្តិ បញ្ញាសម្បត្តិ. តិស្សោ សិក្ខា – អធិសីលសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខា អធិបញ្ញាសិក្ខា; តយោ ខន្ធា – សីលក្ខន្ធោ សមាធិក្ខន្ធោ បញ្ញាក្ខន្ធោ. តីណិ វិមោក្ខមុខានិ – សុញ្ញតំ អនិមិត្តំ អប្បណិហិតន្តិ.

ឥតិ ខោ ចត្តារិ ហុត្វា តីណិ ភវន្តិ, តីណិ ហុត្វា ទ្វេ ភវន្តិ តណ្ហាចរិតោ ច ទិដ្ឋិចរិតោ ច.

តេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អយំ សំកិលេសោ, តណ្ហា ច អវិជ្ជា ច អហិរិកញ្ច អនោត្តប្បញ្ច អស្សតិ ច អសម្បជញ្ញញ្ច អយោនិសោ មនសិការោ ច កោសជ្ជញ្ច ទោវចស្សញ្ច អហំការោ ច មមំការោ ច អស្សទ្ធា ច បមាទោ ច អសទ្ធម្មស្សវនញ្ច អសំវរោ ច អភិជ្ឈា ច ព្យាបាទោ ច នីវរណញ្ច សំយោជនញ្ច កោធោ ច ឧបនាហោ ច មក្ខោ ច បលាសោ ច ឥស្សា ច មច្ឆេរញ្ច មាយា ច សាឋេយ្យញ្ច សស្សតទិដ្ឋិ ច ឧច្ឆេទទិដ្ឋិចាតិ.

តេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ ឥទំ វោទានំ, សមថោ ច វិបស្សនា ច ហិរី ច ឱត្តប្បញ្ច សតិ ច សម្បជញ្ញញ្ច យោនិសោ មនសិការោ ច វីរិយារម្ភោ ច សោវចស្សញ្ច ធម្មេ ញាណញ្ច អន្វយេ ញាណញ្ច ខយេ ញាណញ្ច អនុប្បាទេ ញាណញ្ច សទ្ធា ច អប្បមាទោ ច សទ្ធម្មស្សវនញ្ច សំវរោ ច អនភិជ្ឈា ច អព្យាបាទោ ច រាគវិរាគា ច ចេតោវិមុត្តិ អវិជ្ជាវិរាគា ច បញ្ញាវិមុត្តិ អភិសមយោ ច អប្បិច្ឆតា ច សន្តុដ្ឋិ ច អក្កោធោ ច អនុបនាហោ ច អមក្ខោ ច អបលាសោ ច ឥស្សាបហានញ្ច មច្ឆរិយប្បហានញ្ច វិជ្ជា ច វិមុត្តិ ច សង្ខតារម្មណោ ច វិមោក្ខោ អសង្ខតារម្មណោ ច វិមោក្ខោ សឧបាទិសេសា ច និព្ពានធាតុ អនុបាទិសេសា ច និព្ពានធាតូតិ.

អយំ វុច្ចតិ តិបុក្ខលស្ស ច នយស្ស អង្កុសស្ស ច នយស្ស ភូមីតិ. តេនាហ ‘‘យោ អកុសលេ សមូលេហិ នេតី’’តិ ‘‘ឱលោកេត្វា ទិសលោចនេនា’’តិ ច.

និយុត្តំ នយសមុដ្ឋានំ.