១៨. បារាយនានុគីតិគាថានិទ្ទេសោ

១០២. បារាយនមនុគាយិស្សំ, [ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោ]

យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសិ, វិមលោ ភូរិមេធសោ;

និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោ, កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេ.

បារាយនមនុគាយិស្សន្តិ គីតមនុគាយិស្សំ កថិតមនុកថយិស្សំ [កថិតមនុគាយិស្សំ (ស្យា.) ឯវំ សព្ពបទេសុ អនុគាយិស្សន្តិ អាគតំ] ភណិតមនុភណិស្សំ លបិតមនុលបិស្សំ ភាសិតមនុភាសិស្សន្តិ – បារាយនមនុគាយិស្សំ. ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ… បទានុបុព្ពតាបេតំ – ឥច្ចាតិ. អាយស្មាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ – អាយស្មាតិ. បិង្គិយោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោ.

យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសីតិ យថា អទ្ទក្ខិ តថា អក្ខាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសិ. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ យថា អទ្ទក្ខិ តថា អក្ខាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសិ. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ…បេ… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ យថា អទ្ទក្ខិ តថា អក្ខាសិ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសិ.

វិមលោ ភូរិមេធសោតិ. វិមលោតិ រាគោ មលំ, ទោសោ មលំ, មោហោ មលំ, កោធោ… ឧបនាហោ…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា មលា. តេ មលា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. អមលោ ពុទ្ធោ វិមលោ និម្មលោ មលាបគតោ មលវិប្បហីនោ មលវិមុត្តោ សព្ពមលវីតិវត្តោ. ភូរិ វុច្ចតិ បថវី. ភគវា តាយ [ភគវា ឥមាយ (ស្យា.)] បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ. មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា. យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. ភគវា ឥមាយ មេធាយ បញ្ញាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ – វិមលោ ភូរិមេធសោ.

និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោតិ. កាមាតិ ឧទ្ទានតោ ទ្វេ កាមា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ វត្ថុកាមា…បេ… ឥមេ វុច្ចន្តិ កិលេសកាមា. ពុទ្ធស្ស ភគវតោ វត្ថុកាមា បរិញ្ញាតា កិលេសកាមា បហីនា វត្ថុកាមានំ បរិញ្ញាតត្តា កិលេសកាមានំ បហីនត្តា. ភគវា ន កាមេ កាមេតិ ន កាមេ ឥច្ឆតិ ន កាមេ បត្ថេតិ ន កាមេ បិហេតិ ន កាមេ អភិជប្បតិ. យេ កាមេ កាមេន្តិ កាមេ ឥច្ឆន្តិ កាមេ បត្ថេន្តិ កាមេ បិហេន្តិ កាមេ អភិជប្បន្តិ តេ កាមកាមិនោ រាគរាគិនោ សញ្ញសញ្ញិនោ. ភគវា ន កាមេ កាមេតិ ន កាមេ ឥច្ឆតិ ន កាមេ បត្ថេតិ ន កាមេ បិហេតិ ន កាមេ អភិជប្បតិ. តស្មា ពុទ្ធោ អកាមោ និក្កាមោ ចត្តកាមោ វន្តកាមោ មុត្តកាមោ បហីនកាមោ បដិនិស្សដ្ឋកាមោ វីតរាគោ វិគតរាគោ ចត្តរាគោ វន្តរាគោ មុត្តរាគោ បហីនរាគោ បដិនិស្សដ្ឋរាគោ និច្ឆាតោ និព្ពុតោ សីតិភូតោ សុខប្បដិសំវេទី ព្រហ្មភូតេន អត្តនា វិហរតីតិ – និក្កាមោ.

និព្ពនោតិ រាគោ វនំ, ទោសោ វនំ, មោហោ វនំ, កោធោ វនំ, ឧបនាហោ វនំ…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា វនា. តេ វនា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ អវនោ វិវនោ និព្ពនោ វនាបគតោ វនវិប្បហីនោ វនវិមុត្តោ សព្ពវនវីតិវត្តោតិ – និព្ពនោ. នាគោតិ នាគោ; ភគវា អាគុំ ន ករោតីតិ នាគោ, ន គច្ឆតីតិ នាគោ, ន អាគច្ឆតីតិ នាគោ…បេ… ឯវំ ភគវា ន អាគច្ឆតីតិ នាគោតិ – និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោ.

កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេតិ. កិស្ស ហេតូតិ កិស្ស ហេតុ កិំហេតុ កិំការណា កិំនិទានា កិំបច្ចយាតិ – កិស្ស ហេតុ. មុសា ភណេតិ មុសា ភណេយ្យ កថេយ្យ ទីបេយ្យ វោហរេយ្យ; មុសា ភណេតិ មោសវជ្ជំ ភណេយ្យ, មុសាវាទំ ភណេយ្យ, អនរិយវាទំ ភណេយ្យ. ឥធេកច្ចោ សភាគតោ [សភគ្គតោ (ស្យា.)] វា បរិសាគតោ [បរិសគ្គតោ (ស្យា.)] វា ញាតិមជ្ឈគតោ វា បូគមជ្ឈគតោ វា រាជកុលមជ្ឈគតោ វា អភិនីតោ សក្ខិបុដ្ឋោ – ‘‘ឯហម្ភោ [ឯហិ ភោ (ស្យា.) បស្ស ម. និ. ៣.១១២] បុរិស, យំ ជានាសិ តំ វទេហី’’តិ, សោ អជានំ វា អាហ – ‘‘ជានាមី’’តិ, ជានំ វា អាហ – ‘‘ន ជានាមី’’តិ, អបស្សំ វា អាហ – ‘‘បស្សាមី’’តិ, បស្សំ វា អាហ – ‘‘ន បស្សាមី’’តិ. ឥតិ អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា សម្បជានមុសា ភាសតិ, ឥទំ វុច្ចតិ មោសវជ្ជំ.

អបិ ច, តីហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ. បុព្ពេវស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ – ឥមេហិ តីហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ. អបិ ច, ចតូហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ. បុព្ពេវស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ – ឥមេហិ ចតូហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ. អបិ ច, បញ្ចហាការេហិ…បេ… ឆហាការេហិ… សត្តហាការេហិ… អដ្ឋហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ. បុព្ពេវស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ – ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ សញ្ញំ, វិនិធាយ ភាវំ – ឥមេហិ អដ្ឋហាការេហិ មុសាវាទោ ហោតិ មោសវជ្ជំ. កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេយ្យ កថេយ្យ ទីបេយ្យ វោហរេយ្យាតិ – កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘បារាយនមនុគាយិស្សំ, [ឥច្ចាយស្មា បិង្គិយោ]

យថាទ្ទក្ខិ តថាក្ខាសិ, វិមលោ ភូរិមេធសោ;

និក្កាមោ និព្ពនោ នាគោ, កិស្ស ហេតុ មុសា ភណេ’’តិ.

១០៣. បហីនមលមោហស្ស, មានមក្ខប្បហាយិនោ;

ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ, គិរំ វណ្ណូបសំហិតំ.

