៨. បសូរសុត្តនិទ្ទេសោ

អថ បសូរសុត្តនិទ្ទេសំ វក្ខតិ –

៥៩. ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ, នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ;

យំ និស្សិតា តត្ថ សុភំ វទានា, បច្ចេកសច្ចេសុ បុថូ និវិដ្ឋា.

ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តីតិ. ឥធេវ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ … អន្តវា លោកោ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ.

នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហូតិ. អត្តនោ សត្ថារំ ធម្មក្ខានំ គណំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ ឋបេត្វា សព្ពេ បរវាទេ ខិបន្តិ ឧក្ខិបន្តិ បរិក្ខិបន្តិ. ‘‘សោ សត្ថា ន សព្ពញ្ញូ, ធម្មោ ន ស្វាក្ខាតោ, គណោ ន សុប្បដិបន្នោ, ទិដ្ឋិ ន ភទ្ទិកា, បដិបទា ន សុបញ្ញត្តា, មគ្គោ ន និយ្យានិកោ, នត្ថេត្ថ សុទ្ធិ វា វិសុទ្ធិ វា បរិសុទ្ធិ វា មុត្តិ វា វិមុត្តិ វា បរិមុត្តិ វា, ន តត្ថ សុជ្ឈន្តិ វា វិសុជ្ឈន្តិ វា បរិសុជ្ឈន្តិ វា មុច្ចន្តិ វា វិមុច្ចន្តិ វា បរិមុច្ចន្តិ វា, ហីនា និហីនា ឱមកា លាមកា ឆតុក្កា បរិត្តា’’តិ – ឯវមាហំសុ ឯវំ វទន្តិ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ.

យំ និស្សិតា តត្ថ សុភំ វទានាតិ. យំ និស្សិតាតិ យំ សត្ថារំ ធម្មក្ខានំ គណំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ និស្សិតា អានិស្សិតា [បតិដ្ឋិតា (សី.), សន្និស្សិតា (ស្យា.)] អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តា. តត្ថាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា. សុភំ វទានាតិ សុភវាទា សោភនវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា [ធីរវាទា (ស្យា.)] ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – យំ និស្សិតា តត្ថ សុភំ វទានា.

បច្ចេកសច្ចេសុ បុថូ និវិដ្ឋាតិ. បុថូ សមណព្រាហ្មណា បុថូ បច្ចេកសច្ចេសុ និវិដ្ឋា បតិដ្ឋិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តា. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ និវិដ្ឋា បតិដ្ឋិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តា. ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ និវិដ្ឋា បតិដ្ឋិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – បច្ចេកសច្ចេសុ បុថូ និវិដ្ឋា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ឥធេវ សុទ្ធិំ ឥតិ វាទយន្តិ, នាញ្ញេសុ ធម្មេសុ វិសុទ្ធិមាហុ;

យំ និស្សិតា តត្ថ សុភំ វទានា, បច្ចេកសច្ចេសុ បុថូ និវិដ្ឋា’’តិ.

៦០. តេ វាទកាមា បរិសំ វិគយ្ហ, ពាលំ ទហន្តី មិថុ អញ្ញមញ្ញំ;

វទន្តិ តេ អញ្ញសិតា កថោជ្ជំ, បសំសកាមា កុសលាវទានា.

តេ វាទកាមា បរិសំ វិគយ្ហាតិ. តេ វាទកាមាតិ តេ វាទកាមា វាទត្ថិកា វាទាធិប្បាយា វាទបុរេក្ខារា វាទបរិយេសនំ ចរន្តា. បរិសំ វិគយ្ហាតិ ខត្តិយបរិសំ ព្រាហ្មណបរិសំ គហបតិបរិសំ សមណបរិសំ វិគយ្ហ ឱគយ្ហ អជ្ឈោគាហេត្វា បវិសិត្វាតិ – តេ វាទកាមា បរិសំ វិគយ្ហ.

ពាលំ ទហន្តី មិថុ អញ្ញមញ្ញន្តិ. មិថូតិ ទ្វេ ជនា ទ្វេ កលហការកា ទ្វេ ភណ្ឌនការកា ទ្វេ ភស្សការកា ទ្វេ វិវាទការកា ទ្វេ អធិករណការកា ទ្វេ វាទិនោ ទ្វេ សល្លាបកា; តេ អញ្ញមញ្ញំ ពាលតោ ហីនតោ និហីនតោ ឱមកតោ លាមកតោ ឆតុក្កតោ បរិត្តតោ ទហន្តិ បស្សន្តិ ទក្ខន្តិ ឱលោកេន្តិ និជ្ឈាយន្តិ ឧបបរិក្ខន្តីតិ – ពាលំ ទហន្តី មិថុ អញ្ញមញ្ញំ.

វទន្តិ តេ អញ្ញសិតា កថោជ្ជន្តិ. អញ្ញំ សត្ថារំ ធម្មក្ខានំ គណំ ទិដ្ឋិំ បដិបទំ មគ្គំ និស្សិតា អានិស្សិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តា. កថោជ្ជំ វុច្ចតិ កលហោ ភណ្ឌនំ វិគ្គហោ វិវាទោ មេធគំ. អថ វា កថោជ្ជន្តិ អនោជវន្តី និសាកថា កថោជ្ជំ វទន្តិ, កលហំ វទន្តិ, ភណ្ឌនំ វទន្តិ, វិគ្គហំ វទន្តិ, វិវាទំ វទន្តិ, មេធគំ វទន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – វទន្តិ តេ អញ្ញសិតា កថោជ្ជំ.

បសំសកាមា កុសលាវទានាតិ. បសំសកាមាតិ បសំសកាមា បសំសត្ថិកា បសំសាធិប្បាយា បសំសបុរេក្ខារា បសំសបរិយេសនំ ចរន្តា. កុសលាវទានាតិ កុសលវាទា បណ្ឌិតវាទា ថិរវាទា ញាយវាទា ហេតុវាទា លក្ខណវាទា ការណវាទា ឋានវាទា សកាយ លទ្ធិយាតិ – បសំសកាមា កុសលាវទានា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘តេ វាទកាមា បរិសំ វិគយ្ហ, ពាលំ ទហន្តី មិថុ អញ្ញមញ្ញំ;

វទន្តិ តេ អញ្ញសិតា កថោជ្ជំ, បសំសកាមា កុសលាវទានា’’តិ.

៦១. យុត្តោ កថាយំ បរិសាយ មជ្ឈេ, បសំសមិច្ឆំ វិនិឃាតិ ហោតិ;

អបាហតស្មិំ បន មង្កុ ហោតិ, និន្ទាយ សោ កុប្បតិ រន្ធមេសី.

