៥៤២. ឧមង្គជាតកំ (៥)

៥៩០. ‘‘បញ្ចាលោ សព្ពសេនាយ, ព្រហ្មទត្តោយមាគតោ;

សាយំ បញ្ចាលិយា សេនា, អប្បមេយ្យា មហោសធ.

៥៩១. ‘‘វីថិមតី [បិដ្ឋិមតី (សី. បី.), វិទ្ធិមតី (ស្យា.)] បត្តិមតី, សព្ពសង្គាមកោវិទា;

ឱហារិនី សទ្ទវតី, ភេរិសង្ខប្បពោធនា.

៥៩២. ‘‘លោហវិជ្ជា អលង្ការា, ធជិនី វាមរោហិនី;

សិប្បិយេហិ សុសម្បន្នា, សូរេហិ សុប្បតិដ្ឋិតា.

៥៩៣. ‘‘ទសេត្ថ បណ្ឌិតា អាហុ, ភូរិបញ្ញា រហោគមា [រហោគតា (ស្យា. ក.)];

មាតា ឯកាទសី រញ្ញោ, បញ្ចាលិយំ បសាសតិ.

៥៩៤. ‘‘អថេត្ថេកសតំ ខត្យា, អនុយន្តា យសស្សិនោ;

អច្ឆិន្នរដ្ឋា ព្យថិតា, បញ្ចាលិយំ [បញ្ចាលីនំ (ពហូសុ)] វសំ គតា.

៥៩៥. ‘‘យំវទា-តក្ករា រញ្ញោ, អកាមា បិយភាណិនោ;

បញ្ចាលមនុយាយន្តិ, អកាមា វសិនោ គតា.

៥៩៦. ‘‘តាយ សេនាយ មិថិលា, តិសន្ធិបរិវារិតា;

រាជធានី វិទេហានំ, សមន្តា បរិខញ្ញតិ.

៥៩៧. ‘‘ឧទ្ធំ តារកជាតាវ, សមន្តា បរិវារិតា;

មហោសធ វិជានាហិ, កថំ មោក្ខោ ភវិស្សតិ’’.

៥៩៨. ‘‘បាទេ ទេវ បសារេហិ, ភុញ្ជ កាមេ រមស្សុ ច;

ហិត្វា បញ្ចាលិយំ សេនំ, ព្រហ្មទត្តោ បលាយិតិ’’ [បលាយតិ (សី. ស្យា.)].

៥៩៩. ‘‘រាជា សន្ថវកាមោ តេ, រតនានិ បវេច្ឆតិ;

អាគច្ឆន្តុ ឥតោ [តតោ (សី. ស្យា.)] ទូតា, មញ្ជុកា បិយភាណិនោ.

៦០០. ‘‘ភាសន្តុ មុទុកា វាចា, យា វាចា បដិនន្ទិតា;

បញ្ចាលោ ច វិទេហោ ច [បញ្ចាលា ច វិទេហា ច (សី. បី.)], ឧភោ ឯកា ភវន្តុ តេ’’.

៦០១. ‘‘កថំ នុ កេវដ្ដ មហោសធេន, សមាគមោ អាសិ តទិង្ឃ ព្រូហិ;

កច្ចិ តេ បដិនិជ្ឈត្តោ, កច្ចិ តុដ្ឋោ មហោសធោ’’.

៦០២. ‘‘អនរិយរូបោ បុរិសោ ជនិន្ទ, អសម្មោទកោ ថទ្ធោ អសព្ភិរូបោ;

យថា មូគោ ច ពធិរោ ច, ន កិញ្ចិត្ថំ អភាសថ’’ [អភាសិត្ថ (ក.)].

៦០៣. ‘‘អទ្ធា ឥទំ មន្តបទំ សុទុទ្ទសំ, អត្ថោ សុទ្ធោ នរវីរិយេន ទិដ្ឋោ;

តថា ហិ កាយោ មម សម្បវេធតិ, ហិត្វា សយំ កោ បរហត្ថមេស្សតិ’’.

៦០៤. ‘‘ឆន្នញ្ហិ ឯកាវ មតី សមេតិ, យេ បណ្ឌិតា ឧត្តមភូរិបត្តា;

យានំ អយានំ អថ វាបិ ឋានំ, មហោសធ ត្វម្បិ មតិំ ករោហិ’’.

៦០៥. ‘‘ជានាសិ ខោ រាជ មហានុភាវោ, មហព្ពលោ ចូឡនិព្រហ្មទត្តោ;

រាជា ច តំ ឥច្ឆតិ មារណត្ថំ [ការណត្ថំ (សី. បី.)], មិគំ យថា ឱកចរេន លុទ្ទោ.

៦០៦. ‘‘យថាបិ មច្ឆោ ពឡិសំ, វង្កំ មំសេន ឆាទិតំ;

អាមគិទ្ធោ ន ជានាតិ, មច្ឆោ មរណមត្តនោ.

៦០៧. ‘‘ឯវមេវ តុវំ រាជ, ចូឡនេយ្យស្ស ធីតរំ;

កាមគិទ្ធោ ន ជានាសិ, មច្ឆោវ មរណមត្តនោ.

៦០៨. ‘‘សចេ គច្ឆសិ បញ្ចាលំ, ខិប្បមត្តំ ជហិស្សតិ;

មិគំ បន្ថានុពន្ធំវ [បថានុបន្នំវ (សី. ស្យា. បី.)], មហន្តំ ភយមេស្សតិ’’.

