៦. ឧបសីវមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ

៣៨. ឯកោ អហំ សក្ក មហន្តមោឃំ, [ឥច្ចាយស្មា ឧបសីវោ]

អនិស្សិតោ នោ វិសហាមិ តារិតុំ;

អារម្មណំ [អារមណំ (ក.)] ព្រូហិ សមន្តចក្ខុ, យំ និស្សិតោ ឱឃមិមំ តរេយ្យំ.

ឯកោ អហំ សក្ក មហន្តមោឃន្តិ. ឯកោតិ បុគ្គលោ វា មេ ទុតិយោ នត្ថិ, ធម្មោ វា មេ ទុតិយោ នត្ថិ, យំ វា បុគ្គលំ និស្សាយ ធម្មំ វា និស្សាយ មហន្តំ កាមោឃំ ភវោឃំ ទិដ្ឋោឃំ អវិជ្ជោឃំ តរេយ្យំ ឧត្តរេយ្យំ បតរេយ្យំ សមតិក្កមេយ្យំ វីតិវត្តេយ្យន្តិ. សក្កាតិ សក្កោ. ភគវា សក្យកុលា បព្ពជិតោតិបិ សក្កោ. អថ វា, អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ ធនវាតិបិ សក្កោ. តស្សិមានិ ធនានិ, សេយ្យថិទំ – សទ្ធាធនំ សីលធនំ ហិរិធនំ ឱត្តប្បធនំ សុតធនំ ចាគធនំ បញ្ញាធនំ សតិបដ្ឋានធនំ…បេ… និព្ពានធនំ. ឥមេហិ អនេកេហិ ធនរតនេហិ អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ ធនវាតិបិ សក្កោ. អថ វា, សក្កោ បហុ វិសវី អលមត្តោ សូរោ វីរោ វិក្កន្តោ អភីរូ អឆម្ភី អនុត្រាសី អបលាយី បហីនភយភេរវោ វិគតលោមហំសោតិបិ សក្កោតិ – ឯកោ អហំ សក្ក មហន្តមោឃំ.

ឥច្ចាយស្មា ឧបសីវោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ…. អាយស្មាតិ បិយវចនំ…បេ…. ឧបសីវោតិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ…បេ… អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា ឧបសីវោ.

អនិស្សិតោ នោ វិសហាមិ តារិតុន្តិ. អនិស្សិតោតិ បុគ្គលំ វា អនិស្សិតោ ធម្មំ វា អនិស្សិតោ នោ វិសហាមិ ន ឧស្សហាមិ ន សក្កោមិ ន បដិពលោ មហន្តំ កាមោឃំ ភវោឃំ ទិដ្ឋោឃំ អវិជ្ជោឃំ តរិតុំ ឧត្តរិតុំ បតរិតុំ សមតិក្កមិតុំ វីតិវត្តិតុន្តិ – អនិស្សិតោ នោ វិសហាមិ តារិតុំ.

អារម្មណំ ព្រូហិ សមន្តចក្ខូតិ អារម្មណំ អាលម្ពណំ និស្សយំ ឧបនិស្សយំ ព្រូហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហិ. សមន្តចក្ខូតិ សមន្តចក្ខុ វុច្ចតិ សព្ពញ្ញុតញាណំ. ភគវា តេន សព្ពញ្ញុតញាណេន ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ.

ន តស្ស អទិដ្ឋមិធត្ថិ កិញ្ចិ, អថោ អវិញ្ញាតមជានិតព្ពំ;

សព្ពំ អភិញ្ញាសិ យទត្ថិ នេយ្យំ, តថាគតោ តេន សមន្តចក្ខូតិ.

អារម្មណំ ព្រូហិ សមន្តចក្ខុ.

