នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

ខុទ្ទកនិកាយេ

ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ

បារាយនវគ្គោ

វត្ថុគាថា

១. កោសលានំ បុរា រម្មា, អគមា ទក្ខិណាបថំ;

អាកិញ្ចញ្ញំ បត្ថយានោ, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ.

២. សោ អស្សកស្ស វិសយេ, មឡកស្ស [អឡកស្ស (សុ. និ. ៩៨៣) មុឡកស្ស (ស្យា.), មូឡ្ហកស្ស (ក.)] សមាសនេ [សមាសន្នេ (ក.)];

វសិ គោធាវរីកូលេ, ឧញ្ឆេន ច ផលេន ច.

៣. តស្សេវ [តំយេវ (ក.) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា] ឧបនិស្សាយ, គាមោ ច វិបុលោ អហុ;

តតោ ជាតេន អាយេន, មហាយញ្ញមកប្បយិ.

៤. មហាយញ្ញំ យជិត្វាន, បុន បាវិសិ អស្សមំ;

តស្មិំ បដិបវិដ្ឋម្ហិ, អញ្ញោ អាគញ្ឆិ ព្រាហ្មណោ.

៥. ឧគ្ឃដ្ដបាទោ តសិតោ [តស្សិតោ (ក.)], បង្កទន្តោ រជស្សិរោ;

សោ ច នំ ឧបសង្កម្ម, សតានិ បញ្ច យាចតិ.

៦. តមេនំ ពាវរី ទិស្វា, អាសនេន និមន្តយិ;

សុខញ្ច កុសលំ បុច្ឆិ, ឥទំ វចនមព្រវិ [វចនមព្រុវិ (សី.)].

៧. ‘‘យំ ខោ មម ទេយ្យធម្មំ, សព្ពំ វិសជ្ជិតំ មយា;

អនុជានាហិ មេ ព្រហ្មេ, នត្ថិ បញ្ចសតានិ មេ’’.

៨. ‘‘សចេ មេ យាចមានស្ស, ភវំ នានុបទស្សតិ [បទេស្សតិ (ក.)];

សត្តមេ ទិវសេ តុយ្ហំ, មុទ្ធា ផលតុ សត្តធា’’.

៩. អភិសង្ខរិត្វា កុហកោ, ភេរវំ សោ អកិត្តយិ;

តស្ស តំ វចនំ សុត្វា, ពាវរី ទុក្ខិតោ អហុ.

១០. ឧស្សុស្សតិ អនាហារោ, សោកសល្លសមប្បិតោ;

អថោបិ ឯវំ ចិត្តស្ស, ឈានេ ន រមតី មនោ.

១១. ឧត្រស្តំ ទុក្ខិតំ ទិស្វា, ទេវតា អត្ថកាមិនី;

ពាវរិំ ឧបសង្កម្ម, ឥទំ វចនមព្រវិ.

១២. ‘‘ន សោ មុទ្ធំ បជានាតិ, កុហកោ សោ ធនត្ថិកោ;

មុទ្ធនិ មុទ្ធបាតេ [មុទ្ធនិម្មុទ្ធបាតេ (ក.)] វា, ញាណំ តស្ស ន វិជ្ជតិ’’.

១៣. ‘‘ភោតី [ភោតិ (ក.)] ចរហិ ជានាតិ, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតា;

មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច [មុទ្ធាតិបាតញ្ច (ក.)], តំ សុណោម វចោ តវ’’.

១៤. ‘‘អហម្បេតំ ន ជានាមិ, ញាណំ មេត្ថ ន វិជ្ជតិ;

មុទ្ធនិ មុទ្ធាធិបាតេ ច, ជិនានញ្ហេត្ថ [ជនានញ្ហេត្ថ (ក.)] ទស្សនំ’’.

១៥. ‘‘អថ កោ ចរហិ [យោ ចរតិ (ក.)] ជានាតិ, អស្មិំ បថវិមណ្ឌលេ [បុថវិមណ្ឌលេ (សី.)];

មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, តំ មេ អក្ខាហិ ទេវតេ’’.

១៦. ‘‘បុរា កបិលវត្ថុម្ហា, និក្ខន្តោ លោកនាយកោ;

អបច្ចោ ឱក្កាករាជស្ស, សក្យបុត្តោ បភង្ករោ.

