១. អជិតមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ

១. កេនស្សុ និវុតោ លោកោ, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

កេនស្សុ នប្បកាសតិ;

កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសិ [ព្រូហិ (ស្យា.)], កិំសុ តស្ស មហព្ភយំ.

កេនស្សុ និវុតោ លោកោតិ. លោកោតិ និរយលោកោ តិរច្ឆានលោកោ បេត្តិវិសយលោកោ មនុស្សលោកោ ទេវលោកោ ខន្ធលោកោ ធាតុលោកោ អាយតនលោកោ អយំ លោកោ បរោ លោកោ ព្រហ្មលោកោ ទេវលោកោ – អយំ វុច្ចតិ លោកោ. អយំ លោកោ កេន អាវុតោ និវុតោ ឱវុតោ [ឱផុតោ (ស្យា.)] បិហិតោ បដិច្ឆន្នោ បដិកុជ្ជិតោតិ – កេនស្សុ និវុតោ លោកោ?

ឥច្ចាយស្មា អជិតោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ [បទានុបុព្ពតាមេតំ (ពហូសុ)] ឥច្ចាតិ. អាយស្មាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ អាយស្មាតិ. អជិតោតិ តស្ស ព្រាហ្មណស្ស នាមំ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ នាមំ នាមកម្មំ នាមធេយ្យំ និរុត្តិ ព្យញ្ជនំ អភិលាបោតិ – ឥច្ចាយស្មា អជិតោ.

កេនស្សុ នប្បកាសតីតិ កេន លោកោ នប្បកាសតិ ន ភាសតិ ន តបតិ ន វិរោចតិ ន ញាយតិ ន បញ្ញាយតីតិ – កេនស្សុ នប្បកាសតិ.

កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសីតិ កិំ លោកស្ស លេបនំ លគ្គនំ ពន្ធនំ ឧបក្កិលេសោ. កេន លោកោ លិត្តោ សំលិត្តោ ឧបលិត្តោ កិលិដ្ឋោ សំកិលិដ្ឋោ មក្ខិតោ សំសដ្ឋោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោ, ព្រូសិ អាចិក្ខសិ ទេសេសិ បញ្ញបេសិ [បញ្ញាបេសិ (ក.)] បដ្ឋបេសិ វិវរសិ វិភជសិ ឧត្តានីករោសិ [ឧត្តានិំ ករោសិ (ក.)] បកាសេសីតិ – កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសិ.

កិំសុ តស្ស មហព្ភយន្តិ កិំ លោកស្ស ភយំ មហព្ភយំ បីឡនំ ឃដ្ដនំ ឧបទ្ទវោ ឧបសគ្គោតិ – កិំសុ តស្ស មហព្ភយំ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘កេនស្សុ និវុតោ លោកោ, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

កេនស្សុ នប្បកាសតិ;

កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសិ, កិំសុ តស្ស មហព្ភយ’’ន្តិ.

២. អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ, [អជិតាតិ ភគវា]

វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតិ;

ជប្បាភិលេបនំ ព្រូមិ, ទុក្ខមស្ស មហព្ភយំ.

អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោតិ. អវិជ្ជាតិ ទុក្ខេ អញ្ញាណំ ទុក្ខសមុទយេ អញ្ញាណំ ទុក្ខនិរោធេ អញ្ញាណំ ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តេ អញ្ញាណំ អបរន្តេ អញ្ញាណំ បុព្ពន្តាបរន្តេ អញ្ញាណំ, ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណំ, យំ ឯវរូបំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ អនភិសមយោ អននុពោធោ អសម្ពោធោ អប្បដិវេធោ អសំគាហនា អបរិយោគាហនា អសមបេក្ខនា អបច្ចវេក្ខណា [អបច្ចវេក្ខនា (ស្យា.)] អបច្ចវេក្ខណកម្មំ ទុម្មេជ្ឈំ ពាល្យំ អសម្បជញ្ញំ មោហោ បមោហោ សម្មោហោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ, អយំ វុច្ចតិ – អវិជ្ជា.

លោកោតិ និរយលោកោ តិរច្ឆានលោកោ បេត្តិវិសយលោកោ មនុស្សលោកោ ទេវលោកោ ខន្ធលោកោ ធាតុលោកោ អាយតនលោកោ អយំ លោកោ បរោ លោកោ ព្រហ្មលោកោ ទេវលោកោ – អយំ វុច្ចតិ លោកោ. អយំ លោកោ ឥមាយ អវិជ្ជាយ អាវុតោ និវុតោ ឱវុតោ បិហិតោ បដិច្ឆន្នោ បដិកុជ្ជិតោតិ – អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ.

អជិតាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. ភគវាតិ គារវាធិវចនំ. អបិ ច, ភគ្គរាគោតិ ភគវា; ភគ្គទោសោតិ ភគវា; ភគ្គមោហោតិ ភគវា; ភគ្គមានោតិ ភគវា; ភគ្គទិដ្ឋីតិ ភគវា; ភគ្គកណ្ដកោតិ ភគវា; ភគ្គកិលេសោតិ ភគវា; ភជិ វិភជិ បវិភជិ ធម្មរតនន្តិ ភគវា; ភវានំ អន្តករោតិ ភគវា; ភាវិតកាយោ ភាវិតសីលោ ភាវិតចិត្តោ [ភាវិតកាយោតិ ភគវា, ភាវិតសីលោតិ ភាវិតចិត្តោតិ (ស្យា.)] ភាវិតបញ្ញោតិ ភគវា; ភជិ វា ភគវា អរញ្ញវនបត្ថានិ បន្តានិ សេនាសនានិ អប្បសទ្ទានិ អប្បនិគ្ឃោសានិ វិជនវាតានិ មនុស្សរាហស្សេយ្យកានិ [មនុស្សរាហសេយ្យកានិ (ស្យា.)] បដិសល្លានសារុប្បានីតិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានន្តិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា អត្ថរសស្ស ធម្មរសស្ស វិមុត្តិរសស្ស អធិសីលស្ស អធិចិត្តស្ស អធិបញ្ញាយាតិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា ចតុន្នំ ឈានានំ ចតុន្នំ អប្បមញ្ញានំ ចតុន្នំ អរូបសមាបត្តីនន្តិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា អដ្ឋន្នំ វិមោក្ខានំ អដ្ឋន្នំ អភិភាយតនានំ នវន្នំ អនុបុព្ពសមាបត្តីនន្តិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា ទសន្នំ សញ្ញាភាវនានំ កសិណសមាបត្តីនំ អានាបានស្សតិសមាធិស្ស អសុភសមាបត្តិយាតិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា ចតុន្នំ សតិបដ្ឋានានំ ចតុន្នំ សម្មប្បធានានំ ចតុន្នំ ឥទ្ធិបាទានំ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ បញ្ចន្នំ ពលានំ សត្តន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ អរិយស្ស អដ្ឋង្គិកស្ស មគ្គស្សាតិ ភគវា; ភាគី វា ភគវា ទសន្នំ តថាគតពលានំ ចតុន្នំ វេសារជ្ជានំ ចតុន្នំ បដិសម្ភិទានំ ឆន្នំ អភិញ្ញានំ ឆន្នំ ពុទ្ធធម្មានន្តិ ភគវា; ភគវាតិ នេតំ នាមំ មាតរា កតំ ន បិតរា កតំ ន ភាតរា កតំ ន ភគិនិយា កតំ ន មិត្តាមច្ចេហិ កតំ ន ញាតិសាលោហិតេហិ កតំ ន សមណព្រាហ្មណេហិ កតំ ន ទេវតាហិ កតំ. វិមោក្ខន្តិកមេតំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ ពោធិយា មូលេ សហ សព្ពញ្ញុតញាណស្ស បដិលាភា សច្ឆិកា បញ្ញត្តិ, យទិទំ ភគវាតិ – អជិតាតិ ភគវា.

វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតីតិ. វេវិច្ឆំ វុច្ចតិ បញ្ច មច្ឆរិយានិ – អាវាសមច្ឆរិយំ, កុលមច្ឆរិយំ, លាភមច្ឆរិយំ, វណ្ណមច្ឆរិយំ, ធម្មមច្ឆរិយំ. យំ ឯវរូបំ មច្ឆេរំ មច្ឆរាយនា មច្ឆរាយិតត្តំ វេវិច្ឆំ កទរិយំ កដុកញ្ចុកតា អគ្គហិតត្តំ ចិត្តស្ស – ឥទំ វុច្ចតិ មច្ឆរិយំ. អបិ ច ខន្ធមច្ឆរិយម្បិ មច្ឆរិយំ, ធាតុមច្ឆរិយម្បិ មច្ឆរិយំ, អាយតនមច្ឆរិយម្បិ មច្ឆរិយំ, គាហោ វុច្ចតិ មច្ឆរិយំ. បមាទោ វត្តព្ពោ – កាយទុច្ចរិតេ វា វចីទុច្ចរិតេ វា មនោទុច្ចរិតេ វា បញ្ចសុ កាមគុណេសុ វា ចិត្តស្ស វោសគ្គោ [វោស្សគ្គោ (ពហូសុ)] វោសគ្គានុប្បទានំ កុសលានំ ធម្មានំ ភាវនាយ អសក្កច្ចកិរិយតា អសាតច្ចកិរិយតា អនដ្ឋិតកិរិយតា [អនិដ្ឋិតកិរិយតា (ក.) វិភ. ៨៤៦] ឱលីនវុត្តិតា និក្ខិត្តច្ឆន្ទតា និក្ខិត្តធុរតា អនាសេវនា អភាវនា អពហុលីកម្មំ អនធិដ្ឋានំ អននុយោគោ បមាទោ. យោ ឯវរូបោ បមាទោ បមជ្ជនា បមជ្ជិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ បមាទោ. វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតីតិ ឥមិនា ច មច្ឆរិយេន ឥមិនា ច បមាទេន លោកោ នប្បកាសតិ ន ភាសតិ ន តបតិ ន វិរោចតិ ន ញាយតិ ន បញ្ញាយតីតិ – វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតិ.

ជប្បាភិលេបនំ ព្រូមីតិ ជប្បា វុច្ចតិ តណ្ហា. យោ រាគោ សារាគោ អនុនយោ អនុរោធោ នន្ទី [នន្ទិ (ស្យា.)] នន្ទិរាគោ ចិត្តស្ស សារាគោ ឥច្ឆា មុច្ឆា អជ្ឈោសានំ គេធោ បលិគេធោ សង្គោ បង្កោ ឯជា មាយា ជនិកា សញ្ជននី សិព្ពិនី ជាលិនី សរិតា វិសត្តិកា សុត្តំ វិសដា [សោត្តំ វិសតា (ស្យា.)] អាយូហនី ទុតិយា បណិធិ ភវនេត្តិ វនំ វនថោ សន្ថវោ [សន្ធវោ (ក.) វិភ. ៩០៩] សិនេហោ អបេក្ខា បដិពន្ធុ អាសា អាសីសនា [អាសិំសនា (ស្យា.)] អាសីសិតត្តំ រូបាសា សទ្ទាសា គន្ធាសា រសាសា ផោដ្ឋព្ពាសា លាភាសា ធនាសា បុត្តាសា ជីវិតាសា ជប្បា បជប្បា អភិជប្បា ជប្បនា ជប្បិតត្តំ លោលុប្បំ លោលុប្បាយនា លោលុប្បាយិតត្តំ បុច្ឆញ្ជិកតា សាធុកម្យតា អធម្មរាគោ វិសមលោភោ និកន្តិ និកាមនា បត្ថនា បិហនា សម្បត្ថនា កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា រូបតណ្ហា អរូបតណ្ហា និរោធតណ្ហា រូបតណ្ហា សទ្ទតណ្ហា គន្ធតណ្ហា រសតណ្ហា ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា ធម្មតណ្ហា ឱឃោ យោគោ គន្ថោ ឧបាទានំ អាវរណំ នីវរណំ ឆទនំ ពន្ធនំ ឧបក្កិលេសោ អនុសយោ បរិយុដ្ឋានំ លតា វេវិច្ឆំ ទុក្ខមូលំ ទុក្ខនិទានំ ទុក្ខប្បភវោ មារបាសោ មារពឡិសំ មារាមិសំ មារវិសយោ មារនិវាសោ មារគោចរោ មារពន្ធនំ តណ្ហានទី តណ្ហាជាលំ តណ្ហាគទ្ទុលំ តណ្ហាសមុទ្ទោ អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ជប្បា. លោកស្ស លេបនំ លគ្គនំ ពន្ធនំ ឧបក្កិលេសោ ឥមាយ ជប្បាយ លោកោ លិត្តោ សំលិត្តោ ឧបលិត្តោ កិលិដ្ឋោ សំកិលិដ្ឋោ មក្ខិតោ សំសដ្ឋោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោតិ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – ជប្បាភិលេបនំ ព្រូមិ.

