៨. ហេមកមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ

៥៣. យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ, [ឥច្ចាយស្មា ហេមកោ]

ហុរំ គោតមសាសនា;

ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ, សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ;

សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ, នាហំ តត្ថ អភិរមិំ.

យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសូតិ យោ ច ពាវរី ព្រាហ្មណោ យេ ចញ្ញេ តស្ស អាចរិយា, តេ សកំ ទិដ្ឋិំ សកំ ខន្តិំ សកំ រុចិំ សកំ លទ្ធិំ សកំ អជ្ឈាសយំ សកំ អធិប្បាយំ ព្យាកំសុ អាចិក្ខិំសុ ទេសយិំសុ បញ្ញបិំសុ បដ្ឋបិំសុ វិវរិំសុ វិភជិំសុ ឧត្តានីអកំសុ បកាសេសុន្តិ – យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ. ឥច្ចាយស្មា ហេមកោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ… បទានុបុព្ពតាបេតំ – ឥច្ចាតិ. អាយស្មាតិ បិយវចនំ…បេ…. ហេមកោតិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ…បេ… អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា ហេមកោ.

ហុរំ គោតមសាសនាតិ ហុរំ គោតមសាសនា បរំ គោតមសាសនា បុរេ គោតមសាសនា បឋមតរំ គោតមសាសនា ពុទ្ធសាសនា ជិនសាសនា តថាគតសាសនា [តថាគតសាសនា ទេវសាសនា (ក.)] អរហន្តសាសនាតិ – ហុរំ គោតមសាសនា.

ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតីតិ ឯវំ កិរ អាសិ, ឯវំ កិរ ភវិស្សតីតិ – ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ.

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហន្តិ សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ ឥតិកិរាយ បរំបរាយ បិដកសម្បទាយ តក្កហេតុ នយហេតុ អាការបរិវិតក្កេន ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា ន សាមំ សយមភិញ្ញាតំ ន អត្តបច្ចក្ខធម្មំ កថយិំសូតិ – សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ.

សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនន្តិ សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ វិតក្កវឌ្ឍនំ សង្កប្បវឌ្ឍនំ កាមវិតក្កវឌ្ឍនំ ព្យាបាទវិតក្កវឌ្ឍនំ វិហិំសាវិតក្កវឌ្ឍនំ ញាតិវិតក្កវឌ្ឍនំ ជនបទវិតក្កវឌ្ឍនំ អមរាវិតក្កវឌ្ឍនំ បរានុទយតាបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនំ លាភសក្ការសិលោកបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនំ អនវញ្ញត្តិបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនន្តិ – សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ.

នាហំ តត្ថ អភិរមិន្តិ នាហំ តត្ថ អភិរមិំ ន វិន្ទិំ នាធិគច្ឆិំ ន បដិលភិន្តិ – នាហំ តត្ថ អភិរមិំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ, [ឥច្ចាយស្មា ហេមកោ]

ហុរំ គោតមសាសនា;

ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ, សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ;

សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ, នាហំ តត្ថ អភិរមិ’’ន្តិ.

៥៤. ត្វញ្ច មេ ធម្មមក្ខាហិ, តណ្ហានិគ្ឃាតនំ មុនិ;

យំ វិទិត្វា សតោ ចរំ, តរេ លោកេ វិសត្តិកំ.

ត្វញ្ច មេ ធម្មមក្ខាហីតិ. ត្វន្តិ ភគវន្តំ ភណតិ. ធម្មមក្ខាហីតិ. ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ចត្តារោ សម្មប្បធានេ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បញ្ច ពលានិ សត្ត ពោជ្ឈង្គេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អក្ខាហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – ត្វញ្ច មេ ធម្មមក្ខាហិ.

តណ្ហានិគ្ឃាតនំ មុនីតិ. តណ្ហាតិ – រូបតណ្ហា…បេ… ធម្មតណ្ហា. តណ្ហានិគ្ឃាតនំ តណ្ហាបហានំ តណ្ហាវូបសមំ តណ្ហាបដិនិស្សគ្គំ តណ្ហាបដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានំ. មុនីតិ មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ…បេ… សង្គជាលមតិច្ច សោ មុនីតិ – តណ្ហានិគ្ឃាតនំ មុនិ.

យំ វិទិត្វា សតោ ចរន្តិ យំ វិទិតំ កត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ វិទិតំ កត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា, ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ…បេ… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ…បេ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ វិទិតំ កត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា. សតោតិ ចតូហិ ការណេហិ សតោ – កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ភាវេន្តោ សតោ…បេ… សោ វុច្ចតិ សតោ. ចរន្តិ ចរន្តោ វិហរន្តោ ឥរិយន្តោ វត្តេន្តោ បាលេន្តោ យបេន្តោ យាបេន្តោតិ – យំ វិទិត្វា សតោ ចរំ.