១៧. ‘‘សោ ហិ ព្រាហ្មណ សម្ពុទ្ធោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;

សព្ពាភិញ្ញាពលប្បត្តោ [ផលប្បត្តោ (ក.)], សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;

សព្ពកម្មក្ខយំ បត្តោ, វិមុត្តោ ឧបធិក្ខយេ.

១៨. ‘‘ពុទ្ធោ សោ ភគវា លោកេ, ធម្មំ ទេសេតិ ចក្ខុមា;

តំ ត្វំ គន្ត្វាន បុច្ឆស្សុ, សោ តេ តំ ព្យាករិស្សតិ’’.

១៩. សម្ពុទ្ធោតិ វចោ សុត្វា, ឧទគ្គោ ពាវរី អហុ;

សោកស្ស តនុកោ អាសិ, បីតិញ្ច វិបុលំ លភិ.

២០. សោ ពាវរី អត្តមនោ ឧទគ្គោ, តំ ទេវតំ បុច្ឆតិ វេទជាតោ;

‘‘កតមម្ហិ គាមេ និគមម្ហិ វា បន, កតមម្ហិ វា ជនបទេ លោកនាថោ;

យត្ថ គន្ត្វាន បស្សេមុ, សម្ពុទ្ធំ ទ្វិបទុត្តមំ’’.

២១. ‘‘សាវត្ថិយំ កោសលមន្ទិរេ ជិនោ, បហូតបញ្ញោ វរភូរិមេធសោ;

សោ សក្យបុត្តោ វិធុរោ អនាសវោ, មុទ្ធាធិបាតស្ស វិទូ នរាសភោ’’.

២២. តតោ អាមន្តយី សិស្សេ, ព្រាហ្មណេ មន្តបារគូ [បារគេ (ស្យា.)];

‘‘ឯថ មាណវា អក្ខិស្សំ, សុណាថ វចនំ មម.

២៣. ‘‘យស្សេសោ ទុល្លភោ លោកេ, បាតុភាវោ អភិណ្ហសោ;

ស្វាជ្ជ លោកម្ហិ ឧប្បន្នោ, សម្ពុទ្ធោ ឥតិ វិស្សុតោ;

ខិប្បំ គន្ត្វាន សាវត្ថិំ, បស្សវ្ហោ ទ្វិបទុត្តមំ’’.

២៤. ‘‘កថំ ចរហិ ជានេមុ, ទិស្វា ពុទ្ធោតិ ព្រាហ្មណ;

អជានតំ នោ បព្រូហិ, យថា ជានេមុ តំ មយំ’’.

២៥. ‘‘អាគតានិ ហិ មន្តេសុ, មហាបុរិសលក្ខណា;

ទ្វត្តិំសានិ ច ព្យាក្ខាតា, សមត្តា អនុបុព្ពសោ.

២៦. ‘‘យស្សេតេ ហោន្តិ គត្តេសុ, មហាបុរិសលក្ខណា;

ទ្វេយេវ តស្ស គតិយោ, តតិយា ហិ ន វិជ្ជតិ.

២៧. ‘‘សចេ អគារំ អាវសតិ, វិជេយ្យ បថវិំ ឥមំ;

អទណ្ឌេន អសត្ថេន, ធម្មេន អនុសាសតិ.

២៨. ‘‘សចេ ច សោ បព្ពជតិ, អគារា អនគារិយំ;

វិវដ្ដច្ឆទោ [វិវត្តច្ឆទ្ទោ (សី.)] សម្ពុទ្ធោ, អរហា ភវតិ អនុត្តរោ.

២៩. ‘‘ជាតិំ គោត្តញ្ច លក្ខណំ, មន្តេ សិស្សេ បុនាបរេ;

មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, មនសាយេវ បុច្ឆថ.

៣០. ‘‘អនាវរណទស្សាវី, យទិ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ;

មនសា បុច្ឆិតេ បញ្ហេ, វាចាយ វិសជ្ជិស្សតិ’’ [វិស្សជិស្សតិ (ក.)].

៣១. ពាវរិស្ស វចោ សុត្វា, សិស្សា សោឡស ព្រាហ្មណា;

អជិតោ តិស្សមេត្តេយ្យោ, បុណ្ណកោ អថ មេត្តគូ.

