១០. វេវចនហារវិភង្គោ

៣៧. តត្ថ កតមោ វេវចនោ ហារោ? ‘‘វេវចនានិ ពហូនី’’តិ. យថា ឯកំ ភគវា ធម្មំ អញ្ញមញ្ញេហិ វេវចនេហិ និទ្ទិសតិ. យថាហ ភគវា –

‘‘អាសា ច បិហា អភិនន្ទនា ច, អនេកធាតូសុ សរា បតិដ្ឋិតា;

អញ្ញាណមូលប្បភវា បជប្បិតា, សព្ពា មយា ព្យន្តិកតា សមូលិកា’’តិ.

អាសា នាម វុច្ចតិ យា ភវិស្សស្ស អត្ថស្ស អាសីសនា [អាសិំសនា (សី.)] អវស្សំ អាគមិស្សតីតិ អាសាស្ស ឧប្បជ្ជតិ. បិហា នាម យា វត្តមានស្ស [វត្តមានកស្ស (សី.)] អត្ថស្ស បត្ថនា, សេយ្យតរំ វា ទិស្វា ‘‘ឯទិសោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បិហាស្ស ឧប្បជ្ជតិ. អត្ថនិប្ផត្តិបដិបាលនា អភិនន្ទនា នាម, បិយំ វា ញាតិំ អភិនន្ទតិ, បិយំ វា ធម្មំ អភិនន្ទតិ, អប្បដិកូលតោ វា អភិនន្ទតិ.

អនេកធាតូតិ ចក្ខុធាតុ រូបធាតុ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ សទ្ទធាតុ សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ គន្ធធាតុ ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ រសធាតុ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ ផោដ្ឋព្ពធាតុ កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ ធម្មធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ.

សរាតិ កេចិ រូបាធិមុត្តា កេចិ សទ្ទាធិមុត្តា កេចិ គន្ធាធិមុត្តា កេចិ រសាធិមុត្តា កេចិ ផោដ្ឋព្ពាធិមុត្តា កេចិ ធម្មាធិមុត្តា. តត្ថ យានិ ឆ គេហសិតានិ ទោមនស្សានិ យានិ ច ឆ គេហសិតានិ សោមនស្សានិ យានិ ច ឆ នេក្ខម្មសិតានិ ទោមនស្សានិ យានិ ច ឆ នេក្ខម្មសិតានិ សោមនស្សានិ, ឥមានិ ចតុវីសបទានិ តណ្ហាបក្ខោ, តណ្ហាយ ឯតំ វេវចនំ. យា ឆ ឧបេក្ខា គេហសិតា, អយំ ទិដ្ឋិបក្ខោ.

៣៨. សាយេវ បត្ថនាការេន ធម្មនន្ទី ធម្មបេមំ ធម្មជ្ឈោសានន្តិ តណ្ហាយ ឯតំ វេវចនំ. ចិត្តំ មនោ វិញ្ញាណន្តិ ចិត្តស្ស ឯតំ វេវចនំ. មនិន្ទ្រិយំ មនោធាតុ មនាយតនំ វិជាននាតិ មនស្សេតំ វេវចនំ. បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ អធិបញ្ញា សិក្ខា បញ្ញា បញ្ញាក្ខន្ធោ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ ញាណំ សម្មាទិដ្ឋិ តីរណា វិបស្សនា ធម្មេ ញាណំ អត្ថេ ញាណំ អន្វយេ ញាណំ ខយេ ញាណំ អនុប្បាទេ ញាណំ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ ចក្ខុ វិជ្ជា ពុទ្ធិ ភូរិ មេធា អាលោកោ, យំ វា បន យំ កិញ្ចិ អញ្ញំបិ ឯវំ ជាតិយំ, បញ្ញាយ ឯតំ វេវចនំ. បញ្ចិន្ទ្រិយានិ លោកុត្តរានិ, សព្ពា បញ្ញា. អបិ ច អាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធា, អារម្ភដ្ឋេន វីរិយំ, អបិលាបនដ្ឋេន សតិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា.

យថា ច ពុទ្ធានុស្សតិយំ វុត្តំ ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. ពលនិប្ផត្តិគតោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អធិគតប្បដិសម្ភិទោ ចតុយោគវិប្បហីនោ អគតិគមនវីតិវត្តោ ឧទ្ធដសល្លោ និរូឡ្ហវណោ មទ្ទិតកណ្ឌកោ និព្ពាបិតបរិយុដ្ឋានោ [និព្ពាហិត … (ក.)] ពន្ធនាតីតោ គន្ថវិនិវេឋនោ អជ្ឈាសយវីតិវត្តោ ភិន្នន្ធការោ ចក្ខុមា លោកធម្មសមតិក្កន្តោ អនុរោធវិរោធវិប្បយុត្តោ ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ ធម្មេសុ អសង្ខេបគតោ ពន្ធនាតិវត្តោ ឋបិតសង្គាមោ អភិក្កន្តតរោ ឧក្កាធរោ អាលោកករោ បជ្ជោតករោ តមោនុទោ រណញ្ជហោ អបរិមាណវណ្ណោ អប្បមេយ្យវណ្ណោ អសង្ខេយ្យវណ្ណោ អាភំករោ បភំករោ ធម្មោភាសបជ្ជោតករោតិ ច ពុទ្ធា ភគវន្តោតិ ច ពុទ្ធានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ.