យំ និស្សិតោ ឱឃមិមំ តរេយ្យន្តិ. យំ និស្សិតោតិ យំ បុគ្គលំ វា និស្សិតោ ធម្មំ វា និស្សិតោ មហន្តំ កាមោឃំ ភវោឃំ ទិដ្ឋោឃំ អវិជ្ជោឃំ តរេយ្យំ ឧត្តរេយ្យំ បតរេយ្យំ សមតិក្កមេយ្យំ វីតិវត្តេយ្យន្តិ – យំ និស្សិតោ ឱឃមិមំ តរេយ្យំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘ឯកោ អហំ សក្ក មហន្តមោឃំ, [ឥច្ចាយស្មា ឧបសីវោ]

អនិស្សិតោ នោ វិសហាមិ តារិតុំ;

អារម្មណំ ព្រូហិ សមន្តចក្ខុ, យំ និស្សិតោ ឱឃមិមំ តរេយ្យ’’ន្តិ.

៣៩. អាកិញ្ចញ្ញំ បេក្ខមានោ សតិមា, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

នត្ថីតិ និស្សាយ តរស្សុ ឱឃំ;

កាមេ បហាយ វិរតោ កថាហិ, តណ្ហក្ខយំ នត្តមហាភិបស្ស [រត្តមហាភិបស្ស (ស្យា.) បស្ស អភិធានគន្ថេ អព្យយវគ្គេ] .

អាកិញ្ចញ្ញំ បេក្ខមានោ សតិមាតិ សោ ព្រាហ្មណោ បកតិយា អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ លាភីយេវ និស្សយំ ន ជានាតិ – ‘‘អយំ មេ និស្សយោ’’តិ. តស្ស ភគវា និស្សយញ្ច អាចិក្ខតិ ឧត្តរិញ្ច និយ្យានបថំ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ សតោ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋហិត្វា តត្ថ ជាតេ ចិត្តចេតសិកេ ធម្មេ អនិច្ចតោ បេក្ខមានោ, ទុក្ខតោ…បេ… រោគតោ… គណ្ឌតោ… សល្លតោ… អឃតោ… អាពាធតោ… បរតោ… បលោកតោ… ឦតិតោ… ឧបទ្ទវតោ… ភយតោ… ឧបសគ្គតោ… ចលតោ… បភង្គុតោ… អទ្ធុវតោ… អតាណតោ… អលេណតោ… អសរណតោ… អសរណីភូតតោ… រិត្តតោ… តុច្ឆតោ… សុញ្ញតោ… អនត្តតោ… អាទីនវតោ… វិបរិណាមធម្មតោ… អសារកតោ… អឃមូលតោ… ភវតោ… វិភវតោ… សាសវតោ… សង្ខតតោ… មារាមិសតោ… ជាតិធម្មតោ… ជរាធម្មតោ… ព្យាធិធម្មតោ… មរណធម្មតោ… សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសធម្មតោ … សមុទយធម្មតោ… អត្ថង្គមតោ… អស្សាទតោ… អាទីនវតោ… និស្សរណតោ បេក្ខមានោ ទក្ខមានោ ឱលោកយមានោ និជ្ឈាយមានោ ឧបបរិក្ខមានោ.

សតិមាតិ យា សតិ អនុស្សតិ បដិស្សតិ…បេ… សម្មាសតិ – អយំ វុច្ចតិ សតិ. ឥមាយ សតិយា ឧបេតោ ហោតិ…បេ… សមន្នាគតោ, សោ វុច្ចតិ សតិមាតិ – អាកិញ្ចញ្ញំ បេក្ខមានោ សតិមា.

ឧបសីវាតិ ភគវាតិ. ឧបសីវាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – ឧបសីវាតិ ភគវា.

នត្ថីតិ និស្សាយ តរស្សុ ឱឃន្តិ នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ. កិំការណា នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិ? វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិំ សតោ សមាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋហិត្វា តញ្ញេវ វិញ្ញាណំ អភាវេតិ, វិភាវេតិ, អន្តរធាបេតិ, នត្ថិ កិញ្ចីតិ បស្សតិ. តំការណា នត្ថិ កិញ្ចីតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ និស្សាយ ឧបនិស្សាយ អាលម្ពណំ ករិត្វា កាមោឃំ ភវោឃំ ទិដ្ឋោឃំ អវិជ្ជោឃំ តរស្សុ ឧត្តរស្សុ បតរស្សុ សមតិក្កមស្សុ វីតិវត្តស្សូតិ – នត្ថីតិ និស្សាយ តរស្សុ ឱឃំ.