យុត្តោ កថាយំ បរិសាយ មជ្ឈេតិ. ខត្តិយបរិសាយ វា ព្រាហ្មណបរិសាយ វា គហបតិបរិសាយ វា សមណបរិសាយ វា មជ្ឈេ អត្តនោ កថាយំ យុត្តោ បយុត្តោ អាយុត្តោ សមាយុត្តោ សម្បយុត្តោ កថេតុន្តិ – យុត្តោ កថាយំ បរិសាយ មជ្ឈេ.

បសំសមិច្ឆំ វិនិឃាតិ ហោតីតិ. បសំសមិច្ឆន្តិ បសំសំ ថោមនំ កិត្តិំ វណ្ណហារិយំ ឥច្ឆន្តោ សាទិយន្តោ បត្ថយន្តោ បិហយន្តោ អភិជប្បន្តោ. វិនិឃាតិ ហោតីតិ បុព្ពេវ សល្លាបា កថំកថី វិនិឃាតី ហោតិ. ‘‘ជយោ នុ ខោ មេ ភវិស្សតិ, បរាជយោ នុ ខោ មេ ភវិស្សតិ, កថំ និគ្គហំ ករិស្សាមិ, កថំ បដិកម្មំ ករិស្សាមិ, កថំ វិសេសំ ករិស្សាមិ, កថំ បដិវិសេសំ ករិស្សាមិ, កថំ អាវេឋិយំ [អាវេធិយំ (ស្យា.)] ករិស្សាមិ, កថំ និព្ពេឋិយំ [និព្ពេធិយំ (ស្យា. ក.)] ករិស្សាមិ, កថំ ឆេទំ ករិស្សាមិ, កថំ មណ្ឌលំ ករិស្សាមី’’តិ, ឯវំ បុព្ពេវ សល្លាបា កថំកថី វិនិឃាតិ ហោតីតិ – បសំសមិច្ឆំ វិនិឃាតិ ហោតិ.

អបាហតស្មិំ បន មង្កុ ហោតីតិ. យេ តេ បញ្ហវីមំសកា បរិសា បារិសជ្ជា បាសារិកា [បាសនិកា (ស្យា.)], តេ អបហរន្តិ. ‘‘អត្ថាបគតំ ភណិត’’ន្តិ អត្ថតោ អបហរន្តិ, ‘‘ព្យញ្ជនាបគតំ ភណិត’’ន្តិ ព្យញ្ជនតោ អបហរន្តិ, ‘‘អត្ថព្យញ្ជនាបគតំ ភណិត’’ន្តិ អត្ថព្យញ្ជនតោ អបហរន្តិ, ‘‘អត្ថោ តេ ទុន្នីតោ, ព្យញ្ជនំ តេ ទុរោបិតំ, អត្ថព្យញ្ជនំ តេ ទុន្នីតំ ទុរោបិតំ, និគ្គហោ តេ អកតោ, បដិកម្មំ តេ ទុក្កដំ, វិសេសោ តេ អកតោ, បដិវិសេសោ តេ ទុក្កដោ, អាវេឋិយា តេ អកតា, និព្ពេឋិយា តេ ទុក្កដា, ឆេទោ តេ អកតោ, មណ្ឌលំ តេ ទុក្កដំ វិសមកថំ ទុក្កថិតំ ទុព្ភណិតំ ទុល្លបិតំ ទុរុត្តំ ទុព្ភាសិត’’ន្តិ អបហរន្តិ. អបាហតស្មិំ បន មង្កុ ហោតីតិ. អបាហតស្មិំ មង្កុ ហោតិ បីឡិតោ ឃដ្ដិតោ ព្យាធិតោ ទោមនស្សិតោ ហោតីតិ – អបាហតស្មិំ បន មង្កុ ហោតិ.

និន្ទាយ សោ កុប្បតិ រន្ធមេសីតិ. និន្ទាយ គរហាយ អកិត្តិយា អវណ្ណហារិកាយ កុប្បតិ ព្យាបជ្ជតិ បតិដ្ឋីយតិ, កោបញ្ច ទោសញ្ច អប្បច្ចយញ្ច បាតុករោតីតិ – និន្ទាយ សោ កុប្បតិ. រន្ធមេសីតិ វិរន្ធមេសី អបរទ្ធមេសី ខលិតមេសី គឡិតមេសី វិវរមេសីតិ – និន្ទាយ សោ កុប្បតិ រន្ធមេសី.

តេនាហ ភគវា –

‘‘យុត្តោ កថាយំ បរិសាយ មជ្ឈេ, បសំសមិច្ឆំ វិនិឃាតិ ហោតិ;

អបាហតស្មិំ បន មង្កុ ហោតិ, និន្ទាយ សោ កុប្បតិ រន្ធមេសី’’តិ.

៦២. យមស្ស វាទំ បរិហីនមាហុ, អបាហតំ បញ្ហវិមំសកាសេ [បញ្ហវិមំសកា យេ (ស្យា.)] ;

បរិទេវតិ សោចតិ ហីនវាទោ, ឧបច្ចគា មន្តិ អនុត្ថុនាតិ.

យមស្ស វាទំ បរិហីនមាហូតិ យំ តស្ស វាទំ ហីនំ និហីនំ បរិហីនំ បរិហាបិតំ ន បរិបូរិតំ, ឯវមាហំសុ ឯវំ កថេន្តិ ឯវំ ភណន្តិ ឯវំ ទីបយន្តិ ឯវំ វោហរន្តីតិ – យមស្ស វាទំ បរិហីនមាហុ.

អបាហតំ បញ្ហវិមំសកាសេតិ. យេ តេ បញ្ហវីមំសកា បរិសា បារិសជ្ជា បាសារិកា, តេ អបហរន្តិ. ‘‘អត្ថាបគតំ ភណិត’’ន្តិ អត្ថតោ អបហរន្តិ, ‘‘ព្យញ្ជនាបគតំ ភណិត’’ន្តិ ព្យញ្ជនតោ អបហរន្តិ, ‘‘អត្ថព្យញ្ជនាបគតំ ភណិត’’ន្តិ អត្ថព្យញ្ជនតោ អបហរន្តិ, ‘‘អត្ថោ តេ ទុន្នីតោ, ព្យញ្ជនំ តេ ទុរោបិតំ, អត្ថព្យញ្ជនំ តេ ទុន្នីតំ ទុរោបិតំ, និគ្គហោ តេ អកតោ, បដិកម្មំ តេ ទុក្កដំ, វិសេសោ តេ អកតោ, បដិវិសេសោ តេ ទុក្កដោ, អាវេឋិយា តេ អកតា, និព្ពេឋិយា តេ ទុក្កដា, ឆេទោ តេ អកតោ, មណ្ឌលំ តេ ទុក្កដំ វិសមកថំ ទុក្កថិតំ ទុព្ភណិតំ ទុល្លបិតំ ទុរុត្តំ ទុព្ភាសិត’’ន្តិ, អបហរន្តីតិ – អបាហតំ បញ្ហវិមំសកាសេ.

