៥. ពុទ្ធលាភន្តរាយបញ្ហោ

៥. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, តុម្ហេ ភណថ ‘លាភី តថាគតោ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារាន’ន្តិ. បុន ច តថាគតោ បញ្ចសាលំ ព្រាហ្មណគាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា កិញ្ចិទេវ អលភិត្វា យថាធោតេន បត្តេន និក្ខន្តោតិ. យទិ, ភន្តេ នាគសេន, តថាគតោ លាភី ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ, តេន ហិ បញ្ចសាលំ ព្រាហ្មណគាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា កិញ្ចិទេវ អលភិត្វា យថាធោតេន បត្តេន និក្ខន្តោតិ យំ វចនំ, តំ មិច្ឆា. យទិ បញ្ចសាលំ ព្រាហ្មណគាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា កិញ្ចិទេវ អលភិត្វា យថាធោតេន បត្តេន និក្ខន្តោ, តេន ហិ លាភី តថាគតោ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានន្តិ តម្បិ វចនំ មិច្ឆា. អយម្បិ ឧភតោ កោដិកោ បញ្ហោ សុមហន្តោ ទុន្និព្ពេឋោ តវានុប្បត្តោ, សោ តយា និព្ពាហិតព្ពោ’’តិ.

‘‘លាភី, មហារាជ, តថាគតោ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានំ, បញ្ចសាលញ្ច ព្រាហ្មណគាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា កិញ្ចិទេវ អលភិត្វា យថាធោតេន បត្តេន និក្ខន្តោ, តញ្ច បន មារស្ស បាបិមតោ ការណា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, ភគវតោ គណនបថំ វីតិវត្តកប្បេ [គណនបថវីតិវត្តេ កប្បេ (សី.)] អភិសង្ខតំ កុសលំ កិន្តិ និដ្ឋិតំ, អធុនុដ្ឋិតេន មារេន បាបិមតា តស្ស កុសលស្ស ពលវេគំ [តំ កុសលពលវេគវិប្ផារំ (សី.)] កិន្តិ បិហិតំ, តេន ហិ, ភន្តេ នាគសេន, តស្មិំ វត្ថុស្មិំ ទ្វីសុ ឋានេសុ ឧបវាទោ អាគច្ឆតិ, កុសលតោបិ អកុសលំ ពលវតរំ ហោតិ, ពុទ្ធពលតោបិ មារពលំ ពលវតរំ ហោតីតិ, តេន ហិ រុក្ខស្ស មូលតោបិ អគ្គំ ភារតរំ ហោតិ, គុណសម្បរិកិណ្ណតោបិ បាបិយំ ពលវតរំ ហោតី’’តិ. ‘‘ន, មហារាជ, តាវតកេន កុសលតោបិ អកុសលំ ពលវតរំ នាម ហោតិ, ន ពុទ្ធពលតោបិ មារពលំ ពលវតរំ នាម ហោតិ. អបិ ចេត្ថ ការណំ ឥច្ឆិតព្ពំ.

‘‘យថា, មហារាជ, បុរិសោ រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស មធុំ វា មធុបិណ្ឌិកំ វា អញ្ញំ វា ឧបាយនំ អភិហរេយ្យ, តមេនំ រញ្ញោ ទ្វារបាលោ ឯវំ វទេយ្យ ‘អកាលោ, ភោ, អយំ រញ្ញោ ទស្សនាយ, តេន ហិ, ភោ, តវ ឧបាយនំ គហេត្វា សីឃសីឃំ បដិនិវត្ត, បុរេ តវ រាជា ទណ្ឌំ ធារេស្សតី’តិ [មា តេ រាជា ទណ្ឌំ បាបេយ្យាតិ (សី.)]. តតោ សោ បុរិសោ ទណ្ឌភយា តសិតោ ឧព្ពិគ្គោ តំ ឧបាយនំ អាទាយ សីឃសីឃំ បដិនិវត្តេយ្យ, អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, រាជា ចក្កវត្តី តាវតកេន ឧបាយនវិកលមត្តកេន ទ្វារបាលតោ ទុព្ពលតរោ នាម ហោតិ, អញ្ញំ វា បន កិញ្ចិ ឧបាយនំ ន លភេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, ឥស្សាបកតោ សោ, ភន្តេ, ទ្វារបាលោ ឧបាយនំ និវារេសិ, អញ្ញេន បន ទ្វារេន សតសហស្សគុណម្បិ រញ្ញោ ឧបាយនំ ឧបេតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ឥស្សាបកតោ មារោ បាបិមា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ, អញ្ញានិ បន អនេកានិ ទេវតាសតសហស្សានិ អមតំ ទិព្ពំ ឱជំ គហេត្វា ឧបគតានិ ‘ភគវតោ កាយេ ឱជំ ឱទហិស្សាមា’តិ ភគវន្តំ នមស្សមានានិ បញ្ជលិកានិ ឋិតានី’’តិ.