ទុក្ខមស្ស មហព្ភយន្តិ. ទុក្ខន្តិ ជាតិទុក្ខំ ជរាទុក្ខំ ព្យាធិទុក្ខំ មរណទុក្ខំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសទុក្ខំ នេរយិកំ ទុក្ខំ តិរច្ឆានយោនិកំ ទុក្ខំ បេត្តិវិសយិកំ ទុក្ខំ មានុសិកំ ទុក្ខំ គព្ភោក្កន្តិមូលកំ ទុក្ខំ គព្ភដ្ឋិតិមូលកំ [គព្ភេឋិតិមូលកំ (ស្យា. ក.)] ទុក្ខំ គព្ភវុដ្ឋានមូលកំ ទុក្ខំ ជាតស្សូបនិពន្ធកំ ទុក្ខំ ជាតស្ស បរាធេយ្យកំ ទុក្ខំ អត្តូបក្កមទុក្ខំ បរូបក្កមទុក្ខំ សង្ខារទុក្ខំ វិបរិណាមទុក្ខំ ចក្ខុរោគោ សោតរោគោ ឃានរោគោ ជិវ្ហារោគោ កាយរោគោ សីសរោគោ កណ្ណរោគោ មុខរោគោ ទន្តរោគោ កាសោ សាសោ បិនាសោ ឌាហោ [ឌហោ (ស្យា.)] ជរោ កុច្ឆិរោគោ មុច្ឆា បក្ខន្ទិកា សូលា វិសូចិកា កុដ្ឋំ គណ្ឌោ កិលាសោ សោសោ អបមារោ ទទ្ទុ កណ្ឌុ កច្ឆុ រខសា [រក្ខសា (ក.)] វិតច្ឆិកា លោហិតបិត្តំ [លោហិតំ បិត្តំ (ពហូសុ)] មធុមេហោ អំសា បិឡកា ភគន្ទលា បិត្តសមុដ្ឋានា អាពាធា សេម្ហសមុដ្ឋានា អាពាធា វាតសមុដ្ឋានា អាពាធា សន្និបាតិកា អាពាធា ឧតុបរិណាមជា អាពាធា វិសមបរិហារជា អាពាធា ឱបក្កមិកា អាពាធា កម្មវិបាកជា អាពាធា សីតំ ឧណ្ហំ ជិឃច្ឆា បិបាសា ឧច្ចារោ បស្សាវោ ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សំ ទុក្ខំ មាតុមរណំ ទុក្ខំ បិតុមរណំ ទុក្ខំ ភាតុមរណំ ទុក្ខំ ភគិនិមរណំ ទុក្ខំ បុត្តមរណំ ទុក្ខំ ធីតុមរណំ ទុក្ខំ ញាតិព្យសនំ ទុក្ខំ រោគព្យសនំ ទុក្ខំ ភោគព្យសនំ ទុក្ខំ សីលព្យសនំ ទុក្ខំ ទិដ្ឋិព្យសនំ ទុក្ខំ យេសំ ធម្មានំ អាទិតោ សមុទាគមនំ បញ្ញាយតិ. អត្ថង្គមតោ និរោធោ បញ្ញាយតិ. កម្មសន្និស្សិតោ វិបាកោ. វិបាកសន្និស្សិតំ កម្មំ, នាមសន្និស្សិតំ រូបំ រូបសន្និស្សិតំ នាមំ, ជាតិយា អនុគតំ ជរាយ អនុសដំ ព្យាធិនា អភិភូតំ មរណេន អព្ភាហតំ ទុក្ខេ បតិដ្ឋិតំ អតាណំ អលេណំ អសរណំ អសរណីភូតំ – ឥទំ វុច្ចតិ ទុក្ខំ. ឥទំ ទុក្ខំ លោកស្ស ភយំ មហាភយំ បីឡនំ ឃដ្ដនំ ឧបទ្ទវោ ឧបសគ្គោតិ – ទុក្ខមស្ស មហព្ភយំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘អវិជ្ជាយ និវុតោ លោកោ, [អជិតាតិ ភគវា]

វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតិ;

ជប្បាភិលេបនំ ព្រូមិ, ទុក្ខមស្ស មហព្ភយ’’ន្តិ.

៣. សវន្តិ សព្ពធិ សោតា, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

សោតានំ កិំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូហិ, កេន សោតា បិធិយ្យរេ [បិថិយ្យរេ (ស្យា.), បិថីយរេ (សី. អដ្ឋ.)] .

សវន្តិ សព្ពធិ សោតាតិ. សោតាតិ តណ្ហាសោតោ ទិដ្ឋិសោតោ កិលេសសោតោ ទុច្ចរិតសោតោ អវិជ្ជាសោតោ. សព្ពធីតិ សព្ពេសុ អាយតនេសុ. សវន្តីតិ សវន្តិ អាសវន្តិ សន្ទន្តិ បវត្តន្តិ. ចក្ខុតោ រូបេ សវន្តិ អាសវន្តិ សន្ទន្តិ បវត្តន្តិ. សោតតោ សទ្ទេ សវន្តិ…បេ… ឃានតោ គន្ធេ សវន្តិ… ជិវ្ហាតោ រសេ សវន្តិ… កាយតោ ផោដ្ឋព្ពេ សវន្តិ… មនតោ ធម្មេ សវន្តិ អាសវន្តិ សន្ទន្តិ បវត្តន្តិ. ចក្ខុតោ រូបតណ្ហា សវន្តិ អាសវន្តិ សន្ទន្តិ បវត្តន្តិ. សោតតោ សទ្ទតណ្ហា សវន្តិ អាសវន្តិ សន្ទន្តិ បវត្តន្តិ. ឃានតោ គន្ធតណ្ហា សវន្តិ… ជិវ្ហាតោ រសតណ្ហា សវន្តិ… កាយតោ ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា សវន្តិ… មនតោ ធម្មតណ្ហា សវន្តិ អាសវន្តិ សន្ទន្តិ បវត្តន្តីតិ – សវន្តិ សព្ពធិ សោតា.

ឥច្ចាយស្មា អជិតោតិ. ឥច្ចាតិ បទសន្ធិ…បេ… បទានុបុព្ពតាបេតំ ឥច្ចាតិ…បេ… ឥច្ចាយស្មា អជិតោ.

សោតានំ កិំ និវារណន្តិ សោតានំ កិំ អាវរណំ នីវរណំ សំវរណំ រក្ខនំ គោបនន្តិ – សោតានំ កិំ និវារណំ.

