៧. នន្ទមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ

៤៦. សន្តិ លោកេ មុនយោ, [ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ]

ជនា វទន្តិ តយិទំ កថំសុ;

ញាណូបបន្នំ មុនិ នោ វទន្តិ, ឧទាហុ វេ ជីវិតេនូបបន្នំ [ជីវិកេនូបបន្នំ (ស្យា.)] .

សន្តិ លោកេ មុនយោតិ. សន្តីតិ សន្តិ សំវិជ្ជន្តិ អត្ថិ ឧបលព្ភន្តិ. លោកេតិ អបាយលោកេ…បេ… អាយតនលោកេ. មុនយោតិ មុនិនាមកា អាជីវកា និគណ្ឋា ជដិលា តាបសា. (ទេវា លោកេ មុនយោតិ សញ្ជានន្តិ, ន ច តេ មុនយោ) [( ) ឯត្ថន្តរេ បាឋោ នត្ថិ ស្យា. បោត្ថកេ] តិ. សន្តិ លោកេ មុនយោ. ឥច្ចាយស្មា នន្ទោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ…. អាយស្មាតិ បិយវចនំ…បេ…. នន្ទោតិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ…បេ… អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ.

ជនា វទន្តិ តយិទំ កថំសូតិ. ជនាតិ ខត្តិយា ច ព្រាហ្មណា ច វេស្សា ច សុទ្ទា ច គហដ្ឋា ច បព្ពជិតា ច ទេវា ច មនុស្សា ច. វទន្តីតិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. តយិទំ កថំសូតិ សំសយបុច្ឆា វិមតិបុច្ឆា ទ្វេឡ្ហកបុច្ឆា អនេកំសបុច្ឆា ‘‘ឯវំ នុ ខោ, ន នុ ខោ, កិំ នុ ខោ, កថំ នុ ខោ’’តិ – ជនា វទន្តិ តយិទំ កថំសុ.

ញាណូបបន្នំ មុនិ នោ វទន្តីតិ. អដ្ឋ សមាបត្តិញាណេន វា បញ្ចាភិញ្ញាញាណេន វា ឧបេតំ សមុបេតំ ឧបាគតំ សមុបាគតំ ឧបបន្នំ សមុបបន្នំ សមន្នាគតំ មុនិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ញាណូបបន្នំ មុនិ នោ វទន្តិ.

ឧទាហុ វេ ជីវិតេនូបបន្នន្តិ ឧទាហុ អនេកវិវិធអតិបរមទុក្ករការិកលូខជីវិតានុយោគេន ឧបេតំ សមុបេតំ ឧបាគតំ សមុបាគតំ ឧបបន្នំ សមុបបន្នំ សមន្នាគតំ មុនិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឧទាហុ វេ ជីវិតេនូបបន្នំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘សន្តិ លោកេ មុនយោ, [ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ]

ជនា វទន្តិ តយិទំ កថំសុ;

ញាណូបបន្នំ មុនិ នោ វទន្តិ, ឧទាហុ វេ ជីវិតេនូបបន្ន’’ន្តិ.

៤៧. ន ទិដ្ឋិយា ន សុតិយា ន ញាណេន,

មុនីធ នន្ទ កុសលា វទន្តិ;

វិសេនិកត្វា [វិសេនិំកត្វា (ក.) មហានិ. ៦៨] អនីឃា និរាសា, ចរន្តិ យេ តេ មុនយោតិ ព្រូមិ.

ន ទិដ្ឋិយា ន សុតិយា ន ញាណេនាតិ. ន ទិដ្ឋិយាតិ ន ទិដ្ឋសុទ្ធិយា. ន សុតិយាតិ ន សុតសុទ្ធិយា. ន ញាណេនាតិ នបិ អដ្ឋសមាបត្តិញាណេន នបិ បញ្ចាភិញ្ញាញាណេន នបិ មិច្ឆាញាណេនាតិ – ន ទិដ្ឋិយា ន សុតិយា ន ញាណេន.