យថា ច ធម្មានុស្សតិយំ វុត្តំ ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ [ឱបនយិកោ (សី.)] បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហិ. យទិទំ មទនិម្មទនោ បិបាសវិនយោ អាលយសមុគ្ឃាដោ វដ្ដូបច្ឆេទោ សុញ្ញតោ អតិទុល្លភោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ.

‘‘អសង្ខតំ អនតំ [អសង្ខតំ នន្ត … (សី.) បស្ស សំ. និ. ៤.៤០៩] អនាសវញ្ច, សច្ចញ្ច បារំ និបុណំ សុទុទ្ទសំ;

អជជ្ជរំ ធុវំ អបលោកិតំ [អបលោកិយំ (សី. ក.)], អនិទស្សនំ និប្បបញ្ច សន្តំ.

‘‘អមតំ បណីតញ្ច សិវញ្ច ខេមំ, តណ្ហាក្ខយោ អច្ឆរិយញ្ច អព្ភុតំ;

អនីតិកំ អនីតិកធម្មំ [នីតិកធម្មមេវ វា (សី. ក.) បស្ស សំ. និ. ៤.៤០៩], និព្ពានមេតំ សុគតេន ទេសិតំ.

‘‘អជាតំ អភូតំ អនុបទ្ទវញ្ច, អកតំ អសោកញ្ច អថោ វិសោកំ;

អនូបសគ្គំនុបសគ្គធម្មំ, និព្ពានមេតំ សុគតេន ទេសិតំ.

‘‘គម្ភីរញ្ចេវ ទុប្បស្សំ, ឧត្តរញ្ច អនុត្តរំ;

អសមំ អប្បដិសមំ, ជេដ្ឋំ សេដ្ឋន្តិ វុច្ចតិ.

‘‘លេណញ្ច តាណំ អរណំ អនង្គណំ, អកាច មេតំ វិមលន្តិ វុច្ចតិ;

ទីបោ សុខំ អប្បមាណំ បតិដ្ឋា, អកិញ្ចនំ អប្បបញ្ចន្តិ វុត្ត’’ន្តិ.

ធម្មានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ.

យថា ច សង្ឃានុស្សតិយំ វុត្តំ សុប្បដិបន្នោ ឧជុប្បដិបន្នោ ញាយប្បដិបន្នោ សាមីចិប្បដិបន្នោ យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស, សីលសម្បន្នោ សមាធិសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បន្នោ វិមុត្តិសម្បន្នោ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ សត្តានំ សារោ សត្តានំ មណ្ឌោ សត្តានំ ឧទ្ធារោ សត្តានំ ឯសិកា [ឯសិកោ (ក.)] សត្តានំ សុរភិបសូនំ បុជ្ជោ ទេវានញ្ច មនុស្សានញ្ចាតិ សង្ឃានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ.

យថា ច សីលានុស្សតិយំ វុត្តំ យានិ តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ អរិយានិ អរិយកន្តានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ, អលង្ការោ ច សីលំ ឧត្តមង្គោបសោភណតាយ, និធានញ្ច សីលំ សព្ពទោភគ្គសមតិក្កមនដ្ឋេន, សិប្បញ្ច សីលំ អក្ខណវេធិតាយ, វេលា ច សីលំ អនតិក្កមនដ្ឋេន, ធញ្ញញ្ច សីលំ ទលិទ្ទោបច្ឆេទនដ្ឋេន [ទឡិទ្ទោ… (សី.)], អាទាសោ ច សីលំ ធម្មវោលោកនតាយ, បាសាទោ ច សីលំ វោលោកនដ្ឋេន, សព្ពភូមានុបរិវត្តិ ច សីលំ អមតបរិយោសានន្តិ សីលានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ.

យថា ច ចាគានុស្សតិយំ វុត្តំ យស្មិំ សមយេ អរិយសាវកោ អគារំ អជ្ឈាវសតិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោតិ ចាគានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ. តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘វេវចនានិ ពហូនី’’តិ.

និយុត្តោ វេវចនោ ហារោ.