សោតានំ សំវរំ ព្រូហីតិ សោតានំ អាវរណំ នីវរណំ សំវរណំ រក្ខនំ គោបនំ ព្រូហិ អាចិក្ខ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – សោតានំ សំវរំ ព្រូហិ.

កេន សោតា បិធិយ្យរេតិ កេន សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តីតិ – កេន សោតា បិធិយ្យរេ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘សវន្តិ សព្ពធិ សោតា, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

សោតានំ កិំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូហិ, កេន សោតា បិធិយ្យរេ’’.

៤. យានិ សោតានិ លោកស្មិំ, [អជិតាតិ ភគវា]

សតិ តេសំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ, បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេ.

យានិ សោតានិ លោកស្មិន្តិ យានិ ឯតានិ សោតានិ មយា កិត្តិតានិ បកិត្តិតានិ អាចិក្ខិតានិ ទេសិតានិ បញ្ញបិតានិ បដ្ឋបិតានិ វិវរិតានិ វិភជិតានិ [វិភត្តានិ (ក.)] ឧត្តានីកតានិ បកាសិតានិ, សេយ្យថិទំ [សេយ្យថីទំ (ស្យា.)] – តណ្ហាសោតោ ទិដ្ឋិសោតោ កិលេសសោតោ ទុច្ចរិតសោតោ អវិជ្ជាសោតោ. លោកស្មិន្តិ អបាយលោកេ មនុស្សលោកេ ទេវលោកេ ខន្ធលោកេ ធាតុលោកេ អាយតនលោកេតិ – យានិ សោតានិ លោកស្មិំ. អជិតាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ.

សតិ តេសំ និវារណន្តិ. សតីតិ យា សតិ អនុស្សតិ បដិស្សតិ សតិ សរណតា ធារណតា អបិលាបនតា អសម្មុស្សនតា សតិ សតិន្ទ្រិយំ សតិពលំ សម្មាសតិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ឯកាយនមគ្គោ – អយំ វុច្ចតិ សតិ. និវារណន្តិ អាវរណំ នីវរណំ សំវរណំ រក្ខនំ គោបនន្តិ – សតិ តេសំ និវារណំ.

សោតានំ សំវរំ ព្រូមីតិ សោតានំ អាវរណំ នីវរណំ សំវរណំ រក្ខនំ គោបនំ ព្រូមិ អាចិក្ខាមិ…បេ… ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ – សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ.

បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេតិ. បញ្ញាតិ យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេតិ – បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនត្តា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណ’’ន្តិ…បេ… ‘‘វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូប’’ន្តិ… ‘‘នាមរូបបច្ចយា សឡាយតន’’ន្តិ… ‘‘សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ’’តិ… ‘‘ផស្សបច្ចយា វេទនា’’តិ… ‘‘វេទនាបច្ចយា តណ្ហា’’តិ… ‘‘តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទាន’’ន្តិ… ‘‘ឧបាទានបច្ចយា ភវោ’’តិ… ‘‘ភវបច្ចយា ជាតី’’តិ… ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណ’’ន្តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘អវិជ្ជានិរោធា សង្ខារនិរោធោ’’តិ… ‘‘សង្ខារនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោ’’តិ… ‘‘វិញ្ញាណនិរោធា នាមរូបនិរោធោ’’តិ… ‘‘នាមរូបនិរោធា សឡាយតននិរោធោ’’តិ… ‘‘សឡាយតននិរោធា ផស្សនិរោធោ’’តិ… ‘‘ផស្សនិរោធា វេទនានិរោធោ’’តិ… ‘‘វេទនានិរោធា តណ្ហានិរោធោ’’តិ… ‘‘តណ្ហានិរោធា ឧបាទាននិរោធោ’’តិ… ‘‘ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោ’’តិ… ‘‘ភវនិរោធា ជាតិនិរោធោ’’តិ… ‘‘ជាតិនិរោធា ជរាមរណនិរោធោ’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ…បេ… ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ… ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ… ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘ឥមេ ធម្មា អាសវា’’តិ…បេ… ‘‘អយំ អាសវសមុទយោ’’តិ… ‘‘អយំ អាសវនិរោធោ’’តិ… ‘‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ‘‘ឥមេ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យា’’តិ…បេ… ‘‘ឥមេ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យា’’តិ… ‘‘ឥមេ ធម្មា បហាតព្ពា’’តិ… ‘‘ឥមេ ធម្មា ភាវេតព្ពា’’តិ… ‘‘ឥមេ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពា’’តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តិ. បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ជានតោ បស្សតោ… ចតុន្នំ មហាភូតានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច ជានតោ បស្សតោ… យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ ជានតោ បស្សតោ បញ្ញាយេតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ ន សវន្តិ ន អាសវន្តិ ន សន្ទន្តិ នប្បវត្តន្តីតិ – បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេ. តេនាហ ភគវា –

‘‘យានិ សោតានិ លោកស្មិំ, [អជិតាតិ ភគវា]

សតិ តេសំ និវារណំ;

សោតានំ សំវរំ ព្រូមិ, បញ្ញាយេតេ បិធិយ្យរេ’’តិ.

៥. បញ្ញា ចេវ សតិ ចាបិ, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

នាមរូបញ្ច មារិស;

ឯតំ មេ បុដ្ឋោ បព្រូហិ, កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ.

បញ្ញា ចេវ សតិ ចាបីតិ. បញ្ញាតិ យា បញ្ញា បជាននា វិចយោ បវិចយោ ធម្មវិចយោ សល្លក្ខណា ឧបលក្ខណា បច្ចុបលក្ខណា បណ្ឌិច្ចំ កោសល្លំ នេបុញ្ញំ វេភព្យា ចិន្តា ឧបបរិក្ខា ភូរី [ភូរិ (ក.)] មេធា បរិណាយិកា វិបស្សនា សម្បជញ្ញំ បតោទោ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ បញ្ញាសត្ថំ បញ្ញាបាសាទោ បញ្ញាអាលោកោ បញ្ញាឱភាសោ បញ្ញាបជ្ជោតោ បញ្ញារតនំ អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. សតីតិ យា សតិ អនុស្សតិ…បេ… សម្មាសតីតិ – បញ្ញា ចេវ សតិចាបិ, ឥច្ចាយស្មា អជិតោ.

