១១. បញ្ញត្តិហារវិភង្គោ

៣៩. តត្ថ កតមោ បញ្ញត្តិហារោ? ‘‘ឯកំ ភគវា ធម្មំ បញ្ញត្តីហិ វិវិធាហិ ទេសេតី’’តិ.

យា បកតិកថាយ ទេសនា. អយំ និក្ខេបបញ្ញត្តិ. កា ច បកតិកថាយ ទេសនា, ចត្តារិ សច្ចានិ. យថា ភគវា អាហ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ អយំ បញ្ញត្តិ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ ឆន្នំ ធាតូនំ អដ្ឋារសន្នំ ធាតូនំ ទ្វាទសន្នំ អាយតនានំ ទសន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ និក្ខេបបញ្ញត្តិ.

កពឡីការេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ អត្ថិ រាគោ អត្ថិ នន្ទី [នន្ទិ (សី.) បស្ស សំ. និ. ២.៦៤)] អត្ថិ តណ្ហា, បតិដ្ឋិតំ តត្ថ វិញ្ញាណំ វិរូឡ្ហំ. យត្ថ បតិដ្ឋិតំ វិញ្ញាណំ វិរូឡ្ហំ, អត្ថិ តត្ថ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ. យត្ថ អត្ថិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ, អត្ថិ តត្ថ សង្ខារានំ វុទ្ធិ [ពុទ្ធិ (ក.)]. យត្ថ អត្ថិ សង្ខារានំ វុទ្ធិ, អត្ថិ តត្ថ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ. យត្ថ អត្ថិ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ, អត្ថិ តត្ថ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ. យត្ថ អត្ថិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ, សសោកំ តំ, ភិក្ខវេ, សទរំ សឧបាយាសន្តិ វទាមិ.

ផស្សេ ចេ…បេ… មនោសញ្ចេតនាយ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ. វិញ្ញាណេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ អត្ថិ រាគោ អត្ថិ នន្ទី អត្ថិ តណ្ហា, បតិដ្ឋិតំ តត្ថ វិញ្ញាណំ វិរូឡ្ហំ. យត្ថ បតិដ្ឋិតំ វិញ្ញាណំ វិរូឡ្ហំ, អត្ថិ តត្ថ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ. យត្ថ អត្ថិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ, អត្ថិ តត្ថ សង្ខារានំ វុទ្ធិ. យត្ថ អត្ថិ សង្ខារានំ វុទ្ធិ, អត្ថិ តត្ថ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ. យត្ថ អត្ថិ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ, អត្ថិ តត្ថ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ. យត្ថ អត្ថិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ, សសោកំ តំ, ភិក្ខវេ, សទរំ សឧបាយាសន្តិ វទាមិ. អយំ បភវបញ្ញត្តិ ទុក្ខស្ស ច សមុទយស្ស ច.

កពឡីការេ ចេ, ភិក្ខវេ [បស្ស សំ. និ. ២.៦៤], អាហារេ នត្ថិ រាគោ នត្ថិ នន្ទី នត្ថិ តណ្ហា, អប្បតិដ្ឋិតំ តត្ថ វិញ្ញាណំ អវិរូឡ្ហំ. យត្ថ អប្បតិដ្ឋិតំ វិញ្ញាណំ អវិរូឡ្ហំ, នត្ថិ តត្ថ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ. យត្ថ នត្ថិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ, នត្ថិ តត្ថ សង្ខារានំ វុទ្ធិ. យត្ថ នត្ថិ សង្ខារានំ វុទ្ធិ, នត្ថិ តត្ថ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ. យត្ថ នត្ថិ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ, នត្ថិ តត្ថ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ. យត្ថ នត្ថិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ, អសោកំ តំ, ភិក្ខវេ, អទរំ អនុបាយាសន្តិ វទាមិ.

ផស្សេ ចេ…បេ… មនោសញ្ចេតនាយ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ. វិញ្ញាណេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ នត្ថិ រាគោ នត្ថិ នន្ទី នត្ថិ តណ្ហា, អប្បតិដ្ឋិតំ តត្ថ វិញ្ញាណំ អវិរូឡ្ហំ. យត្ថ អប្បតិដ្ឋិតំ វិញ្ញាណំ អវិរូឡ្ហំ, នត្ថិ តត្ថ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ. យត្ថ នត្ថិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ, នត្ថិ តត្ថ សង្ខារានំ វុទ្ធិ. យត្ថ នត្ថិ សង្ខារានំ វុទ្ធិ, នត្ថិ តត្ថ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ. យត្ថ នត្ថិ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ, នត្ថិ តត្ថ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ. យត្ថ នត្ថិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ, អសោកំ តំ, ភិក្ខវេ, អទរំ អនុបាយាសន្តិ វទាមិ.

