១៥. បរិក្ខារហារវិភង្គោ

៤៩. តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ ហារោ? ‘‘យេ ធម្មា យំ ធម្មំ ជនយន្តី’’តិ.

យោ ធម្មោ យំ ធម្មំ ជនយតិ, តស្ស សោ បរិក្ខារោ. កិំលក្ខណោ បរិក្ខារោ? ជនកលក្ខណោ បរិក្ខារោ. ទ្វេ ធម្មា ជនយន្តិ ហេតុ ច បច្ចយោ ច. តត្ថ កិំលក្ខណោ ហេតុ, កិំលក្ខណោ បច្ចយោ? អសាធារណលក្ខណោ ហេតុ, សាធារណលក្ខណោ បច្ចយោ. យថា កិំ ភវេ? យថា អង្កុរស្ស និព្ពត្តិយា ពីជំ អសាធារណំ, បថវី អាបោ ច សាធារណា. អង្កុរស្ស ហិ បថវី អាបោ ច បច្ចយោ សភាវោ ហេតុ. យថា វា បន ឃដេ ទុទ្ធំ បក្ខិត្តំ ទធិ ភវតិ, ន ចត្ថិ ឯកកាលសមវធានំ ទុទ្ធស្ស ច ទធិស្ស ច. ឯវមេវំ នត្ថិ ឯកកាលសមវធានំ ហេតុស្ស ច បច្ចយស្ស ច.

អយញ្ហិ សំសារោ សហេតុ សប្បច្ចយោ និព្ពត្តោ. វុត្តំ ហិ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ, ឯវំ សព្ពោ បដិច្ចសមុប្បាទោ. ឥតិ អវិជ្ជា អវិជ្ជាយ ហេតុ អយោនិសោ មនសិការោ បច្ចយោ. បុរិមិកា អវិជ្ជា បច្ឆិមិកាយ អវិជ្ជាយ ហេតុ. តត្ថ បុរិមិកា អវិជ្ជា អវិជ្ជានុសយោ បច្ឆិមិកា អវិជ្ជា អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ, បុរិមិកោ អវិជ្ជានុសយោ បច្ឆិមិកស្ស អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានស្ស ហេតុភូតោ បរិព្រូហនាយ, ពីជង្កុរោ វិយ សមនន្តរហេតុតាយ. យំ បន យត្ថ ផលំ និព្ពត្តតិ, ឥទមស្ស បរម្បរហេតុតាយ ហេតុភូតំ. ទុវិធោ ហិ ហេតុ សមនន្តរហេតុ បរម្បរហេតុ ច, ឯវំ អវិជ្ជាយបិ ទុវិធោ ហេតុ សមនន្តរហេតុ បរម្បរហេតុ ច.

យថា វា បន ថាលកញ្ច វដ្ដិ ច តេលញ្ច បទីបស្ស បច្ចយភូតំ ន សភាវហេតុ, ន ហិ សក្កា ថាលកញ្ច វដ្ដិញ្ច តេលញ្ច អនគ្គិកំ ទីបេតុំ បទីបស្ស បច្ចយភូតំ. បទីបោ វិយ សភាវោ ហេតុ ហោតិ. ឥតិ សភាវោ ហេតុ, បរភាវោ បច្ចយោ. អជ្ឈត្តិកោ ហេតុ, ពាហិរោ បច្ចយោ. ជនកោ ហេតុ, បរិគ្គាហកោ បច្ចយោ. អសាធារណោ ហេតុ, សាធារណោ បច្ចយោ.

អវុបច្ឆេទត្ថោ សន្តតិ អត្ថោ, និព្ពត្តិ អត្ថោ ផលត្ថោ, បដិសន្ធិ អត្ថោ បុនព្ភវត្ថោ, បលិពោធត្ថោ បរិយុដ្ឋានត្ថោ, អសមុគ្ឃាតត្ថោ អនុសយត្ថោ, អសម្បដិវេធត្ថោ អវិជ្ជត្ថោ, អបរិញ្ញាតត្ថោ វិញ្ញាណស្ស ពីជត្ថោ. យត្ថ អវុបច្ឆេទោ តត្ថ សន្តតិ, យត្ថ សន្តតិ តត្ថ និព្ពត្តិ, យត្ថ និព្ពត្តិ តត្ថ ផលំ, យត្ថ ផលំ តត្ថ បដិសន្ធិ, យត្ថ បដិសន្ធិ តត្ថ បុនព្ភវោ, យត្ថ បុនព្ភវោ តត្ថ បលិពោធោ, យត្ថ បលិពោធោ តត្ថ បរិយុដ្ឋានំ, យត្ថ បរិយុដ្ឋានំ តត្ថ អសមុគ្ឃាតោ. យត្ថ អសមុគ្ឃាតោ តត្ថ អនុសយោ, យត្ថ អនុសយោ តត្ថ អសម្បដិវេធោ, យត្ថ អសម្បដិវេធោ តត្ថ អវិជ្ជា, យត្ថ អវិជ្ជា តត្ថ សាសវំ វិញ្ញាណំ អបរិញ្ញាតំ, យត្ថ សាសវំ វិញ្ញាណំ អបរិញ្ញាតំ តត្ថ ពីជត្ថោ.

សីលក្ខន្ធោ សមាធិក្ខន្ធស្ស បច្ចយោ, សមាធិក្ខន្ធោ បញ្ញាក្ខន្ធស្ស បច្ចយោ, បញ្ញាក្ខន្ធោ វិមុត្តិក្ខន្ធស្ស បច្ចយោ, វិមុត្តិក្ខន្ធោ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធស្ស បច្ចយោ. តិត្ថញ្ញុតា បីតញ្ញុតាយ បច្ចយោ, បីតញ្ញុតា បត្តញ្ញុតាយ បច្ចយោ, បត្តញ្ញុតា អត្តញ្ញុតាយ បច្ចយោ.

យថា វា បន ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ. តត្ថ ចក្ខុ អាធិបតេយ្យបច្ចយតាយ បច្ចយោ, រូបា អារម្មណបច្ចយតាយ បច្ចយោ. អាលោកោ សន្និស្សយតាយ បច្ចយោ, មនសិការោ សភាវោ ហេតុ. សង្ខារា វិញ្ញាណស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. វិញ្ញាណំ នាមរូបស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. នាមរូបំ សឡាយតនស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. សឡាយតនំ ផស្សស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ផស្សោ វេទនាយ បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. វេទនា តណ្ហាយ បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. តណ្ហា ឧបាទានស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ឧបាទានំ ភវស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ភវោ ជាតិយា បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ជាតិ ជរាមរណស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ជរាមរណំ សោកស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. សោកោ បរិទេវស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. បរិទេវោ ទុក្ខស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ទុក្ខំ ទោមនស្សស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ទោមនស្សំ ឧបាយាសស្ស បច្ចយោ, សភាវោ ហេតុ. ឯវំ យោ កោចិ ឧបនិស្សយោ សព្ពោ សោ បរិក្ខារោ. តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘យេ ធម្មា យំ ធម្មំ ជនយន្តី’’តិ.

និយុត្តោ បរិក្ខារោ ហារោ.