២. វិចយហារសម្បាតោ

៥៣. តត្ថ កតមោ វិចយោ ហារសម្បាតោ? តត្ថ តណ្ហា ទុវិធា កុសលាបិ អកុសលាបិ. អកុសលា សំសារគាមិនី, កុសលា អបចយគាមិនី បហានតណ្ហា. មានោបិ ទុវិធោ កុសលោបិ អកុសលោបិ. យំ មានំ និស្សាយ មានំ បជហតិ, អយំ មានោ កុសលោ. យោ បន មានោ ទុក្ខំ និព្ពត្តយតិ, អយំ មានោ អកុសលោ. តត្ថ យំ នេក្ខម្មសិតំ ទោមនស្សំ កុទាស្សុនាមាហំ តំ អាយតនំ សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សំ យំ អរិយា សន្តំ អាយតនំ សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរន្តីតិ តស្ស ឧប្បជ្ជតិ បិហា, បិហាបច្ចយា ទោមនស្សំ, អយំ តណ្ហា កុសលា រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ, តទារម្មណា កុសលា អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ.

តស្សា កោ បវិចយោ? អដ្ឋ មគ្គង្គានិ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ. សោ កត្ថ ទដ្ឋព្ពោ? ចតុត្ថេ ឈានេ បារមិតាយ. ចតុត្ថេ ហិ ឈានេ អដ្ឋង្គសមន្នាគតំ ចិត្តំ ភាវយតិ បរិសុទ្ធំ បរិយោទាតំ អនង្គណំ វិគតូបក្កិលេសំ មុទុ កម្មនិយំ ឋិតំ អានេញ្ជប្បត្តំ. សោ តត្ថ អដ្ឋវិធំ អធិគច្ឆតិ ឆ អភិញ្ញា ទ្វេ ច វិសេសេ, តំ ចិត្តំ យតោ បរិសុទ្ធំ, តតោ បរិយោទាតំ, យតោ បរិយោទាតំ, តតោ អនង្គណំ, យតោ អនង្គណំ, តតោ វិគតូបក្កិលេសំ, យតោ វិគតូបក្កិលេសំ, តតោ មុទុ, យតោ មុទុ, តតោ កម្មនិយំ, យតោ កម្មនិយំ, តតោ ឋិតំ, យតោ ឋិតំ, តតោ អានេញ្ជប្បត្តំ. តត្ថ អង្គណា ច ឧបក្កិលេសា ច តទុភយំ តណ្ហាបក្ខោ. យា ច ឥញ្ជនា យា ច ចិត្តស្ស អដ្ឋិតិ, អយំ ទិដ្ឋិបក្ខោ.

ចត្តារិ ឥន្ទ្រិយានិ ទុក្ខិន្ទ្រិយំ ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ សុខិន្ទ្រិយំ សោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច ចតុត្ថជ្ឈានេ និរុជ្ឈន្តិ, តស្ស ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ អវសិដ្ឋំ ភវតិ. សោ ឧបរិមំ សមាបត្តិំ សន្តតោ មនសិករោតិ, តស្ស ឧបរិមំ សមាបត្តិំ សន្តតោ មនសិករោតោ ចតុត្ថជ្ឈានេ ឱឡារិកា សញ្ញា សណ្ឋហតិ ឧក្កណ្ឋា ច បដិឃសញ្ញា, សោ សព្ពសោ រូបសញ្ញានំ សមតិក្កមា បដិឃសញ្ញានំ អត្ថង្គមា នានត្តសញ្ញានំ អមនសិការា ‘‘អនន្តំ អាកាស’’ន្តិ អាកាសានញ្ចាយតនសមាបត្តិំ សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. អភិញ្ញាភិនីហារោ រូបសញ្ញា វោការោ នានត្តសញ្ញា សមតិក្កមតិ បដិឃសញ្ញា ចស្ស អព្ភត្ថំ គច្ឆតិ, ឯវំ សមាធិ តស្ស សមាហិតស្ស ឱភាសោ អន្តរធាយតិ ទស្សនញ្ច រូបានំ, សោ សមាធិ ឆឡង្គសមន្នាគតោ បច្ចវេក្ខិតព្ពោ. អនភិជ្ឈាសហគតំ មេ មានសំ សព្ពលោកេ, អព្យាបន្នំ មេ ចិត្តំ សព្ពសត្តេសុ, អារទ្ធំ មេ វីរិយំ បគ្គហិតំ, បស្សទ្ធោ មេ កាយោ អសារទ្ធោ, សមាហិតំ មេ ចិត្តំ អវិក្ខិត្តំ, ឧបដ្ឋិតា មេ សតិ អសម្មុដ្ឋា [អប្បម្មុដ្ឋា (សី.)], តត្ថ យញ្ច អនភិជ្ឈាសហគតំ មានសំ សព្ពលោកេ យញ្ច អព្យាបន្នំ ចិត្តំ សព្ពសត្តេសុ យញ្ច អារទ្ធំ វីរិយំ បគ្គហិតំ យញ្ច សមាហិតំ ចិត្តំ អវិក្ខិត្តំ, អយំ សមថោ. យោ បស្សទ្ធោ កាយោ អសារទ្ធោ, អយំ សមាធិបរិក្ខារោ. យា ឧបដ្ឋិតា សតិ អសម្មុដ្ឋា អយំ វិបស្សនា.