បរិទេវតិ សោចតិ ហីនវាទោតិ. បរិទេវតីតិ ‘‘អញ្ញំ មយា អាវជ្ជិតំ អញ្ញំ ចិន្តិតំ អញ្ញំ ឧបធារិតំ, អញ្ញំ ឧបលក្ខិតំ សោ មហាបក្ខោ មហាបរិសោ មហាបរិវារោ; បរិសា ចាយំ វគ្គា, ន សមគ្គា; សមគ្គាយ បរិសាយ ហេតុ កថាសល្លាបោ បុន ភញ្ជិស្សាមី’’តិ, យា ឯវរូបា [យោ ឯវរូបោ (ស្យា.)] វាចា បលាបោ វិប្បលាបោ លាលប្បោ លាលប្បាយនា លាលប្បាយិតត្តន្តិ – បរិទេវតិ. សោចតីតិ ‘‘តស្ស ជយោ’’តិ សោចតិ ‘‘មយ្ហំ បរាជយោ’’តិ សោចតិ, ‘‘តស្ស លាភោ’’តិ សោចតិ, ‘‘មយ្ហំ អលាភោ’’តិ សោចតិ, ‘‘តស្ស យសោ’’តិ សោចតិ, ‘‘មយ្ហំ អយសោ’’តិ សោចតិ, ‘‘តស្ស បសំសា’’តិ សោចតិ, ‘‘មយ្ហំ និន្ទា’’តិ សោចតិ, ‘‘តស្ស សុខ’’ន្តិ សោចតិ, ‘‘មយ្ហំ ទុក្ខ’’ន្តិ សោចតិ, ‘‘សោ សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ, អហមស្មិ អសក្កតោ អគរុកតោ អមានិតោ អបូជិតោ អនបចិតោ ន លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’’ន្តិ សោចតិ កិលមតិ បរិទេវតិ ឧរត្តាឡិំ កន្ទតិ សម្មោហំ អាបជ្ជតីតិ – បរិទេវតិ សោចតិ. ហីនវាទោតិ ហីនវាទោ និហីនវាទោ បរិហីនវាទោ បរិហាបិតវាទោ ន បរិបូរវាទោតិ – បរិទេវតិ សោចតិ ហីនវាទោ.

ឧបច្ចគា មន្តិ អនុត្ថុនាតីតិ. សោ មំ វាទេន វាទំ អច្ចគា ឧបច្ចគា អតិក្កន្តោ សមតិក្កន្តោ វីតិវត្តោតិ. ឯវម្បិ ឧបច្ចគា មន្តិ. អថ វា មំ វាទេន វាទំ អភិភវិត្វា អជ្ឈោត្ថរិត្វា បរិយាទិយិត្វា មទ្ទយិត្វា ចរតិ វិហរតិ ឥរិយតិ វត្តតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតីតិ. ឯវម្បិ ឧបច្ចគា មន្តិ. អនុត្ថុនា វុច្ចតិ វាចា បលាបោ វិប្បលាបោ លាលប្បោ លាលប្បាយនា លាលប្បាយិតត្តន្តិ – ឧបច្ចគា មន្តិ អនុត្ថុនាតិ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘យមស្ស វាទំ បរិហីនមាហុ, អបាហតំ បញ្ហវិមំសកាសេ;

បរិទេវតិ សោចតិ ហីនវាទោ, ឧបច្ចគា មន្តិ អនុត្ថុនាតី’’តិ.

៦៣. ឯតេ វិវាទា សមណេសុ ជាតា, ឯតេសុ ឧគ្ឃាតិនិឃាតិ ហោតិ;

ឯតម្បិ ទិស្វា វិរមេ កថោជ្ជំ, ន ហញ្ញទត្ថត្ថិ បសំសលាភា.

ឯតេ វិវាទា សមណេសុ ជាតាតិ. សមណាតិ យេ កេចិ ឥតោ ពហិទ្ធា បរិព្ពជូបគតា បរិព្ពជសមាបន្នា. ឯតេ ទិដ្ឋិកលហា ទិដ្ឋិភណ្ឌនា ទិដ្ឋិវិគ្គហា ទិដ្ឋិវិវាទា ទិដ្ឋិមេធគា សមណេសុ ជាតា សញ្ជាតា និព្ពត្តា អភិនិព្ពត្តា បាតុភូតាតិ – ឯតេ វិវាទា សមណេសុ ជាតា.

ឯតេសុ ឧគ្ឃាតិនិឃាតិ ហោតីតិ. ជយបរាជយោ ហោតិ, លាភាលាភោ ហោតិ, យសាយសោ ហោតិ, និន្ទាបសំសា ហោតិ, សុខទុក្ខំ ហោតិ, សោមនស្សទោមនស្សំ ហោតិ, ឥដ្ឋានិដ្ឋំ ហោតិ, អនុនយបដិឃំ ហោតិ, ឧគ្ឃាតិតនិគ្ឃាតិតំ ហោតិ, អនុរោធវិរោធោ ហោតិ, ជយេន ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ បរាជយេន ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតិ, លាភេន ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ អលាភេន ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតិ, យសេន ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ អយសេន ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតិ, បសំសាយ ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ និន្ទាយ ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតិ, សុខេន ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ ទុក្ខេន ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតិ, សោមនស្សេន ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ ទោមនស្សេន ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតិ, ឧន្នតិយា [ឧណ្ណតិយា (ស្យា. ក.)] ចិត្តំ ឧគ្ឃាតិតំ ហោតិ ឱនតិយា [ឱណតិយា (ស្យា. ក.)] ចិត្តំ និគ្ឃាតិតំ ហោតីតិ – ឯតេសុ ឧគ្ឃាតិនិឃាតិ ហោតិ.