មុនីធ នន្ទ កុសលា វទន្តីតិ. កុសលាតិ យេ តេ ខន្ធកុសលា ធាតុកុសលា អាយតនកុសលា បដិច្ចសមុប្បាទកុសលា សតិបដ្ឋានកុសលា សម្មប្បធានកុសលា ឥទ្ធិបាទកុសលា ឥន្ទ្រិយកុសលា ពលកុសលា ពោជ្ឈង្គកុសលា មគ្គកុសលា ផលកុសលា និព្ពានកុសលា ទិដ្ឋសុទ្ធិយា វា សុតសុទ្ធិយា វា អដ្ឋសមាបត្តិញាណេន វា បញ្ចាភិញ្ញាញាណេន វា មិច្ឆាញាណេន វា ទិដ្ឋេន វា សុតេន វា ឧបេតំ សមុបេតំ ឧបាគតំ សមុបាគតំ ឧបបន្នំ សមុបបន្នំ សមន្នាគតំ មុនិំ ន វទន្តិ ន កថេន្តិ ន ភណន្តិ ន ទីបយន្តិ ន វោហរន្តីតិ – មុនីធ នន្ទ កុសលា វទន្តិ.

វិសេនិកត្វា អនីឃា និរាសា, ចរន្តិ យេ តេ មុនយោតិ ព្រូមីតិ សេនា វុច្ចតិ មារសេនា, កាយទុច្ចរិតំ មារសេនា, វចីទុច្ចរិតំ មារសេនា, មនោទុច្ចរិតំ មារសេនា, រាគោ មារសេនា, ទោសោ មារសេនា, មោហោ មារសេនា, កោធោ…បេ… ឧបនាហោ… មក្ខោ… បឡាសោ… ឥស្សា… មច្ឆរិយំ… មាយា… សាឋេយ្យំ… ថម្ភោ… សារម្ភោ… មានោ… អតិមានោ… មទោ… បមាទោ… សព្ពេ កិលេសា សព្ពេ ទុច្ចរិតា សព្ពេ ទរថា សព្ពេ បរិឡាហា សព្ពេ សន្តាបា សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា មារសេនា. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘កាមា តេ បឋមា សេនា, ទុតិយា អរតិ វុច្ចតិ;

តតិយា ខុប្បិបាសា តេ, ចតុត្ថី តណ្ហា បវុច្ចតិ.

‘‘បញ្ចមំ ថិនមិទ្ធំ តេ, ឆដ្ឋា ភីរូ បវុច្ចតិ;

សត្តមី វិចិកិច្ឆា តេ, មក្ខោ ថម្ភោ តេ អដ្ឋមោ;

លាភោ សិលោកោ សក្ការោ, មិច្ឆាលទ្ធោ ច យោ យសោ.

‘‘យោ ចត្តានំ សមុក្កំសេ, បរេ ច អវជានាតិ;

ឯសា នមុចិ តេ សេនា [ឯសា តេ នមុចិ សេនា (ស្យា. ក.) សុ. និ. ៤៤១], កណ្ហស្សាភិប្បហារិនី;

ន នំ អសូរោ ជិនាតិ, ជេត្វា ច លភតេ សុខ’’ន្តិ.

យតោ ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ សព្ពា ច មារសេនា សព្ពេ ច បដិសេនិករា [វិសេនិំកត្វា (ក.) មហានិ. ៦៨] កិលេសា ជិតា ច បរាជិតា ច ភគ្គា វិប្បលុគ្គា [វិប្បលុគ្គតា (ស្យា.) បស្ស មហានិ. ២៨] បរម្មុខា, តេន វុច្ចន្តិ វិសេនិកត្វា. អនីឃាតិ រាគោ នីឃោ, ទោសោ នីឃោ, មោហោ នីឃោ, កោធោ នីឃោ, ឧបនាហោ នីឃោ…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា នីឃា. យេសំ ឯតេ នីឃា បហីនា សមុច្ឆិន្នា វូបសន្តា បដិប្បស្សទ្ធា អភព្ពុប្បត្តិកា ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍា តេ វុច្ចន្តិ អនីឃា. និរាសាតិ អាសា វុច្ចតិ តណ្ហា. យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អវិជ្ជា លោភោ អកុសលមូលំ. យេសំ ឯសា អាសា តណ្ហា បហីនា សមុច្ឆិន្នា វូបសន្តា បដិប្បស្សទ្ធា អភព្ពុប្បត្តិកា ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍា, តេ វុច្ចន្តិ និរាសា អរហន្តោ ខីណាសវា. វិសេនិកត្វា អនីឃា និរាសា, ចរន្តិ យេ តេ មុនយោតិ ព្រូមីតិ យេ តេ វិសេនិកត្វាវ អនីឃា ច និរាសា ច ចរន្តិ វិហរន្តិ ឥរិយន្តិ វត្តេន្តិ បាលេន្តិ យបេន្តិ យាបេន្តិ, តេ លោកេ មុនយោតិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – វិសេនិកត្វា អនីឃា និរាសា, ចរន្តិ យេ តេ មុនយោតិ ព្រូមិ. តេនាហ ភគវា –