នាមរូបញ្ច មារិសាតិ. នាមន្តិ ចត្តារោ អរូបិនោ ខន្ធា. រូបន្តិ ចត្តារោ ច មហាភូតា ចតុន្នញ្ច មហាភូតានំ ឧបាទាយរូបំ. មារិសាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ មារិសាតិ – នាមរូបញ្ច មារិស.

ឯតំ មេ បុដ្ឋោ បព្រូហីតិ. ឯតំ មេតិ យំ បុច្ឆាមិ យំ យាចាមិ យំ អជ្ឈេសាមិ យំ បសាទេមិ. បុដ្ឋោតិ បុច្ឆិតោ យាចិតោ អជ្ឈេសិតោ បសាទិតោ. បព្រូហីតិ ព្រូហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ [វិវរេហិ វិភជេហិ (ក.)] ឧត្តានីករោហិ បកាសេហីតិ – ឯតំ មេ បុដ្ឋោ បព្រូហិ.

កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតីតិ កត្ថេតំ និរុជ្ឈតិ វូបសម្មតិ អត្ថំ គច្ឆតិ បដិប្បស្សម្ភតីតិ. កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘បញ្ញា ចេវ សតិ ចាបិ, [ឥច្ចាយស្មា អជិតោ]

នាមរូបញ្ច មារិស;

ឯវំ មេ បុដ្ឋោ បព្រូហិ, កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតី’’តិ.

៦. យមេតំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ, អជិត តំ វទាមិ តេ;

យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

វិញ្ញាណស្ស និរោធេន, ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ.

យមេតំ បញ្ហំ អបុច្ឆីតិ. យមេតន្តិ បញ្ញញ្ច សតិញ្ច នាមរូបញ្ច. អបុច្ឆីតិ អបុច្ឆសិ យាចសិ អជ្ឈេសតិ [អជ្ឈេសិ (ក.)] បសាទេសីតិ – យមេតំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ.

អជិត តំ វទាមិ តេតិ. អជិតាតិ ភគវា តំ ព្រាហ្មណំ នាមេន អាលបតិ. តន្តិ បញ្ញញ្ច សតិញ្ច នាមរូបញ្ច. វទាមីតិ វទាមិ អាចិក្ខាមិ ទេសេមិ បញ្ញបេមិ បដ្ឋបេមិ វិវរាមិ វិភជាមិ ឧត្តានីករោមិ បកាសេមីតិ. អជិត តំ វទាមិ តេ.

យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតីតិ នាមន្តិ ចត្តារោ អរូបិនោ ខន្ធា. រូបន្តិ ចត្តារោ ច មហាភូតា ចតុន្នញ្ច មហាភូតានំ ឧបាទាយរូបំ. អសេសន្តិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ អសេសំ និស្សេសំ បរិយាទិយនវចនមេតំ [បរិយាទាយវចនមេតំ (ស្យា. ក.)] អសេសន្តិ. ឧបរុជ្ឈតីតិ និរុជ្ឈតិ វូបសម្មតិ អត្ថំ គច្ឆតិ បដិប្បស្សម្ភតីតិ. យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ.

វិញ្ញាណស្ស និរោធេន, ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតីតិ សោតាបត្តិមគ្គញាណេន អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស និរោធេន សត្ត ភវេ ឋបេត្វា អនមតគ្គេ សំសារេ យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តិ វូបសម្មន្តិ អត្ថំ គច្ឆន្តិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ. សកទាគាមិមគ្គញាណេន អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស និរោធេន ទ្វេ ភវេ ឋបេត្វា បញ្ចសុ ភវេសុ យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តិ វូបសម្មន្តិ អត្ថំ គច្ឆន្តិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ. អនាគាមិមគ្គញាណេន អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស និរោធេន ឯកំ ភវំ ឋបេត្វា រូបធាតុយា វា អរូបធាតុយា វា យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តិ វូបសម្មន្តិ អត្ថំ គច្ឆន្តិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ. អរហត្តមគ្គញាណេន អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស និរោធេន យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តិ វូបសម្មន្តិ អត្ថំ គច្ឆន្តិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ. អរហតោ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយន្តស្ស ចរិមវិញ្ញាណស្ស និរោធេន បញ្ញា ច សតិ ច នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តិ វូបសម្មន្តិ អត្ថំ គច្ឆន្តិ បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ – វិញ្ញាណស្ស និរោធេន ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ. តេនាហ ភគវា –

‘‘យមេតំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ, អជិត តំ វទាមិ តេ;

យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច, អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ;

វិញ្ញាណស្ស និរោធេន, ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតី’’តិ.

៧. យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ, យេ ច សេខា [សេក្ខា (ស្យា. ក.)] បុថូ ឥធ;

តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ, បុដ្ឋោ បព្រូហិ មារិស.

យេ ច សង្ខាតធម្មាសេតិ សង្ខាតធម្មា វុច្ចន្តិ អរហន្តោ ខីណាសវា. កិំការណា សង្ខាតធម្មា វុច្ចន្តិ អរហន្តោ ខីណាសវា? តេ សង្ខាតធម្មា ញាតធម្មា តុលិតធម្មា តីរិតធម្មា វិភូតធម្មា វិភាវិតធម្មា. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ សង្ខាតធម្មា ញាតធម្មា តុលិតធម្មា តីរិតធម្មា វិភូតធម្មា វិភាវិតធម្មា. ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ សង្ខាតធម្មា…បេ… ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ សង្ខាតធម្មា… ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិ សង្ខាតធម្មា… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ សង្ខាតធម្មា ញាតធម្មា តុលិតធម្មា តីរិតធម្មា វិភូតធម្មា វិភាវិតធម្មា. អថ វា តេសំ ខន្ធា សង្ខាតា ធាតុយោ សង្ខាតា អាយតនានិ សង្ខាតា គតិយោ សង្ខាតា ឧបបត្តិយោ សង្ខាតា បដិសន្ធិ សង្ខាតា ភវា សង្ខាតា សំសារា សង្ខាតា វដ្ដា សង្ខាតា. អថ វា តេ ខន្ធបរិយន្តេ ឋិតា ធាតុបរិយន្តេ ឋិតា អាយតនបរិយន្តេ ឋិតា គតិបរិយន្តេ ឋិតា ឧបបត្តិបរិយន្តេ ឋិតា បដិសន្ធិបរិយន្តេ ឋិតា ភវបរិយន្តេ ឋិតា សំសារបរិយន្តេ ឋិតា វដ្ដបរិយន្តេ ឋិតា អន្តិមេ ភវេ ឋិតា អន្តិមេ សមុស្សយេ ឋិតា អន្តិមទេហធរា អរហន្តោ.