តរេ លោកេ វិសត្តិកន្តិ វិសត្តិកា វុច្ចតិ តណ្ហា. យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ. វិសត្តិកាតិ កេនដ្ឋេន វិសត្តិកា…បេ… វិសដា វិត្ថតាតិ វិសត្តិកា. លោកេតិ អបាយលោកេ មនុស្សលោកេ ទេវលោកេ ខន្ធលោកេ ធាតុលោកេ អាយតនលោកេ. តរេ លោកេ វិសត្តិកន្តិ លោកេ វេសា វិសត្តិកា លោកេ វេតំ វិសត្តិកំ សតោ តរេយ្យំ ឧត្តរេយ្យំ បតរេយ្យំ សមតិក្កមេយ្យំ វីតិវត្តេយ្យន្តិ – តរេ លោកេ វិសត្តិកំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘ត្វញ្ច មេ ធម្មមក្ខាហិ, តណ្ហានិគ្ឃាតនំ មុនិ;

យំ វិទិត្វា សតោ ចរំ, តរេ លោកេ វិសត្តិក’’ន្តិ.

៥៥. ឥធ ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតេសុ, បិយរូបេសុ ហេមក;

ឆន្ទរាគវិនោទនំ, និព្ពានបទមច្ចុតំ.

ឥធ ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតេសូតិ. ទិដ្ឋន្តិ ចក្ខុនា ទិដ្ឋំ; សុតន្តិ សោតេន សុតំ; មុតន្តិ ឃានេន ឃាយិតំ ជិវ្ហាយ សាយិតំ កាយេន ផុដ្ឋំ; វិញ្ញាតន្តិ មនសា វិញ្ញាតន្តិ – ឥធ ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតេសុ.

បិយរូបេសុ ហេមកាតិ កិញ្ច លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ? ចក្ខុ [ចក្ខុំ (ស្យា. ក.)] លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, សោតំ លោកេ…បេ… ឃានំ លោកេ… ជិវ្ហា លោកេ… កាយោ លោកេ… មនោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; រូបា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, សទ្ទា លោកេ… គន្ធា លោកេ… រសា លោកេ… ផោដ្ឋព្ពា លោកេ… ធម្មា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; ចក្ខុវិញ្ញាណំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, សោតវិញ្ញាណំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, ឃានវិញ្ញាណំ លោកេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ លោកេ… កាយវិញ្ញាណំ លោកេ… មនោវិញ្ញាណំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, ចក្ខុសម្ផស្សោ លោកេ… សោតសម្ផស្សោ លោកេ… ឃានសម្ផស្សោ លោកេ… ជិវ្ហាសម្ផស្សោ លោកេ… កាយសម្ផស្សោ លោកេ… មនោសម្ផស្សោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ… សោតសម្ផស្សជា វេទនា… ឃានសម្ផស្សជា វេទនា… ជិវ្ហាសម្ផស្សជា វេទនា… កាយសម្ផស្សជា វេទនា… មនោសម្ផស្សជា វេទនា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; រូបសញ្ញា លោកេ… សទ្ទសញ្ញា លោកេ… គន្ធសញ្ញា លោកេ… រសសញ្ញា លោកេ… ផោដ្ឋព្ពសញ្ញា លោកេ… ធម្មសញ្ញា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, រូបសញ្ចេតនា លោកេ… សទ្ទសញ្ចេតនា លោកេ… គន្ធសញ្ចេតនា លោកេ… រសសញ្ចេតនា លោកេ… ផោដ្ឋព្ពសញ្ចេតនា លោកេ… ធម្មសញ្ចេតនា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; រូបតណ្ហា លោកេ… សទ្ទតណ្ហា លោកេ… គន្ធតណ្ហា លោកេ… រសតណ្ហា លោកេ … ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា លោកេ… ធម្មតណ្ហា លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; រូបវិតក្កោ លោកេ… សទ្ទវិតក្កោ លោកេ… គន្ធវិតក្កោ លោកេ… រសវិតក្កោ លោកេ… ផោដ្ឋព្ពវិតក្កោ លោកេ… ធម្មវិតក្កោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ; រូបវិចារោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, សទ្ទវិចារោ លោកេ… គន្ធវិចារោ លោកេ… រសវិចារោ លោកេ… ផោដ្ឋព្ពវិចារោ លោកេ… ធម្មវិចារោ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបន្តិ – បិយរូបេសុ ហេមក.

ឆន្ទរាគវិនោទនន្តិ. ឆន្ទរាគោតិ យោ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ កាមរាគោ កាមនន្ទី កាមតណ្ហា កាមសិនេហោ កាមបរិឡាហោ កាមមុច្ឆា កាមជ្ឈោសានំ កាមោឃោ កាមយោគោ កាមុបាទានំ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ. ឆន្ទរាគវិនោទនន្តិ ឆន្ទរាគប្បហានំ ឆន្ទរាគវូបសមំ ឆន្ទរាគបដិនិស្សគ្គំ ឆន្ទរាគបដិប្បស្សទ្ធំ អមតំ និព្ពានន្តិ – ឆន្ទរាគវិនោទនំ.

