១៣. ឧទយមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ

៧៤. ឈាយិំ វិរជមាសីនំ, [ឥច្ចាយស្មា ឧទយោ]

កតកិច្ចំ អនាសវំ;

បារគុំ សព្ពធម្មានំ, អត្ថិ បញ្ហេន អាគមំ;

អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូហិ [សំព្រូហិ (ស្យា.)], អវិជ្ជាយ បភេទនំ.

ឈាយិំ វិរជមាសីនន្តិ. ឈាយិន្តិ ឈាយី ភគវា. បឋមេនបិ ឈានេន ឈាយី, ទុតិយេនបិ ឈានេន ឈាយី, តតិយេនបិ ឈានេន ឈាយី, ចតុត្ថេនបិ ឈានេន ឈាយី, សវិតក្កសវិចារេនបិ ឈានេន ឈាយី, អវិតក្កវិចារមត្តេនបិ ឈានេន ឈាយី, អវិតក្កអវិចារេនបិ ឈានេន ឈាយី, សប្បីតិកេនបិ ឈានេន ឈាយី, និប្បីតិកេនបិ ឈានេន ឈាយី, សាតសហគតេនបិ ឈានេន ឈាយី, ឧបេក្ខាសហគតេនបិ ឈានេន ឈាយី, សុញ្ញតេនបិ ឈានេន ឈាយី, អនិមិត្តេនបិ ឈានេន ឈាយី, អប្បណិហិតេនបិ ឈានេន ឈាយី, លោកិយេនបិ ឈានេន ឈាយី, លោកុត្តរេនបិ ឈានេន ឈាយី ឈានរតោ ឯកត្តមនុយុត្តោ សទត្ថគរុកោតិ – ឈាយិំ. វិរជន្តិ រាគោ រជោ, ទោសោ រជោ, មោហោ រជោ, កោធោ រជោ, ឧបនាហោ រជោ…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា រជា. តេ រជា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ អរជោ វិរជោ និរជោ រជាបគតោ រជវិប្បហីនោ រជវិប្បយុត្តោ សព្ពរជវីតិវត្តោ.

រាគោ រជោ ន ច បន រេណុ វុច្ចតិ,

រាគស្សេតំ អធិវចនំ រជោតិ;

ឯតំ រជំ វិប្បជហិត្វា [បដិវិនោទិត្វា (ក.) មហានិ. ២០៩] ចក្ខុមា, តស្មា ជិនោ វិគតរជោតិ វុច្ចតិ.

ទោសោ រជោ ន ច បន រេណុ វុច្ចតិ, ទោសស្សេតំ អធិវចនំ រជោតិ;

ឯតំ រជំ វិប្បជហិត្វា ចក្ខុមា, តស្មា ជិនោ វិគតរជោតិ វុច្ចតិ.

មោហោ រជោ ន ច បន រេណុ វុច្ចតិ, មោហស្សេតំ អធិវចនំ រជោតិ;

ឯតំ រជំ វិប្បជហិត្វា ចក្ខុមា, តស្មា ជិនោ វិគតរជោតិ វុច្ចតីតិ. –

វិរជំ …បេ….

អាសីនន្តិ និសិន្នោ ភគវា បាសាណកេ ចេតិយេតិ – អាសីនោ.

នគស្ស [នគរស្ស (ក.)] បស្សេ អាសីនំ, មុនិំ ទុក្ខស្ស បារគុំ;

សាវកា បយិរុបាសន្តិ, តេវិជ្ជា មច្ចុហាយិនោតិ.

ឯវម្បិ ភគវា អាសីនោ. អថ វា, ភគវា សព្ពោស្សុក្កបដិប្បស្សទ្ធត្តា អាសីនោ វុត្ថវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ. ឯវម្បិ ភគវា អាសីនោតិ – ឈាយិំ វិរជមាសីនំ.

ឥច្ចាយស្មា ឧទយោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ… អាយស្មាតិ បិយវចនំ…បេ… ឧទយោតិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ…បេ… អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា ឧទយោ.

កតកិច្ចំ អនាសវន្តិ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ កិច្ចាកិច្ចំ ករណីយាករណីយំ បហីនំ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវំកតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មំ. តស្មា ពុទ្ធោ កតកិច្ចោ.

យស្ស ច វិសតា [យស្ស បរិបតា (ស្យា.) បស្ស មហានិ. ២០២] នត្ថិ, ឆិន្នសោតស្ស ភិក្ខុនោ;

កិច្ចាកិច្ចប្បហីនស្ស, បរិឡាហោ ន វិជ្ជតីតិ.