តេសំ ចាយំ [យាយំ (ក.)] បច្ឆិមកោ, ចរិមោយំ សមុស្សយោ;

ជាតិមរណសំសារោ, នត្ថិ នេសំ បុនព្ភវោតិ.

តំការណា សង្ខាតធម្មា វុច្ចន្តិ អរហន្តោ ខីណាសវាតិ. យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ, យេ ច សេខា បុថូ ឥធាតិ. សេខាតិ កិំការណា វុច្ចន្តិ សេខា? សិក្ខន្តីតិ សេខា. កិញ្ច សិក្ខន្តិ? អធិសីលម្បិ សិក្ខន្តិ, អធិចិត្តម្បិ សិក្ខន្តិ, អធិបញ្ញម្បិ សិក្ខន្តិ. កតមា អធិសីលសិក្ខា? ឥធ ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ. ខុទ្ទកោ សីលក្ខន្ធោ មហន្តោ សីលក្ខន្ធោ សីលំ បតិដ្ឋា អាទិ ចរណំ សំយមោ សំវរោ មុខំ បមុខំ កុសលានំ ធម្មានំ សមាបត្តិយា – អយំ អធិសីលសិក្ខា.

កតមា អធិចិត្តសិក្ខា? ឥធ ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ… ទុតិយំ ឈានំ… តតិយំ ឈានំ… ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ – អយំ អធិចិត្តសិក្ខា.

កតមា អធិបញ្ញាសិក្ខា? ឥធ ភិក្ខុ បញ្ញវា ហោតិ ឧទយត្ថគាមិនិយា បញ្ញាយ សមន្នាគតោ អរិយាយ និព្ពេធិកាយ សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយា. សោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ…បេ… ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ… ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘ឥមេ អាសវា’’តិ…បេ… ‘‘អយំ អាសវសមុទយោ’’តិ… ‘‘អយំ អាសវនិរោធោ’’តិ… ‘‘អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទា’’តិ យថាភូតំ បជានាតិ. ‘‘អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា’’… ឥមា តិស្សោ សិក្ខាយោ អាវជ្ជន្តា សិក្ខន្តិ ជានន្តា សិក្ខន្តិ បស្សន្តា សិក្ខន្តិ ចិត្តំ អធិដ្ឋហន្តា សិក្ខន្តិ សទ្ធាយ អធិមុច្ចន្តា សិក្ខន្តិ វីរិយំ [វិរិយំ (ស្យា.)] បគ្គណ្ហន្តា សិក្ខន្តិ សតិំ ឧបដ្ឋបេន្តា សិក្ខន្តិ ចិត្តំ សមាទហន្តា សិក្ខន្តិ បញ្ញាយ បជានន្តា សិក្ខន្តិ អភិញ្ញេយ្យំ អភិជានន្តា សិក្ខន្តិ បរិញ្ញេយ្យំ បរិជានន្តា សិក្ខន្តិ បហាតព្ពំ បជហន្តា សិក្ខន្តិ ភាវេតព្ពំ ភាវេន្តា សិក្ខន្តិ សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិករោន្តា សិក្ខន្តិ អាចរន្តិ សមាចរន្តិ សមាទាយ វត្តន្តិ. តំការណា វុច្ចន្តិ – សេខា. បុថូតិ ពហុកា. ឯតេ សេខា សោតាបន្នា ច បដិបន្នា ច សកទាគាមិនោ ច បដិបន្នា ច អនាគាមិនោ ច បដិបន្នា ច អរហន្តោ ច បដិបន្នា ច. ឥធាតិ ឥមិស្សា ទិដ្ឋិយា ឥមិស្សា ខន្តិយា ឥមិស្សា រុចិយា ឥមស្មិំ អាទាយេ ឥមស្មិំ ធម្មេ ឥមស្មិំ វិនយេ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ ឥមស្មិំ បាវចនេ ឥមស្មិំ ព្រហ្មចរិយេ ឥមស្មិំ សត្ថុសាសនេ ឥមស្មិំ អត្តភាវេ ឥមស្មិំ មនុស្សលោកេតិ – យេ ច សេខា បុថូ ឥធ.

តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ, បុដ្ឋោ បព្រូហិ មារិសាតិ ត្វម្បិ និបកោ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា ពុទ្ធិមា ញាណី មេធាវី. តេសំ សង្ខាតធម្មានញ្ច សេក្ខានញ្ច ឥរិយំ ចរិយំ វុត្តិ បវត្តិ អាចរំ គោចរំ វិហារំ បដិបទំ. បុដ្ឋោតិ បុច្ឆិតោ យាចិតោ អជ្ឈេសិតោ បសាទិតោ. បព្រូហីតិ ព្រូហិ អាចិក្ខាហិ ទេសេហិ បញ្ញបេហិ បដ្ឋបេហិ វិវរាហិ វិភជាហិ ឧត្តានីករោហិ បកាសេហិ. មារិសាតិ បិយវចនំ គរុវចនំ សគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ មារិសាតិ – តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ, បុដ្ឋោ បព្រូហិ មារិស. តេនាហ សោ ព្រាហ្មណោ –

‘‘យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ, យេ ច សេខា បុថូ ឥធ;

តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ, បុដ្ឋោ បព្រូហិ មារិសា’’តិ.

៨. កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ, មនសានាវិលោ សិយា;

កុសលោ សព្ពធម្មានំ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ.

កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យាតិ. កាមាតិ ឧទ្ទានតោ ទ្វេ កាមា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច. កតមេ វត្ថុកាមា? មនាបិកា រូបា មនាបិកា សទ្ទា មនាបិកា គន្ធា មនាបិកា រសា មនាបិកា ផោដ្ឋព្ពា, អត្ថរណា បាវុរណា [បាបុរណា (ស្យា.)] ទាសិទាសា អជេឡកា កុក្កុដសូករា ហត្ថិគវាស្សវឡវា ខេត្តំ វត្ថុ ហិរញ្ញំ សុវណ្ណំ គាមនិគមរាជធានិយោ [រាជឋានិយោ (ក.)] រដ្ឋញ្ច ជនបទោ ច កោសោ ច កោដ្ឋាគារញ្ច – យំ កិញ្ចិ រជនីយវត្ថុ វត្ថុកាមា.