កាមេ បហាយ វិរតោ កថាហីតិ. កាមាតិ ឧទ្ទានតោ ទ្វេ កាមា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ វត្ថុកាមា …បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ កិលេសកាមា. កាមេ បហាយាតិ វត្ថុកាមេ បរិជានិត្វា កិលេសកាមេ បហាយ បជហិត្វា វិនោទេត្វា ព្យន្តីករិត្វា អនភាវំ គមេត្វាតិ – កាមេ បហាយ. វិរតោ កថាហីតិ កថំកថា វុច្ចតិ វិចិកិច្ឆា. ទុក្ខេ កង្ខា…បេ… ឆម្ភិតត្តំ ចិត្តស្ស មនោវិលេខោ កថំកថាយ អារតោ វិរតោ បដិវិរតោ និក្ខន្តោ និស្សដោ វិប្បមុត្តោ វិសញ្ញុត្តោ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរតីតិ – ឯវម្បិ វិរតោ កថាហិ…បេ… អថ វា, ទ្វត្តិំសាយ តិរច្ឆានកថាយ អារតោ វិរតោ បដិវិរតោ និក្ខន្តោ និស្សដោ វិប្បមុត្តោ វិសញ្ញុត្តោ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរតីតិ ឯវម្បិ វិរតោ កថាហីតិ – កាមេ បហាយ វិរតោ កថាហិ.

តណ្ហក្ខយំ នត្តមហាភិបស្សាតិ. តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ… ធម្មតណ្ហា. នត្តំ វុច្ចតិ រត្តិ. អហោតិ ទិវសោ. រត្តិញ្ច ទិវា ច តណ្ហក្ខយំ រាគក្ខយំ ទោសក្ខយំ មោហក្ខយំ គតិក្ខយំ ឧបបត្តិក្ខយំ បដិសន្ធិក្ខយំ ភវក្ខយំ សំសារក្ខយំ វដ្ដក្ខយំ បស្ស អភិបស្ស ទក្ខ ឱលោកយ និជ្ឈាយ ឧបបរិក្ខាតិ – តណ្ហក្ខយំ នត្តមហាភិបស្ស. តេនាហ ភគវា –

‘‘អាកិញ្ចញ្ញំ បេក្ខមានោ សតិមា, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

នត្ថីតិ និស្សាយ តរស្សុ ឱឃំ;

កាមេ បហាយ វិរតោ កថាហិ, តណ្ហក្ខយំ នត្តមហាភិបស្សា’’តិ.

៤០. សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ, [ឥច្ចាយស្មា ឧបសីវោ]

អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញំ;

សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោ, តិដ្ឋេ នុ សោ តត្ថ អនានុយាយី.

សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោតិ. សព្ពេសូតិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ បរិយាទិយនវចនមេតំ សព្ពេសូតិ. កាមេសូតិ កាមាតិ ឧទ្ទានតោ ទ្វេ កាមា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ វត្ថុកាមា…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ កិលេសកាមា. សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោតិ. សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ វិគតរាគោ ចត្តរាគោ វន្តរាគោ មុត្តរាគោ បហីនរាគោ បដិនិស្សដ្ឋរាគោ វិក្ខម្ភនតោតិ – សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ.

អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញន្តិ. ហេដ្ឋិមា ឆ សមាបត្តិយោ ហិត្វា ចជិត្វា បរិច្ចជិត្វា អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តិត្វា អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ និស្សិតោ អល្លីនោ ឧបគតោ សមុបគតោ អជ្ឈោសិតោ អធិមុត្តោតិ – អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញំ.

សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោតិ សញ្ញាវិមោក្ខា វុច្ចន្តិ សត្ត សញ្ញាសមាបត្តិយោ. តាសំ សញ្ញាសមាបត្តីនំ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិវិមោក្ខោ [វិមោក្ខា (ក.) ឯវមញ្ញេសុ បទេសុ ពហុវចនេន] អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច វិសេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ច, បរមេ អគ្គេ សេដ្ឋេ វិសេដ្ឋេ បាមោក្ខេ ឧត្តមេ បវរេ អធិមុត្តិវិមោក្ខេន អធិមុត្តោ តត្រាធិមុត្តោ តទធិមុត្តោ តច្ចរិតោ តព្ពហុលោ តគ្គរុកោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោតិ – សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោ.

តិដ្ឋេ នុ សោ តត្ថ អនានុយាយីតិ. តិដ្ឋេ នូតិ សំសយបុច្ឆា វិមតិបុច្ឆា ទ្វេឡ្ហកបុច្ឆា អនេកំសបុច្ឆា, ‘‘ឯវំ នុ ខោ, ននុ ខោ, កិំ នុ ខោ, កថំ នុ ខោ’’តិ – តិដ្ឋេ នុ. តត្ថាតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ. អនានុយាយីតិ អនានុយាយី អវិច្ចមានោ [អវេធមានោ (ស្យា.)] អវិគច្ឆមានោ អនន្តរធាយមានោ អបរិហាយមានោ…បេ…. អថ វា, អរជ្ជមានោ អទុស្សមានោ អមុយ្ហមានោ អកិលិស្សមានោតិ – តិដ្ឋេ នុ សោ តត្ថ អនានុយាយី. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ, [ឥច្ចាយស្មា ឧបសីវោ]

អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញំ;

សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោ, តិដ្ឋេ នុ សោ តត្ថ អនានុយាយី’’តិ.

៤១. សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញំ;

សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោ, តិដ្ឋេយ្យ សោ តត្ថ អនានុយាយី.

សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោតិ. សព្ពេសូតិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ បរិយាទិយនវចនមេតំ សព្ពេសូតិ. កាមេសូតិ កាមាតិ ឧទ្ទានតោ ទ្វេ កាមា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ វត្ថុកាមា…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ កិលេសកាមា. សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោតិ សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ…បេ… បដិនិស្សដ្ឋរាគោ វិក្ខម្ភនតោតិ – សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ.

អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញន្តិ. ហេដ្ឋិមា ឆ សមាបត្តិយោ ហិត្វា ចជិត្វា បរិច្ចជិត្វា អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តិត្វា អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ និស្សិតោ អល្លីនោ ឧបគតោ សមុបគតោ អជ្ឈោសិតោ អធិមុត្តោតិ – អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញំ.

សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោតិ សញ្ញាវិមោក្ខា វុច្ចន្តិ សត្ត សញ្ញាសមាបត្តិយោ. តាសំ សញ្ញាសមាបត្តីនំ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិវិមោក្ខោ អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច វិសេដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ច, បរមេ អគ្គេ សេដ្ឋេ វិសេដ្ឋេ បាមោក្ខេ ឧត្តមេ បវរេ អធិមុត្តិវិមោក្ខេន អធិមុត្តោ តត្រាធិមុត្តោ តទធិមុត្តោ…បេ… តទធិបតេយ្យោតិ – សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោ.

តិដ្ឋេយ្យ សោ តត្ថ អនានុយាយីតិ. តិដ្ឋេយ្យាតិ តិដ្ឋេយ្យ សដ្ឋិកប្បសហស្សានិ. តត្ថាតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ. អនានុយាយីតិ អនានុយាយី អវិច្ចមានោ អវិគច្ឆមានោ អនន្តរធាយមានោ អបរិហាយមានោ. អថ វា, អរជ្ជមានោ អទុស្សមានោ អមុយ្ហមានោ អកិលិស្សមានោតិ – តិដ្ឋេយ្យ សោ តត្ថ អនានុយាយី. តេនាហ ភគវា –

‘‘សព្ពេសុ កាមេសុ យោ វីតរាគោ, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

អាកិញ្ចញ្ញំ និស្សិតោ ហិត្វា មញ្ញំ;

សញ្ញាវិមោក្ខេ បរមេធិមុត្តោ, តិដ្ឋេយ្យ សោ តត្ថ អនានុយាយី’’តិ.