៥៤. សោ សមាធិ បញ្ចវិធេន វេទិតព្ពោ. អយំ សមាធិ ‘‘បច្ចុប្បន្នសុខោ’’តិ ឥតិស្ស បច្ចត្តមេវ ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវតិ, អយំ សមាធិ ‘‘អាយតិំ សុខវិបាកោ’’តិ ឥតិស្ស បច្ចត្តមេវ ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវតិ, អយំ សមាធិ ‘‘អរិយោ និរាមិសោ’’តិ ឥតិស្ស បច្ចត្តមេវ ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវតិ, អយំ សមាធិ ‘‘អកាបុរិសសេវិតោ’’តិ ឥតិស្ស បច្ចត្តមេវ ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវតិ, អយំ សមាធិ ‘‘សន្តោ ចេវ បណីតោ ច បដិប្បស្សទ្ធិលទ្ធោ ច ឯកោទិភាវាធិគតោ ច ន សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិតគតោ [សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិតវតោ (សី.), សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិវាវដោ (ក.)] ចា’’តិ ឥតិស្ស បច្ចត្តមេវ ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវតិ. តំ ខោ បនិមំ សមាធិំ ‘‘សតោ សមាបជ្ជាមិ សតោ វុដ្ឋហាមី’’តិ ឥតិស្ស បច្ចត្តមេវ ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតំ ភវតិ. តត្ថ យោ ច សមាធិ បច្ចុប្បន្នសុខោ យោ ច សមាធិ អាយតិំ សុខវិបាកោ អយំ សមថោ. យោ ច សមាធិ អរិយោ និរាមិសោ, យោ ច សមាធិ អកាបុរិសសេវិតោ, យោ ច សមាធិ សន្តោ ចេវ បណីតោ បដិប្បស្សទ្ធិលទ្ធោ ច ឯកោទិភាវាធិគតោ ច ន សសង្ខារនិគ្គយ្ហវារិតគតោ ច យញ្ចាហំ តំ ខោ បនិមំ សមាធិំ សតោ សមាបជ្ជាមិ សតោ វុដ្ឋហាមីតិ, អយំ វិបស្សនា.

សោ សមាធិ បញ្ចវិធេន វេទិតព្ពោ បីតិផរណតា សុខផរណតា ចេតោផរណតា អាលោកផរណតា បច្ចវេក្ខណានិមិត្តំ. តត្ថ យោ ច បីតិផរណោ យោ ច សុខផរណោ យោ ច ចេតោផរណោ, អយំ សមថោ. យោ ច អាលោកផរណោ យញ្ច បច្ចវេក្ខណានិមិត្តំ. អយំ វិបស្សនា.

៥៥. ទស កសិណាយតនានិ បថវីកសិណំ អាបោកសិណំ តេជោកសិណំ វាយោកសិណំ នីលកសិណំ បីតកសិណំ លោហិតកសិណំ ឱទាតកសិណំ អាកាសកសិណំ វិញ្ញាណកសិណំ. តត្ថ យញ្ច បថវីកសិណំ យញ្ច អាបោកសិណំ ឯវំ សព្ពំ, យញ្ច ឱទាតកសិណំ. ឥមានិ អដ្ឋ កសិណានិ សមថោ. យញ្ច អាកាសកសិណំ យញ្ច វិញ្ញាណកសិណំ, អយំ វិបស្សនា. ឯវំ សព្ពោ អរិយោ មគ្គោ យេន យេន អាការេន វុត្តោ, តេន តេន សមថវិបស្សនេន យោជយិតព្ពោ. តេ តីហិ ធម្មេហិ សង្គហិតា អនិច្ចតាយ ទុក្ខតាយ អនត្តតាយ. សោ សមថវិបស្សនំ ភាវយមានោ តីណិ វិមោក្ខមុខានិ ភាវយតិ. តីណិ វិមោក្ខមុខានិ ភាវយន្តោ តយោ ខន្ធេ ភាវយតិ. តយោ ខន្ធេ ភាវយន្តោ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវយតិ.

រាគចរិតោ បុគ្គលោ អនិមិត្តេន វិមោក្ខមុខេន និយ្យាតិ [នីយាតិ (សី.)] អធិចិត្តសិក្ខាយ សិក្ខន្តោ លោភំ អកុសលមូលំ បជហន្តោ សុខវេទនីយំ ផស្សំ អនុបគច្ឆន្តោ សុខំ វេទនំ បរិជានន្តោ រាគមលំ បវាហេន្តោ រាគរជំ និទ្ធុនន្តោ រាគវិសំ វមេន្តោ រាគគ្គិំ និព្ពាបេន្តោ រាគសល្លំ ឧប្បាដេន្តោ រាគជដំ វិជដេន្តោ. ទោសចរិតោ បុគ្គលោ អប្បណិហិតេន វិមោក្ខមុខេន និយ្យាតិ អធិសីលសិក្ខាយ សិក្ខន្តោ ទោសំ អកុសលមូលំ បជហន្តោ ទុក្ខវេទនីយំ ផស្សំ អនុបគច្ឆន្តោ ទុក្ខវេទនំ បរិជានន្តោ ទោសមលំ បវាហេន្តោ ទោសរជំ និទ្ធុនន្តោ ទោសវិសំ វមេន្តោ ទោសគ្គិំ និព្ពាបេន្តោ ទោសសល្លំ ឧប្បាដេន្តោ ទោសជដំ វិជដេន្តោ. មោហចរិតោ បុគ្គលោ សុញ្ញតវិមោក្ខមុខេន និយ្យាតិ អធិបញ្ញាសិក្ខាយ សិក្ខន្តោ មោហំ អកុសលមូលំ បជហន្តោ អទុក្ខមសុខវេទនីយំ ផស្សំ អនុបគច្ឆន្តោ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ បរិជានន្តោ មោហមលំ បវាហេន្តោ មោហរជំ និទ្ធុនន្តោ មោហវិសំ វមេន្តោ មោហគ្គិំ និព្ពាបេន្តោ មោហសល្លំ ឧប្បាដេន្តោ មោហជដំ វិជដេន្តោ.