អបិ ច អតីតា កាមា អនាគតា កាមា បច្ចុប្បន្នា កាមា អជ្ឈត្តា កាមា ពហិទ្ធា កាមា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា កាមា, ហីនា កាមា មជ្ឈិមា កាមា បណីតា កាមា, អាបាយិកា កាមា មានុសិកា កាមា ទិព្ពា កាមា, បច្ចុបដ្ឋិតា កាមា, និម្មិតា កាមា បរនិម្មិតា កាមា, បរិគ្គហិតា កាមា អបរិគ្គហិតា កាមា, មមាយិតា កាមា អមមាយិតា កាមា, សព្ពេបិ កាមាវចរា ធម្មា, សព្ពេបិ រូបាវចរា ធម្មា, សព្ពេបិ អរូបាវចរា ធម្មា, តណ្ហាវត្ថុកា តណ្ហារម្មណា, កាមនីយដ្ឋេន រជនីយដ្ឋេន មទនីយដ្ឋេន រមណីយដ្ឋេន [នត្ថិ ស្យា. បោត្ថកេ មហានិ. ១] កាមា. ឥមេ វុច្ចន្តិ វត្ថុកាមា.

កតមេ កិលេសកាមា? ឆន្ទោ កាមោ រាគោ កាមោ ឆន្ទរាគោ កាមោ សង្កប្បោ កាមោ រាគោ កាមោ សង្កប្បរាគោ កាមោ, យោ កាមេសុ កាមច្ឆន្ទោ កាមរាគោ កាមនន្ទី កាមតណ្ហា កាមសិនេហោ កាមបិបាសា កាមបរិឡាហោ កាមគេធោ កាមមុច្ឆា កាមជ្ឈោសានំ កាមោឃោ កាមយោគោ កាមុបាទានំ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ –

អទ្ទសំ កាម តេ មូលំ, សង្កប្បា កាម ជាយសិ;

ន តំ សង្កប្បយិស្សាមិ, ឯវំ កាម ន ហេហិសីតិ.

ឥមេ វុច្ចន្តិ កិលេសកាមា. គេធោ វុច្ចតិ តណ្ហា, យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ. កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យាតិ កិលេសកាមេន វត្ថុកាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ ន បលិពុន្ធេយ្យ [បលិពុជ្ឈេយ្យ (ស្យា.)] អគិទ្ធោ អស្ស អគធិតោ អមុច្ឆិតោ អនជ្ឈាបន្នោ [អនជ្ឈោបន្នោ (ស្យា.)] វីតគេធោ វិគតគេធោ ចត្តគេធោ វន្តគេធោ មុត្តគេធោ បហីនគេធោ បដិនិស្សដ្ឋគេធោ វីតរាគោ វិគតរាគោ ចត្តរាគោ វន្តរាគោ មុត្តរាគោ បហីនរាគោ បដិនិស្សដ្ឋរាគោ និច្ឆាតោ និព្ពុតោ សីតិភូតោ សុខប្បដិសំវេទី ព្រហ្មភូតេន អត្តនា វិហរេយ្យាតិ – កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ.

មនសានាវិលោ សិយាតិ. មនោតិ យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជា មនោវិញ្ញាណធាតុ. កាយទុច្ចរិតេន ចិត្តំ អាវិលំ ហោតិ លុឡិតំ ឯរិតំ ឃដ្ដិតំ ចលិតំ ភន្តំ អវូបសន្តំ. វចីទុច្ចរិតេន…បេ… មនោទុច្ចរិតេន… រាគេន… ទោសេន… មោហេន… កោធេន… ឧបនាហេន… មក្ខេន… បឡាសេន… ឥស្សាយ… មច្ឆរិយេន… មាយាយ… សាឋេយ្យេន… ថម្ភេន… សារម្ភេន… មានេន… អតិមានេន… មទេន… បមាទេន… សព្ពកិលេសេហិ… សព្ពទុច្ចរិតេហិ… សព្ពឌាហេហិ… សព្ពបរិឡាហេហិ… សព្ពសន្តាបេហិ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារេហិ ចិត្តំ អាវិលំ ហោតិ លុឡិតំ ឯរិតំ ឃដ្ដិតំ ចលិតំ ភន្តំ អវូបសន្តំ. មនសានាវិលោ សិយាតិ ចិត្តេន អនាវិលោ សិយា – អលុឡិតោ អនេរិតោ អឃដ្ដិតោ អចលិតោ អភន្តោ វូបសន្តោ អាវិលករេ កិលេសេ ជហេយ្យ បជហេយ្យ វិនោទេយ្យ ព្យន្តីករេយ្យ [ព្យន្តិំ ករេយ្យ (ក.)] អនភាវំ គមេយ្យ, អាវិលករេហិ កិលេសេហិ ច អារតោ [អារតោ អស្ស (ក.) មហានិ. ១៨ បស្ស] វិរតោ បដិវិរតោ និក្ខន្តោ និស្សដោ វិប្បមុត្តោ វិសញ្ញុត្តោ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរេយ្យាតិ – មនសានាវិលោ សិយា.

កុសលោ សព្ពធម្មានន្តិ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ, ‘‘សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា’’តិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ, ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ, ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ…បេ… ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ. ឯវម្បិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ.

អថ វា, អនិច្ចតោ កុសលោ សព្ពធម្មានំ, ទុក្ខតោ…បេ… រោគតោ… គណ្ឌតោ… សល្លតោ… អឃតោ… អាពាធតោ… បរតោ… បលោកតោ… ឦតិតោ… ឧបទ្ទវតោ… ភយតោ… ឧបសគ្គតោ… ចលតោ… បភង្គុតោ… អទ្ធុវតោ [អធុវតោ (ក.) មហានិ. ១៣] … អតាណតោ… អលេណតោ… អសរណតោ… អសរណីភូតតោ… រិត្តតោ… តុច្ឆតោ… សុញ្ញតោ… អនត្តតោ… អាទីនវតោ… វិបរិណាមធម្មតោ… អសារកតោ… អឃមូលតោ… វធកតោ… វិភវតោ… សាសវតោ… សង្ខតតោ… មារាមិសតោ… ជាតិធម្មតោ… ជរាធម្មតោ… ព្យាធិធម្មតោ… មរណធម្មតោ… សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសធម្មតោ … សំកិលេសិកធម្មតោ… សមុទយតោ… អត្ថង្គមតោ… អស្សាទតោ… អាទីនវតោ… និស្សរណតោ កុសលោ សព្ពធម្មានំ. ឯវម្បិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ.

