៥. លក្ខណហារវិភង្គោ

២៣. តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោ? ‘‘វុត្តម្ហិ ឯកធម្មេ’’តិ, អយំ លក្ខណោ ហារោ. កិំ លក្ខយតិ? យេ ធម្មា ឯកលក្ខណា, តេសំ ធម្មានំ ឯកស្មិំ ធម្មេ វុត្តេ អវសិដ្ឋា ធម្មា វុត្តា ភវន្តិ. យថា កិំ ភវេ? យថាហ ភគវា –

‘‘ចក្ខុំ, ភិក្ខវេ, អនវដ្ឋិតំ ឥត្តរំ បរិត្តំ បភង្គុ បរតោ ទុក្ខំ ព្យសនំ ចលនំ [ចលំ (សី.)] កុក្កុឡំ សង្ខារំ [សសង្ខារំ (ក.)] វធកំ អមិត្តមជ្ឈេ. ឥមស្មិំ ចក្ខុស្មិំ វុត្តេ អវសិដ្ឋានិ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ វុត្តានិ ភវន្តិ. កេន ការណេន? សព្ពានិ ហិ ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ វធកដ្ឋេន ឯកលក្ខណានិ. យថា ចាហ ភគវា –

‘‘អតីតេ, រាធ, រូបេ អនបេក្ខោ ហោហិ, អនាគតំ រូបំ មា អភិនន្ទិ [អភិនន្ទ (ក.)], បច្ចុប្បន្នស្ស រូបស្ស និព្ពិទាយ វិរាគាយ និរោធាយ ចាគាយ បដិនិស្សគ្គាយ បដិបជ្ជ. ឥមស្មិំ រូបក្ខន្ធេ វុត្តេ អវសិដ្ឋា ខន្ធា វុត្តា ភវន្តិ. កេន ការណេន? សព្ពេ ហិ បញ្ចក្ខន្ធា យមកោវាទសុត្តេ [បស្ស សំ. និ. ៣.៨៤] វធកដ្ឋេន ឯកលក្ខណា វុត្តា. យថា ចាហ ភគវា –

‘‘យេសញ្ច [បស្ស ធ. ប. ២៩៣] សុសមារទ្ធា, និច្ចំ កាយគតាសតិ;

អកិច្ចំ តេ ន សេវន្តិ, កិច្ចេ សាតច្ចការិនោ’’.

ឥតិ កាយគតាយ សតិយា វុត្តាយ វុត្តា ភវន្តិ វេទនាគតា សតិ ចិត្តគតា ធម្មគតា ច. តថា យំ កិញ្ចិ ទិដ្ឋំ វា សុតំ វា មុតំ វាតិ វុត្តេ វុត្តំ ភវតិ វិញ្ញាតំ. យថា ចាហ ភគវា –

តស្មាតិហ ត្វំ ភិក្ខុ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរាហិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ. ‘‘អាតាបី’’តិ វីរិយិន្ទ្រិយំ, ‘‘សម្បជានោ’’តិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ, ‘‘សតិមា’’តិ សតិន្ទ្រិយំ, ‘‘វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្ស’’ន្តិ សមាធិន្ទ្រិយំ, ឯវំ កាយេ កាយានុបស្សិនោ វិហរតោ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ. កេន ការណេន, ឯកលក្ខណត្តា ចតុន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ.

២៤. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ ភាវិយមានេសុ ចត្តារោ សម្មប្បធានា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ ភាវិយមានេសុ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិយមានេសុ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, ចតូសុ ឥទ្ធិបាទេសុ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, បញ្ចសុ ឥន្ទ្រិយេសុ ភាវិយមានេសុ បញ្ច ពលានិ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, បញ្ចសុ ពលេសុ ភាវិយមានេសុ សត្ត ពោជ្ឈង្គា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, សត្តសុ ពោជ្ឈង្គេសុ ភាវិយមានេសុ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆតិ, សព្ពេវ [សព្ពេ ច (សី. ក.)] ពោធង្គមា ធម្មា ពោធិបក្ខិយា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ. កេន ការណេន, សព្ពេ ហិ ពោធង្គមា ពោធិបក្ខិយា នេយ្យានិកលក្ខណេន ឯកលក្ខណា, តេ ឯកលក្ខណត្តា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ.

ឯវំ អកុសលាបិ ធម្មា ឯកលក្ខណត្តា បហានំ អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តិ. ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ ភាវិយមានេសុ វិបល្លាសា បហីយន្តិ, អាហារា ចស្ស បរិញ្ញំ គច្ឆន្តិ, ឧបាទានេហិ អនុបាទានោ ភវតិ, យោគេហិ ច វិសំយុត្តោ ភវតិ, គន្ថេហិ ច វិប្បយុត្តោ ភវតិ, អាសវេហិ ច អនាសវោ ភវតិ, ឱឃេហិ ច និត្ថិណ្ណោ ភវតិ, សល្លេហិ ច វិសល្លោ ភវតិ, វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ ចស្ស បរិញ្ញំ គច្ឆន្តិ, អគតិគមនេហិ ន អគតិំ គច្ឆតិ, ឯវំ អកុសលាបិ ធម្មា ឯកលក្ខណត្តា បហានំ អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តិ.

យត្ថ វា បន រូបិន្ទ្រិយំ ទេសិតំ, ទេសិតា តត្ថេវ រូបធាតុ រូបក្ខន្ធោ រូបញ្ចាយតនំ. យត្ថ វា បន សុខា វេទនា ទេសិតា, ទេសិតំ តត្ថ សុខិន្ទ្រិយំ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ ទុក្ខសមុទយោ ច អរិយសច្ចំ. យត្ថ វា បន ទុក្ខា វេទនា ទេសិតា, ទេសិតំ តត្ថ ទុក្ខិន្ទ្រិយំ ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ ទុក្ខញ្ច អរិយសច្ចំ. យត្ថ វា បន អទុក្ខមសុខា វេទនា ទេសិតា, ទេសិតំ តត្ថ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ សព្ពោ ច បដិច្ចសមុប្បាទោ. កេន ការណេន, អទុក្ខមសុខាយ ហិ វេទនាយ អវិជ្ជា អនុសេតិ. អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ, នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ, សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ, ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ, ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ. សោ ច សរាគសទោសសមោហសំកិលេសបក្ខេន ហាតព្ពោ, វីតរាគវីតទោសវីតមោហអរិយធម្មេហិ ហាតព្ពោ.

ឯវំ យេ ធម្មា ឯកលក្ខណា កិច្ចតោ ច លក្ខណតោ ច សាមញ្ញតោ ច ចុតូបបាតតោ ច, តេសំ ធម្មានំ ឯកស្មិំ ធម្មេ វុត្តេ អវសិដ្ឋា ធម្មា វុត្តា ភវន្តិ. តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘វុត្តម្ហិ ឯកធម្មេ’’តិ.

និយុត្តោ លក្ខណោ ហារោ.