៤. សុទ្ធដ្ឋកសុត្តនិទ្ទេសោ

អថ សុទ្ធដ្ឋកសុត្តនិទ្ទេសំ វក្ខតិ –

២៣. បស្សាមិ សុទ្ធំ បរមំ អរោគំ,ទិដ្ឋេន សំសុទ្ធិ នរស្ស ហោតិ;

ឯវាភិជានំ បរមន្តិ ញត្វា, សុទ្ធានុបស្សីតិ បច្ចេតិ ញាណំ.

បស្សាមិ សុទ្ធំ បរមំ អរោគន្តិ. បស្សាមិ សុទ្ធន្តិ បស្សាមិ សុទ្ធំ, ទក្ខាមិ សុទ្ធំ, ឱលោកេមិ សុទ្ធំ, និជ្ឈាយាមិ សុទ្ធំ, ឧបបរិក្ខាមិ សុទ្ធំ. បរមំ អរោគន្តិ បរមំ អារោគ្យប្បត្តំ តាណប្បត្តំ លេណប្បត្តំ សរណប្បត្តំ អភយប្បត្តំ អច្ចុតប្បត្តំ អមតប្បត្តំ និព្ពានប្បត្តន្តិ – បស្សាមិ សុទ្ធំ បរមំ អរោគំ.

ទិដ្ឋេន សំសុទ្ធិ នរស្ស ហោតីតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ [ចក្ខុវិញ្ញាណេន (សី. ស្យា.)] រូបទស្សនេន នរស្ស សុទ្ធិ វិសុទ្ធិ បរិសុទ្ធិ, មុត្តិ វិមុត្តិ បរិមុត្តិ ហោតិ, នរោ សុជ្ឈតិ វិសុជ្ឈតិ បរិសុជ្ឈតិ, មុច្ចតិ វិមុច្ចតិ បរិមុច្ចតីតិ – ទិដ្ឋេន សំសុទ្ធិ នរស្ស ហោតិ.

ឯវាភិជានំ បរមន្តិ ញត្វាតិ. ឯវំ អភិជានន្តោ អាជានន្តោ វិជានន្តោ បដិវិជានន្តោ បដិវិជ្ឈន្តោ. ‘‘ឥទំ បរមំ អគ្គំ សេដ្ឋំ វិសិដ្ឋំ បាមោក្ខំ ឧត្តមំ បវរ’’ន្តិ ញត្វា ជានិត្វា តុលយិត្វា តីរយិត្វា វិភាវយិត្វា វិភូតំ កត្វាតិ – ឯវាភិជានំ បរមន្តិ ញត្វា.

សុទ្ធានុបស្សីតិ បច្ចេតិ ញាណន្តិ. យោ សុទ្ធំ បស្សតិ, សោ សុទ្ធានុបស្សី, បច្ចេតិញាណន្តិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ រូបទស្សនេន ញាណន្តិ បច្ចេតិ, មគ្គោតិ បច្ចេតិ, បថោតិ បច្ចេតិ, និយ្យានន្តិ បច្ចេតីតិ – សុទ្ធានុបស្សី បច្ចេតិ ញាណំ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘បស្សាមិ សុទ្ធំ បរមំ អរោគំ, ទិដ្ឋេន សំសុទ្ធិ នរស្ស ហោតិ;

ឯវាភិជានំ បរមន្តិ ញត្វា, សុទ្ធានុបស្សីតិ បច្ចេតិ ញាណ’’ន្តិ.

២៤. ទិដ្ឋេន ចេ សុទ្ធិ នរស្ស ហោតិ,ញាណេន វា សោ បជហាតិ ទុក្ខំ;

អញ្ញេន សោ សុជ្ឈតិ សោបធីកោ, ទិដ្ឋី ហិ នំ បាវ តថា វទានំ.

ទិដ្ឋេន ចេ សុទ្ធិ នរស្ស ហោតីតិ. ចក្ខុវិញ្ញាណំ រូបទស្សនេន ចេ នរស្ស សុទ្ធិ វិសុទ្ធិ បរិសុទ្ធិ, មុត្តិ វិមុត្តិ បរិមុត្តិ ហោតិ, នរោ សុជ្ឈតិ វិសុជ្ឈតិ បរិសុជ្ឈតិ, មុច្ចតិ វិមុច្ចតិ បរិមុច្ចតីតិ – ទិដ្ឋេន ចេ សុទ្ធិ នរស្ស ហោតិ.

ញាណេន វា សោ បជហាតិ ទុក្ខន្តិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ រូបទស្សនេន ចេ នរោ ជាតិទុក្ខំ បជហតិ, ជរាទុក្ខំ បជហតិ, ព្យាធិទុក្ខំ បជហតិ, មរណទុក្ខំ បជហតិ, សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសទុក្ខំ បជហតីតិ – ញាណេន វា សោ បជហាតិ ទុក្ខំ.

អញ្ញេន សោ សុជ្ឈតិ សោបធីកោតិ. អញ្ញេន អសុទ្ធិមគ្គេន មិច្ឆាបដិបទាយ អនិយ្យានិកបថេន អញ្ញត្រ សតិបដ្ឋានេហិ អញ្ញត្រ សម្មប្បធានេហិ អញ្ញត្រ ឥទ្ធិបាទេហិ អញ្ញត្រ ឥន្ទ្រិយេហិ អញ្ញត្រ ពលេហិ អញ្ញត្រ ពោជ្ឈង្គេហិ អញ្ញត្រ អរិយា អដ្ឋង្គិកា មគ្គា នរោ សុជ្ឈតិ វិសុជ្ឈតិ បរិសុជ្ឈតិ, មុច្ចតិ វិមុច្ចតិ បរិមុច្ចតិ. សោបធីកោតិ សរាគោ សទោសោ សមោហោ សមានោ សតណ្ហោ សទិដ្ឋិ សកិលេសោ សឧបាទានោតិ – អញ្ញេន សោ សុជ្ឈតិ សោបធីកោ.