៤២. តិដ្ឋេ ចេ សោ តត្ថ អនានុយាយី, បូគម្បិ វស្សានិ [វស្សានំ (ស្យា. ក.)] សមន្តចក្ខុ;

តត្ថេវ សោ សីតិសិយា វិមុត្តោ, ចវេថ វិញ្ញាណំ តថាវិធស្ស.

តិដ្ឋេ ចេ សោ តត្ថ អនានុយាយីតិ សចេ សោ តិដ្ឋេយ្យ សដ្ឋិកប្បសហស្សានិ. តត្ថាតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ. អនានុយាយីតិ អនានុយាយី អវិច្ចមានោ អវិគច្ឆមានោ អនន្តរធាយមានោ អបរិហាយមានោ. អថ វា, អរជ្ជមានោ អទុស្សមានោ អមុយ្ហមានោ អកិលិស្សមានោតិ – តិដ្ឋេ ចេ សោ តត្ថ អនានុយាយី.

បូគម្បិ វស្សានិ សមន្តចក្ខូតិ. បូគម្បិ វស្សានីតិ បូគម្បិ វស្សានិ ពហូនិ វស្សានិ [ពហុន្នំ វស្សានំ (ស្យា.)] ពហូនិ វស្សសតានិ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ ពហូនិ កប្បានិ ពហូនិ កប្បសតានិ ពហូនិ កប្បសហស្សានិ ពហូនិ កប្បសតសហស្សានិ. សមន្តចក្ខូតិ សមន្តចក្ខុ វុច្ចតិ សព្ពញ្ញុតញាណំ…បេ… តថាគតោ តេន សមន្តចក្ខូតិ – បូគម្បិ វស្សានិ សមន្តចក្ខុ.

តត្ថេវ សោ សីតិសិយា វិមុត្តោ, ចវេថ វិញ្ញាណំ តថាវិធស្សាតិ តត្ថេវ សោ សីតិភាវមនុប្បត្តោ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ សស្សតិសមំ តថេវ តិដ្ឋេយ្យ. អថ វា, តស្ស វិញ្ញាណំ ចវេយ្យ ឧច្ឆិជ្ជេយ្យ នស្សេយ្យ វិនស្សេយ្យ ន ភវេយ្យាតិ បុនព្ភវបដិសន្ធិវិញ្ញាណំ និព្ពត្តេយ្យ កាមធាតុយា វា រូបធាតុយា វា អរូបធាតុយា វាតិ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស សស្សតញ្ច ឧច្ឆេទញ្ច បុច្ឆតិ. ឧទាហុ តត្ថេវ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយេយ្យ. អថ វា, តស្ស វិញ្ញាណំ ចវេយ្យ បុន បដិសន្ធិវិញ្ញាណំ និព្ពត្តេយ្យ កាមធាតុយា វា រូបធាតុយា វា អរូបធាតុយា វាតិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបបន្នស្ស បរិនិព្ពានញ្ច បដិសន្ធិញ្ច បុច្ឆតិ. តថាវិធស្សាតិ តថាវិធស្ស តាទិសស្ស តស្សណ្ឋិតស្ស តប្បការស្ស តប្បដិភាគស្ស អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ឧបបន្នស្សាតិ – តត្ថេវ សោ សីតិសិយា វិមុត្តោ, ចវេថ វិញ្ញាណំ តថាវិធស្ស. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘តិដ្ឋេ ចេ សោ តត្ថ អនានុយាយី, បូគម្បិ វស្សានិ សមន្តចក្ខុ;

តត្ថេវ សោ សីតិសិយា វិមុត្តោ, ចវេថ វិញ្ញាណំ តថាវិធស្សា’’តិ.