បហីនមលមោហស្សាតិ. មលន្តិ រាគោ មលំ, ទោសោ មលំ, មោហោ មលំ, មានោ មលំ, ទិដ្ឋិ មលំ, កិលេសោ មលំ, សព្ពទុច្ចរិតំ មលំ, សព្ពភវគាមិកម្មំ មលំ.

មោហោតិ យំ ទុក្ខេ អញ្ញាណំ…បេ… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ. អយំ វុច្ចតិ មោហោ. មលញ្ច មោហោ ច ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ បហីនមលមោហោតិ – បហីនមលមោហស្ស.

មានមក្ខប្បហាយិនោតិ. មានោតិ ឯកវិធេន មានោ – យា ចិត្តស្ស ឧន្នតិ [ឧណ្ណតិ (ស្យា. ក.)]. ទុវិធេន មានោ – អត្តុក្កំសនមានោ, បរវម្ភនមានោ. តិវិធេន មានោ – សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, សទិសោហមស្មីតិ មានោ, ហីនោហមស្មីតិ មានោ. ចតុព្ពិធេន មានោ – លាភេន មានំ ជនេតិ, យសេន មានំ ជនេតិ, បសំសាយ មានំ ជនេតិ, សុខេន មានំ ជនេតិ. បញ្ចវិធេន មានោ – លាភិម្ហិ មនាបិកានំ រូបានន្តិ មានំ ជនេតិ, លាភិម្ហិ មនាបិកានំ សទ្ទានំ…បេ… គន្ធានំ… រសានំ… ផោដ្ឋព្ពានន្តិ មានំ ជនេតិ. ឆព្ពិធេន មានោ – ចក្ខុសម្បទាយ មានំ ជនេតិ, សោតសម្បទាយ…បេ… ឃានសម្បទាយ… ជិវ្ហាសម្បទាយ… កាយសម្បទាយ… មនោសម្បទាយ មានំ ជនេតិ. សត្តវិធេន មានោ – មានោ, អតិមានោ, មានាតិមានោ, ឱមានោ, អវមានោ, អស្មិមានោ, មិច្ឆាមានោ. អដ្ឋវិធេន មានោ – លាភេន មានំ ជនេតិ, អលាភេន ឱមានំ ជនេតិ, យសេន មានំ ជនេតិ, អយសេន ឱមានំ ជនេតិ, បសំសាយ មានំ ជនេតិ, និន្ទាយ ឱមានំ ជនេតិ, សុខេន មានំ ជនេតិ, ទុក្ខេន ឱមានំ ជនេតិ. នវវិធេន មានោ – សេយ្យស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, សេយ្យស្ស សទិសោហមស្មីតិ មានោ, សេយ្យស្ស ហីនោហមស្មីតិ មានោ, សទិសស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, សទិសស្ស សទិសោហមស្មីតិ មានោ, សទិសស្ស ហីនោហមស្មីតិ មានោ, ហីនស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានោ, ហីនស្ស សទិសោហមស្មីតិ មានោ, ហីនស្ស ហីនោហមស្សីតិ មានោ. ទសវិធេន មានោ – ឥធេកច្ចោ មានំ ជនេតិ ជាតិយា វា គោត្តេន វា កោលបុត្តិយេន វា វណ្ណបោក្ខរតាយ វា ធនេន វា អជ្ឈេនេន វា កម្មាយតនេន វា សិប្បាយតនេន វា វិជ្ជាដ្ឋានេន [វិជ្ជាឋានេន (ក.)] វា សុតេន វា បដិភានេន វា អញ្ញតរញ្ញតរេន វា វត្ថុនា. យោ ឯវរូបោ មានោ មញ្ញនា មញ្ញិតត្តំ ឧន្នតិ ឧន្នមោ ធជោ សម្បគ្គាហោ កេតុកម្យតា ចិត្តស្ស – អយំ វុច្ចតិ មានោ.

មក្ខោតិ យោ មក្ខោ មក្ខាយនា មក្ខាយិតត្តំ និដ្ឋុរិយំ និដ្ឋុរិយកម្មំ [និត្ថុរិយកម្មំ (ក.) បស្ស វិភ. ៨៩២] – អយំ វុច្ចតិ មក្ខោ. ពុទ្ធស្ស ភគវតោ មានោ ច មក្ខោ ច បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ មានមក្ខប្បហាយីតិ – មានមក្ខប្បហាយិនោ.

ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ គិរំ វណ្ណូបសំហិតន្តិ. ហន្ទាហន្តិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ – ហន្ទាហន្តិ. កិត្តយិស្សាមិ គិរំ វណ្ណូបសំហិតន្តិ វណ្ណេន ឧបេតំ សមុបេតំ ឧបាគតំ សមុបាគតំ ឧបបន្នំ សមុបបន្នំ សមន្នាគតំ វាចំ គិរំ ព្យប្បថំ ឧទីរណំ [ឱទីរណំ (ស្យា.)] កិត្តយិស្សាមិ ទេសេស្សាមិ បញ្ញបេស្សាមិ បដ្ឋបេស្សាមិ វិវរិស្សាមិ វិភជិស្សាមិ ឧត្តានីករិស្សាមិ បកាសេស្សាមីតិ – ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ គិរំ វណ្ណូបសំហិតំ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘បហីនមលមោហស្ស, មានមក្ខប្បហាយិនោ;

ហន្ទាហំ កិត្តយិស្សាមិ, គិរំ វណ្ណូបសំហិត’’ន្តិ.

១០៤. តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខុ, លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោ;

អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ, សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេ.

តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខូតិ. តមោនុទោតិ រាគតមំ ទោសតមំ មោហតមំ មានតមំ ទិដ្ឋិតមំ កិលេសតមំ ទុច្ចរិតតមំ អន្ធករណំ អញ្ញាណករណំ បញ្ញានិរោធិកំ វិឃាតបក្ខិកំ អនិព្ពានសំវត្តនិកំ នុទិ បនុទិ បជហិ វិនោទេសិ ព្យន្តីអកាសិ អនភាវំ គមេសិ. ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ; យទិទំ ពុទ្ធោតិ. សមន្តចក្ខុ វុច្ចតិ សព្ពញ្ញុតញាណំ…បេ… តថាគតោ តេន សមន្តចក្ខូតិ – តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខុ.

លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោតិ. លោកោតិ ឯកោ លោកោ – ភវលោកោ. ទ្វេ លោកា – ភវលោកោ ច សម្ភវលោកោ ច; សម្បត្តិភវលោកោ ច សម្បត្តិសម្ភវលោកោ ច; វិបត្តិភវលោកោ ច វិបត្តិសម្ភវលោកោ ច [ទ្វេ លោកា សម្បត្តិ ច ភវលោកោ វិបត្តិ ច ភវលោកោ (ស្យា.)]. តយោ លោកា – តិស្សោ វេទនា. ចត្តារោ លោកា – ចត្តារោ អាហារា. បញ្ច លោកា – បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា. ឆ លោកា – ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ. សត្ត លោកា – សត្តវិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ. អដ្ឋ លោកា – អដ្ឋ លោកធម្មា. នវ លោកា – នវ សត្តាវាសា. ទស លោកា – ទស អាយតនានិ. ទ្វាទស លោកា – ទ្វាទសាយតនានិ. អដ្ឋារស លោកា – អដ្ឋារស ធាតុយោ. លោកន្តគូតិ ភគវា លោកស្ស អន្តគតោ អន្តប្បត្តោ កោដិគតោ កោដិប្បត្តោ… និព្ពានគតោ និព្ពានប្បត្តោ. សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – លោកន្តគូ.