ទិដ្ឋី ហិ នំ បាវ តថា វទានន្តិ. សាវ ទិដ្ឋិ តំ បុគ្គលំ បាវទតិ – ឥតិ វាយំ បុគ្គលោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ វិបរីតទស្សនោ. តថា វទានន្តិ តថា វទន្តំ កថេន្តំ ភណន្តំ ទីបយន្តំ វោហរន្តំ. ‘‘សស្សតោ លោកោ, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ តថា វទន្តំ កថេន្តំ ភណន្តំ ទីបយន្តំ វោហរន្តំ. ‘‘អសស្សតោ លោកោ…បេ… អន្តវា លោកោ… អនន្តវា លោកោ… តំ ជីវំ តំ សរីរំ… អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរំ… ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… ហោតិ ច ន ច ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា… នេវ ហោតិ ន ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា, ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ តថា វទន្តំ កថេន្តំ ភណន្តំ ទីបយន្តំ វោហរន្តន្តិ – ទិដ្ឋី ហិ នំ បាវ តថា វទានំ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ទិដ្ឋេន ចេ សុទ្ធិ នរស្ស ហោតិ, ញាណេន វា សោ បជហាតិ ទុក្ខំ;

អញ្ញេន សោ សុជ្ឈតិ សោបធីកោ, ទិដ្ឋី ហិ នំ បាវ តថា វទាន’’ន្តិ.

២៥. ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហ,ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា;

បុញ្ញេ ច បាបេ ច អនូបលិត្តោ, អត្តញ្ជហោ នយិធ បកុព្ពមានោ.

ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហ ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វាតិ. នាតិ បដិក្ខេបោ. ព្រាហ្មណោតិ សត្តន្នំ ធម្មានំ ពាហិតត្តា ព្រាហ្មណោ – សក្កាយទិដ្ឋិ ពាហិតា ហោតិ, វិចិកិច្ឆា ពាហិតា ហោតិ, សីលព្ពតបរាមាសោ ពាហិតោ ហោតិ, រាគោ ពាហិតោ ហោតិ, ទោសោ ពាហិតោ ហោតិ, មោហោ ពាហិតោ ហោតិ, មានោ ពាហិតោ ហោតិ. ពាហិតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សំកិលេសិកា បោនោភវិកា សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា.

ពាហិត្វា សព្ពបាបកានិ, [សភិយាតិ ភគវា]

វិមលោ សាធុសមាហិតោ ឋិតត្តោ;

សំសារមតិច្ច កេវលី សោ, អសិតោ [អនិស្សិតោ (ស្យា.)] តាទិ បវុច្ចតេ ស ព្រហ្មា.

ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហាតិ. ព្រាហ្មណោ អញ្ញេន អសុទ្ធិមគ្គេន មិច្ឆាបដិបទាយ អនិយ្យានិកបថេន អញ្ញត្រ សតិបដ្ឋានេហិ អញ្ញត្រ សម្មប្បធានេហិ អញ្ញត្រ ឥទ្ធិបាទេហិ អញ្ញត្រ ឥន្ទ្រិយេហិ អញ្ញត្រ ពលេហិ អញ្ញត្រ ពោជ្ឈង្គេហិ អញ្ញត្រ អរិយេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ, មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ, នាហ ន កថេតិ ន ភណតិ ន ទីបយតិ ន វោហរតីតិ – ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហ.

ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វាតិ. សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិសុទ្ធិកា. តេ ឯកច្ចានំ រូបានំ ទស្សនំ មង្គលំ បច្ចេន្តិ, ឯកច្ចានំ រូបានំ ទស្សនំ អមង្គលំ បច្ចេន្តិ. កតមេសំ រូបានំ ទស្សនំ មង្គលំ បច្ចេន្តិ? តេ កាលតោ វុដ្ឋហិត្វា អភិមង្គលគតានិ រូបានិ បស្សន្តិ – ចាដកសកុណំ [វាតសកុណំ (ស្យា.), ចាបសកុណំ (ក.)] បស្សន្តិ, ផុស្សវេឡុវលដ្ឋិំ បស្សន្តិ, គព្ភិនិត្ថិំ បស្សន្តិ, កុមារកំ ខន្ធេ អារោបេត្វា គច្ឆន្តំ បស្សន្តិ, បុណ្ណឃដំ បស្សន្តិ, រោហិតមច្ឆំ បស្សន្តិ, អាជញ្ញំ បស្សន្តិ, អាជញ្ញរថំ បស្សន្តិ, ឧសភំ បស្សន្តិ, គោកបិលំ បស្សន្តិ. ឯវរូបានំ រូបានំ ទស្សនំ មង្គលំ បច្ចេន្តិ. កតមេសំ រូបានំ ទស្សនំ អមង្គលំ បច្ចេន្តិ? បលាលបុញ្ជំ បស្សន្តិ, តក្កឃដំ បស្សន្តិ, រិត្តឃដំ បស្សន្តិ, នដំ បស្សន្តិ, នគ្គសមណកំ បស្សន្តិ, ខរំ បស្សន្តិ, ខរយានំ បស្សន្តិ, ឯកយុត្តយានំ បស្សន្តិ, កាណំ បស្សន្តិ, កុណិំ បស្សន្តិ, ខញ្ជំ បស្សន្តិ, បក្ខហតំ [បក្ខបាទំ (ក.)] បស្សន្តិ, ជិណ្ណកំ បស្សន្តិ, ព្យាធិកំ [ព្យាធិតំ (សី.)] បស្សន្តិ. ឯវរូបានំ រូបានំ ទស្សនំ អមង្គលំ បច្ចេន្តិ. ឥមេ តេ សមណព្រាហ្មណា ទិដ្ឋិសុទ្ធិកា. តេ ទិដ្ឋេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បច្ចេន្តិ.

សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា សុតសុទ្ធិកា. តេ ឯកច្ចានំ សទ្ទានំ សវនំ មង្គលំ បច្ចេន្តិ, ឯកច្ចានំ សទ្ទានំ សវនំ អមង្គលំ បច្ចេន្តិ. កតមេសំ សទ្ទានំ សវនំ មង្គលំ បច្ចេន្តិ? តេ កាលតោ វុដ្ឋហិត្វា អភិមង្គលគតានិ សទ្ទានិ សុណន្តិ – វឌ្ឍាតិ វា វឌ្ឍមានាតិ វា បុណ្ណាតិ វា ផុស្សាតិ វា អសោកាតិ វា សុមនាតិ វា សុនក្ខត្តាតិ វា សុមង្គលាតិ វា សិរីតិ វា សិរីវឌ្ឍាតិ វា. ឯវរូបានំ សទ្ទានំ សវនំ មង្គលំ បច្ចេន្តិ. កតមេសំ សទ្ទានំ សវនំ អមង្គលំ បច្ចេន្តិ? កាណោតិ វា កុណីតិ វា ខញ្ជោតិ វា បក្ខហតោតិ វា ជិណ្ណកោតិ វា ព្យាធិកោតិ វា មតោតិ វា ឆិន្ទន្តិ វា ភិន្ទន្តិ វា ទឌ្ឍន្តិ វា នដ្ឋន្តិ វា នត្ថីតិ វា. ឯវរូបានំ សទ្ទានំ សវនំ អមង្គលំ បច្ចេន្តិ. ឥមេ តេ សមណព្រាហ្មណា សុតសុទ្ធិកា. តេ សុតេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បច្ចេន្តិ.

សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា សីលសុទ្ធិកា. តេ សីលមត្តេន សំយមមត្តេន សំវរមត្តេន អវីតិក្កមមត្តេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បច្ចេន្តិ. សមណោមុណ្ឌិកាបុត្តោ [សមណោ មណ្ឌិកាបុត្តោ (សី.), សមណមុណ្ឌិកាបុត្តោ (ស្យា.)] ឯវមាហ – ‘‘ចតូហិ ខោ អហំ, គហបតិ [ថបតិ (សី. ស្យា.) ឯវមុបរិបិ], ធម្មេហិ សមន្នាគតំ បុរិសបុគ្គលំ បញ្ញាបេមិ សម្បន្នកុសលំ បរមកុសលំ ឧត្តមបត្តិប្បត្តំ សមណំ អយោជ្ជំ. កតមេហិ ចតូហិ? ឥធ, គហបតិ, ន កាយេន បាបកំ កម្មំ ករោតិ, ន បាបកំ វាចំ ភាសតិ, ន បាបកំ សង្កប្បំ សង្កប្បតិ, ន បាបកំ អាជីវំ អាជីវតិ. ឥមេហិ ខោ អហំ, គហបតិ, ចតូហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតំ បុរិសបុគ្គលំ បញ្ញាបេមិ សម្បន្នកុសលំ បរមកុសលំ ឧត្តមបត្តិប្បត្តំ សមណំ អយោជ្ជំ’’. ឯវមេវ សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា សីលសុទ្ធិកា, តេ សីលមត្តេន សំយមមត្តេន សំវរមត្តេន អវីតិក្កមមត្តេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បច្ចេន្តិ.

សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា វតសុទ្ធិកា. តេ ហត្ថិវតិកា វា ហោន្តិ, អស្សវតិកា វា ហោន្តិ, គោវតិកា វា ហោន្តិ, កុក្កុរវតិកា វា ហោន្តិ, កាកវតិកា វា ហោន្តិ, វាសុទេវវតិកា វា ហោន្តិ, ពលទេវវតិកា វា ហោន្តិ, បុណ្ណភទ្ទវតិកា វា ហោន្តិ, មណិភទ្ទវតិកា វា ហោន្តិ, អគ្គិវតិកា វា ហោន្តិ, នាគវតិកា វា ហោន្តិ, សុបណ្ណវតិកា វា ហោន្តិ, យក្ខវតិកា វា ហោន្តិ, អសុរវតិកា វា ហោន្តិ, គន្ធព្ពវតិកា វា ហោន្តិ, មហារាជវតិកា វា ហោន្តិ, ចន្ទវតិកា វា ហោន្តិ, សូរិយវតិកា វា ហោន្តិ, ឥន្ទវតិកា វា ហោន្តិ, ព្រហ្មវតិកា វា ហោន្តិ, ទេវវតិកា វា ហោន្តិ, ទិសាវតិកា វា ហោន្តិ. ឥមេ តេ សមណព្រាហ្មណា វតសុទ្ធិកា. តេ វតេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បច្ចេន្តិ.

សន្តេកេ សមណព្រាហ្មណា មុតសុទ្ធិកា. តេ កាលតោ ឧដ្ឋហិត្វា បថវិំ អាមសន្តិ, ហរិតំ អាមសន្តិ, គោមយំ អាមសន្តិ, កច្ឆបំ អាមសន្តិ, ផាលំ អក្កមន្តិ, តិលវាហំ អាមសន្តិ, ផុស្សតិលំ ខាទន្តិ, ផុស្សតេលំ មក្ខេន្តិ, ផុស្សទន្តកដ្ឋំ ខាទន្តិ, ផុស្សមត្តិកាយ ន្ហាយន្តិ, ផុស្សសាដកំ និវាសេន្តិ, ផុស្សវេឋនំ វេឋេន្តិ. ឥមេ តេ សមណព្រាហ្មណា មុតសុទ្ធិកា. តេ មុតេន សុទ្ធិំ វិសុទ្ធិំ បរិសុទ្ធិំ មុត្តិំ វិមុត្តិំ បរិមុត្តិំ បច្ចេន្តិ. ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហ.

ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វាតិ. ព្រាហ្មណោ ទិដ្ឋសុទ្ធិយាបិ សុទ្ធិំ នាហ, សុតសុទ្ធិយាបិ សុទ្ធិំ នាហ, សីលសុទ្ធិយាបិ សុទ្ធិំ នាហ, វតសុទ្ធិយាបិ សុទ្ធិំ នាហ, មុតសុទ្ធិយាបិ សុទ្ធិំ នាហ ន កថេតិ ន ភណតិ ន ទីបយតិ ន វោហរតីតិ – ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហ ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា.

បុញ្ញេ ច បាបេ ច អនូបលិត្តោតិ. បុញ្ញំ វុច្ចតិ យំ កិញ្ចិ តេធាតុកំ កុសលាភិសង្ខារំ, អបុញ្ញំ វុច្ចតិ សព្ពំ អកុសលំ. យតោ បុញ្ញាភិសង្ខារោ ច អបុញ្ញាភិសង្ខារោ ច អានេញ្ជាភិសង្ខារោ ច បហីនា ហោន្តិ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា; ឯត្តាវតា បុញ្ញេ ច បាបេ ច ន លិម្បតិ ន បលិម្បតិ ន ឧបលិម្បតិ អលិត្តោ អបលិត្តោ អនូបលិត្តោ និក្ខន្តោ និស្សដោ វិប្បមុត្តោ វិសញ្ញុត្តោ វិមរិយាទិកតេន ចេតសា វិហរតីតិ – បុញ្ញេ ច បាបេ ច អនូបលិត្តោ.