៤៣. អច្ចិ យថា វាតវេគេន ខិត្តា, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ;

ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោ, អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ.

អច្ចិ យថា វាតវេគេន ខិត្តាតិ អច្ចិ វុច្ចតិ ជាលសិខា. វាតាតិ បុរត្ថិមា វាតា បច្ឆិមា វាតា ឧត្តរា វាតា ទក្ខិណា វាតា សរជា វាតា អរជា វាតា សីតា វាតា ឧណ្ហា វាតា បរិត្តា វាតា អធិមត្តា វាតា [កាឡវាតា (ក.)] វេរម្ភវាតា បក្ខវាតា សុបណ្ណវាតា តាលបណ្ណវាតា វិធូបនវាតា. វាតវេគេន ខិត្តាតិ វាតវេគេន ខិត្តា [ខិត្តំ (ស្យា.) ឯវមញ្ញេសុ បទេសុ និគ្គហីតន្តវសេន] ឧក្ខិត្តា នុន្នា បណុន្នា ខម្ភិតា វិក្ខម្ភិតាតិ – អច្ចិ យថា វាតវេគេន ខិត្តា. ឧបសីវាតិ ភគវាតិ. ឧបសីវាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – ឧបសីវាតិ ភគវា.

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខន្តិ. អត្ថំ បលេតីតិ អត្ថំ បលេតិ, អត្ថំ គមេតិ, អត្ថំ គច្ឆតិ និរុជ្ឈតិ វូបសមតិ បដិប្បស្សម្ភតិ. ន ឧបេតិ សង្ខន្តិ សង្ខំ [អមុកំ នាម ទិសំ គតោតិ សង្ខំ (ស្យា.)] ន ឧបេតិ, ឧទ្ទេសំ ន ឧបេតិ, គណនំ ន ឧបេតិ, បណ្ណត្តិំ ន ឧបេតិ, ‘‘បុរត្ថិមំ វា ទិសំ គតា, បច្ឆិមំ វា ទិសំ គតា, ឧត្តរំ វា ទិសំ គតា, ទក្ខិណំ វា ទិសំ គតា ឧទ្ធំ វា គតា, អធោ វា គតា, តិរិយំ វា គតា, វិទិសំ វា គតា’’តិ, សោ ហេតុ នត្ថិ, បច្ចយោ នត្ថិ, ការណំ នត្ថិ, យេន សង្ខំ គច្ឆេយ្យាតិ – អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ.

ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោតិ. ឯវន្តិ ឱបម្មសម្បដិបាទនំ. មុនីតិ មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ …បេ… សង្គជាលមតិច្ច សោ មុនិ. នាមកាយា វិមុត្តោតិ សោ មុនិ បកតិយា បុព្ពេវ រូបកាយា វិមុត្តោ. តទង្គំ សមតិក្កមា [តទង្គំ សមតិក្កម្ម (ក.)] វិក្ខម្ភនប្បហានេន បហីនោ. តស្ស មុនិនោ ភវន្តំ អាគម្ម ចត្តារោ អរិយមគ្គា បដិលទ្ធា ហោន្តិ. ចតុន្នំ អរិយមគ្គានំ បដិលទ្ធត្តា នាមកាយោ ច រូបកាយោ ច បរិញ្ញាតា ហោន្តិ. នាមកាយស្ស ច រូបកាយស្ស ច បរិញ្ញាតត្តា នាមកាយា ច រូបកាយា ច មុត្តោ វិមុត្តោ សុវិមុត្តោ អច្ចន្តអនុបាទាវិមោក្ខេនាតិ – ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោ.