តត្ថ សុញ្ញតវិមោក្ខមុខំ បញ្ញាក្ខន្ធោ, អនិមិត្តវិមោក្ខមុខំ សមាធិក្ខន្ធោ, អប្បណិហិតវិមោក្ខមុខំ សីលក្ខន្ធោ. សោ តីណិ វិមោក្ខមុខានិ ភាវយន្តោ តយោ ខន្ធេ ភាវយតិ, តយោ ខន្ធេ ភាវយន្តោ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវយតិ. តត្ថ យា ច សម្មាវាចា យោ ច សម្មាកម្មន្តោ យោ ច សម្មាអាជីវោ, អយំ សីលក្ខន្ធោ, យោ ច សម្មាវាយាមោ យា ច សម្មាសតិ យោ ច សម្មាសមាធិ, អយំ សមាធិក្ខន្ធោ, យា ច សម្មាទិដ្ឋិ យោ ច សម្មាសង្កប្បោ, អយំ បញ្ញាក្ខន្ធោ.

តត្ថ សីលក្ខន្ធោ ច សមាធិក្ខន្ធោ ច សមថោ, បញ្ញាក្ខន្ធោ វិបស្សនា. យោ សមថវិបស្សនំ ភាវេតិ, តស្ស ទ្វេ ភវង្គានិ ភាវនំ គច្ឆន្តិ កាយោ ចិត្តញ្ច, ភវនិរោធគាមិនី បដិបទា ទ្វេ បទានិ សីលំ សមាធិ ច. សោ ហោតិ ភិក្ខុ ភាវិតកាយោ ភាវិតសីលោ ភាវិតចិត្តោ ភាវិតបញ្ញោ. កាយេ ភាវិយមានេ ទ្វេ ធម្មា ភាវនំ គច្ឆន្តិ សម្មាកម្មន្តោ សម្មាវាយាមោ ច, សីលេ ភាវិយមានេ ទ្វេ ធម្មា ភាវនំ គច្ឆន្តិ សម្មាវាចា សម្មាអាជីវោ ច, ចិត្តេ ភាវិយមានេ ទ្វេ ធម្មា ភាវនំ គច្ឆន្តិ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ ច, បញ្ញាយ ភាវិយមានាយ ទ្វេ ធម្មា ភាវនំ គច្ឆន្តិ សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ ច.

តត្ថ យោ ច សម្មាកម្មន្តោ យោ ច សម្មាវាយាមោ សិយា កាយិកោ សិយា ចេតសិកោ, តត្ថ យោ កាយសង្គហោ, សោ កាយេ ភាវិតេ ភាវនំ គច្ឆតិ, យោ ចិត្តសង្គហោ, សោ ចិត្តេ ភាវិតេ ភាវនំ គច្ឆតិ. សោ សមថវិបស្សនំ ភាវយន្តោ បញ្ចវិធំ អធិគមំ គច្ឆតិ [អធិគច្ឆតិ (សី.)] ខិប្បាធិគមោ ច ហោតិ, វិមុត្តាធិគមោ ច ហោតិ, មហាធិគមោ ច ហោតិ, វិបុលាធិគមោ ច ហោតិ, អនវសេសាធិគមោ ច ហោតិ. តត្ថ សមថេន ខិប្បាធិគមោ ច មហាធិគមោ ច វិបុលាធិគមោ ច ហោតិ, វិបស្សនាយ វិមុត្តាធិគមោ ច អនវសេសាធិគមោ ច ហោតិ.

៥៦. តត្ថ យោ ទេសយតិ, សោ ទសពលសមន្នាគតោ សត្ថា ឱវាទេន សាវកេ ន វិសំវាទយតិ. សោ តិវិធំ ឥទំ ករោថ ឥមិនា ឧបាយេន ករោថ ឥទំ វោ កុរុមានានំ ហិតាយ សុខាយ ភវិស្សតិ, សោ តថា ឱវទិតោ តថានុសិដ្ឋោ តថាករោន្តោ តថាបដិបជ្ជន្តោ តំ ភូមិំ ន បាបុណិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. សោ តថា ឱវទិតោ តថានុសិដ្ឋោ សីលក្ខន្ធំ អបរិបូរយន្តោ តំ ភូមិំ អនុបាបុណិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. សោ តថា ឱវទិតោ តថានុសិដ្ឋោ សីលក្ខន្ធំ បរិបូរយន្តោ តំ ភូមិំ អនុបាបុណិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស តេ សតោ ឥមេ ធម្មា អនភិសម្ពុទ្ធាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. សព្ពាសវបរិក្ខីណស្ស តេ សតោ ឥមេ អាសវា អបរិក្ខីណាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. យស្ស តេ អត្ថាយ ធម្មោ ទេសិតោ, សោ ន និយ្យាតិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយាយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. សាវកោ ខោ បន តេ ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ សាមីចិប្បដិបន្នោ អនុធម្មចារី សោ បុព្ពេន អបរំ ឧឡារំ វិសេសាធិគមំ ន សច្ឆិករិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

យេ ខោ បន ធម្មា អន្តរាយិកា, តេ បដិសេវតោ នាលំ អន្តរាយាយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. យេ ខោ បន ធម្មា អនិយ្យានិកា, តេ និយ្យន្តិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយាយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. យេ ខោ បន ធម្មា និយ្យានិកា, តេ និយ្យន្តិ តក្ករស្ស សម្មា ទុក្ខក្ខយាយាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. សាវកោ ខោ បន តេ សឧបាទិសេសោ អនុបាទិសេសំ និព្ពានធាតុំ អនុបាបុណិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ.