សព្ពភវាតិវត្តោតិ. ភវាតិ ទ្វេ ភវា – កម្មភវោ ច បដិសន្ធិកោ ច បុនព្ភវោ. កតមោ កម្មភវោ? បុញ្ញាភិសង្ខារោ អបុញ្ញាភិសង្ខារោ អានេញ្ជាភិសង្ខារោ – អយំ កម្មភវោ. កតមោ បដិសន្ធិកោ បុនព្ភវោ? បដិសន្ធិកា រូបា វេទនា សញ្ញា សង្ខារា វិញ្ញាណំ – អយំ បដិសន្ធិកោ បុនព្ភវោ. ភគវា កម្មភវញ្ច បដិសន្ធិកញ្ច បុនព្ភវំ អតិវត្តោ [ឧបាតិវត្តោ (ក.)] អតិក្កន្តោ វីតិវត្តោតិ – លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោ.

អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ. អនាសវោតិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ. តេ អាសវា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ អនាសវោ. សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ សព្ពំ តស្ស បដិសន្ធិកំ ជាតិទុក្ខំ ជរាទុក្ខំ ព្យាធិទុក្ខំ មរណទុក្ខំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសទុក្ខំ …បេ… ទិដ្ឋិព្យសនទុក្ខំ បហីនំ សមុច្ឆិន្នំ វូបសន្តំ បដិប្បស្សទ្ធំ អភព្ពុប្បត្តិកំ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍំ. តស្មា ពុទ្ធោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោតិ – អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ.

សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេតិ. សច្ចវ្ហយោតិ សច្ចវ្ហយោ សទិសនាមោ សទិសវ្ហយោ សច្ចសទិសវ្ហយោ. វិបស្សី ភគវា, សិខី ភគវា, វេស្សភូ ភគវា, កកុសន្ធោ ភគវា, កោណាគមនោ ភគវា, កស្សបោ ភគវា. តេ ពុទ្ធា ភគវន្តោ សទិសនាមា សទិសវ្ហយា. ភគវាបិ សក្យមុនិ តេសំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ សទិសនាមោ សទិសវ្ហយោតិ – តស្មា ពុទ្ធោ សច្ចវ្ហយោ.

ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេតិ សោ មយា ភគវា អាសិតោ ឧបាសិតោ បយិរុបាសិតោ បរិបុច្ឆិតោ បរិបញ្ហិតោតិ – សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘តមោនុទោ ពុទ្ធោ សមន្តចក្ខុ, លោកន្តគូ សព្ពភវាតិវត្តោ;

អនាសវោ សព្ពទុក្ខប្បហីនោ, សច្ចវ្ហយោ ព្រហ្មេ ឧបាសិតោ មេ’’តិ.

១០៥. ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ, ពហុប្ផលំ កាននមាវសេយ្យ;

ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ, មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោ [អជ្ជ បត្តោ (ក.)] .

ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ, ពហុប្ផលំ កាននមាវសេយ្យាតិ. ទិជោ វុច្ចតិ បក្ខី. កិំការណា ទិជោ វុច្ចតិ បក្ខី? ទ្វិក្ខត្តុំ ជាយតីតិ ទិជោ, មាតុកុច្ឆិម្ហា ច អណ្ឌកោសម្ហា ច. តំការណា ទិជោ វុច្ចតិ បក្ខីតិ – ទិជោ. យថា កុព្ពនកំ បហាយាតិ យថា ទិជោ កុព្ពនកំ បរិត្តវនកំ អប្បផលំ អប្បភក្ខំ អប្បោទកំ បហាយ ជហិត្វា អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តេត្វា អញ្ញំ ពហុប្ផលំ ពហុភក្ខំ ពហូទកំ [ពហុរុក្ខំ (ស្យា.)] មហន្តំ កាននំ វនសណ្ឌំ អធិគច្ឆេយ្យ វិន្ទេយ្យ បដិលភេយ្យ, តស្មិញ្ច វនសណ្ឌេ វាសំ កប្បេយ្យាតិ – ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ ពហុប្ផលំ កាននំ អាវសេយ្យ.

ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ, មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោតិ. ឯវន្តិ ឱបម្មសម្បដិបាទនំ. អប្បទស្សេ បហាយាតិ យោ ច ពាវរី ព្រាហ្មណោ យេ ចញ្ញេ តស្ស អាចរិយា ពុទ្ធំ ភគវន្តំ ឧបាទាយ អប្បទស្សា បរិត្តទស្សា ថោកទស្សា ឱមកទស្សា លាមកទស្សា ឆតុក្កទស្សា [ជតុក្កទស្សា (ស្យា.), ជតុកទស្សា (សី. អដ្ឋ.)] វា. តេ អប្បទស្សេ បរិត្តទស្សេ ថោកទស្សេ ឱមកទស្សេ លាមកទស្សេ ឆតុក្កទស្សេ បហាយ បជហិត្វា អតិក្កមិត្វា សមតិក្កមិត្វា វីតិវត្តេត្វា ពុទ្ធំ ភគវន្តំ អប្បមាណទស្សំ អគ្គទស្សំ សេដ្ឋទស្សំ វិសេដ្ឋទស្សំ បាមោក្ខទស្សំ ឧត្តមទស្សំ បវរទស្សំ អសមំ អសមសមំ អប្បដិសមំ អប្បដិភាគំ អប្បដិបុគ្គលំ ទេវាតិទេវំ នរាសភំ បុរិសសីហំ បុរិសនាគំ បុរិសាជញ្ញំ បុរិសនិសភំ បុរិសធោរយ្ហំ ទសពលធារិំ [ទសពលំ តាទិំ (ស្យា.)] អធិគច្ឆិំ វិន្ទិំ បដិលភិំ. យថា ច ហំសោ មហន្តំ មានសកំ [មានុសកតំ (ស្យា.)] វា សរំ អនោតត្តំ វា ទហំ មហាសមុទ្ទំ វា អក្ខោភំ អមិតោទកំ ជលរាសិំ អធិគច្ឆេយ្យ វិន្ទេយ្យ បដិលភេយ្យ, ឯវមេវ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ អក្ខោភំ អមិតតេជំ បភិន្នញាណំ វិវដចក្ខុំ បញ្ញាបភេទកុសលំ អធិគតបដិសម្ភិទំ ចតុវេសារជ្ជប្បត្តំ សុទ្ធាធិមុត្តំ សេតបច្ចត្តំ អទ្វយភាណិំ តាទិំ តថាបដិញ្ញំ អបរិត្តំ មហន្តំ គម្ភីរំ អប្បមេយ្យំ ទុប្បរិយោគាហំ បហូតរតនំ សាគរសមំ ឆឡង្គុបេក្ខាយ សមន្នាគតំ អតុលំ វិបុលំ អប្បមេយ្យំ, តំ តាទិសំ បវទតំ មគ្គវាទិនំ [បវរមគ្គវាទិនំ (ក.)] មេរុមិវ នគានំ គរុឡមិវ ទិជានំ សីហមិវ មិគានំ ឧទធិមិវ អណ្ណវានំ អធិគច្ឆិំ, តំ សត្ថារំ ជិនបវរំ មហេសិន្តិ – ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘ទិជោ យថា កុព្ពនកំ បហាយ, ពហុប្ផលំ កាននមាវសេយ្យ;

ឯវមហំ អប្បទស្សេ បហាយ, មហោទធិំ ហំសោរិវ អជ្ឈបត្តោ’’តិ.