អត្តញ្ជហោ នយិធ បកុព្ពមានោតិ. អត្តញ្ជហោតិ អត្តទិដ្ឋិជហោ. អត្តញ្ជហោតិ គាហំ ជហោ [គាហជហោ (សី. ស្យា.), អត្តគាហំ ជហោ (ក.)]. អត្តញ្ជហោតិ តណ្ហាវសេន ទិដ្ឋិវសេន គហិតំ បរាមដ្ឋំ អភិនិវិដ្ឋំ អជ្ឈោសិតំ អធិមុត្តំ, សព្ពំ តំ ចត្តំ ហោតិ វន្តំ មុត្តំ បហីនំ បដិនិស្សដ្ឋំ. នយិធ បកុព្ពមានោតិ បុញ្ញាភិសង្ខារំ វា អបុញ្ញាភិសង្ខារំ វា អានេញ្ជាភិសង្ខារំ វា អបកុព្ពមានោ អជនយមានោ អសញ្ជនយមានោ អនិព្ពត្តយមានោ អនភិនិព្ពត្តយមានោតិ – អត្តញ្ជហោ នយិធ បកុព្ពមានោ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ន ព្រាហ្មណោ អញ្ញតោ សុទ្ធិមាហ, ទិដ្ឋេ សុតេ សីលវតេ មុតេ វា;

បុញ្ញេ ច បាបេ ច អនូបលិត្តោ, អត្តញ្ជហោ នយិធ បកុព្ពមានោ’’តិ.

២៦. បុរិមំ បហាយ អបរំ សិតាសេ,ឯជានុគា តេ ន តរន្តិ សង្គំ;

តេ ឧគ្គហាយន្តិ និរស្សជន្តិ, កបីវ សាខំ បមុញ្ចំ [បមុខំ (សី. ស្យា.)] គហាយ.

បុរិមំ បហាយ អបរំ សិតាសេតិ. បុរិមំ សត្ថារំ បហាយ បរំ សត្ថារំ និស្សិតា; បុរិមំ ធម្មក្ខានំ បហាយ អបរំ ធម្មក្ខានំ និស្សិតា; បុរិមំ គណំ បហាយ អបរំ គណំ និស្សិតា; បុរិមំ ទិដ្ឋិំ បហាយ អបរំ ទិដ្ឋិំ និស្សិតា; បុរិមំ បដិបទំ បហាយ អបរំ បដិបទំ និស្សិតា; បុរិមំ មគ្គំ បហាយ អបរំ មគ្គំ និស្សិតា សន្និស្សិតា អល្លីនា ឧបគតា អជ្ឈោសិតា អធិមុត្តាតិ – បុរិមំ បហាយ អបរំ សិតាសេ.

ឯជានុគា តេ ន តរន្តិ សង្គន្តិ. ឯជា វុច្ចតិ តណ្ហា. យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ. ឯជានុគាតិ ឯជានុគា ឯជានុគតា ឯជានុសដា ឯជាយ បន្នា បតិតា អភិភូតា បរិយាទិន្នចិត្តា. តេ ន តរន្តិ សង្គន្តិ រាគសង្គំ ទោសសង្គំ មោហសង្គំ មានសង្គំ ទិដ្ឋិសង្គំ កិលេសសង្គំ ទុច្ចរិតសង្គំ ន តរន្តិ ន ឧត្តរន្តិ ន បតរន្តិ ន សមតិក្កមន្តិ ន វីតិវត្តន្តីតិ – ឯជានុគា តេ ន តរន្តិ សង្គំ.

តេ ឧគ្គហាយន្តិ និរស្សជន្តីតិ សត្ថារំ គណ្ហន្តិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ សត្ថារំ គណ្ហន្តិ; ធម្មក្ខានំ គណ្ហន្តិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ ធម្មក្ខានំ គណ្ហន្តិ; គណំ គណ្ហន្តិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ គណំ គណ្ហន្តិ; ទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ ទិដ្ឋិំ គណ្ហន្តិ; បដិបទំ គណ្ហន្តិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ បដិបទំ គណ្ហន្តិ; មគ្គំ គណ្ហន្តិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ មគ្គំ គណ្ហន្តិ; គណ្ហន្តិ ច មុញ្ចន្តិ ច អាទិយន្តិ ច និរស្សជន្តិ ចាតិ – តេ ឧគ្គហាយន្តិ និរស្សជន្តិ.

កបីវ សាខំ បមុញ្ចំ គហាយាតិ. យថា មក្កដោ អរញ្ញេ បវនេ ចរមានោ សាខំ គណ្ហាតិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ សាខំ គណ្ហាតិ. ឯវមេវ បុថុសមណព្រាហ្មណា បុថុទិដ្ឋិគតានិ គណ្ហន្តិ ច មុញ្ចន្តិ ច អាទិយន្តិ ច និរស្សជន្តិ ចាតិ – កបីវ សាខំ បមុញ្ចំ គហាយ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘បុរិមំ បហាយ អបរំ សិតាសេ, ឯជានុគា តេ ន តរន្តិ សង្គំ;

តេ ឧគ្គហាយន្តិ និរស្សជន្តិ, កបីវ សាខំ បមុញ្ចំ គហាយា’’តិ.

២៧. សយំ សមាទាយ វតានិ ជន្តុ, ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ សញ្ញសត្តោ;

វិទ្វា ច វេទេហិ សមេច្ច ធម្មំ, ន ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ ភូរិបញ្ញោ.

សយំ សមាទាយ វតានិ ជន្តូតិ. សយំ សមាទាយាតិ សាមំ សមាទាយ. វតានីតិ ហត្ថិវតំ វា អស្សវតំ វា គោវតំ វា កុក្កូរវតំ វា កាកវតំ វា វាសុទេវវតំ វា ពលទេវវតំ វា បុណ្ណភទ្ទវតំ វា មណិភទ្ទវតំ វា អគ្គិវតំ វា នាគវតំ វា សុបណ្ណវតំ វា យក្ខវតំ វា អសុរវតំ វា…បេ… ទិសាវតំ វា អាទាយ សមាទាយ អាទិយិត្វា សមាទិយិត្វា គណ្ហិត្វា បរាមសិត្វា អភិនិវិសិត្វា. ជន្តូតិ សត្តោ នរោ …បេ… មនុជោតិ – សយំ សមាទាយ វតានិ ជន្តុ.

ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ សញ្ញសត្តោតិ សត្ថារតោ សត្ថារំ គច្ឆតិ; ធម្មក្ខានតោ ធម្មក្ខានំ គច្ឆតិ; គណតោ គណំ គច្ឆតិ; ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិំ គច្ឆតិ; បដិបទាយ បដិបទំ គច្ឆតិ; មគ្គតោ មគ្គំ គច្ឆតិ. សញ្ញសត្តោតិ កាមសញ្ញាយ ព្យាបាទសញ្ញាយ វិហិំសាសញ្ញាយ ទិដ្ឋិសញ្ញាយ សត្តោ វិសត្តោ អាសត្តោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោ. យថា ភិត្តិខិលេ វា នាគទន្តេ វា ភណ្ឌំ សត្តំ វិសត្តំ អាសត្តំ លគ្គំ លគ្គិតំ បលិពុទ្ធំ, ឯវមេវ កាមសញ្ញាយ ព្យាបាទសញ្ញាយ វិហិំសាសញ្ញាយ ទិដ្ឋិសញ្ញាយ សត្តោ វិសត្តោ អាសត្តោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោតិ – ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ សញ្ញសត្តោ.

វិទ្វា ច វេទេហិ សមេច្ច ធម្មន្តិ. វិទ្វាតិ វិទ្វា វិជ្ជាគតោ ញាណី វិភាវី មេធាវី. វេទេហីតិ វេទា វុច្ចន្តិ ចតូសុ មគ្គេសុ ញាណំ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ វីមំសា វិបស្សនា សម្មាទិដ្ឋិ. តេហិ វេទេហិ ជាតិជរាមរណស្ស អន្តគតោ អន្តប្បត្តោ, កោដិគតោ កោដិប្បត្តោ, បរិយន្តគតោ បរិយន្តប្បត្តោ, វោសានគតោ វោសានប្បត្តោ, តាណគតោ តាណប្បត្តោ, លេណគតោ លេណប្បត្តោ, សរណគតោ សរណប្បត្តោ, អភយគតោ អភយប្បត្តោ, អច្ចុតគតោ អច្ចុតប្បត្តោ, អមតគតោ អមតប្បត្តោ, និព្ពានគតោ និព្ពានប្បត្តោ. វេទានំ វា អន្តគតោតិ វេទគូ, វេទេហិ វា អន្តគតោតិ វេទគូ, សត្តន្នំ វា ធម្មានំ វិទិតត្តា វេទគូ. សក្កាយទិដ្ឋិ វិទិតា ហោតិ, វិចិកិច្ឆា វិទិតា ហោតិ, សីលព្ពតបរាមាសោ វិទិតោ ហោតិ, រាគោ វិទិតោ ហោតិ, ទោសោ វិទិតោ ហោតិ, មោហោ វិទិតោ ហោតិ, មានោ វិទិតោ ហោតិ, វិទិតាស្ស ហោន្តិ បាបកា អកុសលា ធម្មា សំកិលេសិកា បោនោភវិកា សទរា ទុក្ខវិបាកា អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយា.

វេទានិ វិចេយ្យ កេវលានិ, [សភិយាតិ ភគវា]

សមណានំ យានីធត្ថិ [យានិបត្ថិ (សី. ស្យា.) សុ. និ. ៥៣៤] ព្រាហ្មណានំ;

សព្ពវេទនាសុ វីតរាគោ, សព្ពំ វេទមតិច្ច វេទគូ សោតិ.

វិទ្វា ច វេទេហិ សមេច្ច ធម្មន្តិ. សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ. សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណន្តិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបន្តិ…បេ… នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនន្តិ… សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោតិ… ផស្សបច្ចយា វេទនាតិ… វេទនាបច្ចយា តណ្ហាតិ… តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានន្តិ… ឧបាទានបច្ចយា ភវោតិ… ភវបច្ចយា ជាតីតិ… ជាតិបច្ចយា ជរាមរណន្តិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; អវិជ្ជានិរោធា សង្ខារនិរោធោតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; សង្ខារនិរោធា វិញ្ញាណនិរោធោតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; វិញ្ញាណនិរោធា នាមរូបនិរោធោតិ… នាមរូបនិរោធា សឡាយតននិរោធោតិ… សឡាយតននិរោធា ផស្សនិរោធោតិ… ផស្សនិរោធា វេទនានិរោធោតិ… វេទនានិរោធា តណ្ហានិរោធោតិ… តណ្ហានិរោធា ឧបាទាននិរោធោតិ… ឧបាទាននិរោធា ភវនិរោធោតិ… ភវនិរោធា ជាតិនិរោធោតិ… ជាតិនិរោធា ជរាមរណនិរោធោតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; ឥទំ ទុក្ខន្តិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; អយំ ទុក្ខសមុទយោតិ… អយំ ទុក្ខនិរោធោតិ… អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; ឥមេ អាសវាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; អយំ អាសវសមុទយោតិ… អយំ អាសវនិរោធោតិ… អយំ អាសវនិរោធគាមិនី បដិបទាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; ឥមេ ធម្មា អភិញ្ញេយ្យាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ; ឥមេ ធម្មា បរិញ្ញេយ្យាតិ… ឥមេ ធម្មា បហាតព្ពាតិ… ឥមេ ធម្មា ភាវេតព្ពាតិ … ឥមេ ធម្មា សច្ឆិកាតព្ពាតិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ. ឆន្នំ ផស្សាយតនានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ. បញ្ចន្នំ ឧបាទានក្ខន្ធានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ. ចតុន្នំ មហាភូតានំ សមុទយញ្ច អត្ថង្គមញ្ច អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មំ. យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ សមេច្ច អភិសមេច្ច ធម្មន្តិ – វិទ្វា ច វេទេហិ សមេច្ច ធម្មំ.

ន ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ ភូរិបញ្ញោតិ ន សត្ថារតោ សត្ថារំ គច្ឆតិ, ន ធម្មក្ខានតោ ធម្មក្ខានំ គច្ឆតិ, ន គណតោ គណំ គច្ឆតិ, ន ទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិំ គច្ឆតិ, ន បដិបទាយ បដិបទំ គច្ឆតិ, ន មគ្គតោ មគ្គំ គច្ឆតិ. ភូរិបញ្ញោតិ ភូរិបញ្ញោ មហាបញ្ញោ បុថុបញ្ញោ ហាសបញ្ញោ ជវនបញ្ញោ តិក្ខបញ្ញោ និព្ពេធិកបញ្ញោ. ភូរិ វុច្ចតិ បថវី. តាយ បថវិសមាយ បញ្ញាយ វិបុលាយ វិត្ថតាយ សមន្នាគតោតិ – ន ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ ភូរិបញ្ញោ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘សយំ សមាទាយ វតានិ ជន្តុ, ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ សញ្ញសត្តោ;

វិទ្វា ច វេទេហិ សមេច្ច ធម្មំ, ន ឧច្ចាវចំ គច្ឆតិ ភូរិបញ្ញោ’’តិ.