‘‘ន ទិដ្ឋិយា ន សុតិយា ន ញាណេន, មុនីធ នន្ទ កុសលា វទន្តិ;

វិសេនិកត្វា អនីឃា និរាសា, ចរន្តិ យេ តេ មុនយោតិ ព្រូមី’’តិ.

៤៨. យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ]

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ;

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ.

កច្ចិស្សុ តេ ភគវា តត្ថ យតា ចរន្តា, អតារុ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិស;

បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេតំ.

យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេតិ. យេ កេចីតិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ បរិយាទិយនវចនមេតំ – យេ កេចីតិ. សមណាតិ យេ កេចិ ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជ្ជូបគតា បរិព្ពាជកសមាបន្នា. ព្រាហ្មណាតិ យេ កេចិ ភោវាទិកាតិ – យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ. ឥច្ចាយស្មា នន្ទោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ…. អាយស្មាតិ បិយវចនំ…បេ…. នន្ទោតិ. តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ…បេ… អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ.

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ ទិដ្ឋេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; សុតេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; ទិដ្ឋស្សុតេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ.

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ សីលេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; វតេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; សីលព្ពតេនាបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ.

អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ អនេកវិធកោតូហលមង្គលេន [អនេកវិធវត្ត កុតូហលមង្គលេន (ស្យា.)] សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ.

កច្ចិសុ តេ ភគវា តត្ថ យតា ចរន្តាតិ. កច្ចិស្សូតិ សំសយបុច្ឆា វិមតិបុច្ឆា ទ្វេឡ្ហកបុច្ឆា អនេកំសបុច្ឆា, ‘‘ឯវំ នុ ខោ, ន នុ ខោ, កិំ នុ ខោ, កថំ នុ ខោ’’តិ – កច្ចិស្សុ. តេតិ ទិដ្ឋិគតិកា. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – កច្ចិស្សុ តេ ភគវា. តត្ថ យតា ចរន្តាតិ. តត្ថាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា. យតាតិ យត្តា បដិយត្តា [យតា បដិយតា (ស្យា.)] គុត្តា គោបិតា រក្ខិតា សំវុតា. ចរន្តាតិ ចរន្តា វិហរន្តា ឥរិយន្តា វត្តេន្តា បាលេន្តា យបេន្តា យាបេន្តាតិ – កច្ចិស្សុ តេ ភគវា តត្ថ យតា ចរន្តា.

អតារុ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិសាតិ ជាតិជរាមរណំ អតរិំសុ ឧត្តរិំសុ បតរិំសុ សមតិក្កមិំសុ វីតិវត្តិំសុ. មារិសាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ – មារិសាតិ – អតារុ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិស.

បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេតន្តិ. បុច្ឆាមិ តន្តិ បុច្ឆាមិ តំ យាចាមិ តំ អជ្ឈេសាមិ តំ, កថយស្សុ មេតិ បុច្ឆាមិ តំ. ភគវាតិ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ. ព្រូហិ មេតន្តិ ព្រូហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេតំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ]

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ;

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ.

‘‘កច្ចិស្សុ តេ ភគវា តត្ថ យតា ចរន្តា,

អតារុ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិស;

បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេត’’ន្តិ.

៤៩. យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [នន្ទាតិ ភគវា]

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ;

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ;

កិញ្ចាបិ តេ តត្ថ យតា ចរន្តិ, នាតរិំសុ ជាតិជរន្តិ ព្រូមិ.

យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេតិ. យេ កេចីតិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ បរិយាទិយនវចនមេតំ – យេ កេចីតិ. សមណាតិ យេ កេចិ ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជ្ជូបគតា បរិព្ពាជកសមាបន្នា. ព្រាហ្មណាតិ យេ កេចិ ភោវាទិកាតិ – យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ. នន្ទាតិ ភគវាតិ. នន្ទាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – នន្ទាតិ ភគវា.

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ ទិដ្ឋេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; សុតេនបិ សុទ្ធិំ…បេ… ទិដ្ឋស្សុតេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ.

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ សីលេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; វតេនបិ សុទ្ធិំ…បេ… វោហរន្តិ; សីលព្ពតេនាបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ.

អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ អនេកវិធកោតូហលមង្គលេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ.

កិញ្ចាបិ តេ តត្ថ យតា ចរន្តីតិ. កិញ្ចាបីតិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ – កិញ្ចាបីតិ. តេតិ ទិដ្ឋិគតិកា. តត្ថាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា. យតាតិ យត្តា បដិយត្តា គុត្តា គោបិតា រក្ខិតា សំវុតា. ចរន្តីតិ ចរន្តិ វិហរន្តិ ឥរិយន្តិ វត្តេន្តិ បាលេន្តិ យបេន្តិ យាបេន្តីតិ – កិញ្ចាបិ តេ តត្ថ យតា ចរន្តិ.

នាតរិំសុ ជាតិជរន្តិ ព្រូមីតិ ជាតិជរាមរណំ ន តរិំសុ ន ឧត្តរិំសុ ន បតរិំសុ ន សមតិក្កមិំសុ ន វីតិវត្តិំសុ, ជាតិជរាមរណា អនិក្ខន្តា អនិស្សដា អនតិក្កន្តា អសមតិក្កន្តា អវីតិវត្តា, អន្តោជាតិជរាមរណេ បរិវត្តេន្តិ, អន្តោសំសារបថេ បរិវត្តេន្តិ, ជាតិយា អនុគតា, ជរាយ អនុសដា, ព្យាធិនា អភិភូតា, មរណេន អព្ភាហតា អតាណា អលេណា អសរណា អសរណីភូតាតិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – នាតរិំសុ ជាតិជរន្តិ ព្រូមិ. តេនាហ ភគវា –

‘‘យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [នន្ទាតិ ភគវា]

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ;

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ;

កិញ្ចាបិ តេ តត្ថ យតា ចរន្តិ, នាតរិំសុ ជាតិជរន្តិ ព្រូមី’’តិ.

៥០. យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ]

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ;

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ.

តេ ចេ មុនី ព្រូសិ អនោឃតិណ្ណេ, អថ កោ ចរហិ ទេវមនុស្សលោកេ;

អតារិ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិស, បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេតំ.

យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេតិ. យេ កេចីតិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ បរិយាទិយនវចនមេតំ – យេ កេចីតិ. សមណាតិ យេ កេចិ ឥតោ ពហិទ្ធា បព្ពជ្ជូបគតា បរិព្ពាជកសមាបន្នា. ព្រាហ្មណាតិ យេ កេចិ ភោវាទិកាតិ – យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ. ឥច្ចាយស្មា នន្ទោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ… ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ.

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ ទិដ្ឋេនបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; សុតេនាបិ សុទ្ធិំ…បេ… ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ.

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិន្តិ សីលេនាបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ; វតេនាបិ សុទ្ធិំ…បេ… វោហរន្តិ; សីលព្ពតេនាបិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ.

តេ ចេ មុនី ព្រូសិ អនោឃតិណ្ណេតិ. តេ ចេតិ ទិដ្ឋិគតិកេ. មុនីតិ មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ…បេ… សង្គជាលមតិច្ច សោ មុនិ. ព្រូសិ អនោឃតិណ្ណេតិ កាមោឃំ ភវោឃំ ទិដ្ឋោឃំ អវិជ្ជោឃំ អតិណ្ណេ អនតិក្កន្តេ អសមតិក្កន្តេ អវីតិវត្តេ អន្តោជាតិជរាមរណេ បរិវត្តេន្តេ អន្តោសំសារបថេ បរិវត្តេន្តេ ជាតិយា អនុគតេ ជរាយ អនុសដេ ព្យាធិនា អភិភូតេ មរណេន អព្ភាហតេ អតាណេ អលេណេ អសរណេ អសរណីភូតេ. ព្រូសីតិ ព្រូសិ អាចិក្ខសិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរសិ វិភជសិ ឧត្តានីករោសិ បកាសេសីតិ – តេ ចេ មុនី ព្រូសិ អនោឃតិណ្ណេ.