១០៦. យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ,

ហុរំ គោតមសាសនា ‘ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ’;

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ, សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ.

យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសូតិ. យេតិ យោ ច ពាវរី ព្រាហ្មណោ យេ ចញ្ញេ តស្ស អាចរិយា, តេ សកំ ទិដ្ឋិំ សកំ ខន្តិំ សកំ រុចិំ សកំ លទ្ធិំ សកំ អជ្ឈាសយំ សកំ អធិប្បាយំ ព្យាកំសុ អាចិក្ខិំសុ ទេសយិំសុ បញ្ញបិំសុ បដ្ឋបិំសុ វិវរិំសុ វិភជិំសុ ឧត្តានីអកំសុ បកាសេសុន្តិ – យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ.

ហុរំ គោតមសាសនាតិ ហុរំ គោតមសាសនា, បរំ គោតមសាសនា, បុរេ គោតមសាសនា, បឋមតរំ គោតមសាសនា ពុទ្ធសាសនា ជិនសាសនា តថាគតសាសនា [តថាគតសាសនា ទេវសាសនា (ស្យា. ក.)] អរហន្តសាសនាតិ – ហុរំ គោតមសាសនា.

ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតីតិ ឯវំ កិរ អាសិ, ឯវំ កិរ ភវិស្សតីតិ – ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្សតិ.

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហន្តិ សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ ឥតិកិរាយ បរម្បរាយ បិដកសម្បទាយ តក្កហេតុ នយហេតុ អាការបរិវិតក្កេន ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិយា ន សាមំ សយមភិញ្ញាតំ ន អត្តបច្ចក្ខំ ធម្មំ យំ កថយិំសូតិ – សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ.

សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនន្តិ សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ វិតក្កវឌ្ឍនំ សង្កប្បវឌ្ឍនំ កាមវិតក្កវឌ្ឍនំ ព្យាបាទវិតក្កវឌ្ឍនំ វិហិំសាវិតក្កវឌ្ឍនំ ញាតិវិតក្កវឌ្ឍនំ ជនបទវិតក្កវឌ្ឍនំ អមរាវិតក្កវឌ្ឍនំ បរានុទយតាបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនំ លាភសក្ការសិលោកបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនំ អនវញ្ញត្តិបដិសំយុត្តវិតក្កវឌ្ឍនន្តិ – សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍនំ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘យេ មេ បុព្ពេ វិយាកំសុ, ហុរំ គោតមសាសនា;

‘ឥច្ចាសិ ឥតិ ភវិស្ស’តិ;

សព្ពំ តំ ឥតិហីតិហំ, សព្ពំ តំ តក្កវឌ្ឍន’’ន្តិ.

១០៧. ឯកោ តមោនុទាសីនោ, ជុតិមា សោ បភង្ករោ;

គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ, គោតមោ ភូរិមេធសោ.

ឯកោ តមោនុទាសីនោតិ. ឯកោតិ ភគវា បព្ពជ្ជសង្ខាតេន ឯកោ, អទុតិយដ្ឋេន ឯកោ, តណ្ហាយ បហានដ្ឋេន ឯកោ, ឯកន្តវីតរាគោតិ ឯកោ, ឯកន្តវីតទោសោតិ ឯកោ, ឯកន្តវីតមោហោតិ ឯកោ, ឯកន្តនិក្កិលេសោតិ ឯកោ, ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ឯកោ, ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ឯកោ.

កថំ ភគវា បព្ពជ្ជសង្ខាតេន ឯកោ? ភគវា ទហរោវ សមានោ សុសុ កាឡកេសោ ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ បឋមេន វយសា អកាមកានំ មាតាបិតូនំ អស្សុមុខានំ រោទន្តានំ វិលបន្តានំ ញាតិសង្ឃំ សព្ពំ ឃរាវាសបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា បុត្តទារបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា ញាតិបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា មិត្តាមច្ចបលិពោធំ ឆិន្ទិត្វា កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិត្វា អកិញ្ចនភាវំ ឧបគន្ត្វា ឯកោ ចរតិ វិហរតិ ឥរិយតិ វត្តេតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ. ឯវំ ភគវា បព្ពជ្ជសង្ខាតេន ឯកោ.

កថំ ភគវា អទុតិយដ្ឋេន ឯកោ? ឯវំ បព្ពជិតោ សមានោ ឯកោ អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ បដិសេវតិ អប្បសទ្ទានិ អប្បនិគ្ឃោសានិ វិជនវាតានិ មនុស្សរាហស្សេយ្យកានិ [មនុស្សរាហសេយ្យកានិ (ស្យា. ក.)] បដិសល្លានសារុប្បានិ [បដិសល្លាណសារុប្បានិ (ក.)]. សោ ឯកោ គច្ឆតិ, ឯកោ តិដ្ឋតិ, ឯកោ និសីទតិ, ឯកោ សេយ្យំ កប្បេតិ, ឯកោ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ, ឯកោ អភិក្កមតិ, ឯកោ បដិក្កមតិ, ឯកោ រហោ និសីទតិ, ឯកោ ចង្កមំ អធិដ្ឋាតិ, ឯកោ ចរតិ វិហរតិ ឥរិយតិ វត្តេតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ. ឯវំ ភគវា អទុតិយដ្ឋេន ឯកោ.

កថំ ភគវា តណ្ហាយ បហានដ្ឋេន ឯកោ? សោ ឯវំ ឯកោ អទុតិយោ អប្បមត្តោ អាតាបី បហិតត្តោ វិហរន្តោ នជ្ជា នេរញ្ជរាយ តីរេ ពោធិរុក្ខមូលេ មហាបធានំ បទហន្តោ មារំ សសេនំ កណ្ហំ នមុចិំ បមត្តពន្ធុំ វិធមិត្វា តណ្ហាជាលិនិំ [តណ្ហំ ជាលិនិំ (ស្យា.)] វិសដំ [សរិតំ (ស្យា.) មហានិ. ១៩១] វិសត្តិកំ បជហិ វិនោទេសិ ព្យន្តីអកាសិ អនភាវំ គមេសិ.

‘‘តណ្ហាទុតិយោ បុរិសោ, ទីឃមទ្ធាន សំសរំ;

ឥត្ថភាវញ្ញថាភាវំ, សំសារំ នាតិវត្តតិ.

‘‘ឯតមាទីនវំ [ឯវមាទីនវំ (ក.) បស្ស ឥតិវុ. ១៥] ញត្វា, តណ្ហំ [តណ្ហា (ស្យា. ក.) មហានិ. ១៩១] ទុក្ខស្ស សម្ភវំ;

វីតតណ្ហោ អនាទានោ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ.