ឯតម្បិ ទិស្វា វិរមេ កថោជ្ជន្តិ. ឯតម្បិ ទិស្វាតិ ឯតំ អាទីនវំ ទិស្វា បស្សិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា ទិដ្ឋិកលហេសុ ទិដ្ឋិភណ្ឌនេសុ ទិដ្ឋិវិគ្គហេសុ ទិដ្ឋិវិវាទេសុ ទិដ្ឋិមេធគេសូតិ – ឯតម្បិ ទិស្វា វិរមេ កថោជ្ជន្តិ. កថោជ្ជំ វុច្ចតិ កលហោ ភណ្ឌនំ វិគ្គហោ វិវាទោ មេធគំ. អថ វា កថោជ្ជន្តិ អនោជវន្តី និសាកថា កថោជ្ជំ ន ករេយ្យ, កលហំ ន ករេយ្យ, ភណ្ឌនំ ន ករេយ្យ, វិគ្គហំ ន ករេយ្យ, វិវាទំ ន ករេយ្យ, មេធគំ ន ករេយ្យ, កលហភណ្ឌនវិគ្គហវិវាទមេធគំ បជហេយ្យ វិនោទេយ្យ ព្យន្តិំ ករេយ្យ អនភាវំ គមេយ្យ, កលហភណ្ឌនវិគ្គហវិវាទមេធគា អារតោ អស្ស វិរតោ បដិវិរតោ និក្ខន្តោ និស្សដោ វិប្បយុត្តោ វិសញ្ញុត្តោ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរេយ្យាតិ – ឯតម្បិ ទិស្វា វិរមេ កថោជ្ជំ.

ន ហញ្ញទត្ថត្ថិ បសំសលាភាតិ. បសំសលាភា អញ្ញោ អត្ថោ នត្ថិ អត្តត្ថោ វា បរត្ថោ វា ឧភយត្ថោ វា ទិដ្ឋធម្មិកោ វា អត្ថោ, សម្បរាយិកោ វា អត្ថោ, ឧត្តានោ វា អត្ថោ, គម្ភីរោ វា អត្ថោ, គូឡ្ហោ វា អត្ថោ, បដិច្ឆន្នោ វា អត្ថោ, នេយ្យោ វា អត្ថោ, នីតោ វា អត្ថោ, អនវជ្ជោ វា អត្ថោ, និក្កិលេសោ វា អត្ថោ, វោទានោ វា អត្ថោ, បរមត្ថោ វា អត្ថោ នត្ថិ ន សន្តិ ន សំវិជ្ជន្តិ នុបលព្ភន្តីតិ – ន ហញ្ញទត្ថត្ថិ បសំសលាភា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ឯតេ វិវាទា សមណេសុ ជាតា, ឯតេសុ ឧគ្ឃាតិនិឃាតិ ហោតិ;

ឯតម្បិ ទិស្វា វិរមេ កថោជ្ជំ, ន ហញ្ញទត្ថត្ថិ បសំសលាភា’’តិ.

៦៤. បសំសិតោ វា បន តត្ថ ហោតិ, អក្ខាយ វាទំ បរិសាយ មជ្ឈេ;

សោ [សោ តំ (សី.)] ហស្សតី ឧន្នមតី [ឧណ្ណមតី (ស្យា. ក.)] ច តេន, បប្បុយ្យ តមត្ថំ យថា មនោ អហុ.

បសំសិតោ វា បន តត្ថ ហោតីតិ. តត្ថាតិ សកាយ ទិដ្ឋិយា សកាយ ខន្តិយា សកាយ រុចិយា សកាយ លទ្ធិយា បសំសិតោ ថោមិតោ កិត្តិតោ វណ្ណិតោ ហោតីតិ – បសំសិតោ វា បន តត្ថ ហោតិ.

អក្ខាយ វាទំ បរិសាយ មជ្ឈេតិ. ខត្តិយបរិសាយ វា ព្រាហ្មណបរិសាយ វា គហបតិបរិសាយ វា សមណបរិសាយ វា មជ្ឈេ អត្តនោ វាទំ អក្ខាយ អាចិក្ខិត្វា អនុវាទំ អក្ខាយ អាចិក្ខិត្វា ថម្ភយិត្វា ព្រូហយិត្វា ទីបយិត្វា ជោតយិត្វា វោហរិត្វា បរិគ្គណ្ហិត្វាតិ – អក្ខាយ វាទំ បរិសាយ មជ្ឈេ.

សោ ហស្សតី ឧន្នមតី ច តេនាតិ. សោ តេន ជយត្ថេន តុដ្ឋោ ហោតិ ហដ្ឋោ បហដ្ឋោ អត្តមនោ បរិបុណ្ណសង្កប្បោ. អថ វា ទន្តវិទំសកំ ហសមានោ. សោ ហស្សតី ឧន្នមតី ច តេនាតិ សោ តេន ជយត្ថេន ឧន្នតោ ហោតិ ឧន្នមោ ធជោ សម្បគ្គាហោ កេតុកម្យតា ចិត្តស្សាតិ – សោ ហស្សតី ឧន្នមតី ច តេន.

បប្បុយ្យ តមត្ថំ យថា មនោ អហូតិ. តំ ជយត្ថំ បប្បុយ្យ បាបុណិត្វា អធិគន្ត្វា វិន្ទិត្វា បដិលភិត្វា. យថា មនោ អហូតិ យថា មនោ អហុ, យថា ចិត្តោ អហុ, យថា សង្កប្បោ អហុ, យថា វិញ្ញាណោ អហូតិ – បប្បុយ្យ តមត្ថំ យថា មនោ អហុ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘បសំសិតោ វា បន តត្ថ ហោតិ, អក្ខាយ វាទំ បរិសាយ មជ្ឈេ;

សោ ហស្សតី ឧន្នមតី ច តេន, បប្បុយ្យ តមត្ថំ យថា មនោ អហូ’’តិ.

៦៥. យា ឧន្នតី សាស្ស វិឃាតភូមិ, មានាតិមានំ វទតេ បនេសោ;

ឯតម្បិ ទិស្វា ន វិវាទយេថ, ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តិ.

យា ឧន្នតី សាស្ស វិឃាតភូមីតិ. យា ឧន្នតិ ឧន្នមោ ធជោ សម្បគ្គាហោ កេតុកម្យតា ចិត្តស្សាតិ – យា ឧន្នតិ. សាស្ស វិឃាតភូមីតិ សា តស្ស វិឃាតភូមិ ឧបឃាតភូមិ បីឡនភូមិ ឃដ្ដនភូមិ ឧបទ្ទវភូមិ ឧបសគ្គភូមីតិ – យា ឧន្នតី សាស្ស វិឃាតភូមិ.

មានាតិមានំ វទតេ បនេសោតិ. សោ បុគ្គលោ មានញ្ច វទតិ អតិមានញ្ច វទតីតិ – មានាតិមានំ វទតេ បនេសោ.