‘‘ហោតុ, ភន្តេ នាគសេន, សុលភា ភគវតោ ចត្តារោ បច្ចយា លោកេ ឧត្តមបុរិសស្ស, យាចិតោវ ភគវា ទេវមនុស្សោហិ ចត្តារោ បច្ចយេ បរិភុញ្ជតិ, អបិ ច ខោ បន មារស្ស យោ អធិប្បាយោ, សោ តាវតកេន សិទ្ធោ, យំ សោ ភគវតោ ភោជនស្ស អន្តរាយមកាសិ. ឯត្ថ មេ, ភន្តេ, កង្ខា ន ឆិជ្ជតិ, វិមតិជាតោហំ តត្ថ សំសយបក្ខន្ទោ. ន មេ តត្ថ មានសំ បក្ខន្ទតិ, យំ តថាគតស្ស អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សទេវកេ លោកេ អគ្គបុគ្គលវរស្ស កុសលវរបុញ្ញសម្ភវស្ស អសមសមស្ស អនុបមស្ស អប្បដិសមស្ស ឆវកំ លាមកំ បរិត្តំ បាបំ អនរិយំ វិបន្នំ មារោ លាភន្តរាយមកាសី’’តិ.

‘‘ចត្តារោ ខោ, មហារាជ, អន្តរាយា អទិដ្ឋន្តរាយោ ឧទ្ទិស្ស កតន្តរាយោ ឧបក្ខដន្តរាយោ បរិភោគន្តរាយោតិ. តត្ថ កតមោ អទិដ្ឋន្តរាយោ? អនោទិស្ស អទស្សនេន អនភិសង្ខតំ កោចិ អន្តរាយំ ករោតិ ‘កិំ បរស្ស ទិន្នេនា’តិ, អយំ អទិដ្ឋន្តរាយោ នាម.

‘‘កតមោ ឧទ្ទិស្ស កតន្តរាយោ? ឥធេកច្ចំ បុគ្គលំ ឧបទិសិត្វា ឧទ្ទិស្ស ភោជនំ បដិយត្តំ ហោតិ, តំ កោចិ អន្តរាយំ ករោតិ, អយំ ឧទ្ទិស្ស កតន្តរាយោ នាម.

‘‘កតមោ ឧបក្ខដន្តរាយោ? ឥធ យំ កិញ្ចិ ឧបក្ខដំ ហោតិ អប្បដិគ្គហិតំ, តត្ថ កោចិ អន្តរាយំ ករោតិ, អយំ ឧបក្ខដន្តរាយោ នាម.

‘‘កតមោ បរិភោគន្តរាយោ? ឥធ យំ កិញ្ចិ បរិភោគំ, តត្ថ កោចិ អន្តរាយំ ករោតិ, អយំ បរិភោគន្តរាយោ នាម. ឥមេ ខោ, មហារាជ, ចត្តារោ អន្តរាយា.