កតកិច្ចំ អនាសវន្តិ. អាសវាតិ ចត្តារោ អាសវា – កាមាសវោ, ភវាសវោ, ទិដ្ឋាសវោ, អវិជ្ជាសវោ. តេ អាសវា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បហីនា ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. តស្មា ពុទ្ធោ អនាសវោតិ – កតកិច្ចំ អនាសវំ.

បារគុំ សព្ពធម្មានន្តិ ភគវា សព្ពធម្មានំ អភិញ្ញាបារគូ បរិញ្ញាបារគូ បហានបារគូ ភាវនាបារគូ សច្ឆិកិរិយាបារគូ សមាបត្តិបារគូ. អភិញ្ញាបារគូ សព្ពធម្មានំ, បរិញ្ញាបារគូ សព្ពទុក្ខានំ, បហានបារគូ សព្ពកិលេសានំ, ភាវនាបារគូ ចតុន្នំ មគ្គានំ, សច្ឆិកិរិយាបារគូ និរោធស្ស, សមាបត្តិបារគូ សព្ពសមាបត្តីនំ. សោ វសិប្បត្តោ បារមិប្បត្តោ អរិយស្មិំ សីលស្មិំ; វសិប្បត្តោ បារមិប្បត្តោ អរិយស្មិំ សមាធិស្មិំ; វសិប្បត្តោ បារមិប្បត្តោ អរិយាយ បញ្ញាយ; វសិប្បត្តោ បារមិប្បត្តោ អរិយាយ វិមុត្តិយា. សោ បារគតោ បារប្បត្តោ អន្តគតោ អន្តប្បត្តោ កោដិគតោ កោដិប្បត្តោ បរិយន្តគតោ បរិយន្តប្បត្តោ វោសានគតោ វោសានប្បត្តោ តាណគតោ តាណប្បត្តោ លេណគតោ លេណប្បត្តោ សរណគតោ សរណប្បត្តោ អភយគតោ អភយប្បត្តោ អច្ចុតគតោ អច្ចុតប្បត្តោ អមតគតោ អមតប្បត្តោ និព្ពានគតោ និព្ពានប្បត្តោ. សោ វុត្តវាសោ ចិណ្ណចរណោ…បេ… ជាតិមរណសំសារោ នត្ថិ តស្ស បុនព្ភវោតិ – បារគុំ សព្ពធម្មានំ.

អត្ថិ បញ្ហេន អាគមន្តិ បញ្ហេន អត្ថិកោ អាគតោម្ហិ, បញ្ហំ បុច្ឆិតុកាមោ អាគតោម្ហិ, បញ្ហំ សោតុកាមោ អាគតោម្ហីតិ, ឯវម្បិ អត្ថិ បញ្ហេន អាគមំ. អថ វា, បញ្ហត្ថិកានំ បញ្ហំ បុច្ឆិតុកាមានំ បញ្ហំ សោតុកាមានំ អាគមនំ អភិក្កមនំ ឧបសង្កមនំ បយិរុបាសនំ អត្ថីតិ, ឯវម្បិ អត្ថិ បញ្ហេន អាគមំ. អថ វា, បញ្ហាគមោ តុយ្ហំ អត្ថិ, ត្វម្បិ បហុ ត្វមសិ អលមត្តោ មយា បុច្ឆិតំ កថេតុំ វិសជ្ជេតុំ, វហស្សេតំ ភារន្តិ, ឯវម្បិ អត្ថិ បញ្ហេន អាគមំ.

អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូហីតិ អញ្ញាវិមោក្ខោ វុច្ចតិ អរហត្តវិមោក្ខោ. អរហត្តវិមោក្ខំ បព្រូហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូហិ.

អវិជ្ជាយ បភេទនន្តិ អវិជ្ជាយ ភេទនំ បភេទនំ បហានំ វូបសមំ បដិនិស្សគ្គំ បដិប្បស្សទ្ធំ អមតំ និព្ពានន្តិ – អវិជ្ជាយ បភេទនំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘ឈាយិំ វិរជមាសីនំ, [ឥច្ចាយស្មា ឧទយោ]

កតកិច្ចំ អនាសវំ;

បារគុំ សព្ពធម្មានំ, អត្ថិ បញ្ហេន អាគមំ;

អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូហិ, អវិជ្ជាយ បភេទន’’ន្តិ.