ឯតម្បិ ទិស្វា ន វិវាទយេថាតិ. ឯតំ អាទីនវំ ទិស្វា បស្សិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វា ទិដ្ឋិកលហេសុ ទិដ្ឋិភណ្ឌនេសុ ទិដ្ឋិវិគ្គហេសុ ទិដ្ឋិវិវាទេសុ ទិដ្ឋិមេធគេសូតិ – ឯតម្បិ ទិស្វា. ន វិវាទយេថាតិ ន កលហំ ករេយ្យ ន ភណ្ឌនំ ករេយ្យ ន វិគ្គហំ ករេយ្យ ន វិវាទំ ករេយ្យ, ន មេធគំ ករេយ្យ, កលហភណ្ឌនវិគ្គហវិវាទមេធគំ បជហេយ្យ វិនោទេយ្យ ព្យន្តិំ ករេយ្យ អនភាវំ គមេយ្យ, កលហភណ្ឌនវិគ្គហវិវាទមេធគា អារតោ អស្ស វិរតោ បដិវិរតោ និក្ខន្តោ និស្សដោ វិប្បយុត្តោ វិសញ្ញុត្តោ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរេយ្យាតិ – ឯតម្បិ ទិស្វា ន វិវាទយេថ.

ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តីតិ. កុសលាតិ យេ តេ ខន្ធកុសលា ធាតុកុសលា អាយតនកុសលា បដិច្ចសមុប្បាទកុសលា សតិបដ្ឋានកុសលា សម្មប្បធានកុសលា ឥទ្ធិបាទកុសលា ឥន្ទ្រិយកុសលា ពលកុសលា ពោជ្ឈង្គកុសលា មគ្គកុសលា ផលកុសលា និព្ពានកុសលា, តេ កុសលា ទិដ្ឋិកលហេន ទិដ្ឋិភណ្ឌនេន ទិដ្ឋិវិគ្គហេន ទិដ្ឋិវិវាទេន ទិដ្ឋិមេធគេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ, មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ ន វទន្តិ ន កថេន្តិ ន ភណន្តិ ន ទីបយន្តិ ន វោហរន្តីតិ – ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តិ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘យា ឧន្នតី សាស្ស វិឃាតភូមិ, មានាតិមានំ វទតេ បនេសោ;

ឯតម្បិ ទិស្វា ន វិវាទយេថ, ន ហិ តេន សុទ្ធិំ កុសលា វទន្តី’’តិ.

៦៦. សូរោ យថា រាជខាទាយ បុដ្ឋោ, អភិគជ្ជមេតិ បដិសូរមិច្ឆំ;

យេនេវ សោ តេន បលេហិ សូរ, បុព្ពេវ នត្ថិ យទិទំ យុធាយ.

សូរោ យថា រាជខាទាយ បុដ្ឋោតិ. សូរោតិ សូរោ វីរោ វិក្កន្តោ អភីរូ អឆម្ភី អនុត្រាសី អបលាយី. រាជខាទាយ បុដ្ឋោតិ រាជខាទនីយេន រាជភោជនីយេន បុដ្ឋោ បោសិតោ អបាទិតោ វឌ្ឍិតោតិ – សូរោ យថា រាជខាទាយ បុដ្ឋោ.

អភិគជ្ជមេតិ បដិសូរមិច្ឆន្តិ. សោ គជ្ជន្តោ ឧគ្គជ្ជន្តោ អភិគជ្ជន្តោ ឯតិ ឧបេតិ ឧបគច្ឆតិ បដិសូរំ បដិបុរិសំ បដិសត្តុំ បដិមល្លំ ឥច្ឆន្តោ សាទិយន្តោ បត្ថយន្តោ បិហយន្តោ អភិជប្បន្តោតិ – អភិគជ្ជមេតិ បដិសូរមិច្ឆំ.

យេនេវ សោ តេន បលេហិ សូរាតិ. យេនេវ សោ ទិដ្ឋិគតិកោ តេន បលេហិ, តេន វជ, តេន គច្ឆ, តេន អតិក្កម, សោ តុយ្ហំ បដិសូរោ បដិបុរិសោ បដិសត្តុ បដិមល្លោតិ – យេនេវ សោ តេន បលេហិ សូរ.

បុព្ពេវ នត្ថិ យទិទំ យុធាយាតិ. បុព្ពេវ ពោធិយា មូលេ យេ បដិសេនិករា កិលេសា បដិលោមករា បដិកណ្ឌកករា បដិបក្ខករា តេ នត្ថិ ន សន្តិ ន សំវិជ្ជន្តិ នុបលព្ភន្តិ, បហីនា សមុច្ឆិន្នា វូបសន្តា បដិបស្សទ្ធា អភព្ពុប្បត្តិកា ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍា. យទិទំ យុធាយាតិ យទិទំ យុទ្ធត្ថាយ កលហត្ថាយ ភណ្ឌនត្ថាយ វិគ្គហត្ថាយ វិវាទត្ថាយ មេធគត្ថាយាតិ – បុព្ពេវ នត្ថិ យទិទំ យុធាយ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘សូរោ យថា រាជខាទាយ បុដ្ឋោ, អភិគជ្ជមេតិ បដិសូរមិច្ឆំ;

យេនេវ សោ តេន បលេហិ សូរ, បុព្ពេវ នត្ថិ យទិទំ យុធាយា’’តិ.

៦៧. យេ ទិដ្ឋិមុគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, ឥទមេវ សច្ចន្តិ ច វាទយន្តិ;

តេ ត្វំ វទស្សូ ន ហិ តេធ អត្ថិ, វាទម្ហិ ជាតេ បដិសេនិកត្តា.

យេ ទិដ្ឋិមុគ្គយ្ហ វិវាទយន្តីតិ យេ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតានំ អញ្ញតរញ្ញតរំ ទិដ្ឋិគតំ គហេត្វា គណ្ហិត្វា ឧគ្គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា វិវាទយន្តិ កលហំ ករោន្តិ ភណ្ឌនំ ករោន្តិ ‘វិគ្គហំ ករោន្តិ វិវាទំ ករោន្តិ, មេធគំ ករោន្តិ – ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសិ, អហំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាមិ, កិំ ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានិស្សសិ, មិច្ឆាបដិបន្នោ ត្វមសិ, អហមស្មិ សម្មាបដិបន្នោ, សហិតំ មេ, អសហិតំ តេ, បុរេ វចនីយំ បច្ឆា អវច, បច្ឆា វចនីយំ បុរេ អវច, អធិចិណ្ណំ តេ វិបរាវត្តំ, អារោបិតោ តេ វាទោ, និគ្គហិតោ ត្វមសិ, ចរ វាទប្បមោក្ខាយ, និព្ពេឋេហិ វា សចេ បហោសី’’តិ – យេ ទិដ្ឋិមុគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ.

ឥទមេវ សច្ចន្តិ ច វាទយន្តីតិ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ វាទយន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តិ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ វាទយន្តិ កថេន្តិ ភណន្តិ ទីបយន្តិ វោហរន្តីតិ – ឥទមេវ សច្ចន្តិ ច វាទយន្តិ.

