១. ទេសនាហារសម្បាតោ

៥២. ‘‘សោឡស ហារា បឋមំ, ទិសលោចនតោ ទិសា វិលោកេត្វា;

សង្ខិបិយ អង្កុសេន ហិ, នយេហិ តីហិ និទ្ទិសេ សុត្ត’’ន្តិ.

វុត្តា, តស្សា និទ្ទេសោ កុហិំ ទដ្ឋព្ពោ? ហារសម្បាតេ. តត្ថ កតមោ ទេសនាហារសម្បាតោ?

‘‘អរក្ខិតេន ចិត្តេន [កាយេន (ឧទា. ៣២)], មិច្ឆាទិដ្ឋិហតេន ច;

ថិនមិទ្ធាភិភូតេន, វសំ មារស្ស គច្ឆតី’’តិ.

អរក្ខិតេន ចិត្តេនាតិ កិំ ទេសយតិ, បមាទំ តំ មច្ចុនោ បទំ. មិច្ឆាទិដ្ឋិហតេន ចាតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិហតំ នាម វុច្ចតិ យទា ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ បស្សតិ, សោ វិបល្លាសោ. សោ បន វិបល្លាសោ កិំលក្ខណោ? វិបរីតគ្គាហលក្ខណោ វិបល្លាសោ. សោ កិំ វិបល្លាសយតិ? តយោ ធម្មេ សញ្ញំ ចិត្តំ ទិដ្ឋិមិតិ. សោ កុហិំ វិបល្លាសយតិ? ចតូសុ អត្តភាវវត្ថូសុ, រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, រូបវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ. ឯវំ វេទនំ…បេ… សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ…បេ… វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, វិញ្ញាណវន្តំ វា អត្តានំ, អត្តនិ វា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណស្មិំ វា អត្តានំ.

តត្ថ រូបំ បឋមំ វិបល្លាសវត្ថុ ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ. វេទនា ទុតិយំ វិបល្លាសវត្ថុ ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ. សញ្ញា សង្ខារា ច តតិយំ វិបល្លាសវត្ថុ ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ. វិញ្ញាណំ ចតុត្ថំ វិបល្លាសវត្ថុ ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ. ទ្វេ ធម្មា ចិត្តស្ស សំកិលេសា – តណ្ហា ច អវិជ្ជា ច. តណ្ហានិវុតំ ចិត្តំ ទ្វីហិ វិបល្លាសេហិ វិបល្លាសីយតិ ‘‘អសុភេ សុភ’’ន្តិ ‘‘ទុក្ខេ សុខ’’ន្តិ. ទិដ្ឋិនិវុតំ ចិត្តំ ទ្វីហិ វិបល្លាសេហិ វិបល្លាសីយតិ ‘‘អនិច្ចេ និច្ច’’ន្តិ ‘‘អនត្តនិ អត្តា’’តិ.

តត្ថ យោ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោ, សោ អតីតំ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, អតីតំ វេទនំ…បេ… អតីតំ សញ្ញំ, អតីតេ សង្ខារេ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ. តត្ថ យោ តណ្ហាវិបល្លាសោ, សោ អនាគតំ រូបំ អភិនន្ទតិ, អនាគតំ វេទនំ…បេ… អនាគតំ សញ្ញំ, អនាគតេ សង្ខារេ, អនាគតំ វិញ្ញាណំ អភិនន្ទតិ. ទ្វេ ធម្មា ចិត្តស្ស ឧបក្កិលេសា – តណ្ហា ច អវិជ្ជា ច. តាហិ វិសុជ្ឈន្តំ ចិត្តំ វិសុជ្ឈតិ. តេសំ អវិជ្ជានីវរណានំ តណ្ហាសំយោជនានំ បុព្ពា កោដិ ន បញ្ញាយតិ សន្ធាវន្តានំ សំសរន្តានំ សកិំ និរយំ សកិំ តិរច្ឆានយោនិំ សកិំ បេត្តិវិសយំ សកិំ អសុរកាយំ សកិំ ទេវេ សកិំ មនុស្សេ.

ថិនមិទ្ធាភិភូតេនាតិ. ថិនំ [ថីនំ (សី.)] នាម យា ចិត្តស្ស អកល្លតា អកម្មនិយតា; មិទ្ធំ នាម យំ កាយស្ស លីនត្តំ. វសំ មារស្ស គច្ឆតីតិ កិលេសមារស្ស ច សត្តមារស្ស ច វសំ គច្ឆតិ, សោ ហិ និវុតោ សំសារាភិមុខោ ហោតិ. ឥមានិ ភគវតា ទ្វេ សច្ចានិ ទេសិតានិ ទុក្ខំ សមុទយោ ច. តេសំ ភគវា បរិញ្ញាយ ច បហានាយ ច ធម្មំ ទេសេតិ ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាយ សមុទយស្ស បហានាយ. យេន ច បរិជានាតិ យេន ច បជហតិ, អយំ មគ្គោ. យំ តណ្ហាយ អវិជ្ជាយ ច បហានំ, អយំ និរោធោ. ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ. តេនាហ ភគវា ‘‘អរក្ខិតេន ចិត្តេនា’’តិ. តេនាហាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘អស្សាទាទីនវតា’’តិ.

និយុត្តោ ទេសនា ហារសម្បាតោ.