អយំ បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ ទុក្ខស្ស, បហានបញ្ញត្តិ សមុទយស្ស, ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ និរោធស្ស.

៤០. សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ. អប្បមត្តោ និបកោ សតោ, សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ យថាភូតំ បជានាតិ. កិញ្ច យថាភូតំ បជានាតិ? ‘‘ចក្ខុ [ចក្ខុំ (ក.) បស្ស សំ. និ. ៤.៩៩] អនិច្ច’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘រូបា អនិច្ចា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘ចក្ខុសម្ផស្សោ អនិច្ចោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. យម្បិទំ [យមិទំ (សី. ក.)] ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា, តម្បិ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ.

សោតំ …បេ… ឃានំ…បេ… ជិវ្ហា…បេ… កាយោ…បេ… ‘‘មនោ អនិច្ចោ’’តិ [អនិច្ច’’ន្តិ (សំ. និ. ៤.១០០)] យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘ធម្មា អនិច្ចា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘មនោវិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘មនោសម្ផស្សោ អនិច្ចោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា, តម្បិ អនិច្ចន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ.

អយំ ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ ទុក្ខស្ស, បហានបញ្ញត្តិ សមុទយស្ស, សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ និរោធស្ស.

រូបំ, រាធ, វិកិរថ វិធមថ វិទ្ធំសេថ វិកីឡនិយំ [វិកីឡនិកំ (សី. ក.) បស្ស សំ. និ. ៣.១៦៩] ករោថ, បញ្ញាយ តណ្ហក្ខយាយ បដិបជ្ជថ. តណ្ហក្ខយា ទុក្ខក្ខយោ, ទុក្ខក្ខយា និព្ពានំ. វេទនំ…បេ…. សញ្ញំ…បេ… សង្ខារេ វិញ្ញាណំ វិកិរថ វិធមថ វិទ្ធំសេថ វិកីឡនិយំ ករោថ, បញ្ញាយ តណ្ហក្ខយាយ បដិបជ្ជថ. តណ្ហក្ខយា ទុក្ខក្ខយោ, ទុក្ខក្ខយា និព្ពានំ.

អយំ និរោធបញ្ញត្តិ និរោធស្ស, និព្ពិទាបញ្ញត្តិ អស្សាទស្ស, បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ ទុក្ខស្ស, បហានបញ្ញត្តិ សមុទយស្ស, ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ និរោធស្ស.

‘‘សោ ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ.

អយំ បដិវេធបញ្ញត្តិ សច្ចានំ, និក្ខេបបញ្ញត្តិ ទស្សនភូមិយា, ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ សោតាបត្តិផលស្ស. ‘‘សោ ឥមេ អាសវា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘‘អយំ អាសវសមុទយោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘‘អយំ អាសវនិរោធោ’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘ឥមេ អាសវា អសេសំ និរុជ្ឈន្តី’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ.

អយំ ឧប្បាទបញ្ញត្តិ ខយេ ញាណស្ស, ឱកាសបញ្ញត្តិ អនុប្បាទេ ញាណស្ស, ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ ទុក្ខស្ស, បហានបញ្ញត្តិ សមុទយស្ស, អារម្ភបញ្ញត្តិ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស, អាសាដនបញ្ញត្តិ អាសាដិកានំ, និក្ខេបបញ្ញត្តិ ភាវនាភូមិយា, អភិនិឃាតបញ្ញត្តិ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ.

៤១. ឥទំ ‘‘ទុក្ខ’’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. អយំ ‘‘ទុក្ខសមុទយោ’’តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… អយំ ‘‘ទុក្ខនិរោធោ’’តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ…. អយំ ‘‘ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

អយំ ទេសនាបញ្ញត្តិ សច្ចានំ, និក្ខេបបញ្ញត្តិ សុតមយិយា បញ្ញាយ សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយស្ស, បវត្តនាបញ្ញត្តិ ធម្មចក្កស្ស.

‘‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ បរិញ្ញេយ្យ’’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘‘សោ ខោ បនាយំ ទុក្ខសមុទយោ បហាតព្ពោ’’តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘‘សោ ខោ បនាយំ ទុក្ខនិរោធោ សច្ឆិកាតព្ពោ’’តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘‘សា ខោ បនាយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ភាវេតព្ពា’’តិ មេ, ភិក្ខវេ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ.