ឯវំ ភគវា តណ្ហាយ បហានដ្ឋេន ឯកោ.

កថំ ភគវា ឯកន្តវីតរាគោតិ ឯកោ? រាគស្ស បហីនត្តា ឯកន្តវីតរាគោតិ ឯកោ, ទោសស្ស បហីនត្តា ឯកន្តវីតទោសោតិ ឯកោ, មោហស្ស បហីនត្តា ឯកន្តវីតមោហោតិ ឯកោ, កិលេសានំ បហីនត្តា ឯកន្តនិក្កិលេសោតិ ឯកោ.

កថំ ភគវា ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ឯកោ? ឯកាយនមគ្គោ វុច្ចតិ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា…បេ… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ.

‘‘ឯកាយនំ ជាតិខយន្តទស្សី, មគ្គំ បជានាតិ ហិតានុកម្បី;

ឯតេន មគ្គេន តរិំសុ [អតរិំសុ (ក.) បស្ស សំ. និ. ៥.៤០៩; មហានិ. ១៩១] បុព្ពេ, តរិស្សន្តិ យេ ច តរន្តិ ឱឃ’’ន្តិ.

ឯវំ ភគវា ឯកាយនមគ្គំ គតោតិ ឯកោ.

កថំ ភគវា ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ឯកោ. ពោធិ វុច្ចតិ ចតូសុ មគ្គេសុ ញាណំ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ វីមំសា វិបស្សនា សម្មាទិដ្ឋិ. ភគវា តេន ពោធិញាណេន ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ពុជ្ឈិ, ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ ពុជ្ឈិ, ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ ពុជ្ឈិ…បេ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ ពុជ្ឈិ. អថ វា, យំ ពុជ្ឈិតព្ពំ អនុពុជ្ឈិតព្ពំ បដិពុជ្ឈិតព្ពំ សម្ពុជ្ឈិតព្ពំ អធិគន្តព្ពំ ផស្សិតព្ពំ សច្ឆិកាតព្ពំ សព្ពំ តំ តេន ពោធិញាណេន ពុជ្ឈិ អនុពុជ្ឈិ បដិពុជ្ឈិ សម្ពុជ្ឈិ អធិគច្ឆិ ផស្សេសិ សច្ឆាកាសិ. ឯវំ ភគវា ឯកោ អនុត្តរំ សម្មាសម្ពោធិំ អភិសម្ពុទ្ធោតិ ឯកោ.

តមោនុទោតិ ភគវា រាគតមំ ទោសតមំ មោហតមំ ទិដ្ឋិតមំ កិលេសតមំ ទុច្ចរិតតមំ អន្ធករណំ អចក្ខុករណំ អញ្ញាណករណំ បញ្ញានិរោធិកំ វិឃាតបក្ខិកំ អនិព្ពានសំវត្តនិកំ នុទិ បនុទិ បជហិ វិនោទេសិ ព្យន្តីអកាសិ អនភាវំ គមេសិ. អាសីនោតិ និសិន្នោ ភគវា បាសាណកេ ចេតិយេតិ – អាសីនោ [អាសិនោ (ក.)].

នគស្ស បស្សេ អាសីនំ, មុនិំ ទុក្ខស្ស បារគុំ;

សាវកា បយិរុបាសន្តិ, តេវិជ្ជា មច្ចុហាយិនោតិ.

ឯវម្បិ ភគវា អាសីនោ…បេ… អថ វា, ភគវា សព្ពោស្សុក្កបដិប្បស្សទ្ធត្តា អាសីនោ សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ, ឯវម្បិ ភគវា អាសីនោតិ – ឯកោ តមោនុទាសីនោ.

ជុតិមា សោ បភង្ករោតិ. ជុតិមាតិ ជុតិមា មតិមា បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី វិភាវី មេធាវី. បភង្ករោតិ បភង្ករោ អាលោកករោ ឱភាសករោ ទីបង្ករោ បទីបករោ ឧជ្ជោតករោ បជ្ជោតករោតិ – ជុតិមា សោ បភង្ករោ.

គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោតិ គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ ញាណបញ្ញាណោ បញ្ញាធជោ បញ្ញាកេតុ បញ្ញាធិបតេយ្យោ វិចយពហុលោ បវិចយពហុលោ ឱក្ខាយនពហុលោ សមោក្ខាយនធម្មោ វិភូតវិហារី តច្ចរិតោ តព្ពហុលោ តគ្គរុកោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោ.

ធជោ រថស្ស បញ្ញាណំ, ធូមោ [ធុមោ (ស្យា.)] បញ្ញាណមគ្គិនោ;

រាជា រដ្ឋស្ស បញ្ញាណំ, ភត្តា បញ្ញាណមិត្ថិយាតិ.

ឯវមេវ គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ ញាណបញ្ញាណោ បញ្ញាធជោ បញ្ញាកេតុ បញ្ញាធិបតេយ្យោ វិចយពហុលោ បវិចយពហុលោ ឱក្ខាយនពហុលោ សមោក្ខាយនធម្មោ វិភូតវិហារី តច្ចរិតោ តព្ពហុលោ តគ្គរុកោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោតិ – គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ.

គោតមោ ភូរិមេធសោតិ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី. ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ. មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា. យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. ភគវា ឥមាយ មេធាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ [ភូរិមេធសោតិ (ស្យា.) ឯវមុបរិបិ] – គោតមោ ភូរិមេធសោ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘ឯកោ តមោនុទាសីនោ, ជុតិមា សោ បភង្ករោ;

គោតមោ ភូរិបញ្ញាណោ, គោតមោ ភូរិមេធសោ’’តិ.

១០៨. យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ.

យោ មេ ធម្មទេសេសីតិ. យោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ សាមំ សច្ចានិ អភិសម្ពុជ្ឈិ, តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ. ធម្មមទេសេសីតិ. ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ…បេ… អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យោ មេ ធម្មមទេសេសិ.

សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកន្តិ សន្ទិដ្ឋិកំ អកាលិកំ ឯហិបស្សិកំ ឱបនេយ្យិកំ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពំ វិញ្ញូហីតិ – ឯវំ សន្ទិដ្ឋិកំ. អថ វា, យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតីតិ, ឯវម្បិ សន្ទិដ្ឋិកំ. អកាលិកន្តិ យថា មនុស្សា កាលិកំ ធនំ ទត្វា អនន្តរា ន លភន្តិ កាលំ អាគមេន្តិ, នេវាយំ ធម្មោ. យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតិ, ន បរត្ថ ន បរលោកេ, ឯវំ អកាលិកន្តិ – សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ.

តណ្ហក្ខយមនីតិកន្តិ. តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ… ធម្មតណ្ហា. តណ្ហក្ខយន្តិ តណ្ហក្ខយំ រាគក្ខយំ ទោសក្ខយំ មោហក្ខយំ គតិក្ខយំ ឧបបត្តិក្ខយំ បដិសន្ធិក្ខយំ ភវក្ខយំ សំសារក្ខយំ វដ្ដក្ខយំ. អនីតិកន្តិ ឦតិ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច. ឦតិប្បហានំ ឦតិវូបសមំ ឦតិបដិនិស្សគ្គំ ឦតិបដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – តណ្ហក្ខយមនីតិកំ.

យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចីតិ. យស្សាតិ និព្ពានស្ស. នត្ថិ ឧបមាតិ ឧបមា នត្ថិ, ឧបនិធា នត្ថិ, សទិសំ នត្ថិ, បដិភាគោ នត្ថិ ន សតិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ. ក្វចីតិ ក្វចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វាតិ – យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចី’’តិ.

១០៩. កិំ នុ តម្ហា វិប្បវសិ, មុហុត្តមបិ បិង្គិយ;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា.

កិំ នុ តម្ហា វិប្បវសីតិ កិំ នុ ពុទ្ធម្ហា វិប្បវសិ អបេសិ អបគច្ឆិ [អបគច្ឆសិ (ស្យា. ក.)] វិនា ហោសីតិ – កិំ នុ តម្ហា វិប្បវសិ.

មុហុត្តមបិ បិង្គិយាតិ មុហុត្តម្បិ ខណម្បិ លយម្បិ វយម្បិ អទ្ធម្បីតិ – មុហុត្តមបិ. បិង្គិយាតិ ពាវរី តំ នត្តារំ នាមេន អាលបតិ.

គោតមា ភូរិបញ្ញាណាតិ គោតមា ភូរិបញ្ញាណា ញាណបញ្ញាណា បញ្ញាធជា បញ្ញាកេតុម្ហា បញ្ញាធិបតេយ្យម្ហា វិចយពហុលា បវិចយពហុលា ឱក្ខាយនពហុលា សមោក្ខាយនធម្មា វិភូតវិហារិម្ហា តច្ចរិតា តព្ពហុលា តគ្គរុកា តន្និន្នា តប្បោណា តប្បព្ភារា តទធិមុត្តា តទធិបតេយ្យម្ហាតិ – គោតមា ភូរិបញ្ញាណា.

គោតមា ភូរិមេធសាតិ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី. ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ. មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា. យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. ភគវា ឥមាយ មេធាយ បញ្ញាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ – គោតមា ភូរិមេធសា. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘កិំនុ តម្ហា វិប្បវសិ, មុហុត្តមបិ បិង្គិយ;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា’’តិ.

១១០. យោ តេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ.

យោ តេ ធម្មមទេសេសីតិ យោ សោ ភគវា…បេ… តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ. ធម្មមទេសេសីតិ ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ…បេ… និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យោ តេ ធម្មមទេសេសិ.

សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកន្តិ សន្ទិដ្ឋិកំ អកាលិកំ ឯហិបស្សិកំ ឱបនេយ្យិកំ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពំ វិញ្ញូហីតិ – ឯវំ សន្ទិដ្ឋិកំ. អថ វា, យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតីតិ – ឯវម្បិ សន្ទិដ្ឋិកំ. អកាលិកន្តិ យថា មនុស្សា កាលិកំ ធនំ ទត្វា អនន្តរា ន លភន្តិ, កាលំ អាគមេន្តិ, នេវាយំ ធម្មោ. យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ; តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតិ, ន បរត្ថ ន បរលោកេ, ឯវំ អកាលិកន្តិ – សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ.

យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចីតិ. យស្សាតិ និព្ពានស្ស. នត្ថិ ឧបមាតិ ឧបមា នត្ថិ, ឧបនិធា នត្ថិ, សទិសំ នត្ថិ, បដិភាគោ នត្ថិ ន សតិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ. ក្វចីតិ ក្វចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វាតិ – យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘យោ តេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចី’’តិ.

១១១. នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមិ, មុហុត្តមបិ ព្រាហ្មណ;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា.

នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមីតិ នាហំ ពុទ្ធម្ហា វិប្បវសាមិ អបេមិ អបគច្ឆាមិ វិនា ហោមីតិ – នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមិ.

មុហុត្តមបិ ព្រាហ្មណាតិ មុហុត្តម្បិ ខណម្បិ លយម្បិ វយម្បិ អទ្ធម្បីតិ មុហុត្តមបិ. ព្រាហ្មណាតិ គារវេន មាតុលំ អាលបតិ.

គោតមា ភូរិបញ្ញាណាតិ គោតមា ភូរិបញ្ញាណា ញាណបញ្ញាណា បញ្ញាធជា បញ្ញាកេតុម្ហា បញ្ញាធិបតេយ្យម្ហា វិចយពហុលា បវិចយពហុលា ឱក្ខាយនពហុលា សមោក្ខាយនធម្មា វិភូតវិហារិម្ហា តច្ចរិតា តព្ពហុលា តគ្គរុកា តន្និន្នា តប្បោណា តប្បព្ភារា តទធិមុត្តា តទធិបតេយ្យម្ហាតិ – គោតមា ភូរិបញ្ញាណា.

គោតមា ភូរិមេធសាតិ ភូរិ វុច្ចតិ បថវី. ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោ. មេធា វុច្ចតិ បញ្ញា. យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. ភគវា ឥមាយ មេធាយ បញ្ញាយ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ. តស្មា ពុទ្ធោ សុមេធសោតិ – គោតមា ភូរិមេធសា. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘នាហំ តម្ហា វិប្បវសាមិ, មុហុត្តមបិ ព្រាហ្មណ;

គោតមា ភូរិបញ្ញាណា, គោតមា ភូរិមេធសា’’តិ.

១១២. យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ.

យោ មេ ធម្មមទេសេសីតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ សាមំ សច្ចានិ អភិសម្ពុជ្ឈិ, តត្ថ ច សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ ពលេសុ ច វសីភាវំ. ធម្មមទេសេសីតិ. ធម្មន្តិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ, ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ចត្តារោ សម្មប្បធានេ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទេ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ បញ្ច ពលានិ សត្ត ពោជ្ឈង្គេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ អាចិក្ខិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ បដ្ឋបេសិ វិវរិ វិភជិ ឧត្តានីអកាសិ បកាសេសីតិ – យោ មេ ធម្មមទេសេសិ.

សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកន្តិ សន្ទិដ្ឋិកំ អកាលិកំ ឯហិបស្សិកំ ឱបនេយ្យិកំ បច្ចត្តំ វេទិតព្ពំ វិញ្ញូហីតិ, ឯវំ សន្ទិដ្ឋិកំ. អថ វា, យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតីតិ, ឯវម្បិ សន្ទិដ្ឋិកំ. អកាលិកន្តិ យថា មនុស្សា កាលិកំ ធនំ ទត្វា អនន្តរា ន លភន្តិ, កាលំ អាគមេន្តិ, នេវាយំ ធម្មោ. យោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេតិ, តស្ស មគ្គស្ស អនន្តរា សមនន្តរា អធិគច្ឆតេវ ផលំ វិន្ទតិ បដិលភតិ, ន បរត្ថ ន បរលោកេ, ឯវំ អកាលិកន្តិ – សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ.