ទិដ្ឋិសម្បន្នោ មាតរំ ជីវិតា វោរោបេយ្យ ហត្ថេហិ វា បាទេហិ វា សុហតំ ករេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុថុជ្ជនោ មាតរំ ជីវិតា វោរោបេយ្យ ហត្ថេហិ វា បាទេហិ វា សុហតំ ករេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. ឯវំ បិតរំ, អរហន្តំ, ភិក្ខុំ. ទិដ្ឋិសម្បន្នោ បុគ្គលោ សង្ឃំ ភិន្ទេយ្យ សង្ឃេ វា សង្ឃរាជិំ ជនេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុថុជ្ជនោ សង្ឃំ ភិន្ទេយ្យ សង្ឃេ វា សង្ឃរាជិំ ជនេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, ទិដ្ឋិសម្បន្នោ តថាគតស្ស ទុដ្ឋចិត្តោ លោហិតំ ឧប្បាទេយ្យ, បរិនិព្ពុតស្ស វា តថាគតស្ស ទុដ្ឋចិត្តោ ថូបំ ភិន្ទេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. បុថុជ្ជនោ តថាគតស្ស ទុដ្ឋចិត្តោ លោហិតំ ឧប្បាទេយ្យ, បរិនិព្ពុតស្ស វា តថាគតស្ស ទុដ្ឋចិត្តោ ថូបំ ភិន្ទេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. ទិដ្ឋិសម្បន្នោ អញ្ញំ សត្ថារំ អបទិសេយ្យ អបិ ជីវិតហេតូតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុថុជ្ជនោ អញ្ញំ សត្ថារំ អបទិសេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. ទិដ្ឋិសម្បន្នោ ឥតោ ពហិទ្ធា អញ្ញំ ទក្ខិណេយ្យំ បរិយេសេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុថុជ្ជនោ ឥតោ ពហិទ្ធា អញ្ញំ ទក្ខិណេយ្យំ បរិយេសេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, ទិដ្ឋិសម្បន្នោ កុតូហលមង្គលេន សុទ្ធិំ បច្ចេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ. បុថុជ្ជនោ កុតូហលមង្គលេន សុទ្ធិំ បច្ចេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

៥៧. ឥត្ថី រាជា ចក្កវត្តី សិយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុរិសោ រាជា ចក្កវត្តី សិយាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ; ឥត្ថី សក្កោ ទេវានមិន្ទោ សិយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុរិសោ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ សិយាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ; ឥត្ថី មារោ បាបិមា សិយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុរិសោ មារោ បាបិមា សិយាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ; ឥត្ថី មហាព្រហ្មា សិយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុរិសោ មហាព្រហ្មា សិយាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ; ឥត្ថី តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ សិយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុរិសោ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ សិយាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

ទ្វេ តថាគតា អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា អបុព្ពំ អចរិមំ ឯកិស្សា លោកធាតុយា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ វា ធម្មំ វា ទេសេយ្យុន្តិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, ឯកោវ តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឯកិស្សា លោកធាតុយា ឧប្បជ្ជិស្សតិ វា ធម្មំ វា ទេសេស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

តិណ្ណំ ទុច្ចរិតានំ ឥដ្ឋោ កន្តោ បិយោ មនាបោ វិបាកោ ភវិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, តិណ្ណំ ទុច្ចរិតានំ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អប្បិយោ អមនាបោ វិបាកោ ភវិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. តិណ្ណំ សុចរិតានំ អនិដ្ឋោ អកន្តោ អប្បិយោ អមនាបោ វិបាកោ ភវិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, តិណ្ណំ សុចរិតានំ ឥដ្ឋោ កន្តោ បិយោ មនាបោ វិបាកោ ភវិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ.

អញ្ញតរោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា កុហកោ លបកោ នេមិត្តកោ កុហនលបននេមិត្តកត្តំ បុព្ពង្គមំ កត្វា បញ្ច នីវរណេ អប្បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ អនុបដ្ឋិតស្សតិ [អនុបដ្ឋិតសតិ (សី.)] វិហរន្តោ សត្ត ពោជ្ឈង្គេ អភាវយិត្វា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, អញ្ញតរោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា សព្ពទោសាបគតោ បញ្ច នីវរណេ បហាយ ចេតសោ ឧបក្កិលេសេ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណេ ចតូសុ សតិបដ្ឋានេសុ ឧបដ្ឋិតស្សតិ វិហរន្តោ សត្ត ពោជ្ឈង្គេ ភាវយិត្វា អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុជ្ឈិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ. យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ ឥទំ វុច្ចតិ ឋានាដ្ឋានញាណំ បឋមំ តថាគតពលំ.

ឥតិ ឋានាដ្ឋានគតា សព្ពេ ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា កេចិ សគ្គូបគា កេចិ អបាយូបគា កេចិ និព្ពានូបគា, ឯវំ ភគវា អាហ –

៥៨. សព្ពេ សត្តា [បស្ស សំ. និ. ១.១៣៣] មរិស្សន្តិ, មរណន្តំ ហិ ជីវិតំ;

យថាកម្មំ គមិស្សន្តិ, បុញ្ញបាបផលូបគា;

និរយំ បាបកម្មន្តា, បុញ្ញកម្មា ច សុគ្គតិំ;

អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវាតិ [បរិនិព្ពន្តិ អនាសវាតិ (សី. ក.)].

សព្ពេ សត្តាតិ អរិយា ច អនរិយា ច សក្កាយបរិយាបន្នា ច សក្កាយវីតិវត្តា ច. មរិស្សន្តីតិ ទ្វីហិ មរណេហិ ទន្ធមរណេន ច អទន្ធមរណេន ច, សក្កាយបរិយាបន្នានំ អទន្ធមរណំ សក្កាយវីតិវត្តានំ ទន្ធមរណំ. មរណន្តំ ហិ ជីវិតន្តិ ខយា អាយុស្ស ឥន្ទ្រិយានំ ឧបរោធា ជីវិតបរិយន្តោ មរណបរិយន្តោ. យថាកម្មំ គមិស្សន្តីតិ កម្មស្សកតា. បុញ្ញបាបផលូបគាតិ កម្មានំ ផលទស្សាវិតា ច អវិប្បវាសោ ច.