អយំ ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, និក្ខេបបញ្ញត្តិ ចិន្តាមយិយា បញ្ញាយ, សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ អញ្ញិន្ទ្រិយស្ស.

‘‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ បរិញ្ញាត’’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘‘សោ ខោ បនាយំ ទុក្ខសមុទយោ បហីនោ’’តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘‘សោ ខោ បនាយំ ទុក្ខនិរោធោ សច្ឆិកតោ’’តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘‘សា ខោ បនាយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា ភាវិតា’’តិ មេ, ភិក្ខវេ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. អយំ ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, និក្ខេបបញ្ញត្តិ ភាវនាមយិយា បញ្ញាយ, សច្ឆិកិរិយាបញ្ញត្តិ អញ្ញាតាវិនោ ឥន្ទ្រិយស្ស, បវត្តនាបញ្ញត្តិ ធម្មចក្កស្ស.

‘‘តុលមតុលញ្ច សម្ភវំ, ភវសង្ខារមវស្សជិ មុនិ;

អជ្ឈត្តរតោ សមាហិតោ, អភិន្ទិ [អភិទា (សី. ក.) បស្ស ទី. និ. ២.១៦៩] កវចមិវត្តសម្ភវ’’ន្តិ.

‘‘តុល’’ន្តិ សង្ខារធាតុ. ‘‘អតុល’’ន្តិ និព្ពានធាតុ, ‘‘តុលមតុលញ្ច សម្ភវ’’ន្តិ អភិញ្ញាបញ្ញត្តិ សព្ពធម្មានំ. និក្ខេបបញ្ញត្តិ ធម្មបដិសម្ភិទាយ. ‘‘ភវសង្ខារមវស្សជិ មុនី’’តិ បរិច្ចាគបញ្ញត្តិ សមុទយស្ស. បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ ទុក្ខស្ស. ‘‘អជ្ឈត្តរតោ សមាហិតោ’’តិ ភាវនាបញ្ញត្តិ កាយគតាយ សតិយា. ឋិតិបញ្ញត្តិ ចិត្តេកគ្គតាយ. ‘‘អភិន្ទិ កវចមិវត្តសម្ភវ’’ន្តិ អភិនិព្ពិទាបញ្ញត្តិ ចិត្តស្ស, ឧបាទានបញ្ញត្តិ សព្ពញ្ញុតាយ, បទាលនាបញ្ញត្តិ អវិជ្ជណ្ឌកោសានំ. តេនាហ ភគវា ‘‘តុលមតុលញ្ច សម្ភវ’’ន្តិ.

យោ ទុក្ខមទ្ទក្ខិ យតោនិទានំ, កាមេសុ សោ ជន្តុ កថំ នមេយ្យ;

កាមា ហិ លោកេ សង្គោតិ ញត្វា, តេសំ សតីមា វិនយាយ សិក្ខេតិ.

‘‘យោ ទុក្ខ’’ន្តិ វេវចនបញ្ញត្តិ ច ទុក្ខស្ស បរិញ្ញាបញ្ញត្តិ ច. ‘‘យតោនិទាន’’ន្តិ បភវបញ្ញត្តិ ច សមុទយស្ស បហានបញ្ញត្តិ ច. ‘‘អទ្ទក្ខី’’តិ វេវចនបញ្ញត្តិ ច ញាណចក្ខុស្ស បដិវេធបញ្ញត្តិ ច. ‘‘កាមេសុ សោ ជន្តុកថំ នមេយ្យា’’តិ វេវចនបញ្ញត្តិ ច កាមតណ្ហាយ អភិនិវេសបញ្ញត្តិ ច. ‘‘កាមា ហិ លោកេ សង្គោតិ ញត្វា’’តិ បច្ចត្ថិកតោ ទស្សនបញ្ញត្តិ កាមានំ. កាមា ហិ អង្គារកាសូបមា មំសបេសូបមា បាវកកប្បា បបាតឧរគោបមា ច. ‘‘តេសំ សតីមា’’តិ អបចយបញ្ញត្តិ បហានាយ, និក្ខេបបញ្ញត្តិ កាយគតាយ សតិយា, ភាវនាបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស. ‘‘វិនយាយ សិក្ខេ’’តិ បដិវេធបញ្ញត្តិ រាគវិនយស្ស ទោសវិនយស្ស មោហវិនយស្ស. ‘‘ជន្តូ’’តិ វេវចនបញ្ញត្តិ យោគិស្ស. យទា ហិ យោគី កាមា សង្គោតិ បជានាតិ. សោ កាមានំ អនុប្បាទាយ កុសលេ ធម្មេ ឧប្បាទយតិ, សោ អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ វាយមតិ. អយំ វាយាមបញ្ញត្តិ អប្បត្តស្ស បត្តិយា. និក្ខេបបញ្ញត្តិ ឱរមត្តិកាយ អសន្តុដ្ឋិយា. តត្ថ សោ ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា វាយមតីតិ អយំ អប្បមាទបញ្ញត្តិ ភាវនាយ, និក្ខេបបញ្ញត្តិ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស, អារក្ខបញ្ញត្តិ កុសលានំ ធម្មានំ, ឋិតិបញ្ញត្តិ អធិចិត្តសិក្ខាយ. តេនាហ ភគវា ‘‘យោ ទុក្ខមទ្ទក្ខិ យតោនិទាន’’ន្តិ.