៧៥. បហានំ កាមច្ឆន្ទានំ, [ឧទយាតិ ភគវា]

ទោមនស្សាន ចូភយំ;

ថិនស្ស [ថីនស្ស (ស្យា.)] ច បនូទនំ, កុក្កុច្ចានំ និវារណំ.

បហានំ កាមច្ឆន្ទានន្តិ. ឆន្ទោតិ យោ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ កាមរាគោ កាមនន្ទី កាមតណ្ហា កាមសិនេហោ កាមបិបាសា កាមបរិឡាហោ កាមមុច្ឆា កាមជ្ឈោសានំ កាមោឃោ កាមយោគោ កាមុបាទានំ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ. បហានំ កាមច្ឆន្ទានន្តិ កាមច្ឆន្ទានំ បហានំ វូបសមំ បដិនិស្សគ្គំ បដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – បហានំ កាមច្ឆន្ទានំ. ឧទយាតិ ភគវាតិ. ឧទយាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. ភគវាតិ គារវាធិវចនមេតំ…បេ… សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – ឧទយាតិ ភគវា.

ទោមនស្សាន ចូភយន្តិ. ទោមនស្សាតិ យំ ចេតសិកំ អសាតំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ ចេតោសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ, ចេតោសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា. ទោមនស្សាន ចូភយន្តិ កាមច្ឆន្ទស្ស ច ទោមនស្សស្ស ច ឧភិន្នំ បហានំ វូបសមំ បដិនិស្សគ្គំ បដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – ទោមនស្សាន ចូភយំ.

ថិនស្ស ច បនូទនន្តិ. ថិនន្តិ យា ចិត្តស្ស អកល្យតា អកម្មញ្ញតា ឱលីយនា សល្លីយនា លីនា លីយនា លីយិតត្តំ ថិនំ ថិយនា [ថីនំ ថីយនា (ស្យា.)] ថិយិតត្តំ ចិត្តស្ស. បនូទនន្តិ ថិនស្ស ច បនូទនំ បហានំ វូបសមំ បដិនិស្សគ្គំ បដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – ថិនស្ស ច បនូទនំ.

កុក្កុច្ចានំ និវារណន្តិ. កុក្កុច្ចន្តិ ហត្ថកុក្កុច្ចម្បិ កុក្កុច្ចំ, បាទកុក្កុច្ចម្បិ កុក្កុច្ចំ, ហត្ថបាទកុក្កុច្ចម្បិ កុក្កុច្ចំ. អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញិតា, កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញិតា…បេ… អវជ្ជេ វជ្ជសញ្ញិតា, វជ្ជេ អវជ្ជសញ្ញិតា. យំ ឯវរូបំ កុក្កុច្ចំ កុក្កុច្ចាយនា កុក្កុច្ចាយិតត្តំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ, ឥទំ វុច្ចតិ កុក្កុច្ចំ. អបិ ច, ទ្វីហិ ការណេហិ ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ – កតត្តា ច អកតត្តា ច. កថំ កតត្តា ច អកតត្តា ច ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ? ‘‘កតំ មេ កាយទុច្ចរិតំ, អកតំ មេ កាយសុចរិត’’ន្តិ ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ. ‘‘កតំ មេ វចីទុច្ចរិតំ, អកតំ មេ វចីសុចរិត’’ន្តិ…បេ… ‘‘កតំ មេ មនោទុច្ចរិតំ, អកតំ មេ មនោសុចរិត’’ន្តិ…បេ… ‘‘កតោ មេ បាណាតិបាតោ, អកតា មេ បាណាតិបាតា វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតំ មេ អទិន្នាទានំ, អកតា មេ អទិន្នាទានា វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតោ មេ កាមេសុមិច្ឆាចារោ, អកតា មេ កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតោ មេ មុសាវាទោ, អកតា មេ មុសាវាទា វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតា មេ បិសុណា វាចា [បិសុណវាចា (ក.)], អកតា មេ បិសុណាយ វាចាយ វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតា មេ ផរុសា វាចា, អកតា មេ ផរុសាយ វាចាយ វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតោ មេ សម្ផប្បលាបោ, អកតា មេ សម្ផប្បលាបា វេរមណី’’តិ…បេ… ‘‘កតា មេ អភិជ្ឈា, អកតា មេ អនភិជ្ឈា’’តិ…បេ… ‘‘កតោ មេ ព្យាបាទោ, អកតោ មេ អព្យាបាទោ’’តិ…បេ… ‘‘កតា មេ មិច្ឆាទិដ្ឋិ, អកតា មេ សម្មាទិដ្ឋី’’តិ, ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ. ឯវំ កតត្តា ច អកតត្តា ច ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ.