‘‘យំ បន មារោ បាបិមា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ, តំ នេវ ភគវតោ បរិភោគំ ន ឧបក្ខដំ ន ឧទ្ទិស្សកតំ, អនាគតំ អសម្បត្តំ អទស្សនេន អន្តរាយំ កតំ, តំ បន នេកស្ស ភគវតោ យេវ, អថ ខោ យេ តេ តេន សមយេន និក្ខន្តា អព្ភាគតា, សព្ពេបិ តេ តំ ទិវសំ ភោជនំ ន លភិំសុ, នាហំ តំ, មហារាជ, បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ សមារកេ សព្រហ្មកេ សស្សមណព្រាហ្មណិយា បជាយ សទេវមនុស្សាយ, យោ តស្ស ភគវតោ ឧទ្ទិស្ស កតំ ឧបក្ខដំ បរិភោគំ អន្តរាយំ ករេយ្យ. សចេ កោចិ ឥស្សាយ ឧទ្ទិស្ស កតំ ឧបក្ខដំ បរិភោគំ អន្តរាយំ ករេយ្យ, ផលេយ្យ តស្ស មុទ្ធា សតធា វា សហស្សធា វា.

‘‘ចត្តារោមេ, មហារាជ, តថាគតស្ស កេនចិ អនាវរណីយា គុណា. កតមេ ចត្តារោ? លាភោ, មហារាជ, ភគវតោ ឧទ្ទិស្ស កតោ ឧបក្ខដោ ន សក្កា កេនចិ អន្តរាយំ កាតុំ; សរីរានុគតា, មហារាជ, ភគវតោ ព្យាមប្បភា ន សក្កា កេនចិ អន្តរាយំ កាតុំ; សព្ពញ្ញុតំ, មហារាជ, ភគវតោ ញាណរតនំ ន សក្កា កេនចិ អន្តរាយំ កាតុំ; ជីវិតំ, មហារាជ, ភគវតោ ន សក្កា កេនចិ អន្តរាយំ កាតុំ. ឥមេ ខោ, មហារាជ, ចត្តារោ តថាគតស្ស កេនចិ អនាវរណីយា គុណា, សព្ពេបេតេ, មហារាជ, គុណា ឯករសា អរោគា អកុប្បា អបរូបក្កមា អផុសានិ កិរិយានិ. អទស្សនេន, មហារាជ, មារោ បាបិមា និលីយិត្វា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ.

‘‘យថា, មហារាជ, រញ្ញោ បច្ចន្តេ ទេសេ វិសមេ អទស្សនេន និលីយិត្វា ចោរា បន្ថំ ទូសេន្តិ. យទិ បន រាជា តេ ចោរេ បស្សេយ្យ, អបិ នុ ខោ តេ ចោរា សោត្ថិំ លភេយ្យុ’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, ផរសុនា ផាលាបេយ្យ សតធា វា សហស្សធា វា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អទស្សនេន មារោ បាបិមា និលីយិត្វា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, ឥត្ថី សបតិកា អទស្សនេន និលីយិត្វា បរបុរិសំ សេវតិ, ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អទស្សនេន មារោ បាបិមា និលីយិត្វា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ. យទិ, មហារាជ, ឥត្ថី សាមិកស្ស សម្មុខា បរបុរិសំ សេវតិ, អបិ នុ ខោ សា ឥត្ថី សោត្ថិំ លភេយ្យា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, ហនេយ្យាបិ តំ, ភន្តេ, សាមិកោ វធេយ្យាបិ ពន្ធេយ្យាបិ ទាសិត្តំ វា ឧបនេយ្យា’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អទស្សនេន មារោ បាបិមា និលីយិត្វា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ. យទិ, មហារាជ, មារោ បាបិមា ភគវតោ ឧទ្ទិស្ស កតំ ឧបក្ខដំ បរិភោគំ អន្តរាយំ ករេយ្យ, ផលេយ្យ តស្ស មុទ្ធា សតធា វា សហស្សធា វា’’តិ. ‘‘ឯវមេតំ, ភន្តេ នាគសេន, ចោរិកាយ កតំ មារេន បាបិមតា, និលីយិត្វា មារោ បាបិមា បញ្ចសាលកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ អន្វាវិសិ. សចេ សោ, ភន្តេ, មារោ បាបិមា ភគវតោ ឧទ្ទិស្ស កតំ ឧបក្ខដំ បរិភោគំ អន្តរាយំ ករេយ្យ, មុទ្ធា វាស្ស ផលេយ្យ សតធា វា សហស្សធា វា, កាយោ វាស្ស ភុសមុដ្ឋិ វិយ វិកិរេយ្យ, សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

ពុទ្ធលាភន្តរាយបញ្ហោ បញ្ចមោ.