និរយំ បាបកម្មន្តាតិ អបុញ្ញសង្ខារា. បុញ្ញកម្មា ច សុគ្គតិន្តិ បុញ្ញសង្ខារា សុគតិំ គមិស្សន្តិ. អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវាតិ សព្ពសង្ខារានំ សមតិក្កមនំ. តេនាហ ភគវា – ‘‘សព្ពេ…បេ… នាសវា’’តិ.

‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ, មរណន្តំ ហិ ជីវិតំ. យថាកម្មំ គមិស្សន្តិ, បុញ្ញបាបផលូបគា. និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ អាគាឡ្ហា ច និជ្ឈាមា ច បដិបទា. ‘‘អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវា’’តិ មជ្ឈិមា បដិបទា. ‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ, មរណន្តំ ហិ ជីវិតំ, យថាកម្មំ គមិស្សន្តិ, បុញ្ញបាបផលូបគា, និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ អយំ សំកិលេសោ. ឯវំ សំសារំ និព្ពត្តយតិ. ‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ…បេ… និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ ឥមេ តយោ វដ្ដា ទុក្ខវដ្ដោ កម្មវដ្ដោ កិលេសវដ្ដោ. ‘‘អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវា’’តិ តិណ្ណំ វដ្ដានំ វិវដ្ដនា. ‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ…បេ… និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ អាទីនវោ, ‘‘បុញ្ញកម្មា ច សុគ្គតិ’’ន្តិ អស្សាទោ, ‘‘អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវា’’តិ និស្សរណំ. ‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ…បេ… និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ ហេតុ ច ផលញ្ច, បញ្ចក្ខន្ធា ផលំ, តណ្ហា ហេតុ, ‘‘អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវា’’តិ មគ្គោ ច ផលញ្ច. ‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ, មរណន្តំ ហិ ជីវិតំ. យថាកម្មំ គមិស្សន្តិ, បុញ្ញបាបផលូបគា, និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ អយំ សំកិលេសោ, សោ សំកិលេសោ តិវិធោ តណ្ហាសំកិលេសោ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ទុច្ចរិតសំកិលេសោតិ.

៥៩. តត្ថ តណ្ហាសំកិលេសោ តីហិ តណ្ហាហិ និទ្ទិសិតព្ពោ – កាមតណ្ហាយ ភវតណ្ហាយ វិភវតណ្ហាយ. យេន យេន វា បន វត្ថុនា អជ្ឈោសិតោ, តេន តេនេវ និទ្ទិសិតព្ពោ, តស្សា វិត្ថារោ ឆត្តិំសាយ តណ្ហាយ ជាលិនិយា វិចរិតានិ. តត្ថ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ឧច្ឆេទសស្សតេន និទ្ទិសិតព្ពោ, យេន យេន វា បន វត្ថុនា ទិដ្ឋិវសេន អភិនិវិសតិ, ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ តេន តេនេវ និទ្ទិសិតព្ពោ, តស្សា វិត្ថារោ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ. តត្ថ ទុច្ចរិតសំកិលេសោ ចេតនា ចេតសិកកម្មេន និទ្ទិសិតព្ពោ, តីហិ ទុច្ចរិតេហិ កាយទុច្ចរិតេន វចីទុច្ចរិតេន មនោទុច្ចរិតេន, តស្សា វិត្ថារោ ទស អកុសលកម្មបថា. អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវាតិ ឥទំ វោទានំ.

តយិទំ វោទានំ តិវិធំ; តណ្ហាសំកិលេសោ សមថេន វិសុជ្ឈតិ, សោ សមថោ សមាធិក្ខន្ធោ, ទិដ្ឋិសំកិលេសោ វិបស្សនាយ វិសុជ្ឈតិ, សា វិបស្សនា បញ្ញាក្ខន្ធោ, ទុច្ចរិតសំកិលេសោ សុចរិតេន វិសុជ្ឈតិ, តំ សុចរិតំ សីលក្ខន្ធោ.

‘‘សព្ពេ សត្តា មរិស្សន្តិ, មរណន្តំ ហិ ជីវិតំ, យថាកម្មំ គមិស្សន្តិ, បុញ្ញបាបផលូបគា, និរយំ បាបកម្មន្តា’’តិ អបុញ្ញប្បដិបទា, ‘‘បុញ្ញកម្មា ច សុគ្គតិ’’ន្តិ បុញ្ញប្បដិបទា, ‘‘អបរេ ច មគ្គំ ភាវេត្វា, បរិនិព្ពន្តិនាសវា’’តិ បុញ្ញបាបសមតិក្កមប្បដិបទា, តត្ថ យា ច បុញ្ញប្បដិបទា យា ច អបុញ្ញប្បដិបទា, អយំ ឯកា បដិបទា សព្ពត្ថគាមិនី ឯកា អបាយេសុ, ឯកា ទេវេសុ, យា ច បុញ្ញបាបសមតិក្កមា បដិបទា អយំ តត្ថ តត្ថ គាមិនី បដិបទា.

តយោ រាសី – មិច្ឆត្តនិយតោ រាសិ, សម្មត្តនិយតោ រាសិ, អនិយតោ រាសិ, តត្ថ យោ ច មិច្ឆត្តនិយតោ រាសិ យោ ច សម្មត្តនិយតោ រាសិ ឯកា បដិបទា តត្ថ តត្ថ គាមិនី, តត្ថ យោ អនិយតោ រាសិ, អយំ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា. កេន ការណេន? បច្ចយំ លភន្តោ និរយេ ឧបបជ្ជេយ្យ, បច្ចយំ លភន្តោ តិរច្ឆានយោនីសុ ឧបបជ្ជេយ្យ, បច្ចយំ លភន្តោ បេត្តិវិសយេសុ ឧបបជ្ជេយ្យ, បច្ចយំ លភន្តោ អសុរេសុ ឧបបជ្ជេយ្យ, បច្ចយំ លភន្តោ ទេវេសុ ឧបបជ្ជេយ្យ, បច្ចយំ លភន្តោ មនុស្សេសុ ឧបបជ្ជេយ្យ, បច្ចយំ លភន្តោ បរិនិព្ពាយេយ្យ, តស្មាយំ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា, យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ, ឥទំ វុច្ចតិ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា ញាណំ ទុតិយំ តថាគតពលំ.

