៦. មេត្តាភាវនានិសំសបញ្ហោ

៦. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ភាសិតម្បេតំ ភគវតា ‘មេត្តាយ, ភិក្ខវេ, ចេតោវិមុត្តិយា អាសេវិតាយ ភាវិតាយ ពហុលីកតាយ យានីកតាយ វត្ថុកតាយ អនុដ្ឋិតាយ បរិចិតាយ សុសមារទ្ធាយ ឯកាទសានិសំសា បាដិកង្ខា. កតមេ ឯកាទស? សុខំ សុបតិ, សុខំ បដិពុជ្ឈតិ, ន បាបកំ សុបិនំ បស្សតិ, មនុស្សានំ បិយោ ហោតិ, អមនុស្សានំ បិយោ ហោតិ, ទេវតា រក្ខន្តិ, នាស្ស អគ្គិ វា វិសំ វា សត្ថំ វា កមតិ [សត្ថំ កមតិ (ស្យា.) អ. និ. ១១.១៥ បស្សិតព្ពំ], តុវដំ ចិត្តំ សមាធិយតិ, មុខវណ្ណោ វិប្បសីទតិ, អសម្មូឡ្ហោ កាលំ ករោតិ, ឧត្តរិំ អប្បដិវិជ្ឈន្តោ ព្រហ្មលោកូបគោ ហោតី’តិ. បុន ច តុម្ហេ ភណថ ‘សាមោ កុមារោ មេត្តាវិហារី មិគសង្ឃេន បរិវុតោ បវនេ វិចរន្តោ បីឡិយក្ខេន រញ្ញា វិទ្ធោ វិសបីតេន សល្លេន តត្ថេវ មុច្ឆិតោ បតិតោ’តិ.

‘‘យទិ, ភន្តេ នាគសេន, ភគវតា ភណិតំ ‘មេត្តាយ ភិក្ខវេ…បេ… ព្រហ្មលោកូបគោ ហោតី’តិ, តេន ហិ ‘‘សាមោ កុមារោ មេត្តាវិហារី មិគសង្ឃេន បរិវុតោ បវនេ វិចរន្តោ បីឡិយក្ខេន រញ្ញា វិទ្ធោ វិសបីតេន សល្លេន តត្ថេវ មុច្ឆិតោ បតិតោ’តិ យំ វចនំ, តំ មិច្ឆា. យទិ សាមោ កុមារោ មេត្តាវិហារី មិគសង្ឃេន បរិវុតោ បវនេ វិចរន្តោ បីឡិយក្ខេន រញ្ញា វិទ្ធោ វិសបីតេន សល្លេន តត្ថេវ មុច្ឆិតោ បតិតោ, តេន ហិ ‘មេត្តាយ, ភិក្ខវេ…បេ… សត្ថំ វា កមតី’តិ តម្បិ វចនំ មិច្ឆា. អយម្បិ ឧភតោ កោដិកោ បញ្ហោ សុនិបុណោ បរិសណ្ហោ សុខុមោ គម្ភីរោ, អបិ សុនិបុណានំ មនុជានំ គត្តេ សេទំ មោចេយ្យ, សោ តវានុប្បត្តោ, វិជដេហិ តំ មហាជដាជដិតំ, អនាគតានំ ជិនបុត្តានំ ចក្ខុំ ទេហិ និព្ពាហនាយា’’តិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ‘មេត្តាយ ភិក្ខវេ…បេ... សត្ថំ វា កមតី’តិ. សាមោ ច កុមារោ មេត្តាវិហារី មិគសង្ឃេន បរិវុតោ បវនេ វិចរន្តោ បីឡិយក្ខេន រញ្ញា វិទ្ធោ វិសបីតេន សល្លេន តត្ថេវ មុច្ឆិតោ បតិតោ, តត្ថ បន, មហារាជ, ការណំ អត្ថិ. កតមំ តត្ថ ការណំ? នេតេ, មហារាជ, គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា, សាមោ, មហារាជ, កុមារោ ឃដំ ឧក្ខិបន្តោ តស្មិំ ខណេ មេត្តាភាវនាយ បមត្តោ អហោសិ.