អថ វា, ‘‘សីលេសុម្ហិ អបរិបូរការី’’តិ ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ; ‘‘ឥន្ទ្រិយេសុម្ហិ អគុត្តទ្វារោ’’តិ…បេ… ‘‘ភោជនេ អមត្តញ្ញុម្ហី’’តិ… ‘‘ជាគរិយំ អននុយុត្តោម្ហី’’តិ… ‘‘ន សតិសម្បជញ្ញេន សមន្នាគតោម្ហី’’តិ… ‘‘អភាវិតា មេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានាតិ, ចត្តារោ សម្មប្បធានាតិ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទាតិ, បញ្ចិន្ទ្រិយានីតិ, បញ្ច ពលានីតិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គាតិ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ’’តិ… ‘‘ទុក្ខំ មេ អបរិញ្ញាតំ, សមុទយោ មេ អប្បហីនោ, មគ្គោ មេ អភាវិតោ, និរោធោ មេ អសច្ឆិកតោ’’តិ ឧប្បជ្ជតិ កុក្កុច្ចំ ចេតសោ វិប្បដិសារោ មនោវិលេខោ.

កុក្កុច្ចានំ និវារណន្តិ កុក្កុច្ចានំ អាវរណំ នីវរណំ បហានំ ឧបសមំ វូបសមំ បដិនិស្សគ្គំ បដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – កុក្កុច្ចានំ និវារណំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘បហានំ កាមច្ឆន្ទានំ, [ឧទយាតិ ភគវា]

ទោមនស្សាន ចូភយំ;

ថិនស្ស ច បនូទនំ, កុក្កុច្ចានំ និវារណ’’ន្តិ.

៧៦. ឧបេក្ខាសតិសំសុទ្ធំ, ធម្មតក្កបុរេជវំ;

អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូមិ, អវិជ្ជាយ បភេទនំ.

ឧបេក្ខាសតិសំសុទ្ធន្តិ. ឧបេក្ខាតិ យា ចតុត្ថេ ឈានេ ឧបេក្ខា ឧបេក្ខនា អជ្ឈុបេក្ខនា ចិត្តសមតា [ចិត្តសមថោ (ស្យា.) មហានិ. ២០៧] ចិត្តប្បស្សទ្ធតា មជ្ឈត្តតា ចិត្តស្ស. សតីតិ យា ចតុត្ថេ ឈានេ ឧបេក្ខំ អារព្ភ សតិ អនុស្សតិ…បេ… សម្មាសតិ. ឧបេក្ខាសតិសំសុទ្ធន្តិ ចតុត្ថេ ឈានេ ឧបេក្ខា ច សតិ ច សុទ្ធា ហោន្តិ វិសុទ្ធា សំសុទ្ធា បរិសុទ្ធា បរិយោទាតា អនង្គណា វិគតូបក្កិលេសា មុទុភូតា កម្មនិយា ឋិតា អានេញ្ជប្បត្តាតិ – ឧបេក្ខាសតិសំសុទ្ធំ.

ធម្មតក្កបុរេជវន្តិ ធម្មតក្កោ វុច្ចតិ សម្មាសង្កប្បោ. សោ អាទិតោ ហោតិ, បុរតោ ហោតិ, បុព្ពង្គមោ ហោតិ អញ្ញាវិមោក្ខស្សាតិ, ឯវម្បិ ធម្មតក្កបុរេជវំ. អថ វា, ធម្មតក្កោ វុច្ចតិ សម្មាទិដ្ឋិ. សា អាទិតោ ហោតិ, បុរតោ ហោតិ, បុព្ពង្គមោ ហោតិ អញ្ញាវិមោក្ខស្សាតិ, ឯវម្បិ ធម្មតក្កបុរេជវំ. អថ វា, ធម្មតក្កោ វុច្ចតិ ចតុន្នំ មគ្គានំ បុព្ពភាគវិបស្សនា. សា អាទិតោ ហោតិ, បុរតោ ហោតិ, បុព្ពង្គមោ ហោតិ អញ្ញាវិមោក្ខស្សាតិ – ឯវម្បិ ធម្មតក្កបុរេជវំ.

អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូមីតិ អញ្ញាវិមោក្ខោ វុច្ចតិ អរហត្តវិមោក្ខោ. អរហត្តវិមោក្ខំ បព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូមិ.