ឥតិ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា អនេកធាតុលោកោ, តត្ថ តត្ថ គាមិនី បដិបទា នានាធាតុលោកោ. តត្ថ កតមោ អនេកធាតុលោកោ? ចក្ខុធាតុ រូបធាតុ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ សទ្ទធាតុ សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ គន្ធធាតុ ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ រសធាតុ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ ផោដ្ឋព្ពធាតុ កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ ធម្មធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ, បថវីធាតុ, អាបោធាតុ, តេជោធាតុ, វាយោធាតុ, អាកាសធាតុ, វិញ្ញាណធាតុ, កាមធាតុ, ព្យាបាទធាតុ, វិហិំសាធាតុ, នេក្ខម្មធាតុ, អព្យាបាទធាតុ, អវិហិំសាធាតុ, ទុក្ខធាតុ, ទោមនស្សធាតុ, អវិជ្ជាធាតុ, សុខធាតុ, សោមនស្សធាតុ, ឧបេក្ខាធាតុ, រូបធាតុ, អរូបធាតុ, និរោធធាតុ, សង្ខារធាតុ, និព្ពានធាតុ, អយំ អនេកធាតុលោកោ.

តត្ថ កតមោ នានាធាតុលោកោ? អញ្ញា ចក្ខុធាតុ, អញ្ញា រូបធាតុ, អញ្ញា ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ. ឯវំ សព្ពា. អញ្ញា និព្ពានធាតុ. យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ, ឥទំ វុច្ចតិ អនេកធាតុ នានាធាតុ ញាណំ តតិយំ តថាគតពលំ.

៦០. ឥតិ អនេកធាតុ នានាធាតុកស្ស លោកស្ស យំ យទេវ ធាតុំ សត្តា អធិមុច្ចន្តិ, តំ តទេវ អធិដ្ឋហន្តិ អភិនិវិសន្តិ, កេចិ រូបាធិមុត្តា, កេចិ សទ្ទាធិមុត្តា, កេចិ គន្ធាធិមុត្តា, កេចិ រសាធិមុត្តា, កេចិ ផោដ្ឋព្ពាធិមុត្តា, កេចិ ធម្មាធិមុត្តា, កេចិ ឥត្ថាធិមុត្តា, កេចិ បុរិសាធិមុត្តា, កេចិ ចាគាធិមុត្តា, កេចិ ហីនាធិមុត្តា, កេចិ បណីតាធិមុត្តា, កេចិ ទេវាធិមុត្តា, កេចិ មនុស្សាធិមុត្តា, កេចិ និព្ពានាធិមុត្តា. យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ, អយំ វេនេយ្យោ, អយំ ន វេនេយ្យោ, អយំ សគ្គគាមី, អយំ ទុគ្គតិគាមីតិ, ឥទំ វុច្ចតិ សត្តានំ នានាធិមុត្តិកតា ញាណំ ចតុត្ថំ តថាគតពលំ.

ឥតិ តេ យថាធិមុត្តា ច ភវន្តិ, តំ តំ កម្មសមាទានំ សមាទិយន្តិ. តេ ឆព្ពិធំ កម្មំ សមាទិយន្តិ – កេចិ លោភវសេន, កេចិ ទោសវសេន, កេចិ មោហវសេន, កេចិ សទ្ធាវសេន, កេចិ វីរិយវសេន, កេចិ បញ្ញាវសេន. តំ វិភជ្ជមានំ ទុវិធំ – សំសារគាមិ ច និព្ពានគាមិ ច.

តត្ថ យំ លោភវសេន ទោសវសេន មោហវសេន ច កម្មំ ករោតិ, ឥទំ កម្មំ កណ្ហំ កណ្ហវិបាកំ. តត្ថ យំ សទ្ធាវសេន កម្មំ ករោតិ, ឥទំ កម្មំ សុក្កំ សុក្កវិបាកំ. តត្ថ យំ លោភវសេន ទោសវសេន មោហវសេន សទ្ធាវសេន ច កម្មំ ករោតិ, ឥទំ កម្មំ កណ្ហសុក្កំ កណ្ហសុក្កវិបាកំ. តត្ថ យំ វីរិយវសេន បញ្ញាវសេន ច កម្មំ ករោតិ, ឥទំ កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ អកណ្ហអសុក្កវិបាកំ កម្មុត្តមំ កម្មសេដ្ឋំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ.

ចត្តារិ កម្មសមាទានានិ. អត្ថិ កម្មសមាទានំ បច្ចុប្បន្នសុខំ អាយតិំ ទុក្ខវិបាកំ, អត្ថិ កម្មសមាទានំ បច្ចុប្បន្នទុក្ខំ អាយតិំ សុខវិបាកំ, អត្ថិ កម្មសមាទានំ បច្ចុប្បន្នទុក្ខញ្ចេវ អាយតិំ ច ទុក្ខវិបាកំ, អត្ថិ កម្មសមាទានំ បច្ចុប្បន្នសុខញ្ចេវ អាយតិំ ច សុខវិបាកំ. យំ ឯវំ ជាតិយំ កម្មសមាទានំ, ឥមិនា បុគ្គលេន អកុសលកម្មសមាទានំ ឧបចិតំ អវិបក្កំ វិបាកាយ បច្ចុបដ្ឋិតំ ន ច ភព្ពោ អភិនិព្ពិធា គន្តុន្តិ តំ ភគវា ន ឱវទតិ. យថា ទេវទត្តំ កោកាលិកំ សុនក្ខត្តំ លិច្ឆវិបុត្តំ, យេ វា បនញ្ញេបិ សត្តា មិច្ឆត្តនិយតា ឥមេសញ្ច បុគ្គលានំ ឧបចិតំ អកុសលំ ន ច តាវ បារិបូរិំ គតំ, បុរា បារិបូរិំ គច្ឆតិ. បុរា ផលំ និព្ពត្តយតិ, បុរា មគ្គមាវារយតិ, បុរា វេនេយ្យត្តំ សមតិក្កមតីតិ តេ ភគវា អសមត្តេ ឱវទតិ. យថា បុណ្ណញ្ច គោវតិកំ អចេលញ្ច កុក្កុរវតិកំ.