‘‘មោហសម្ពន្ធនោ លោកោ, ភព្ពរូបោវ ទិស្សតិ;

ឧបធិពន្ធនោ [ឧបធិសម្ពន្ធនោ (សី.) បស្ស ឧទា. ៧០] ពាលោ, តមសា បរិវារិតោ;

អស្សិរី វិយ [សស្សតោរិវ (ឧទា. ៧០)] ខាយតិ, បស្សតោ នត្ថិ កិញ្ចន’’ន្តិ.

‘‘មោហសម្ពន្ធនោ លោកោ’’តិ ទេសនាបញ្ញត្តិ វិបល្លាសានំ. ‘‘ភព្ពរូបោវ ទិស្សតី’’តិ វិបរីតបញ្ញត្តិ លោកស្ស. ‘‘ឧបធិពន្ធនោ ពាលោ’’តិ បភវបញ្ញត្តិ បាបកានំ ឥច្ឆាវចរានំ, កិច្ចបញ្ញត្តិ បរិយុដ្ឋានានំ. ពលវបញ្ញត្តិ កិលេសានំ. វិរូហនាបញ្ញត្តិ សង្ខារានំ. ‘‘តមសា បរិវារិតោ’’តិ ទេសនាបញ្ញត្តិ អវិជ្ជន្ធការស្ស វេវចនបញ្ញត្តិ ច. ‘‘អស្សិរី វិយ ខាយតី’’តិ ទស្សនបញ្ញត្តិ ទិព្ពចក្ខុស្ស, និក្ខេបបញ្ញត្តិ បញ្ញាចក្ខុស្ស. ‘‘បស្សតោ នត្ថិ កិញ្ចន’’ន្តិ បដិវេធបញ្ញត្តិ សត្តានំ, រាគោ កិញ្ចនំ ទោសោ កិញ្ចនំ មោហោ កិញ្ចនំ. តេនាហ ភគវា ‘‘មោហសម្ពន្ធនោ លោកោ’’តិ.

‘‘អត្ថិ, ភិក្ខវេ, អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ, នោ ចេតំ, ភិក្ខវេ, អភវិស្ស អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ. នយិធ [ន ឥធ (សី. ក.) បស្ស ឧទា. ៧៣] ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយេថ. យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខតំ, តស្មា ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយតី’’តិ.

‘‘នោ ចេតំ, ភិក្ខវេ, អភវិស្ស អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខត’’ន្តិ ទេសនាបញ្ញត្តិ និព្ពានស្ស វេវចនបញ្ញត្តិ ច. ‘‘នយិធ ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយេថា’’តិ វេវចនបញ្ញត្តិ សង្ខតស្ស ឧបនយនបញ្ញត្តិ ច. ‘‘យស្មា ច ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថិ អជាតំ អភូតំ អកតំ អសង្ខត’’ន្តិ វេវចនបញ្ញត្តិ និព្ពានស្ស ជោតនាបញ្ញត្តិ ច. ‘‘តស្មា ជាតស្ស ភូតស្ស កតស្ស សង្ខតស្ស និស្សរណំ បញ្ញាយតី’’តិ អយំ វេវចនបញ្ញត្តិ និព្ពានស្ស, និយ្យានិកបញ្ញត្តិ មគ្គស្ស, និស្សរណបញ្ញត្តិ សំសារតោ. តេនាហ ភគវា ‘‘នោ ចេតំ, ភិក្ខវេ, អភវិស្សា’’តិ. តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘ឯកំ ភគវា ធម្មំ, បញ្ញត្តីហិ វិវិធាហិ ទេសេតី’’តិ.

និយុត្តោ បញ្ញត្តិ ហារោ.