អវិជ្ជាយ បភេទនន្តិ. អវិជ្ជាតិ ទុក្ខេ អញ្ញាណំ…បេ… អវិជ្ជា មោហោ អកុសលមូលំ. បភេទនន្តិ អវិជ្ជាយ បភេទនំ បហានំ វូបសមំ បដិនិស្សគ្គំ បដិប្បស្សទ្ធិំ អមតំ និព្ពានន្តិ – អវិជ្ជាយ បភេទនំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘ឧបេក្ខាសតិសំសុទ្ធំ, ធម្មតក្កបុរេជវំ;

អញ្ញាវិមោក្ខំ បព្រូមិ, អវិជ្ជាយ បភេទន’’ន្តិ.

៧៧. កិំសុ សំយោជនោ លោកោ, កិំសុ តស្ស វិចារណំ;

កិស្សស្ស វិប្បហានេន, និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតិ.

កិំសុ សំយោជនោ លោកោតិ លោកស្ស សំយោជនំ លគ្គនំ ពន្ធនំ ឧបក្កិលេសោ. កេន លោកោ យុត្តោ បយុត្តោ អាយុត្តោ សមាយុត្តោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោតិ – កិំសុ សំយោជនោ លោកោ.

កិំសុ តស្ស វិចារណន្តិ កិំសុ តស្ស ចារណំ វិចារណំ បដិវិចារណំ. កេន លោកោ ចរតិ វិចរតិ បដិវិចរតីតិ – កិំសុ តស្ស វិចារណំ. កិស្សស្ស វិប្បហានេន និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតីតិ កិស្សស្ស វិប្បហានេន វូបសមេន បដិនិស្សគ្គេន បដិប្បស្សទ្ធិយា និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតិ បវុច្ចតិ កថីយតិ ភណីយតិ ទីបីយតិ វោហរីយតីតិ – កិស្សស្ស វិប្បហានេន និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតិ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘កិំសុ សំយោជនោ លោកោ, កិំសុ តស្ស វិចារណំ;

កិស្សស្ស វិប្បហានេន, និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតី’’តិ.

៧៨. នន្ទិសំយោជនោ លោកោ, វិតក្កស្ស វិចារណា;

តណ្ហាយ វិប្បហានេន, និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតិ.

នន្ទិសំយោជនោ លោកោតិ នន្ទី វុច្ចតិ តណ្ហា. យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ, អយំ វុច្ចតិ នន្ទី. យា នន្ទី លោកស្ស សំយោជនំ លគ្គនំ ពន្ធនំ ឧបក្កិលេសោ, ឥមាយ នន្ទិយា លោកោ យុត្តោ បយុត្តោ អាយុត្តោ សមាយុត្តោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោតិ – នន្ទិសំយោជនោ លោកោ.

វិតក្កស្ស វិចារណាតិ. វិតក្កាតិ នវ វិតក្កា – កាមវិតក្កោ, ព្យាបាទវិតក្កោ, វិហិំសាវិតក្កោ, ញាតិវិតក្កោ ជនបទវិតក្កោ, អមរាវិតក្កោ, បរានុទយតាបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ, លាភសក្ការសិលោកបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ, អនវញ្ញត្តិបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ. ឥមេ វុច្ចន្តិ នវ វិតក្កា. ឥមេ នវ វិតក្កា លោកស្ស ចារណា វិចារណា បដិវិចារណា. ឥមេហិ នវហិ វិតក្កេហិ លោកោ ចរតិ វិចរតិ បដិវិចរតីតិ – វិតក្កស្ស វិចារណា.

តណ្ហាយ វិប្បហានេន និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតីតិ. តណ្ហាតិ រូបតណ្ហា…បេ… ធម្មតណ្ហា. តណ្ហាយ វិប្បហានេន និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតីតិ តណ្ហាយ វិប្បហានេន វូបសមេន បដិនិស្សគ្គេន បដិប្បស្សទ្ធិយា និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតិ បវុច្ចតិ កថីយតិ ភណីយតិ ទីបីយតិ វោហរីយតីតិ – តណ្ហាយ វិប្បហានេន និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតិ. តេនាហ ភគវា –

‘‘នន្ទិសំយោជនោ លោកោ, វិតក្កស្ស វិចារណា;

តណ្ហាយ វិប្បហានេន, និព្ពានំ ឥតិ វុច្ចតី’’តិ.

៧៩. កថំ សតស្ស ចរតោ, វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតិ;

ភគវន្តំ បុដ្ឋុមាគមា, តំ សុណោម វចោ តវ.