‘‘យស្មិំ, មហារាជ, ខណេ បុគ្គលោ មេត្តំ សមាបន្នោ ហោតិ, ន តស្ស បុគ្គលស្ស តស្មិំ ខណេ អគ្គិ វា វិសំ វា សត្ថំ វា កមតិ. តស្ស យេ កេចិ អហិតកាមា ឧបគន្ត្វា តំ ន បស្សន្តិ, ន តស្មិំ ឱកាសំ លភន្តិ. នេតេ, មហារាជ, គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា. ឥធ, មហារាជ, បុរិសោ សង្គាមសូរោ អភេជ្ជកវចជាលិកំ សន្នយ្ហិត្វា សង្គាមំ ឱតរេយ្យ, តស្ស សរា ខិត្តា ឧបគន្ត្វា បតន្តិ វិកិរន្តិ, ន តស្មិំ ឱកាសំ លភន្តិ, នេសោ, មហារាជ, គុណោ សង្គាមសូរស្ស, អភេជ្ជកវចជាលិកាយេសោ គុណោ, យស្ស សរា ខិត្តា ឧបគន្ត្វា បតន្តិ វិកិរន្តិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, នេតេ គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា.

‘‘យស្មិំ, មហារាជ, ខណេ បុគ្គលោ មេត្តំ សមាបន្នោ ហោតិ, ន តស្ស បុគ្គលស្ស តស្មិំ ខណេ អគ្គិ វា វិសំ វា សត្ថំ វា កមតិ. តស្ស យេ កេចិ អហិតកាមា ឧបគន្ត្វា តំ ន បស្សន្តិ, តស្មិំ ឱកាសំ ន លភន្តិ, នេតេ, មហារាជ, គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា. ឥធ បន, មហារាជ, បុរិសោ ទិព្ពំ អន្តរធានំ មូលំ ហត្ថេ ករេយ្យ, យាវ តំ មូលំ តស្ស ហត្ថគតំ ហោតិ, តាវ ន អញ្ញោ កោចិ បកតិមនុស្សោ តំ បុរិសំ បស្សតិ. នេសោ, មហារាជ, គុណោ បុរិសស្ស, មូលស្សេសោ គុណោ អន្តរធានស្ស, យំ សោ បកតិមនុស្សានំ ចក្ខុបថេ ន ទិស្សតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, នេតេ គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា.

‘‘យស្មិំ, មហារាជ, ខណេ បុគ្គលោ មេត្តំ សមាបន្នោ ហោតិ, ន តស្ស បុគ្គលស្ស តស្មិំ ខណេ អគ្គិ វា វិសំ វា សត្ថំ វា កមតិ. តស្ស យេ កេចិ អហិតកាមា ឧបគន្ត្វា តំ ន បស្សន្តិ, ន តស្មិំ ឱកាសំ លភន្តិ. នេតេ, មហារាជ, គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា. យថា វា បន, មហារាជ, បុរិសំ សុកតំ មហាលេណមនុប្បវិដ្ឋំ មហតិមហាមេឃោ អភិវស្សន្តោ ន សក្កោតិ តេមយិតុំ, នេសោ, មហារាជ, គុណោ បុរិសស្ស, មហាលេណស្សេសោ គុណោ, យំ មហាមេឃោ អភិវស្សមានោ ន តំ តេមេតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, នេតេ គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា.

‘‘យស្មិំ, មហារាជ, ខណេ បុគ្គលោ មេត្តំ សមាបន្នោ ហោតិ, ន តស្ស បុគ្គលស្ស តស្មិំ ខណេ អគ្គិ វា វិសំ វា សត្ថំ វា កមតិ. តស្ស យេ កេចិ អហិតកាមា ឧបគន្ត្វា តំ ន បស្សន្តិ, ន តស្ស សក្កោន្តិ អហិតំ កាតុំ នេតេ, មហារាជ, គុណា បុគ្គលស្ស, មេត្តាភាវនាយេតេ គុណា’’តិ. ‘‘អច្ឆរិយំ, ភន្តេ នាគសេន, អព្ភុតំ ភន្តេ នាគសេន, សព្ពបាបនិវារណា មេត្តាភាវនា’’តិ. ‘‘សព្ពកុសលគុណាវហា, មហារាជ, មេត្តាភាវនា ហិតានម្បិ អហិតានម្បិ, យេ តេ សត្តា វិញ្ញាណពទ្ធា, សព្ពេសំ មហានិសំសា មេត្តាភាវនា សំវិភជិតព្ពា’’តិ.

មេត្តាភាវនានិសំសបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.