តេ ត្វំ វទស្សូ ន ហិ តេធ អត្ថិ, វាទម្ហិ ជាតេ បដិសេនិកត្តាតិ. តេ ត្វំ ទិដ្ឋិគតិកេ វទស្សុ វាទេន វាទំ, និគ្គហេន និគ្គហំ, បដិកម្មេន បដិកម្មំ, វិសេសេន វិសេសំ, បដិវិសេសេន បដិវិសេសំ, អាវេឋិយាយ អាវេឋិយំ, និព្ពេឋិយាយ និព្ពេឋិយំ, ឆេទេន ឆេទំ, មណ្ឌលេន មណ្ឌលំ, តេ តុយ្ហំ បដិសូរា បដិបុរិសា បដិសត្តូ បដិមល្លាតិ – តេ ត្វំ វទស្សូ ន ហិ តេធ អត្ថិ. វាទម្ហិ ជាតេ បដិសេនិកត្តាតិ. វាទេ ជាតេ សញ្ជាតេ និព្ពត្តេ អភិនិព្ពត្តេ បាតុភូតេយេវ បដិសេនិកត្តា [បដិសេនិកតា (ក.), ឯវំ សេសេសុ តីសុ បទេសុបិ] បដិលោមកត្តា បដិភណ្ឌកត្តា បដិបក្ខកត្តា កលហំ ករេយ្យុំ ភណ្ឌនំ ករេយ្យុំ វិគ្គហំ ករេយ្យុំ វិវាទំ ករេយ្យុំ មេធគំ ករេយ្យុំ, តេ នត្ថិ ន សន្តិ ន សំវិជ្ជន្តិ នុបលព្ភន្តិ, បហីនា…បេ… ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍាតិ – តេ ត្វំ វទស្សូ ន ហិ តេធ អត្ថិ វាទម្ហិ ជាតេ បដិសេនិកត្តា.

តេនាហ ភគវា –

‘‘យេ ទិដ្ឋិមុគ្គយ្ហ វិវាទយន្តិ, ឥទមេវ សច្ចន្តិ ច វាទយន្តិ;

តេ ត្វំ វទស្សូ ន ហិ តេធ អត្ថិ, វាទម្ហិ ជាតេ បដិសេនិកត្តា’’តិ.

៦៨. វិសេនិកត្វា បន យេ ចរន្តិ, ទិដ្ឋីហិ ទិដ្ឋិំ អវិរុជ្ឈមានា;

តេសុ ត្វំ កិំ លភេថ បសូរ, យេសីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីតំ.

វិសេនិកត្វា បន យេ ចរន្តីតិ. សេនា វុច្ចតិ មារសេនា. កាយទុច្ចរិតំ មារសេនា, វចីទុច្ចរិតំ មារសេនា, មនោទុច្ចរិតំ មារសេនា, លោភោ មារសេនា, ទោសោ មារសេនា, មោហោ មារសេនា, កោធោ… ឧបនាហោ… មក្ខោ… បឡាសោ… ឥស្សា… មច្ឆរិយំ… មាយា… សាឋេយ្យំ… ថម្ភោ… សារម្ភោ… មានោ… អតិមានោ… មទោ… បមាទោ… សព្ពេ កិលេសា… សព្ពេ ទុច្ចរិតា… សព្ពេ ទរថា… សព្ពេ បរិឡាហា… សព្ពេ សន្តាបា… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា មារសេនា.

វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘កាមា តេ បឋមា សេនា, ទុតិយា អរតិ វុច្ចតិ…បេ…;

ន នំ អសុរោ ជិនាតិ, ជេត្វាវ លភតេ សុខ’’ន្តិ.

យតោ ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ សព្ពា ច មារសេនា សព្ពេ ច បដិសេនិករា កិលេសា ជិតា ច បរាជិតា ច ភគ្គា វិប្បលុគ្គា បរម្មុខា, តេន វុច្ចតិ វិសេនិកត្វាតិ. យេតិ អរហន្តោ ខីណាសវា. ចរន្តីតិ ចរន្តិ វិហរន្តិ ឥរិយន្តិ វត្តេន្តិ បាលេន្តិ យបេន្តិ យាបេន្តីតិ – វិសេនិកត្វា បន យេ ចរន្តិ.

ទិដ្ឋីហិ ទិដ្ឋិំ អវិរុជ្ឈមានាតិ. យេសំ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ បហីនានិ សមុច្ឆិន្នានិ វូបសន្តានិ បដិបស្សទ្ធានិ អភព្ពុប្បត្តិកានិ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍានិ, តេ ទិដ្ឋីហិ ទិដ្ឋិំ អវិរុជ្ឈមានា អប្បដិវិរុជ្ឈមានា អប្បហីយមានា អប្បដិហញ្ញមានា អប្បដិហតមានាតិ – ទិដ្ឋីហិ ទិដ្ឋិំ អវិរុជ្ឈមានា.

តេសុ ត្វំ កិំ លភេថ បសូរាតិ. តេសុ អរហន្តេសុ ខីណាសវេសុ កិំ លភេថ បដិសូរំ បដិបុរិសំ បដិសត្តុំ បដិមល្លន្តិ – តេសុ ត្វំ កិំ លភេថ បសូរ.

យេសីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីតន្តិ. យេសំ អរហន្តានំ ខីណាសវានំ ‘‘ឥទំ បរមំ អគ្គំ សេដ្ឋំ វិសិដ្ឋំ បាមោក្ខំ ឧត្តមំ បវរ’’ន្តិ គហិតំ បរាមដ្ឋំ អភិនិវិដ្ឋំ អជ្ឈោសិតំ អធិមុត្តំ, នត្ថិ ន សន្តិ ន សំវិជ្ជន្តិ នុបលព្ភន្តិ, បហីនំ សមុច្ឆិន្នំ វូបសន្តំ បដិបស្សទ្ធំ អភព្ពុប្បត្តិកំ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍន្តិ – យេសីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីតំ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘វិសេនិកត្វា បន យេ ចរន្តិ, ទិដ្ឋីហិ ទិដ្ឋិំ អវិរុជ្ឈមានា;

តេសុ ត្វំ កិំ លភេថ បសូរ, យេសីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីត’’ន្តិ.

៦៩. អថ ត្វំ បវិតក្កមាគមា, [បវិតក្កមាគម (សី.), សវិតក្កមាគមា (ក.)] មនសា ទិដ្ឋិគតានិ ចិន្តយន្តោ;

ធោនេន យុគំ សមាគមា, ន ហិ ត្វំ សក្ខសិ សម្បយាតវេ.