៦១. ឥមស្ស ច បុគ្គលស្ស អកុសលកម្មសមាទានំ បរិបូរមានំ មគ្គំ អាវារយិស្សតិ បុរា បារិបូរិំ គច្ឆតិ, បុរា ផលំ និព្ពត្តយតិ, បុរា មគ្គមាវារយតិ, បុរា វេនេយ្យត្តំ សមតិក្កមតីតិ តំ ភគវា អសមត្តំ ឱវទតិ. យថា អាយស្មន្តំ អង្គុលិមាលំ.

សព្ពេសំ មុទុមជ្ឈាធិមត្តតា. តត្ថ មុទុ អានេញ្ជាភិសង្ខារា មជ្ឈំ អវសេសកុសលសង្ខារា, អធិមត្តំ អកុសលសង្ខារា, យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ, ឥទំ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយំ, ឥទំ ឧបបជ្ជវេទនីយំ, ឥទំ អបរាបរិយវេទនីយំ, ឥទំ និរយវេទនីយំ, ឥទំ តិរច្ឆានវេទនីយំ, ឥទំ បេត្តិវិសយវេទនីយំ, ឥទំ អសុរវេទនីយំ, ឥទំ ទេវវេទនីយំ, ឥទំ មនុស្សវេទនីយន្តិ, ឥទំ វុច្ចតិ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ កម្មសមាទានានំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ វិបាកវេមត្តតា ញាណំ បញ្ចមំ តថាគតពលំ.

៦២. ឥតិ តថា សមាទិន្នានំ កម្មានំ សមាទិន្នានំ ឈានានំ វិមោក្ខានំ សមាធីនំ សមាបត្តីនំ អយំ សំកិលេសោ, ឥទំ វោទានំ, ឥទំ វុដ្ឋានំ, ឯវំ សំកិលិស្សតិ, ឯវំ វោទាយតិ, ឯវំ វុដ្ឋហតីតិ ញាណំ អនាវរណំ.

តត្ថ កតិ ឈានានិ? ចត្តារិ ឈានានិ. កតិ វិមោក្ខា? ឯកាទស ច អដ្ឋ ច សត្ត ច តយោ ច ទ្វេ ច. កតិ សមាធី? តយោ សមាធី – សវិតក្កោ សវិចារោ សមាធិ, អវិតក្កោ វិចារមត្តោ សមាធិ, អវិតក្កោ អវិចារោ សមាធិ. កតិ សមាបត្តិយោ? បញ្ច សមាបត្តិយោ – សញ្ញាសមាបត្តិ អសញ្ញាសមាបត្តិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាសមាបត្តិ វិភូតសញ្ញាសមាបត្តិ [វិភូតសមាបត្តិ (សី. ក.)] និរោធសមាបត្តិ.

តត្ថ កតមោ សំកិលេសោ? បឋមជ្ឈានស្ស កាមរាគព្យាបាទា សំកិលេសោ. យេ ច កុក្កុដឈាយី ទ្វេ បឋមកា យោ វា បន កោចិ ហានភាគិយោ សមាធិ, អយំ សំកិលេសោ. តត្ថ កតមំ វោទានំ, នីវរណបារិសុទ្ធិ, បឋមស្ស ឈានស្ស យេ ច កុក្កុដឈាយី ទ្វេ បច្ឆិមកា យោ វា បន កោចិ វិសេសភាគិយោ សមាធិ, ឥទំ វោទានំ. តត្ថ កតមំ វុដ្ឋានំ? យំ សមាបត្តិវុដ្ឋានកោសល្លំ, ឥទំ វុដ្ឋានំ. យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ, ឥទំ វុច្ចតិ សព្ពេសំ ឈានវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តីនំ សំកិលេសវោទានវុដ្ឋានញាណំ ឆដ្ឋំ តថាគតពលំ.

៦៣. ឥតិ តស្សេវ សមាធិស្ស តយោ ធម្មា បរិវារា ឥន្ទ្រិយានិ ពលានិ វីរិយមិតិ, តានិយេវ ឥន្ទ្រិយានិ វីរិយវសេន ពលានិ ភវន្តិ, អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយានិ, អកម្បិយដ្ឋេន ពលានិ, ឥតិ តេសំ មុទុមជ្ឈាធិមត្តតា អយំ មុទិន្ទ្រិយោ អយំ មជ្ឈិន្ទ្រិយោ អយំ តិក្ខិន្ទ្រិយោតិ. តត្ថ ភគវា តិក្ខិន្ទ្រិយំ សំខិត្តេន ឱវាទេន ឱវទតិ, មជ្ឈិន្ទ្រិយំ ភគវា សំខិត្តវិត្ថារេន ឱវទតិ, មុទិន្ទ្រិយំ ភគវា វិត្ថារេន ឱវទតិ. តត្ថ ភគវា តិក្ខិន្ទ្រិយស្ស មុទុកំ ធម្មទេសនំ ឧបទិសតិ, មជ្ឈិន្ទ្រិយស្ស ភគវា មុទុតិក្ខធម្មទេសនំ ឧបទិសតិ, មុទិន្ទ្រិយស្ស ភគវា តិក្ខំ ធម្មទេសនំ ឧបទិសតិ. តត្ថ ភគវា តិក្ខិន្ទ្រិយស្ស សមថំ ឧបទិសតិ, មជ្ឈិន្ទ្រិយស្ស ភគវា សមថវិបស្សនំ ឧបទិសតិ, មុទិន្ទ្រិយស្ស ភគវា វិបស្សនំ ឧបទិសតិ. តត្ថ ភគវា តិក្ខិន្ទ្រិយស្ស និស្សរណំ ឧបទិសតិ, មជ្ឈិន្ទ្រិយស្ស ភគវា អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ឧបទិសតិ, មុទិន្ទ្រិយស្ស ភគវា អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ឧបទិសតិ. តត្ថ ភគវា តិក្ខិន្ទ្រិយស្ស អធិបញ្ញាសិក្ខាយ បញ្ញាបយតិ, មជ្ឈិន្ទ្រិយស្ស ភគវា អធិចិត្តសិក្ខាយ បញ្ញាបយតិ, មុទិន្ទ្រិយស្ស ភគវា អធិសីលសិក្ខាយ បញ្ញាបយតិ.