២៨. ស សព្ពធម្មេសុ វិសេនិភូតោ,យំ កិញ្ចិ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា;

តមេវ ទស្សិំ វិវដំ ចរន្តំ, កេនីធ លោកស្មិ វិកប្បយេយ្យ.

ស សព្ពធម្មេសុ វិសេនិភូតោ យំ កិញ្ចិ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វាតិ. សេនា វុច្ចតិ មារសេនា. កាយទុច្ចរិតំ មារសេនា, វចីទុច្ចរិតំ មារសេនា, មនោទុច្ចរិតំ មារសេនា, រាគោ មារសេនា, ទោសោ មារសេនា, មោហោ មារសេនា, កោធោ មារសេនា, ឧបនាហោ…បេ… សព្ពាកុសលាភិសង្ខារា មារសេនា.

វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘កាមា តេ បឋមា សេនា, ទុតិយា អរតិ វុច្ចតិ;

តតិយា ខុប្បិបាសា តេ, ចតុត្ថី តណ្ហា វុច្ចតិ.

‘‘បញ្ចមី ថិនមិទ្ធំ តេ, ឆដ្ឋា ភីរូ បវុច្ចតិ;

សត្តមី វិចិកិច្ឆា តេ, មក្ខោ ថម្ភោ តេ អដ្ឋមោ.

‘‘លាភោ សិលោកោ សក្ការោ, មិច្ឆាលទ្ធោ ច យោ យសោ;

យោ ចត្តានំ សមុក្កំសេ, បរេ ច អវជានតិ.

‘‘ឯសា នមុចិ តេ សេនា, កណ្ហស្សាភិប្បហារិនី;

ន នំ អសុរោ ជិនាតិ, ជេត្វាវ លភតេ សុខ’’ន្តិ.

យតោ ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ សព្ពា ច មារសេនា សព្ពេ ច បដិសេនិករា កិលេសា ជិតា ច បរាជិតា ច ភគ្គា វិប្បលុគ្គា បរម្មុខា, សោ វុច្ចតិ វិសេនិភូតោ. សោ ទិដ្ឋេ វិសេនិភូតោ, សុតេ វិសេនិភូតោ, មុតេ វិសេនិភូតោ, វិញ្ញាតេ វិសេនិភូតោតិ – ស សព្ពធម្មេសុ វិសេនិភូតោ យំ កិញ្ចិ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា.

តមេវ ទស្សិំ វិវដំ ចរន្តន្តិ. តមេវ សុទ្ធទស្សិំ វិសុទ្ធទស្សិំ បរិសុទ្ធទស្សិំ វោទាតទស្សិំ បរិយោទាតទស្សិំ. អថ វា, សុទ្ធទស្សនំ វិសុទ្ធទស្សនំ បរិសុទ្ធទស្សនំ វោទាតទស្សនំ បរិយោទាតទស្សនំ. វិវដន្តិ តណ្ហាឆទនំ ទិដ្ឋិឆទនំ កិលេសឆទនំ ទុច្ចរិតឆទនំ អវិជ្ជាឆទនំ. តានិ ឆទនានិ វិវដានិ ហោន្តិ វិទ្ធំសិតានិ ឧគ្ឃាដិតានិ សមុគ្ឃាដិតានិ បហីនានិ សមុច្ឆិន្នានិ វូបសន្តានិ បដិបស្សទ្ធានិ អភព្ពុប្បត្តិកានិ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍានិ. ចរន្តន្តិ ចរន្តំ វិចរន្តំ វិហរន្តំ ឥរិយន្តំ វត្តេន្តំ បាលេន្តំ យបេន្តំ យាបេន្តន្តិ – តមេវ ទស្សិំ វិវដំ ចរន្តំ.

កេនីធ លោកស្មិ វិកប្បយេយ្យាតិ. កប្បាតិ ទ្វេ កប្បា – តណ្ហាកប្បោ ច ទិដ្ឋិកប្បោ ច…បេ… អយំ តណ្ហាកប្បោ…បេ… អយំ ទិដ្ឋិកប្បោ. តស្ស តណ្ហាកប្បោ បហីនោ, ទិដ្ឋិកប្បោ បដិនិស្សដ្ឋោ. តណ្ហាកប្បស្ស បហីនត្តា ទិដ្ឋិកប្បស្ស បដិនិស្សដ្ឋត្តា កេន រាគេន កប្បេយ្យ, កេន ទោសេន កប្បេយ្យ, កេន មោហេន កប្បេយ្យ, កេន មានេន កប្បេយ្យ, កាយ ទិដ្ឋិយា កប្បេយ្យ, កេន ឧទ្ធច្ចេន កប្បេយ្យ, កាយ វិចិកិច្ឆាយ កប្បេយ្យ, កេហិ អនុសយេហិ កប្បេយ្យ – រត្តោតិ វា ទុដ្ឋោតិ វា មូឡ្ហោតិ វា វិនិពទ្ធោតិ វា បរាមដ្ឋោតិ វា វិក្ខេបគតោតិ វា អនិដ្ឋង្គតោតិ វា ថាមគតោតិ វា. តេ អភិសង្ខារា បហីនា. អភិសង្ខារានំ បហីនត្តា គតិយោ កេន កប្បេយ្យ – នេរយិកោតិ វា តិរច្ឆានយោនិកោតិ វា បេត្តិវិសយិកោតិ វា មនុស្សោតិ វា ទេវោតិ វា រូបីតិ វា អរូបីតិ វា សញ្ញីតិ វា អសញ្ញីតិ វា នេវសញ្ញីនាសញ្ញីតិ វា. សោ ហេតុ នត្ថិ, បច្ចយោ នត្ថិ, ការណំ នត្ថិ, យេន កប្បេយ្យ វិកប្បេយ្យ វិកប្បំ អាបជ្ជេយ្យ. លោកស្មិន្តិ អបាយលោកេ មនុស្សលោកេ ទេវលោកេ ខន្ធលោកេ ធាតុលោកេ អាយតនលោកេតិ – កេនីធ លោកស្មិំ វិកប្បយេយ្យ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ស សព្ពធម្មេសុ វិសេនិភូតោ, យំ កិញ្ចិ ទិដ្ឋំ វ សុតំ មុតំ វា;

តមេវ ទស្សិំ វិវដំ ចរន្តំ, កេនីធ លោកស្មិ វិកប្បយេយ្យា’’តិ.