អថ វា, ខន្ធកុសលោ ធាតុកុសលោ អាយតនកុសលោ បដិច្ចសមុប្បាទកុសលោ សតិបដ្ឋានកុសលោ សម្មប្បធានកុសលោ ឥទ្ធិបាទកុសលោ ឥន្ទ្រិយកុសលោ ពលកុសលោ ពោជ្ឈង្គកុសលោ មគ្គកុសលោ ផលកុសលោ និព្ពានកុសលោ. ឯវម្បិ កុសលោ សព្ពធម្មានំ.

អថ វា, សព្ពធម្មា វុច្ចន្តិ ទ្វាទសាយតនានិ – ចក្ខុ ចេវ [ចក្ខុញ្ចេវ (ក.)] រូបា ច, សោតញ្ច សទ្ទា ច, ឃានញ្ច គន្ធា ច, ជិវ្ហា ច រសា ច, កាយោ ច ផោដ្ឋព្ពា ច, មនោ ច ធម្មា ច. យតោ ច អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ អាយតនេសុ ឆន្ទរាគោ បហីនោ ហោតិ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវំកតោ [អនភាវង្គតោ (ស្យា.)] អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ, ឯត្តាវតាបិ កុសលោ សព្ពធម្មានន្តិ – កុសលោ សព្ពធម្មានំ.

សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេតិ. សតោតិ ចតូហិ ការណេហិ សតោ – កាយេ កាយានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ភាវេន្តោ សតោ, វេទនាសុ វេទនានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ភាវេន្តោ សតោ, ចិត្តេ ចិត្តានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ភាវេន្តោ សតោ, ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សនាសតិបដ្ឋានំ ភាវេន្តោ សតោ.

អបរេហិបិ ចតូហិ ការណេហិ សតោ – អសតិបរិវជ្ជនាយ សតោ, សតិករណីយានំ ធម្មានំ កតត្តា សតោ, សតិបរិពន្ធានំ [សតិបដិបក្ខានំ (ស្យា.) មហានិ. ៣] ធម្មានំ ហតត្តា សតោ, សតិនិមិត្តានំ ធម្មានំ អសម្មុដ្ឋត្តា [អប្បមុដ្ឋត្តា (ស្យា.)] សតោ.

អបរេហិបិ ចតូហិ ការណេហិ សតោ – សតិយា សមន្នាគតត្តា សតោ, សតិយា វសិតត្តា សតោ, សតិយា បាគុញ្ញេន សមន្នាគតត្តា សតោ, សតិយា អបច្ចោរោហណតាយ សតោ.

អបរេហិបិ ចតូហិ ការណេហិ សតោ – សតិយា សមន្នាគតត្តា សតោ, សន្តត្តា សតោ, សមិតត្តា សតោ, សន្តធម្មសមន្នាគតត្តា សតោ. ពុទ្ធានុស្សតិយា សតោ, ធម្មានុស្សតិយា សតោ, សង្ឃានុស្សតិយា សតោ, សីលានុស្សតិយា សតោ, ចាគានុស្សតិយា សតោ, ទេវតានុស្សតិយា សតោ, អានាបានស្សតិយា សតោ, មរណស្សតិយា សតោ, កាយគតាសតិយា សតោ, ឧបសមានុស្សតិយា សតោ. យា សតិ អនុស្សតិ…បេ… សម្មាសតិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ឯកាយនមគ្គោ, អយំ វុច្ចតិ សតិ. ឥមាយ សតិយា ឧបេតោ ហោតិ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ [សម្បន្នោ (ក.)] សមន្នាគតោ, សោ វុច្ចតិ សតោ. ភិក្ខូតិ សត្តន្នំ ធម្មានំ ភិន្នត្តា ភិក្ខុ – សក្កាយទិដ្ឋិ ភិន្នា ហោតិ, វិចិកិច្ឆា ភិន្នា ហោតិ, សីលព្ពតបរាមាសោ ភិន្នោ ហោតិ, រាគោ ភិន្នោ ហោតិ, ទោសោ ភិន្នោ ហោតិ, មោហោ ភិន្នោ ហោតិ, មានោ ភិន្នោ ហោតិ. ភិន្នា ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សំកិលេសិកា បោនោភវិកា [បោនោព្ភវិកា (ស្យា. ក.)] សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា.

បជ្ជេន កតេន [បជ្ជោតកតេន (ក.) សុ. និ. ៥១៩] អត្តនា, [សភិយាតិ ភគវា]

បរិនិព្ពានគតោ វិតិណ្ណកង្ខោ;

វិភវញ្ច ភវញ្ច វិប្បហាយ, វុសិតវា ខីណបុនព្ភវោ ស ភិក្ខូតិ.

សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេតិ សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ, សតោ គច្ឆេយ្យ, សតោ តិដ្ឋេយ្យ, សតោ និសីទេយ្យ, សតោ សេយ្យំ កប្បេយ្យ, សតោ អភិក្កមេយ្យ, សតោ បដិក្កមេយ្យ, សតោ អាលោកេយ្យ, សតោ វិលោកេយ្យ, សតោ សមិញ្ជេយ្យ, សតោ បសារេយ្យ, សតោ សង្ឃាដិបត្តចីវរំ ធារេយ្យ, សតោ ចរេយ្យ វិហរេយ្យ ឥរិយេយ្យ វត្តេយ្យ បាលេយ្យ យបេយ្យ យាបេយ្យាតិ – សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ. តេនាហ ភគវា –

‘‘កាមេសុ នាភិគិជ្ឈេយ្យ, មនសានាវិលោ សិយា;

កុសលោ សព្ពធម្មានំ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ.

សហ គាថាបរិយោសានា យេ តេ ព្រាហ្មណេន សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្ទា ឯកបយោគា ឯកាធិប្បាយា ឯកវាសនវាសិតា, តេសំ អនេកបាណសហស្សានំ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ. តស្ស ព្រាហ្មណស្ស អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចិ. សហ អរហត្តប្បត្តា អជិនជដាវាកចីរតិទណ្ឌកមណ្ឌលុកេសា ច មស្សូ ច អន្តរហិតា, ភណ្ឌុកាសាយវត្ថវសនោ សង្ឃាដិបត្តចីវរធរោ អន្វត្ថបដិបត្តិយា បញ្ជលិកោ ភគវន្តំ នមស្សមានោ និសិន្នោ ហោតិ – ‘‘សត្ថា មេ ភន្តេ ភគវា, សាវកោហមស្មី’’តិ.

អជិតមាណវបុច្ឆានិទ្ទេសោ បឋមោ.