និព្ពានបទមច្ចុតន្តិ និព្ពានបទំ តាណបទំ លេណបទំ សរណបទំ អភយបទំ. អច្ចុតន្តិ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ – និព្ពានបទមច្ចុតំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘ឥធ ទិដ្ឋសុតមុតវិញ្ញាតេសុ, បិយរូបេសុ ហេមក;

ឆន្ទរាគវិនោទនំ, និព្ពានបទមច្ចុត’’ន្តិ.

៥៦. ឯតទញ្ញាយ យេ សតា, ទិដ្ឋធម្មាភិនិព្ពុតា;

ឧបសន្តា ច តេ សទា, តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិកំ.

ឯតទញ្ញាយ យេ សតាតិ. ឯតន្តិ អមតំ និព្ពានំ. យោ សោ សព្ពសង្ខារសមថោ សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ. អញ្ញាយាតិ អញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ អញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ…បេ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ អញ្ញាយ ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា. យេតិ អរហន្តោ ខីណាសវា. សតាតិ ចតូហិ ការណេហិ សតា – កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ភាវិតត្តា សតា…បេ… តេ វុច្ចន្តិ សតាតិ – ឯតទញ្ញាយ យេ សតា.

ទិដ្ឋធម្មាភិនិព្ពុតាតិ. ទិដ្ឋធម្មាតិ ទិដ្ឋធម្មា ញាតធម្មា តុលិតធម្មា តីរិតធម្មា វិភូតធម្មា វិភាវិតធម្មា. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ទិដ្ឋធម្មា…បេ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ ទិដ្ឋធម្មា ញាតធម្មា តុលិតធម្មា តីរិតធម្មា វិភូតធម្មា វិភាវិតធម្មា. អភិនិព្ពុតាតិ រាគស្ស និព្ពាបិតត្តា និព្ពុតា, ទោសស្ស និព្ពាបិតត្តា និព្ពុតា, មោហស្ស និព្ពាបិតត្តា និព្ពុតា, កោធស្ស…បេ… ឧបនាហស្ស… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារានំ សន្តត្តា សមិតត្តា វូបសមិតត្តា និជ្ឈាតត្តា និព្ពុតត្តា វិគតត្តា បដិប្បសទ្ធត្តា សន្តា ឧបសន្តា វូបសន្តា និព្ពុតា បដិប្បស្សទ្ធាតិ – ទិដ្ឋធម្មាភិនិព្ពុតា.

ឧបសន្តា ច តេ សទាតិ. ឧបសន្តាតិ រាគស្ស ឧបសមិតត្តា និព្ពាបិតត្តា ឧបសន្តា…បេ… ទោសស្ស… មោហស្ស… កោធស្ស… ឧបនាហស្ស…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារានំ សន្តត្តា សមិតត្តា វូបសមិតត្តា និជ្ឈាតត្តា និព្ពុតត្តា វិគតត្តា បដិប្បសទ្ធត្តា សន្តា ឧបសន្តា វូបសន្តា និព្ពុតា បដិប្បស្សទ្ធាតិ ឧបសន្តា. តេតិ អរហន្តោ ខីណាសវា. សទាតិ សទា សព្ពកាលំ និច្ចកាលំ ធុវកាលំ សតតំ សមិតំ អព្ពោកិណ្ណំ បោង្ខានុបោង្ខំ ឧទកូមិកជាតំ អវីចិសន្តតិសហិតំ ផស្សិតំ បុរេភត្តំ បច្ឆាភត្តំ បុរិមយាមំ មជ្ឈិមយាមំ បច្ឆិមយាមំ កាឡេ ជុណ្ហេ វស្សេ ហេមន្តេ គិម្ហេ បុរិមេ វយោខន្ធេ មជ្ឈិមេ វយោខន្ធេ បច្ឆិមេ វយោខន្ធេតិ – ឧបសន្តា ច តេ សទា.

តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិកន្តិ វិសត្តិកា វុច្ចតិ តណ្ហា. យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ. វិសត្តិកាតិ កេនដ្ឋេន វិសត្តិកា…បេ… វិសដា វិត្ថតាតិ វិសត្តិកា. លោកេតិ អបាយលោកេ…បេ… អាយតនលោកេ. តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិកន្តិ លោកេ វេសា វិសត្តិកា លោកេ វេតំ វិសត្តិកំ តិណ្ណា ឧត្តិណ្ណា និត្ថិណ្ណា អតិក្កន្តា សមតិក្កន្តា វីតិវត្តាតិ – តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិកំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘ឯតទញ្ញាយ យេ សតា, ទិដ្ឋធម្មាភិនិព្ពុតា;

ឧបសន្តា ច តេ សទា, តិណ្ណា លោកេ វិសត្តិក’’ន្តិ.

សហ គាថាបរិយោសានា…បេ… សត្ថា មេ ភន្តេ ភគវា, សាវកោហមស្មីតិ.

ហេមកមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ អដ្ឋមោ.