៣២. ធោតកោ ឧបសីវោ ច, នន្ទោ ច អថ ហេមកោ;

តោទេយ្យ-កប្បា ទុភយោ, ជតុកណ្ណី ច បណ្ឌិតោ.

៣៣. ភទ្រាវុធោ ឧទយោ ច, បោសាលោ ចាបិ ព្រាហ្មណោ;

មោឃរាជា ច មេធាវី, បិង្គិយោ ច មហាឥសិ.

៣៤. បច្ចេកគណិនោ សព្ពេ, សព្ពលោកស្ស វិស្សុតា;

ឈាយី ឈានរតា ធីរា, បុព្ពវាសនវាសិតា.

៣៥. ពាវរិំ អភិវាទេត្វា, កត្វា ច នំ បទក្ខិណំ;

ជដាជិនធរា សព្ពេ, បក្កាមុំ ឧត្តរាមុខា.

៣៦. មឡកស្ស បតិដ្ឋានំ, បុរមាហិស្សតិំ [បុរមាហិយតិ (ក.)] តទា [សទា (ក.)];

ឧជ្ជេនិញ្ចាបិ គោនទ្ធំ, វេទិសំ វនសវ្ហយំ.

៣៧. កោសម្ពិញ្ចាបិ សាកេតំ, សាវត្ថិញ្ច បុរុត្តមំ;

សេតព្យំ កបិលវត្ថុំ, កុសិនារញ្ច មន្ទិរំ.

៣៨. បាវញ្ច ភោគនគរំ, វេសាលិំ មាគធំ បុរំ;

បាសាណកំ ចេតិយញ្ច, រមណីយំ មនោរមំ.

៣៩. តសិតោវុទកំ សីតំ, មហាលាភំវ វាណិជោ;

ឆាយំ ឃម្មាភិតត្តោវ តុរិតា បព្ពតមារុហុំ.

៤០. ភគវា តម្ហិ សមយេ, ភិក្ខុសង្ឃបុរក្ខតោ;

ភិក្ខូនំ ធម្មំ ទេសេតិ, សីហោវ នទតី វនេ.

៤១. អជិតោ អទ្ទស ពុទ្ធំ, បីតរំសិំវ [ជិតរំសិំ សីតរំសិំ (ក.), វីតរំសិំ (សី. ស្យា.)] ភាណុមំ;

ចន្ទំ យថា បន្នរសេ, បរិបូរំ [បារិបូរិំ (សី. ស្យា.)] ឧបាគតំ.

៤២. អថស្ស គត្តេ ទិស្វាន, បរិបូរញ្ច ព្យញ្ជនំ;

ឯកមន្តំ ឋិតោ ហដ្ឋោ, មនោបញ្ហេ អបុច្ឆថ.

៤៣. ‘‘អាទិស្ស ជម្មនំ ព្រូហិ, គោត្តំ ព្រូហិ សលក្ខណំ;

មន្តេសុ បារមិំ ព្រូហិ, កតិ វាចេតិ ព្រាហ្មណោ’’.

៤៤. ‘‘វីសំ វស្សសតំ អាយុ, សោ ច គោត្តេន ពាវរី;

តីណិស្ស លក្ខណា គត្តេ, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ.

៤៥. ‘‘លក្ខណេ ឥតិហាសេ ច, សនិឃណ្ឌុសកេដុភេ;

បញ្ចសតានិ វាចេតិ, សធម្មេ បារមិំ គតោ’’.

៤៦. ‘‘លក្ខណានំ បវិចយំ, ពាវរិស្ស នរុត្តម;

តណ្ហច្ឆិទ [កង្ខច្ឆិទ (ក.)] បកាសេហិ, មា នោ កង្ខាយិតំ អហុ’’.

៤៧. ‘‘មុខំ ជិវ្ហាយ ឆាទេតិ, ឧណ្ណស្ស ភមុកន្តរេ;

កោសោហិតំ វត្ថគុយ្ហំ, ឯវំ ជានាហិ មាណវ’’.

៤៨. បុច្ឆញ្ហិ កិញ្ចិ អសុណន្តោ, សុត្វា បញ្ហេ វិយាកតេ;

វិចិន្តេតិ ជនោ សព្ពោ, វេទជាតោ កតញ្ជលី.