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខន្តិ. អត្ថំ បលេតីតិ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយតិ. ន ឧបេតិ សង្ខន្តិ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតោ សង្ខំ ន ឧបេតិ, ឧទ្ទេសំ ន ឧបេតិ, គណនំ ន ឧបេតិ, បណ្ណត្តិំ ន ឧបេតិ – ខត្តិយោតិ វា ព្រាហ្មណោតិ វា វេស្សោតិ វា សុទ្ទោតិ វា គហដ្ឋោតិ វា បព្ពជិតោតិ វា ទេវោតិ វា មនុស្សោតិ វា រូបីតិ វា អរូបីតិ វា សញ្ញីតិ វា អសញ្ញីតិ វា នេវសញ្ញីនាសញ្ញីតិ វា. សោ ហេតុ នត្ថិ បច្ចយោ នត្ថិ ការណំ នត្ថិ យេន សង្ខំ គច្ឆេយ្យាតិ – អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘អច្ចិ យថា វាតវេគេន ខិត្តា, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខំ;

ឯវំ មុនី នាមកាយា វិមុត្តោ, អត្ថំ បលេតិ ន ឧបេតិ សង្ខ’’ន្តិ.

៤៤. អត្ថង្គតោ សោ ឧទ វា សោ នត្ថិ, ឧទាហុ វេ សស្សតិយា អរោគោ;

តំ មេ មុនី សាធុ វិយាករោហិ, តថា ហិ តេ វិទិតោ ឯស ធម្មោ.

អត្ថង្គតោ សោ ឧទ វា សោ នត្ថីតិ សោ អត្ថង្គតោ ឧទាហុ នត្ថិ សោ និរុទ្ធោ ឧច្ឆិន្នោ វិនដ្ឋោតិ – អត្ថង្គតោ សោ ឧទ វា សោ នត្ថិ.

ឧទាហុ វេ សស្សតិយា អរោគោតិ ឧទាហុ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ សស្សតិសមំ តថេវ តិដ្ឋេយ្យាតិ – ឧទាហុ វេ សស្សតិយា អរោគោ.

តំ មេ មុនី សាធុ វិយាករោហីតិ. តន្តិ យំ បុច្ឆាមិ យំ យាចាមិ យំ អជ្ឈេសាមិ យំ បសាទេមិ. មុនីតិ មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ…បេ… សង្គជាលមតិច្ច សោ មុនិ. សាធុ វិយាករោហីតិ សាធុ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – តំ មេ មុនី សាធុ វិយាករោហិ.

តថា ហិ តេ វិទិតោ ឯស ធម្មោតិ តថា ហិ តេ វិទិតោ តុលិតោ តីរិតោ វិភូតោ វិភាវិតោ ឯស ធម្មោតិ – តថា ហិ តេ វិទិតោ ឯស ធម្មោ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘អត្ថង្គតោ សោ ឧទ វា សោ នត្ថិ, ឧទាហុ វេ សស្សតិយា អរោគោ;

តំ មេ មុនី សាធុ វិយាករោហិ, តថា ហិ តេ វិទិតោ ឯស ធម្មោ’’តិ.

៤៥. អត្ថង្គតស្ស ន បមាណមត្ថិ, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

យេន នំ វជ្ជុំ តំ តស្ស នត្ថិ;

សព្ពេសុ ធម្មេសុ សមូហតេសុ, សមូហតា វាទបថាបិ សព្ពេ.

អត្ថង្គតស្ស ន បមាណមត្ថីតិ អត្ថង្គតស្ស អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពុតស្ស រូបបមាណំ នត្ថិ, វេទនាបមាណំ នត្ថិ, សញ្ញាបមាណំ នត្ថិ, សង្ខារបមាណំ នត្ថិ, វិញ្ញាណបមាណំ នត្ថិ, ន អត្ថិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ បហីនំ សមុច្ឆិន្នំ វូបសន្តំ បដិប្បស្សទ្ធំ អភព្ពុប្បត្តិកំ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍន្តិ – អត្ថង្គតស្ស ន បមាណមត្ថិ. ឧបសីវាតិ ភគវាតិ ឧបសីវាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – ឧបសីវាតិ ភគវា.