២៩. ន កប្បយន្តិ ន បុរេក្ខរោន្តិ, អច្ចន្តសុទ្ធីតិ ន តេ វទន្តិ;

អាទានគន្ថំ គថិតំ វិសជ្ជ, អាសំ ន កុព្ពន្តិ កុហិញ្ចិ លោកេ.

ន កប្បយន្តិ ន បុរេក្ខរោន្តីតិ. កប្បាតិ ទ្វេ កប្បា – តណ្ហាកប្បោ ច ទិដ្ឋិកប្បោ ច…បេ… អយំ តណ្ហាកប្បោ…បេ… អយំ ទិដ្ឋិកប្បោ. តេសំ តណ្ហាកប្បោ បហីនោ, ទិដ្ឋិកប្បោ បដិនិស្សដ្ឋោ. តណ្ហាកប្បស្ស បហីនត្តា, ទិដ្ឋិកប្បស្ស បដិនិស្សដ្ឋត្តា តណ្ហាកប្បំ វា ទិដ្ឋិកប្បំ វា ន កប្បេន្តិ ន ជនេន្តិ ន សញ្ជនេន្តិ ន និព្ពត្តេន្តិ នាភិនិព្ពត្តេន្តីតិ – ន កប្បយន្តិ. ន បុរេក្ខរោន្តីតិ. បុរេក្ខារាតិ ទ្វេ បុរេក្ខារា – តណ្ហាបុរេក្ខារោ ច ទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ ច…បេ… អយំ តណ្ហាបុរេក្ខារោ…បេ… អយំ ទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ. តេសំ តណ្ហាបុរេក្ខារោ បហីនោ, ទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ បដិនិស្សដ្ឋោ. តណ្ហាបុរេក្ខារស្ស បហីនត្តា, ទិដ្ឋិបុរេក្ខារស្ស បដិនិស្សដ្ឋត្តា ន តណ្ហំ វា ន ទិដ្ឋិំ វា បុរតោ កត្វា ចរន្តិ, ន តណ្ហាធជា ន តណ្ហាកេតូ ន តណ្ហាធិបតេយ្យា, ន ទិដ្ឋិធជា ន ទិដ្ឋិកេតូ ន ទិដ្ឋាធិបតេយ្យា, ន តណ្ហាយ វា ន ទិដ្ឋិយា វា បរិវារិតា ចរន្តីតិ – ន កប្បយន្តិ ន បុរេក្ខរោន្តិ.

អច្ចន្តសុទ្ធីតិ ន តេ វទន្តីតិ អច្ចន្តសុទ្ធិំ សំសារសុទ្ធិំ អកិរិយទិដ្ឋិំ សស្សតវាទំ ន វទន្តិ ន កថេន្តិ ន ភណន្តិ ន ទីបយន្តិ ន វោហរន្តីតិ – អច្ចន្តសុទ្ធីតិ ន តេ វទន្តិ.

អាទានគន្ថំ គថិតំ វិសជ្ជាតិ. គន្ថាតិ ចត្តារោ គន្ថា – អភិជ្ឈា កាយគន្ថោ, ព្យាបាទោ កាយគន្ថោ, សីលព្ពតបរាមាសោ កាយគន្ថោ, ឥទំសច្ចាភិនិវេសោ កាយគន្ថោ. អត្តនោ ទិដ្ឋិយា រាគោ អភិជ្ឈា កាយគន្ថោ; បរវាទេសុ អាឃាតោ អប្បច្ចយោ ព្យាបាទោ កាយគន្ថោ; អត្តនោ សីលំ វា វតំ វា សីលវតំ វា បរាមសន្តីតិ សីលព្ពតបរាមាសោ កាយគន្ថោ, អត្តនោ ទិដ្ឋិ ឥទំសច្ចាភិនិវេសោ កាយគន្ថោ. កិំការណា វុច្ចតិ អាទានគន្ថោ? តេហិ គន្ថេហិ រូបំ អាទិយន្តិ ឧបាទិយន្តិ គណ្ហន្តិ បរាមសន្តិ អភិនិវិសន្តិ; វេទនំ…បេ… សញ្ញំ… សង្ខារេ… វិញ្ញាណំ… គតិំ … ឧបបត្តិំ… បដិសន្ធិំ… ភវំ… សំសារវដ្ដំ អាទិយន្តិ ឧបាទិយន្តិ គណ្ហន្តិ បរាមសន្តិ អភិនិវិសន្តិ. តំការណា វុច្ចតិ អាទានគន្ថោ. វិសជ្ជាតិ គន្ថេ វោសជ្ជិត្វា វា – វិសជ្ជ. អថ វា គន្ថេ គធិតេ គន្ថិតេ ពន្ធេ វិពន្ធេ អាពន្ធេ លគ្គេ លគ្គិតេ បលិពុទ្ធេ ពន្ធនេ បោដយិត្វា – [ផោដយិត្វា (ស្យា.)] វិសជ្ជ. យថា វយ្ហំ វា រថំ វា សកដំ វា សន្ទមានិកំ វា សជ្ជំ វិសជ្ជំ ករោន្តិ វិកោបេន្តិ; ឯវមេវ គន្ថេ វោសជ្ជិត្វា – វិសជ្ជ. អថ វា គន្ថេ គធិតេ គន្ថិតេ ពន្ធេ វិពន្ធេ អាពន្ធេ លគ្គេ លគ្គិតេ បលិពុទ្ធេ ពន្ធនេ បោដយិត្វា វិសជ្ជាតិ – អាទានគន្ថំ គថិតំ វិសជ្ជ.

អាសំ ន កុព្ពន្តិ កុហិញ្ចិ លោកេតិ. អាសា វុច្ចតិ តណ្ហា យោ រាគោ សារាគោ…បេ… អភិជ្ឈា លោភោ អកុសលមូលំ. អាសំ ន កុព្ពន្តីតិ អាសំ ន កុព្ពន្តិ ន ជនេន្តិ ន សញ្ជនេន្តិ ន និព្ពត្តេន្តិ ន អភិនិព្ពត្តេន្តិ. កុហិញ្ចីតិ កុហិញ្ចិ កិម្ហិចិ កត្ថចិ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា វា. លោកេតិ អបាយលោកេ…បេ… អាយតនលោកេតិ – អាសំ ន កុព្ពន្តិ កុហិញ្ចិ លោកេ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘ន កប្បយន្តិ ន បុរេក្ខរោន្តិ, អច្ចន្តសុទ្ធីតិ ន តេ វទន្តិ;

អាទានគន្ថំ គថិតំ វិសជ្ជ, អាសំ ន កុព្ពន្តិ កុហិញ្ចិ លោកេ’’តិ.