៤៩. ‘‘កោ នុ ទេវោ វា ព្រហ្មា វា, ឥន្ទោ វាបិ សុជម្បតិ;

មនសា បុច្ឆិតេ បញ្ហេ, កមេតំ បដិភាសតិ.

៥០. ‘‘មុទ្ធំ មុទ្ធាធិបាតញ្ច, ពាវរី បរិបុច្ឆតិ;

តំ ព្យាករោហិ ភគវា, កង្ខំ វិនយ នោ ឥសេ’’.

៥១. ‘‘អវិជ្ជា មុទ្ធាតិ ជានាហិ, វិជ្ជា មុទ្ធាធិបាតិនី;

សទ្ធាសតិសមាធីហិ, ឆន្ទវីរិយេន សំយុតា’’.

៥២. តតោ វេទេន មហតា, សន្ថម្ភេត្វាន មាណវោ;

ឯកំសំ អជិនំ កត្វា, បាទេសុ សិរសា បតិ.

៥៣. ‘‘ពាវរី ព្រាហ្មណោ ភោតោ, សហ សិស្សេហិ មារិស;

ឧទគ្គចិត្តោ សុមនោ, បាទេ វន្ទតិ ចក្ខុម’’.

៥៤. ‘‘សុខិតោ ពាវរី ហោតុ, សហ សិស្សេហិ ព្រាហ្មណោ;

ត្វញ្ចាបិ សុខិតោ ហោហិ, ចិរំ ជីវាហិ មាណវ.

៥៥. ‘‘ពាវរិស្ស ច តុយ្ហំ វា, សព្ពេសំ សព្ពសំសយំ;

កតាវកាសា បុច្ឆវ្ហោ, យំ កិញ្ចិ មនសិច្ឆថ’’.

៥៦. សម្ពុទ្ធេន កតោកាសោ, និសីទិត្វាន បញ្ជលី;

អជិតោ បឋមំ បញ្ហំ, តត្ថ បុច្ឆិ តថាគតំ.

វត្ថុគាថា និដ្ឋិតា.

១. អជិតមាណវបុច្ឆា

៥៧. ‘‘កេនស្សុ និវុតោ លោកោ, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

កេនស្សុ នប្បកាសតិ;

កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសិ, កិំសុ តស្ស មហព្ភយំ’’.

៥៨. ‘‘អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ, [អជិតាតិ ភគវា]

វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតិ;

ជប្បាភិលេបនំ ព្រូមិ, ទុក្ខមស្ស មហព្ភយំ’’.

៥៩. ‘‘សវន្តិ សព្ពធិ សោតា, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

សោតានំ កិំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូហិ, កេន សោតា បិធិយ្យរេ’’.

៦០. ‘‘យានិ សោតានិ លោកស្មិំ, [អជិតាតិ ភគវា]

សតិ តេសំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ, បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេ’’.

៦១. ‘‘បញ្ញា ចេវ សតិ ចាបិ [សតី ចេវ (សី.)], [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

នាមរូបញ្ច មារិស;

ឯតំ មេ បុដ្ឋោ បព្រូហិ, កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ’’.

៦២. ‘‘យមេតំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ, អជិត តំ វទាមិ តេ;

យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

វិញ្ញាណស្ស និរោធេន, ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ’’.

៦៣. ‘‘យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ, យេ ច សេខា [សេក្ខា (ក.)] បុថូ ឥធ;

តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ, បុដ្ឋោ បព្រូហិ មារិស’’.

៦៤. ‘‘កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ, មនសានាវិលោ សិយា;

កុសលោ សព្ពធម្មានំ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ.

អជិតមាណវបុច្ឆា បឋមា.

២. តិស្សមេត្តេយ្យមាណវបុច្ឆា

៦៥. ‘‘កោធ សន្តុសិតោ លោកេ, [ឥច្ចាយស្មា តិស្សមេត្តេយ្យោ]

កស្ស នោ សន្តិ ឥញ្ជិតា;

កោ ឧភន្តមភិញ្ញាយ, មជ្ឈេ មន្តា ន លិប្បតិ [ន បិម្បតិ (ពហូសុ)];

កំ ព្រូសិ មហាបុរិសោតិ, កោ ឥធ សិព្ពិនិមច្ចគា’’តិ [សិព្ពនិមច្ចគា (សី. ស្យា.)].