អថ ត្វំ បវិតក្កមាគមាតិ. អថាតិ បទសន្ធិ បទសំសគ្គោ បទបារិបូរី អក្ខរសមវាយោ ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតា បទានុបុព្ពតាបេតំ – អថាតិ. បវិតក្កមាគមាតិ តក្កេន្តោ វិតក្កេន្តោ សង្កប្បេន្តោ ‘‘ជយោ នុ ខោ មេ ភវិស្សតិ, បរាជយោ នុ ខោ មេ ភវិស្សតិ, កថំ និគ្គហំ ករិស្សាមិ, កថំ បដិកម្មំ ករិស្សាមិ, កថំ វិសេសំ ករិស្សាមិ, កថំ បដិវិសេសំ ករិស្សាមិ, កថំ អាវេឋិយំ ករិស្សាមិ, កថំ និព្ពេឋិយំ ករិស្សាមិ, កថំ ឆេទំ ករិស្សាមិ, កថំ មណ្ឌលំ ករិស្សាមិ’’ ឯវំ តក្កេន្តោ វិតក្កេន្តោ សង្កប្បេន្តោ អាគតោសិ ឧបគតោសិ សម្បត្តោសិ មយា សទ្ធិំ សមាគតោសីតិ – អថ ត្វំ បវិតក្កមាគមា.

មនសា ទិដ្ឋិគតានិ ចិន្តយន្តោតិ. មនោតិ យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ, មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជា មនោវិញ្ញាណធាតុ. ចិត្តេន ទិដ្ឋិំ ចិន្តេន្តោ វិចិន្តេន្តោ ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិ វា, ‘‘អសស្សតោ លោកោ’’តិ វា…បេ… ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វាតិ – មនសា ទិដ្ឋិគតានិ ចិន្តយន្តោ.

ធោនេន យុគំ សមាគមា, ន ហិ ត្វំ សក្ខសិ សម្បយាតវេតិ. ធោនា វុច្ចតិ បញ្ញា. យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ. កិំការណា ធោនា វុច្ចតិ បញ្ញា? តាយ បញ្ញាយ កាយទុច្ចរិតំ ធុតញ្ច ធោតញ្ច សន្ធោតញ្ច និទ្ធោតញ្ច, វចីទុច្ចរិតំ…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា ធុតា ច ធោតា ច សន្ធោតា ច និទ្ធោតា ច. អថ វា សម្មាទិដ្ឋិយា មិច្ឆាទិដ្ឋិ… សម្មាសង្កប្បេន មិច្ឆាសង្កប្បោ…បេ… សម្មាវិមុត្តិយា មិច្ឆាវិមុត្តិ ធុតា ច ធោតា ច សន្ធោតា ច និទ្ធោតា ច. អថ វា អរិយេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន សព្ពេ កិលេសា… សព្ពេ ទុច្ចរិតា… សព្ពេ ទរថា… សព្ពេ បរិឡាហា… សព្ពេ សន្តាបា… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា ធុតា ច ធោតា ច សន្ធោតា ច និទ្ធោតា ច. ភគវា ឥមេហិ ធោនេយ្យេហិ ធម្មេហិ ឧបេតោ សមុបេតោ ឧបគតោ សមុបគតោ ឧបបន្នោ សមុបបន្នោ សមន្នាគតោ, តស្មា ភគវា ធោនោ. សោ ធុតរាគោ ធុតបាបោ ធុតកិលេសោ ធុតបរិឡាហោតិ – ធោនោតិ.

ធោនេន យុគំ សមាគមា, ន ហិ ត្វំ សក្ខសិ សម្បយាតវេតិ. បសូរោ បរិព្ពាជកោ ន បដិពលោ ធោនេន ពុទ្ធេន ភគវតា សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិត្វា សាកច្ឆេតុំ សល្លបិតុំ សាកច្ឆំ សមាបជ្ជិតុំ. តំ កិស្ស ហេតុ? បសូរោ បរិព្ពាជកោ ហីនោ និហីនោ ឱមកោ លាមកោ ឆតុក្កោ បរិត្តោ. សោ ហិ ភគវា អគ្គោ ច សេដ្ឋោ ច វិសិដ្ឋោ ច បាមោក្ខោ ច ឧត្តមោ ច បវរោ ច. យថា សសោ ន បដិពលោ មត្តេន មាតង្គេន សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិតុំ; យថា កោត្ថុកោ ន បដិពលោ សីហេន មិគរញ្ញា សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិតុំ; យថា វច្ឆកោ តរុណកោ ធេនុបកោ ន បដិពលោ ឧសភេន ចលកកុនា [ពលក្កកុនា (ស្យា.)] សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិតុំ; យថា ធង្កោ ន បដិពលោ គរុឡេន វេនតេយ្យេន សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិតុំ; យថា ចណ្ឌាលោ ន បដិពលោ រញ្ញា ចក្កវត្តិនា សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិតុំ; យថា បំសុបិសាចកោ ន បដិពលោ ឥន្ទេន ទេវរញ្ញា សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិតុំ; ឯវមេវ បសូរោ បរិព្ពាជកោ ន បដិពលោ ធោនេន ពុទ្ធេន ភគវតា សទ្ធិំ យុគំ សមាគមំ សមាគន្ត្វា យុគគ្គាហំ គណ្ហិត្វា សាកច្ឆេតុំ សល្លបិតុំ សាកច្ឆំ សមាបជ្ជិតុំ. តំ កិស្ស ហេតុ? បសូរោ បរិព្ពាជកោ ហីនបញ្ញោ និហីនបញ្ញោ ឱមកបញ្ញោ លាមកបញ្ញោ ឆតុក្កបញ្ញោ បរិត្តបញ្ញោ. សោ ហិ ភគវា មហាបញ្ញោ បុថុបញ្ញោ ហាសបញ្ញោ ជវនបញ្ញោ តិក្ខបញ្ញោ និព្ពេធិកបញ្ញោ, បញ្ញាបភេទកុសលោ បភិន្នញាណោ អធិគតបដិសម្ភិទោ, ចតុវេសារជ្ជប្បត្តោ ទសពលធារី, បុរិសាសភោ បុរិសសីហោ បុរិសនាគោ បុរិសាជញ្ញោ បុរិសធោរយ្ហោ, អនន្តញាណោ អនន្តតេជោ អនន្តយសោ អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ ធនវា, នេតា វិនេតា អនុនេតា, បញ្ញាបេតា និជ្ឈាបេតា បេក្ខេតា បសាទេតា. សោ ហិ ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោ មគ្គានុគា ច បនស្ស ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតា.