អថ កោ ចរហិ ទេវមនុស្សលោកេ, អតារិ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិសាតិ អថ កោ ឯសោ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ ជាតិជរាមរណំ អតរិ ឧត្តរិ បតរិ សមតិក្កមិ វីតិវត្តយិ. មារិសាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ មារិសាតិ – អថ កោ ចរហិ ទេវមនុស្សលោកេ, អតារិ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិស.

បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេតន្តិ. បុច្ឆាមិ តន្តិ បុច្ឆាមិ តំ យាចាមិ តំ អជ្ឈេសាមិ តំ បសាទេមិ តំ. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ. ព្រូហិ មេតន្តិ ព្រូហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេតំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘យេ កេចិមេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [ឥច្ចាយស្មា នន្ទោ]

ទិដ្ឋស្សុតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ;

សីលព្ពតេនាបិ វទន្តិ សុទ្ធិំ, អនេករូបេន វទន្តិ សុទ្ធិំ.

តេ ចេ មុនី ព្រូសិ អនោឃតិណ្ណេ, អថ កោ ចរហិ ទេវមនុស្សលោកេ;

អតារិ ជាតិញ្ច ជរញ្ច មារិស, បុច្ឆាមិ តំ ភគវា ព្រូហិ មេត’’ន្តិ.

៥១. នាហំ សព្ពេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [នន្ទាតិ ភគវា]

ជាតិជរាយ និវុតាតិ ព្រូមិ;

យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពំ.

អនេករូបម្បិ បហាយ សព្ពំ, តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ [អនាសវា យេ (ស្យា. ក.)] ;

តេ វេ នរា ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមិ.

នាហំ សព្ពេ សមណព្រាហ្មណាសេ, នន្ទាតិ ភគវា ជាតិជរាយ និវុតាតិ ព្រូមីតិ នាហំ, នន្ទ, សព្ពេ សមណព្រាហ្មណា ជាតិជរាយ អាវុតា និវុតា ឱវុតា បិហិតា បដិច្ឆន្នា បដិកុជ្ជិតាតិ វទាមិ. អត្ថិ តេ សមណព្រាហ្មណា យេសំ ជាតិ ច ជរាមរណញ្ច បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មាតិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – នាហំ សព្ពេ សមណព្រាហ្មណាសេ នន្ទាតិ ភគវា ជាតិជរាយ និវុតាតិ ព្រូមិ.

យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពន្តិ យេ សព្ពា ទិដ្ឋសុទ្ធិយោ បហាយ ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តីករិត្វា អនភាវំ គមេត្វា. យេ សព្ពា សុតសុទ្ធិយោ បហាយ…បេ… យេ សព្ពា មុតសុទ្ធិយោ បហាយ, យេ សព្ពា ទិដ្ឋសុតមុតសុទ្ធិយោ បហាយ យេ សព្ពា សីលសុទ្ធិយោ បហាយ, យេ សព្ពា វតសុទ្ធិយោ បហាយ, យេ សព្ពា សីលព្ពតសុទ្ធិយោ បហាយ ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តីករិត្វា អនភាវំ គមេត្វាតិ – យេ សីធ ទិដ្ឋំវ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពំ.

អនេករូបម្បិ បហាយ សព្ពន្តិ អនេកវិធកោតូហលមង្គលេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បហាយ ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តីករិត្វា អនភាវំ គមេត្វាតិ – អនេករូបម្បិ បហាយ សព្ពំ.

តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវា សេ, តេ វេ នរា ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមីតិ. តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា សទ្ទតណ្ហា គន្ធតណ្ហា រសតណ្ហា ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា ធម្មតណ្ហា. តណ្ហំ បរិញ្ញាយាតិ តណ្ហំ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិត្វា – ញាតបរិញ្ញាយ, តីរណបរិញ្ញាយ, បហានបរិញ្ញាយ. កតមា ញាតបរិញ្ញា? តណ្ហំ ជានាតិ [បជានាតិ (ស្យា.) បរិជានាតិ (ក.) មហានិ. ១៣] ‘‘អយំ រូបតណ្ហា, អយំ សទ្ទតណ្ហា, អយំ គន្ធតណ្ហា, អយំ រសតណ្ហា, អយំ ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា, អយំ ធម្មតណ្ហា’’តិ ជានាតិ បស្សតិ – អយំ ញាតបរិញ្ញា.

កតមា តីរណបរិញ្ញា? ឯវំ ញាតំ កត្វា តណ្ហំ តីរេតិ អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ…បេ… និស្សរណតោ តីរេតិ – អយំ តីរណបរិញ្ញា.

កតមា បហានបរិញ្ញា? ឯវំ តីរយិត្វា តណ្ហំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា – ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, តណ្ហាយ ឆន្ទរាគោ តំ បជហថ. ឯវំ សា តណ្ហា បហីនា ភវិស្សតិ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា’’. អយំ បហានបរិញ្ញា. តណ្ហំ បរិញ្ញាយាតិ តណ្ហំ ឥមាហិ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិត្វា. អនាសវាតិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ. យេសំ ឥមេ អាសវា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា, តេ វុច្ចន្តិ អនាសវា អរហន្តោ ខីណាសវា – តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវា.

តេ វេ នរា ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមីតិ យេ តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវា, តេ កាមោឃំ តិណ្ណា ភវោឃំ តិណ្ណា ទិដ្ឋោឃំ តិណ្ណា អវិជ្ជោឃំ តិណ្ណា សព្ពសំសារបថំ តិណ្ណា ឧត្តិណ្ណា និត្តិណ្ណា អតិក្កន្តា សមតិក្កន្តា វីតិវត្តាតិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ តេ វេ នរា ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមិ. តេនាហ ភគវា –

‘‘នាហំ សព្ពេ សមណព្រាហ្មណាសេ, [នន្ទាតិ ភគវា]

ជាតិជរាយ និវុតាតិ ព្រូមិ;

យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពំ.

អនេករូបម្បិ បហាយ សព្ពំ, តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ;

តេ វេ នរា ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមី’’តិ.

៥២. ឯតាភិនន្ទាមិ វចោ មហេសិនោ, សុកិត្តិតំ គោតមនូបធីកំ;

យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពំ.

អនេករូបម្បិ បហាយ សព្ពំ, តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ;

អហម្បិ តេ ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមិ.

ឯតាភិនន្ទាមិ វចោ មហេសិនោតិ. ឯតន្តិ តុយ្ហំ វចនំ ព្យប្បថំ ទេសនំ អនុសាសនំ អនុសិដ្ឋំ នន្ទាមិ អភិនន្ទាមិ មោទាមិ អនុមោទាមិ ឥច្ឆាមិ សាទិយាមិ បត្ថយាមិ បិហយាមិ អភិជប្បាមិ. មហេសិនោតិ កិំ មហេសិ ភគវា? មហន្តំ សីលក្ខន្ធំ ឯសី គវេសី បរិយេសីតិ មហេសិ…បេ… កហំ នរាសភោតិ មហេសីតិ – ឯតាភិនន្ទាមិ វចោ មហេសិនោ.

សុកិត្តិតំ គោតមនូបធីកន្តិ. សុកិត្តិតន្តិ សុកិត្តិតំ សុអាចិក្ខិតំ [ស្វាចិក្ខិតំ (ក.)] សុទេសិតំ សុបញ្ញបិតំ សុបដ្ឋបិតំ សុវិវដំ សុវិភត្តំ សុឧត្តានីកតំ សុបកាសិតំ. គោតមនូបធីកន្តិ ឧបធី វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច. ឧបធិប្បហានំ ឧបធិវូបសមំ ឧបធិនិស្សគ្គំ ឧបធិបដិប្បស្សទ្ធំ អមតំ និព្ពានន្តិ – សុកិត្តិតំ គោតមនូបធីកំ.

យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពន្តិ យេ សព្ពា ទិដ្ឋសុទ្ធិយោ បហាយ ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តីករិត្វា អនភាវំ គមេត្វា. យេ សព្ពា សុតសុទ្ធិយោ…បេ… យេ សព្ពា មុតសុទ្ធិយោ… យេ សព្ពា ទិដ្ឋសុតមុតសុទ្ធិយោ… យេ សព្ពា សីលសុទ្ធិយោ… យេ សព្ពា វតសុទ្ធិយោ… យេ សព្ពា សីលព្ពតសុទ្ធិយោ បហាយ ជហិត្វា បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តីករិត្វា អនភាវំ គមេត្វាតិ – យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពំ.

តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ, អហម្បិ តេ ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមីតិ. តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា សទ្ទតណ្ហា គន្ធតណ្ហា រសតណ្ហា ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា ធម្មតណ្ហា. តណ្ហំ បរិញ្ញាយាតិ តណ្ហំ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិត្វា – ញាតបរិញ្ញាយ, តីរណបរិញ្ញាយ [តិរណបរិញ្ញាយ (ស្យា.)], បហានបរិញ្ញាយ. កតមា ញាតបរិញ្ញា? តណ្ហំ ជានាតិ – អយំ រូបតណ្ហា, អយំ សទ្ទតណ្ហា, អយំ គន្ធតណ្ហា, អយំ រសតណ្ហា, អយំ ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា, អយំ ធម្មតណ្ហាតិ ជានាតិ បស្សតិ – អយំ ញាតបរិញ្ញា.

កតមា តីរណបរិញ្ញា? ឯវំ ញាតំ កត្វា តណ្ហំ តីរេតិ [តិរេតិ (ស្យា.)] អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ បរតោ បលោកតោ ឦតិតោ ឧបទ្ទវតោ ភយតោ ឧបសគ្គតោ ចលតោ បភង្គុតោ អទ្ធុវតោ អតាណតោ អលេណតោ អសរណតោ អសរណីភូតតោ រិត្តតោ តុច្ឆតោ សុញ្ញតោ អនត្តតោ អាទីនវតោ វិបរិណាមធម្មតោ អសារកតោ អឃមូលតោ វធកតោ វិភវតោ សាសវតោ សង្ខតតោ មារាមិសតោ ជាតិធម្មតោ ជរាធម្មតោ ព្យាធិធម្មតោ មរណធម្មតោ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសធម្មតោ សំកិលេសធម្មតោ សមុទយតោ អត្ថង្គមតោ អស្សាទតោ អាទីនវតោ និស្សរណតោ តីរេតិ – អយំ តីរណបរិញ្ញា.

កតមា បហានបរិញ្ញា? ឯវំ តីរយិត្វា តណ្ហំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ – អយំ បហានបរិញ្ញា.

តណ្ហំ បរិញ្ញាយាតិ តណ្ហំ ឥមាហិ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិត្វា. អនាសវាតិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ. យេសំ ឥមេ អាសវា បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា, តេ វុច្ចន្តិ អនាសវា អរហន្តោ ខីណាសវា. តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ, អហម្បិ តេ ឱឃតិណ្ណាតិ. ព្រូមីតិ យេ តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវា, អហម្បិ តេ កាមោឃំ តិណ្ណា ភវោឃំ តិណ្ណា ទិដ្ឋោឃំ តិណ្ណា អវិជ្ជោឃំ តិណ្ណា សព្ពសំសារបថំ តិណ្ណា ឧត្តិណ្ណា និត្តិណ្ណា អតិក្កន្តា សមតិក្កន្តា វីតិវត្តាតិ ព្រូមិ វទាមិតិ – តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ, អហម្បិ តេ ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមិ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘ឯតាភិនន្ទាមិ វចោ មហេសិនោ, សុកិត្តិតំ គោតមនូបធីកំ;

យេ សីធ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា, សីលព្ពតំ វាបិ បហាយ សព្ពំ.

អនេករូបម្បិ បហាយ សព្ពំ, តណ្ហំ បរិញ្ញាយ អនាសវាសេ;

អហម្បិ តេ ឱឃតិណ្ណាតិ ព្រូមី’’តិ.

នន្ទមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ សត្តមោ.