តណ្ហក្ខយមនីតិកន្តិ. តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ… ធម្មតណ្ហា. តណ្ហក្ខយន្តិ តណ្ហក្ខយំ រាគក្ខយំ ទោសក្ខយំ មោហក្ខយំ គតិក្ខយំ ឧបបត្តិក្ខយំ បដិសន្ធិក្ខយំ ភវក្ខយំ សំសារក្ខយំ វដ្ដក្ខយំ. អនីតិកន្តិ ឦតិ វុច្ចន្តិ កិលេសា ច ខន្ធា ច អភិសង្ខារា ច. ឦតិប្បហានំ ឦតិវូបសមំ ឦតិបដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – តណ្ហក្ខយមនីតិកំ.

យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចីតិ. យស្សាតិ និព្ពានស្ស. នត្ថិ ឧបមាតិ ឧបមា នត្ថិ, ឧបនិធា នត្ថិ, សទិសំ នត្ថិ, បដិភាគោ នត្ថិ ន អត្ថិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ. ក្វចីតិ ក្វចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វាតិ – យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចិ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘យោ មេ ធម្មមទេសេសិ, សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

តណ្ហក្ខយមនីតិកំ, យស្ស នត្ថិ ឧបមា ក្វចី’’តិ.

១១៣. បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវ, រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោ;

នមស្សមានោ វិវសេមិ [នមស្សមានោវ វសេមិ (សី. អដ្ឋ.) … វិវសាមិ (ស្យា.)] រត្តិំ, តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាសំ.

បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវាតិ យថា ចក្ខុមា បុរិសោ អាលោកេ រូបគតានិ បស្សេយ្យ ទក្ខេយ្យ ឱលោកេយ្យ និជ្ឈាយេយ្យ ឧបបរិក្ខេយ្យ, ឯវមេវាហំ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ មនសា បស្សាមិ ទក្ខាមិ ឱលោកេមិ និជ្ឈាយាមិ ឧបបរិក្ខាមីតិ – បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវ.

រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោតិ រត្តិញ្ច ទិវា ច ពុទ្ធានុស្សតិំ មនសា ភាវេន្តោ អប្បមត្តោតិ – រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោ.

នមស្សមានោ វិវសេមិ រត្តិន្តិ. នមស្សមានោតិ កាយេន វា នមស្សមានោ, វាចាយ វា នមស្សមានោ, ចិត្តេន វា នមស្សមានោ, អន្វត្ថបដិបត្តិយា វា នមស្សមានោ, ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា វា នមស្សមានោ សក្ការមានោ គរុការមានោ មានយមានោ បូជយមានោ រត្តិន្ទិវំ វិវសេមិ អតិនាមេមិ អតិក្កមេមីតិ – នមស្សមានោ វិវសេមិ រត្តិំ.

តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាសន្តិ តាយ ពុទ្ធានុស្សតិយា ភាវេន្តោ អវិប្បវាសោតិ តំ មញ្ញាមិ, អវិប្បវុដ្ឋោតិ តំ មញ្ញាមិ ជានាមិ. ឯវំ ជានាមិ ឯវំ អាជានាមិ ឯវំ វិជានាមិ ឯវំ បដិវិជានាមិ ឯវំ បដិវិជ្ឈាមីតិ – តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាសំ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘បស្សាមិ នំ មនសា ចក្ខុនាវ, រត្តិន្ទិវំ ព្រាហ្មណ អប្បមត្តោ;

នមស្សមានោ វិវសេមិ រត្តិំ, តេនេវ មញ្ញាមិ អវិប្បវាស’’ន្តិ.

១១៤. សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ច,នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហា;

យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោ, ស តេន តេនេវ នតោហមស្មិ.

សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ចាតិ. សទ្ធាតិ យា ច ភគវន្តំ អារព្ភ សទ្ធា សទ្ទហនា [សទ្ធហនា (ក.)] ឱកប្បនា អភិប្បសាទោ សទ្ធា សទ្ធិន្ទ្រិយំ សទ្ធាពលំ. បីតីតិ យា ភគវន្តំ អារព្ភ បីតិ បាមោជ្ជំ [បាមុជ្ជំ (ស្យា.)] មោទនា អាមោទនា បមោទនា ហាសោ បហាសោ វិត្តិ តុដ្ឋិ ឱទគ្យំ អត្តមនតា ចិត្តស្ស. មនោតិ យញ្ច ភគវន្តំ អារព្ភ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជា មនោវិញ្ញាណធាតុ. សតីតិ យា ភគវន្តំ អារព្ភ សតិ អនុស្សតិ សម្មាសតីតិ – សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ច.

នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហាតិ ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា គោតមសាសនា ពុទ្ធសាសនា ជិនសាសនា តថាគតសាសនា អរហន្តសាសនា នាបេន្តិ ន គច្ឆន្តិ ន វិជហន្តិ ន វិនាសេន្តីតិ – នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហា.

យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោតិ. យំ យំ ទិសន្តិ បុរត្ថិមំ វា ទិសំ បច្ឆិមំ វា ទិសំ ទក្ខិណំ វា ទិសំ ឧត្តរំ វា ទិសំ វជតិ គច្ឆតិ កមតិ អភិក្កមតិ. ភូរិបញ្ញោតិ ភូរិបញ្ញោ មហាបញ្ញោ តិក្ខបញ្ញោ បុថុបញ្ញោ ហាសបញ្ញោ ជវនបញ្ញោ និព្ពេធិកបញ្ញោ. ភូរិ វុច្ចតិ បថវី. ភគវា តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោតិ – យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោ.

ស តេន តេនេវ នតោហមស្មីតិ សោ យេន ពុទ្ធោ តេន តេនេវ នតោ តន្និន្នោ តប្បោណោ តប្បព្ភារោ តទធិមុត្តោ តទធិបតេយ្យោតិ – ស តេន តេនេវ នតោហមស្មិ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘សទ្ធា ច បីតិ ច មនោ សតិ ច, នាបេន្តិមេ គោតមសាសនម្ហា;

យំ យំ ទិសំ វជតិ ភូរិបញ្ញោ, ស តេន តេនេវ នតោហមស្មី’’តិ.

១១៥. ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្ស,តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថ;

សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចំ, មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោ.

ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្សាតិ ជិណ្ណស្ស វុឌ្ឍស្ស មហល្លកស្ស អទ្ធគតស្ស វយោអនុប្បត្តស្ស. ទុព្ពលថាមកស្សាតិ ទុព្ពលថាមកស្ស អប្បថាមកស្ស បរិត្តថាមកស្សាតិ – ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្ស.

តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថាតិ កាយោ យេន ពុទ្ធោ តេន ន បលេតិ ន វជតិ ន គច្ឆតិ នាតិក្កមតីតិ – តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថ.

សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចន្តិ សង្កប្បគមនេន វិតក្កគមនេន ញាណគមនេន បញ្ញាគមនេន ពុទ្ធិគមនេន វជាមិ គច្ឆាមិ អតិក្កមាមីតិ – សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចំ.

មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោតិ. មនោតិ យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជា មនោវិញ្ញាណធាតុ. មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោតិ មនោ យេន ពុទ្ធោ តេន យុត្តោ បយុត្តោ សំយុត្តោតិ – មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘ជិណ្ណស្ស មេ ទុព្ពលថាមកស្ស, តេនេវ កាយោ ន បលេតិ តត្ថ;

សង្កប្បយន្តាយ វជាមិ និច្ចំ, មនោ ហិ មេ ព្រាហ្មណ តេន យុត្តោ’’តិ.

១១៦. បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោ, ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិំ;

អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ឱឃតិណ្ណមនាសវំ.

បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោតិ. បង្កេ សយានោតិ កាមបង្កេ កាមកទ្ទមេ កាមកិលេសេ កាមពឡិសេ កាមបរិឡាហេ កាមបលិពោធេ សេមានោ សយមានោ វសមានោ អាវសមានោ បរិវសមានោ [អវសេមានោ បរិសេមានោ (ស្យា.)] តិ – បង្កេ សយានោ. បរិផន្ទមានោតិ តណ្ហាផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, ទិដ្ឋិផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, កិលេសផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, បយោគផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, វិបាកផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, មនោទុច្ចរិតផន្ទនាយ ផន្ទមានោ, រត្តោ រាគេន ផន្ទមានោ, ទុដ្ឋោ ទោសេន ផន្ទមានោ, មូឡ្ហោ មោហេន ផន្ទមានោ, វិនិពន្ធោ មានេន ផន្ទមានោ, បរាមដ្ឋោ ទិដ្ឋិយា ផន្ទមានោ, វិក្ខេបគតោ ឧទ្ធច្ចេន ផន្ទមានោ, អនិដ្ឋង្គតោ វិចិកិច្ឆាយ ផន្ទមានោ, ថាមគតោ អនុសយេហិ ផន្ទមានោ, លាភេន ផន្ទមានោ, អលាភេន ផន្ទមានោ, យសេន ផន្ទមានោ, អយសេន ផន្ទមានោ, បសំសាយ ផន្ទមានោ, និន្ទាយ ផន្ទមានោ, សុខេន ផន្ទមានោ, ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, ជាតិយា ផន្ទមានោ, ជរាយ ផន្ទមានោ, ព្យាធិនា ផន្ទមានោ, មរណេន ផន្ទមានោ, សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសេហិ ផន្ទមានោ, នេរយិកេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, តិរច្ឆានយោនិកេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, បេត្តិវិសយិកេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ, មានុសិកេន ទុក្ខេន…បេ… គព្ភោក្កន្តិមូលកេន ទុក្ខេន… គព្ភដ្ឋិតិមូលកេន ទុក្ខេន… គព្ភវុដ្ឋានមូលកេន ទុក្ខេន… ជាតស្សូបនិពន្ធកេន ទុក្ខេន… ជាតស្ស បរាធេយ្យកេន ទុក្ខេន… អត្តូបក្កមេន ទុក្ខេន… បរូបក្កមេន ទុក្ខេន… សង្ខារទុក្ខេន… វិបរិណាមទុក្ខេន… ចក្ខុរោគេន ទុក្ខេន… សោតរោគេន ទុក្ខេន… ឃានរោគេន ទុក្ខេន… ជិវ្ហារោគេន ទុក្ខេន… កាយរោគេន ទុក្ខេន… សីសរោគេន ទុក្ខេន… កណ្ណរោគេន ទុក្ខេន… មុខរោគេន ទុក្ខេន… ទន្តរោគេន ទុក្ខេន… ឱដ្ឋរោគេន ទុក្ខេន… កាសេន… សាសេន… បិនាសេន… ឌាហេន [ទាហេន (ក.) មហានិ. ១១] … ជរេន… កុច្ឆិរោគេន… មុច្ឆាយ… បក្ខន្ទិកាយ… សូលាយ… វិសូចិកាយ… កុដ្ឋេន… គណ្ឌេន… កិលាសេន… សោសេន… អបមារេន … ទទ្ទុយា… កណ្ឌុយា… កច្ឆុយា… រខសាយ… វិតច្ឆិកាយ… លោហិតបិត្តេន [លោហិតេន. បិត្តេន (ស្យា. ក.)] … មធុមេហេន… អំសាយ… បិឡកាយ… ភគន្ទលេន [ភគន្ទលាយ (ស្យា.)] … បិត្តសមុដ្ឋានេន អាពាធេន… សេម្ហសមុដ្ឋានេន អាពាធេន… វាតសមុដ្ឋានេន អាពាធេន… សន្និបាតិកេន អាពាធេន… ឧតុបរិណាមជេន អាពាធេន… វិសមបរិហារជេន អាពាធេន… ឱបក្កមិកេន អាពាធេន… កម្មវិបាកជេន អាពាធេន… សីតេន… ឧណ្ហេន… ជិឃច្ឆាយ … បិបាសាយ… ឧច្ចារេន… បស្សាវេន… ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សេន ទុក្ខេន… មាតុមរណេន ទុក្ខេន… បិតុមរណេន ទុក្ខេន… បុត្តមរណេន ទុក្ខេន… ធីតុមរណេន ទុក្ខេន… ញាតិព្យសនេន ទុក្ខេន… ភោគព្យសនេន ទុក្ខេន… រោគព្យសនេន ទុក្ខេន… សីលព្យសនេន ទុក្ខេន… ទិដ្ឋិព្យសនេន ទុក្ខេន ផន្ទមានោ បរិផន្ទមានោ បវេធមានោ សម្បវេធមានោតិ – បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោ.

ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិន្តិ សត្ថារតោ សត្ថារំ ធម្មក្ខានតោ ធម្មក្ខានំ គណតោ គណំ ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិំ បដិបទាយ បដិបទំ មគ្គតោ មគ្គំ បល្លវិំ ឧបល្លវិំ សម្បល្លវិន្តិ – ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិំ.

អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធន្តិ. អថាតិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ – អថាតិ. អទ្ទសាសិន្តិ អទ្ទសំ អទ្ទក្ខិំ អបស្សិំ បដិវិជ្ឈិំ. ពុទ្ធោតិ យោ សោ ភគវា សយម្ភូ អនាចរិយកោ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ពុទ្ធោតិ – អថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ.

ឱឃតិណ្ណមនាសវន្តិ. ឱឃតិណ្ណន្តិ ភគវា កាមោឃំ តិណ្ណោ, ភវោឃំ តិណ្ណោ, ទិដ្ឋោឃំ តិណ្ណោ, អវិជ្ជោឃំ តិណ្ណោ, សព្ពសំសារបថំ តិណ្ណោ ឧត្តិណ្ណោ និត្ថិណ្ណោ អតិក្កន្តោ សមតិក្កន្តោ វីតិវត្តោ, សោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ… ជាតិមរណសំសារោ, នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – ឱឃតិណ្ណំ. អនាសវន្តិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ. តេ អាសវា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ អនាសវាតិ – ឱឃតិណ្ណមនាសវំ. តេនាហ ថេរោ បិង្គិយោ –

‘‘បង្កេ សយានោ បរិផន្ទមានោ, ទីបា ទីបំ ឧបល្លវិំ;