៣០. សីមាតិគោ ព្រាហ្មណោ តស្ស នត្ថិ, ញត្វា ច ទិស្វា ច សមុគ្គហីតំ;

ន រាគរាគី ន វិរាគរត្តោ, តស្សីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីតំ.

សីមាតិគោ ព្រាហ្មណោ តស្ស នត្ថិ, ញត្វា ច ទិស្វា ច សមុគ្គហីតន្តិ. សីមាតិ ចតស្សោ សីមាយោ – សក្កាយទិដ្ឋិ, វិចិកិច្ឆា, សីលព្ពតបរាមាសោ, ទិដ្ឋានុសយោ, វិចិកិច្ឆានុសយោ, តទេកដ្ឋា ច កិលេសា – អយំ បឋមា សីមា. ឱឡារិកំ កាមរាគសញ្ញោជនំ, បដិឃសញ្ញោជនំ, ឱឡារិកោ កាមរាគានុសយោ, បដិឃានុសយោ, តទេកដ្ឋា ច កិលេសា – អយំ ទុតិយា សីមា. អនុសហគតំ កាមរាគសញ្ញោជនំ, បដិឃសញ្ញោជនំ, អនុសហគតោ កាមរាគានុសយោ, បដិឃានុសយោ, តទេកដ្ឋា ច កិលេសា – អយំ តតិយា សីមា. រូបរាគោ អរូបរាគោ មានោ ឧទ្ធច្ចំ អវិជ្ជា, មានានុសយោ ភវរាគានុសយោ អវិជ្ជានុសយោ, តទេកដ្ឋា ច កិលេសា – អយំ ចតុត្ថា សីមា. យតោ ច ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ ឥមា ចតស្សោ សីមាយោ អតិក្កន្តោ ហោតិ សមតិក្កន្តោ វីតិវត្តោ, សោ វុច្ចតិ សីមាតិគោ. ព្រាហ្មណោតិ សត្តន្នំ ធម្មានំ ពាហិតត្តា ព្រាហ្មណោ – សក្កាយទិដ្ឋិ ពាហិតា ហោតិ, វិចិកិច្ឆា ពាហិតា ហោតិ, សីលព្ពតបរាមាសោ ពាហិតោ ហោតិ…បេ… អសិតោ តាទិ បវុច្ចតេ ស ព្រហ្មា. តស្សាតិ អរហតោ ខីណាសវស្ស.

ញត្វាតិ បរចិត្តញាណេន វា ញត្វា បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណេន វា ញត្វា. ទិស្វាតិ មំសចក្ខុនា វា ទិស្វា ទិព្ពចក្ខុនា វា ទិស្វា. សីមាតិគោ ព្រាហ្មណោ តស្ស នត្ថិ, ញត្វា ច ទិស្វា ច សមុគ្គហីតន្តិ. តស្ស ឥទំ បរមំ អគ្គំ សេដ្ឋំ វិសិដ្ឋំ [វិសេដ្ឋំ (សី. ស្យា.)] បាមោក្ខំ ឧត្តមំ បវរន្តិ គហិតំ បរាមដ្ឋំ អភិនិវិដ្ឋំ អជ្ឈោសិតំ អធិមុត្តំ នត្ថិ ន សន្តិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ, បហីនំ សមុច្ឆិន្នំ វូបសន្តំ បដិបស្សទ្ធំ អភព្ពុប្បត្តិកំ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍន្តិ – សីមាតិគោ ព្រាហ្មណោ តស្ស នត្ថិ ញត្វា ច ទិស្វា ច សមុគ្គហីតំ.

ន រាគរាគី ន វិរាគរត្តោតិ. រាគរត្តា វុច្ចន្តិ យេ បញ្ចសុ កាមគុណេសុ រត្តា គិទ្ធា គធិតា មុច្ឆិតា អជ្ឈោសន្នា លគ្គា លគ្គិតា បលិពុទ្ធា. វិរាគរត្តា វុច្ចន្តិ យេ រូបាវចរអរូបាវចរសមាបត្តីសុ រត្តា គិទ្ធា គធិតា មុច្ឆិតា អជ្ឈោសន្នា លគ្គា លគ្គិតា បលិពុទ្ធា. ន រាគរាគី ន វិរាគរត្តោតិ យតោ កាមរាគោ ច រូបរាគោ ច អរូបរាគោ ច បហីនា ហោន្តិ ឧច្ឆិន្នមូលា តាលាវត្ថុកតា អនភាវំកតា [អនភាវកតា (សី.), អនភាវំគតា (ស្យា.)] អាយតិំ អនុប្បាទធម្មា. ឯត្តាវតា ន រាគរាគី ន វិរាគរត្តោ.

តស្សីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីតន្តិ. តស្សាតិ អរហតោ ខីណាសវស្ស. តស្ស ឥទំ បរមំ អគ្គំ សេដ្ឋំ វិសិដ្ឋំ បាមោក្ខំ ឧត្តមំ បវរន្តិ គហិតំ បរាមដ្ឋំ អភិនិវិដ្ឋំ អជ្ឈោសិតំ អធិមុត្តំ នត្ថិ ន សន្តិ ន សំវិជ្ជតិ នុបលព្ភតិ, បហីនំ សមុច្ឆិន្នំ វូបសន្តំ បដិបស្សទ្ធំ អភព្ពុប្បត្តិកំ ញាណគ្គិនា ទឌ្ឍន្តិ – តស្សីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីតំ.

តេនាហ ភគវា –

‘‘សីមាតិគោ ព្រាហ្មណោ តស្ស នត្ថិ, ញត្វា ច ទិស្វា ច សមុគ្គហីតំ;

ន រាគរាគី ន វិរាគរត្តោ, តស្សីធ នត្ថិ បរមុគ្គហីត’’ន្តិ.

សុទ្ធដ្ឋកសុត្តនិទ្ទេសោ ចតុត្ថោ.