យំ ឯត្ថ ញាណំ ហេតុសោ ឋានសោ អនោធិសោ អយំ ឥមំ ភូមិំ ភាវនញ្ច គតោ, ឥមាយ វេលាយ ឥមាយ អនុសាសនិយា ឯវំ ធាតុកោ ចាយំ អយំ ចស្ស អាសយោ អយញ្ច អនុសយោ ឥតិ, ឥទំ វុច្ចតិ បរសត្តានំ បរបុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តវេមត្តតា ញាណំ សត្តមំ តថាគតពលំ.

ឥតិ តត្ថ យំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ. សេយ្យថិទំ, ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ តិស្សោបិ ជាតិយោ ចតស្សោបិ ជាតិយោ បញ្ចបិ ជាតិយោ ទសបិ ជាតិយោ វីសម្បិ ជាតិយោ តិំសម្បិ ជាតិយោ ចត្តារីសម្បិ ជាតិយោ បញ្ញាសម្បិ ជាតិយោ ជាតិសតម្បិ ជាតិសហស្សម្បិ ជាតិសតសហស្សម្បិ អនេកានិបិ ជាតិសតានិ អនេកានិបិ ជាតិសហស្សានិ អនេកានិបិ ជាតិសតសហស្សានិ អនេកេបិ សំវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ វិវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ. អមុត្រាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិំ. តត្រាបាសិំ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោតិ, ឥតិ សាការំ សឧទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ.

៦៤. តត្ថ សគ្គូបគេសុ ច សត្តេសុ មនុស្សូបគេសុ ច សត្តេសុ អបាយូបគេសុ ច សត្តេសុ ឥមស្ស បុគ្គលស្ស លោភាទយោ ឧស្សន្នា អលោភាទយោ មន្ទា, ឥមស្ស បុគ្គលស្ស អលោភាទយោ ឧស្សន្នា លោភាទយោ មន្ទា, យេ វា បន ឧស្សន្នា យេ វា បន មន្ទា ឥមស្ស បុគ្គលស្ស ឥមានិ ឥន្ទ្រិយានិ ឧបចិតានិ ឥមស្ស បុគ្គលស្ស ឥមានិ ឥន្ទ្រិយានិ អនុបចិតានិ អមុកាយ វា កប្បកោដិយំ កប្បសតសហស្សេ វា កប្បសហស្សេ វា កប្បសតេ វា កប្បេ វា អន្តរកប្បេ វា ឧបឌ្ឍកប្បេ វា សំវច្ឆរេ វា ឧបឌ្ឍសំវច្ឆរេ វា មាសេ វា បក្ខេ វា ទិវសេ វា មុហុត្តេ វា ឥមិនា បមាទេន វា បសាទេន វាតិ. តំ តំ ភវំ ភគវា អនុស្សរន្តោ អសេសំ ជានាតិ, តត្ថ យំ ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ ឥមេ វត ភោន្តោ សត្តា កាយទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា វចីទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា មនោទុច្ចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ ឧបវាទកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកា មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា, តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.

ឥមេ វា បន ភោន្តោ សត្តា កាយសុចរិតេន សមន្នាគតា វចីសុចរិតេន សមន្នាគតា មនោសុចរិតេន សមន្នាគតា អរិយានំ អនុបវាទកា សម្មាទិដ្ឋិកា សម្មាទិដ្ឋិកម្មសមាទានា, តេ កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបន្នា, តត្ថ សគ្គូបគេសុ ច សត្តេសុ មនុស្សូបគេសុ ច សត្តេសុ អបាយូបគេសុ ច សត្តេសុ ឥមិនា បុគ្គលេន ឯវរូបំ កម្មំ អមុកាយ កប្បកោដិយំ ឧបចិតំ កប្បសតសហស្សេ វា កប្បសហស្សេ វា កប្បសតេ វា កប្បេ វា អន្តរកប្បេ វា ឧបឌ្ឍកប្បេ វា សំវច្ឆរេ វា ឧបឌ្ឍសំវច្ឆរេ វា មាសេ វា បក្ខេ វា ទិវសេ វា មុហុត្តេ វា ឥមិនា បមាទេន វា បសាទេន វាតិ. ឥមានិ ភគវតោ ទ្វេ ញាណានិ – បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណញ្ច ទិព្ពចក្ខុ ច អដ្ឋមំ នវមំ តថាគតពលំ.

ឥតិ តត្ថ យំ សព្ពញ្ញុតា បត្តា វិទិតា សព្ពធម្មា វិរជំ វីតមលំ ឧប្បន្នំ សព្ពញ្ញុតញាណំ និហតោ មារោ ពោធិមូលេ, ឥទំ ភគវតោ ទសមំ ពលំ សព្ពាសវបរិក្ខយំ ញាណំ. ទសពលសមន្នាគតា ហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោតិ.

និយុត្តោ វិចយោ ហារសម្បាតោ.