សោ ហិ ភគវា ជានំ ជានាតិ បស្សំ បស្សតិ, ចក្ខុភូតោ ញាណភូតោ ធម្មភូតោ ព្រហ្មភូតោ, វត្តា បវត្តា អត្ថស្ស និន្នេតា អមតស្ស ទាតា ធម្មស្សាមី តថាគតោ; នត្ថិ តស្ស ភគវតោ អញ្ញាតំ អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ អផស្សិតំ [អផុសិតំ (ស្យា.)] បញ្ញាយ. អតីតំ អនាគតំ បច្ចុប្បន្នំ ឧបាទាយ សព្ពេ ធម្មា សព្ពាការេន ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណមុខេ អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ. យំ កិញ្ចិ នេយ្យំ នាម អត្ថិ ធម្មំ ជានិតព្ពំ. អត្តត្ថោ វា បរត្ថោ វា ឧភយត្ថោ វា ទិដ្ឋធម្មិកោ វា អត្ថោ, សម្បរាយិកោ វា អត្ថោ, ឧត្តានោ វា អត្ថោ, គម្ភីរោ វា អត្ថោ, គូឡ្ហោ វា អត្ថោ, បដិច្ឆន្នោ វា អត្ថោ, នេយ្យោ វា អត្ថោ, នីតោ វា អត្ថោ, អនវជ្ជោ វា អត្ថោ, និក្កិលេសោ វា អត្ថោ, វោទានោ វា អត្ថោ, បរមត្ថោ វា អត្ថោ, សព្ពំ តំ អន្តោពុទ្ធញាណេ បរិវត្តតិ.

សព្ពំ កាយកម្មំ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណានុបរិវត្តិ, សព្ពំ វចីកម្មំ ញាណានុបរិវត្តិ, សព្ពំ មនោកម្មំ ញាណានុបរិវត្តិ. អតីតេ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អប្បដិហតំ ញាណំ, អនាគតេ អប្បដិហតំ ញាណំ, បច្ចុប្បន្នេ អប្បដិហតំ ញាណំ, យាវតកំ នេយ្យំ តាវតកំ ញាណំ, យាវតកំ ញាណំ តាវតកំ នេយ្យំ, នេយ្យបរិយន្តិកំ ញាណំ, ញាណបរិយន្តិកំ នេយ្យំ, នេយ្យំ អតិក្កមិត្វា ញាណំ នប្បវត្តតិ, ញាណំ អតិក្កមិត្វា នេយ្យបថោ នត្ថិ. អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ តេ ធម្មា. យថា ទ្វិន្នំ សមុគ្គបដលានំ សម្មា ផុសិតានំ ហេដ្ឋិមំ សមុគ្គបដលំ ឧបរិមំ នាតិវត្តតិ, ឧបរិមំ សមុគ្គបដលំ ហេដ្ឋិមំ នាតិវត្តតិ អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ; ឯវមេវ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ នេយ្យញ្ច ញាណញ្ច អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ; យាវតកំ នេយ្យំ តាវតកំ ញាណំ, យាវតកំ ញាណំ តាវតកំ នេយ្យំ, នេយ្យបរិយន្តិកំ ញាណំ, ញាណបរិយន្តិកំ នេយ្យំ, នេយ្យំ អតិក្កមិត្វា ញាណំ នប្បវត្តតិ, ញាណំ អតិក្កមិត្វា នេយ្យបថោ នត្ថិ. អញ្ញមញ្ញបរិយន្តដ្ឋាយិនោ តេ ធម្មា សព្ពធម្មេសុ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណំ បវត្តតិ.

សព្ពេ ធម្មា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អាវជ្ជនបដិពទ្ធា អាកង្ខបដិពទ្ធា មនសិការបដិពទ្ធា ចិត្តុប្បាទបដិពទ្ធា. សព្ពសត្តេសុ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ញាណំ បវត្តតិ, សព្ពេសញ្ច សត្តានំ ភគវា អាសយំ ជានាតិ អនុសយំ ជានាតិ ចរិតំ ជានាតិ អធិមុត្តិំ ជានាតិ. អប្បរជក្ខេ មហារជក្ខេ តិក្ខិន្ទ្រិយេ មុទិន្ទ្រិយេ ស្វាការេ ទ្វាការេ សុវិញ្ញាបយេ ទុវិញ្ញាបយេ ភព្ពាភព្ពេ សត្តេ បជានាតិ. សទេវកោ លោកោ សមារកោ សព្រហ្មកោ សស្សមណព្រាហ្មណី បជា សទេវមនុស្សា អន្តោពុទ្ធញាណេ បរិវត្តតិ.

យថា យេ កេចិ មច្ឆកច្ឆបា អន្តមសោ តិមិតិមិង្គលំ ឧបាទាយ អន្តោមហាសមុទ្ទេ បរិវត្តន្តិ; ឯវមេវ សទេវកោ លោកោ សមារកោ សព្រហ្មកោ សស្សមណព្រាហ្មណី បជា សទេវមនុស្សា អន្តោពុទ្ធញាណេ បរិវត្តតិ. យថា យេ កេចិ បក្ខី អន្តមសោ គរុឡំ វេនតេយ្យំ ឧបាទាយ អាកាសស្ស បទេសេ បរិវត្តន្តិ; ឯវមេវ យេបិ តេ សារិបុត្តសមា បញ្ញាយ តេបិ ពុទ្ធញាណស្ស បទេសេ បរិវត្តន្តិ. ពុទ្ធញាណំ ទេវមនុស្សានំ បញ្ញំ ផរិត្វា អភិភវិត្វា តិដ្ឋតិយេវ.

យេបិ តេ ខត្តិយបណ្ឌិតា ព្រាហ្មណបណ្ឌិតា គហបតិបណ្ឌិតា សមណបណ្ឌិតា និបុណា កតបរប្បវាទា វាលវេធិរូបា. វោភិន្ទន្តា [តេ ភិន្ទន្តា (ក.)] មញ្ញេ ចរន្តិ បញ្ញាគតេន ទិដ្ឋិគតានិ. តេ បញ្ហេ អភិសង្ខរិត្វា អភិសង្ខរិត្វា តថាគតេ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆន្តិ គូឡ្ហានិ ច បដិច្ឆន្នានិ ច. កថិតា វិសជ្ជិតាវ តេ បញ្ហា ភគវតា ហោន្តិ និទ្ទិដ្ឋការណា ឧបក្ខិត្តកា ច. តេ ភគវតោ សម្បជ្ជន្តិ. អថ ខោ ភគវាវ តត្ថ អតិរោចតិ យទិទំ បញ្ញាយាតិ – ធោនេន យុគំ សមាគមា, ន ហិ ត្វំ សក្ខសិ សម្បយាតវេ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘អថ ត្វំ បវិតក្កមាគមា, មនសា ទិដ្ឋិគតានិ ចិន្តយន្តោ;

ធោនេន យុគំ សមាគមា, ន ហិ ត្វំ សក្ខសិ សម្បយាតវេ’’តិ.

បសូរសុត្តនិទ្ទេសោ អដ្ឋមោ.