កថំ សតស្ស ចរតោតិ កថំ សតស្ស សម្បជានស្ស ចរតោ វិហរតោ ឥរិយតោ វត្តយតោ បាលយតោ យបយតោ យាបយតោតិ – កថំ សតស្ស ចរតោ.

វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតីតិ វិញ្ញាណំ និរុជ្ឈតិ វូបសម្មតិ អត្ថំ គច្ឆតិ បដិប្បស្សម្ភតីតិ – វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតិ.

ភគវន្តំ បុដ្ឋុមាគមាតិ ពុទ្ធំ ភគវន្តំ បុដ្ឋុំ បុច្ឆិតុំ យាចិតុំ អជ្ឈេសិតុំ បសាទេតុំ អាគម្ហា អាគតម្ហា ឧបាគតម្ហា សម្បត្តម្ហា, ‘‘តយា សទ្ធិំ សមាគតម្ហា’’តិ – ភគវន្តំ បុដ្ឋុមាគមា.

តំ សុណោម វចោ តវាតិ. តន្តិ តុយ្ហំ វចនំ ព្យប្បថំ ទេសនំ អនុសាសនំ អនុសិដ្ឋំ សុណោម ឧគ្គណ្ហាម ធារេម ឧបធារេម ឧបលក្ខេមាតិ – តំ សុណោម វចោ តវ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘កថំ សតស្ស ចរតោ, វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតិ;

ភគវន្តំ បុដ្ឋុមាគមា, តំ សុណោម វចោ តវា’’តិ.

៨០. អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, វេទនំ នាភិនន្ទតោ;

ឯវំ សតស្ស ចរតោ, វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតិ.

អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច វេទនំ នាភិនន្ទតោតិ អជ្ឈត្តំ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ [ន អជ្ឈោសាយ តិដ្ឋតិ (ស្យា.)], អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ; ពហិទ្ធា វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ; អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. អជ្ឈត្តំ សមុទយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី [ឥទំ បទំ នត្ថិ ស្យា. បោត្ថកេ] វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ; អជ្ឈត្តំ វយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… អជ្ឈត្តំ សមុទយវយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… ពហិទ្ធា សមុទយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ; ពហិទ្ធា វយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… ពហិទ្ធា សមុទយវយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… អជ្ឈត្តពហិទ្ធា សមុទយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… អជ្ឈត្តពហិទ្ធា សមុទយវយធម្មានុបស្សី វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ឥមេហិ ទ្វាទសហិ អាការេហិ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ…បេ… អនភាវំ គមេតិ.

អថ វា, វេទនំ អនិច្ចតោ បស្សន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. វេទនំ ទុក្ខតោ រោគតោ គណ្ឌតោ សល្លតោ អឃតោ អាពាធតោ…បេ… និស្សរណតោ បស្សន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតិ. ឥមេហិ ចត្តាលីសាយ [ទ្វាចត្តាឡីសាយ (ស្យា.)] អាការេហិ វេទនាសុ វេទនានុបស្សី វិហរន្តោ វេទនំ នាភិនន្ទតិ នាភិវទតិ ន អជ្ឈោសេតិ, អភិនន្ទនំ អភិវទនំ អជ្ឈោសានំ គាហំ បរាមាសំ អភិនិវេសំ បជហតិ វិនោទេតិ ព្យន្តីករោតិ អនភាវំ គមេតីតិ – អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច វេទនំ នាភិនន្ទតោ.

ឯវំ សតស្ស ចរតោតិ ឯវំ សតស្ស សម្បជានស្ស ចរតោ វិហរតោ ឥរិយតោ វត្តយតោ បាលយតោ យបយតោ យាបយតោតិ – ឯវំ សតស្ស ចរតោ.

វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតីតិ បុញ្ញាភិសង្ខារសហគតំ វិញ្ញាណំ អបុញ្ញាភិសង្ខារសហគតំ វិញ្ញាណំ អានេញ្ជាភិសង្ខារសហគតំ វិញ្ញាណំ និរុជ្ឈតិ វូបសម្មតិ អត្ថំ គច្ឆតិ បដិប្បស្សម្ភតីតិ – វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតី. តេនាហ ភគវា –

‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, វេទនំ នាភិនន្ទតោ;

ឯវំ សតស្ស ចរតោ, វិញ្ញាណំ ឧបរុជ្ឈតី’’តិ.

សហ គាថាបរិយោសានា…បេ… សត្ថា មេ, ភន្តេ ភគវា, សាវកោហមស្មីតិ.

ឧទយមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ តេរសមោ.