យេន នំ វជ្ជុំ តំ តស្ស នត្ថីតិ យេន តំ រាគេន [យេន រាគេន (ស្យា. ក.) មហានិ. ៩៤] វទេយ្យុំ, យេន ទោសេន វទេយ្យុំ, យេន មោហេន វទេយ្យុំ, យេន មានេន វទេយ្យុំ, យាយ ទិដ្ឋិយា វទេយ្យុំ, យេន ឧទ្ធច្ចេន វទេយ្យុំ, យាយ វិចិកិច្ឆាយ វទេយ្យុំ, យេហិ អនុសយេហិ វទេយ្យុំ – រត្តោតិ វា ទុដ្ឋោតិ វា មូឡ្ហោតិ វា វិនិពទ្ធោតិ វា បរាមដ្ឋោតិ វា វិក្ខេបគតោតិ វា អនិដ្ឋង្គតោតិ [អនិដ្ឋាគតោតិ (ក.)] វា ថាមគតោតិ វា, តេ អភិសង្ខារា បហីនា. អភិសង្ខារានំ បហីនត្តា គតិយា យេន តំ វទេយ្យុំ – នេរយិកោតិ វា តិរច្ឆានយោនិកោតិ វា បេត្តិវិសយិកោតិ វា មនុស្សោតិ វា ទេវោតិ វា រូបីតិ វា អរូបីតិ វា សញ្ញីតិ វា អសញ្ញីតិ វា នេវសញ្ញីនាសញ្ញីតិ វា, សោ ហេតុ នត្ថិ បច្ចយោ នត្ថិ ការណំ នត្ថិ យេន វទេយ្យុំ កថេយ្យុំ ភណេយ្យុំ ទីបេយ្យុំ វោហរេយ្យុន្តិ – យេន នំ វជ្ជុំ តំ តស្ស នត្ថិ.

សព្ពេសុ ធម្មេសុ សមូហតេសូតិ សព្ពេសុ ធម្មេសុ សព្ពេសុ ខន្ធេសុ សព្ពេសុ អាយតនេសុ សព្ពាសុ ធាតូសុ សព្ពាសុ គតីសុ សព្ពាសុ ឧបបត្តីសុ សព្ពាសុ បដិសន្ធីសុ សព្ពេសុ ភវេសុ សព្ពេសុ សំសារេសុ សព្ពេសុ វដ្ដេសុ ឩហតេសុ សមូហតេសុ ឧទ្ធតេសុ សមុទ្ធតេសុ ឧប្បាដិតេសុ សមុប្បាដិតេសុ បហីនេសុ សមុច្ឆិន្នេសុ វូបសន្តេសុ បដិប្បស្សទ្ធេសុ អភព្ពុប្បត្តិកេសុ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍេសូតិ – សព្ពេសុ ធម្មេសុ សមូហតេសុ.

សមូហតា វាទបថាបិ សព្ពេតិ វាទបថា វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច. តស្ស វាទា ច វាទបថា ច អធិវចនានិ ច អធិវចនបថា ច និរុត្តិ ច និរុត្តិបថា ច បញ្ញត្តិ ច បញ្ញត្តិបថា ច ឩហតា សមូហតា ឧទ្ធតា សមុទ្ធតា ឧប្បាដិតា សមុប្បាដិតា បហីនា សមុច្ឆិន្នា វូបសន្តា បដិប្បស្សទ្ធា អភព្ពុប្បត្តិកា ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍាតិ – សមូហតា វាទបថាបិ សព្ពេ. តេនាហ ភគវា –

‘‘អត្ថង្គតស្ស ន បមាណមត្ថិ, [ឧបសីវាតិ ភគវា]

យេន នំ វជ្ជុំ តំ តស្ស នត្ថិ;

សព្ពេសុ ធម្មេសុ សមូហតេសុ, សមូហតា វាទបថាបិ សព្ពេ’’តិ.

សហ គាថាបរិយោសានា យេ តេ ព្រាហ្មណេន សទ្ធិំ…បេ… បញ្ជលិកោ នមស្សមានោ និសិន្នោ ហោតិ – សត្ថា មេ, ភន្តេ ភគវា, សាវកោហមស្មីតិ.

ឧបសីវមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ ឆដ្ឋោ.