៦០៩. ‘‘មយមេវ ពាលម្ហសេ ឯឡមូគា, យេ ឧត្តមត្ថានិ តយី លបិម្ហា;

កិមេវ ត្វំ នង្គលកោដិវឌ្ឍោ, អត្ថានិ ជានាសិ យថាបិ អញ្ញេ’’.

៦១០. ‘‘ឥមំ គលេ គហេត្វាន, នាសេថ វិជិតា មម;

យោ មេ រតនលាភស្ស, អន្តរាយាយ ភាសតិ’’.

៦១១. ‘‘តតោ ច សោ អបក្កម្ម, វេទេហស្ស ឧបន្តិកា;

អថ អាមន្តយី ទូតំ, មាធរំ [មឍរំ (សី.), មាធុរំ (ស្យា.), មាឋរំ (បី.)] សុវបណ្ឌិតំ.

៦១២. ‘‘ឯហិ សម្ម ហរិតបក្ខ [ហរីបក្ខ (សី. បី.)], វេយ្យាវច្ចំ ករោហិ មេ;

អត្ថិ បញ្ចាលរាជស្ស, សាឡិកា សយនបាលិកា.

៦១៣. ‘តំ ពន្ធនេន [តំ បត្ថរេន (សី. បី.), តំ សន្ថវេន (ស្យា.)] បុច្ឆស្សុ, សា ហិ សព្ពស្ស កោវិទា;

សា តេសំ សព្ពំ ជានាតិ, រញ្ញោ ច កោសិយស្ស ច.

៦១៤. ‘‘‘អាមោ’តិ សោ បដិស្សុត្វា, មាធរោ សុវបណ្ឌិតោ;

អគមាសិ ហរិតបក្ខោ [ហរីបក្ខោ (សី. បី.)], សាឡិកាយ ឧបន្តិកំ.

៦១៥. ‘‘តតោ ច ខោ សោ គន្ត្វាន, មាធរោ សុវបណ្ឌិតោ;

អថាមន្តយិ សុឃរំ, សាឡិកំ មញ្ជុភាណិកំ.

៦១៦. ‘កច្ចិ តេ សុឃរេ ខមនីយំ, កច្ចិ វេស្សេ អនាមយំ;

កច្ចិ តេ មធុនា លាជា, លព្ភតេ សុឃរេ តុវំ’ [តវ (សី. បី.)].

៦១៧. ‘កុសលញ្ចេវ មេ សម្ម, អថោ សម្ម អនាមយំ;

អថោ មេ មធុនា លាជា, លព្ភតេ សុវបណ្ឌិត.

៦១៨. ‘កុតោ នុ សម្ម អាគម្ម, កស្ស វា បហិតោ តុវំ;

ន ច មេសិ ឥតោ បុព្ពេ, ទិដ្ឋោ វា យទិ វា សុតោ’’.

៦១៩. ‘‘អហោសិំ សិវិរាជស្ស, បាសាទេ សយនបាលកោ;

តតោ សោ ធម្មិកោ រាជា, ពទ្ធេ មោចេសិ ពន្ធនា’’.

៦២០. ‘‘តស្ស មេកា ទុតិយាសិ, សាឡិកា មញ្ជុភាណិកា;

តំ តត្ថ អវធី សេនោ, បេក្ខតោ សុឃរេ មម’’.

៦២១. ‘‘តស្សា កាមា ហិ សម្មត្តោ, អាគតោស្មិ តវន្តិកេ;

សចេ ករេយ្យ [ករេយ្យាសិ (សី.), ករេយុ (ស្យា.), ករេយ្យាសិ មេ (បី.)] ឱកាសំ, ឧភយោវ វសាមសេ’’.

៦២២. ‘‘សុវោវ សុវិំ កាមេយ្យ, សាឡិកោ បន សាឡិកំ;

សុវស្ស សាឡិកាយេវ [សាឡិកាយ ច (សី. បី.)], សំវាសោ ហោតិ កីទិសោ’’.

៦២៣. ‘‘យោយំ កាមេ [យំ យំ កាមី (សី. បី.)] កាមយតិ, អបិ ចណ្ឌាលិកាមបិ;

សព្ពោ ហិ សទិសោ ហោតិ, នត្ថិ កាមេ អសាទិសោ’’.

៦២៤. ‘‘អត្ថិ ជម្បាវតី [ជម្ពាវតី (សី. ស្យា.), ចម្បាវតី (ក.)] នាម, មាតា សិវិស្ស [សិព្ពិស្ស (សី. បី.)] រាជិនោ;

សា ភរិយា វាសុទេវស្ស, កណ្ហស្ស មហេសី បិយា.

៦២៥. ‘‘រដ្ឋវតី [រថវតី (សី. បី.), រតនវតី (ស្យា.)] កិម្បុរិសី, សាបិ វច្ឆំ អកាមយិ;

មនុស្សោ មិគិយា សទ្ធិំ, នត្ថិ កាមេ អសាទិសោ’’.

៦២៦. ‘‘ហន្ទ ខ្វាហំ គមិស្សាមិ, សាឡិកេ មញ្ជុភាណិកេ;

បច្ចក្ខានុបទញ្ហេតំ, អតិមញ្ញសិ នូន មំ’’.

៦២៧. ‘‘ន សិរី តរមានស្ស, មាធរ សុវបណ្ឌិត;

ឥធេវ តាវ អច្ឆស្សុ, យាវ រាជាន ទក្ខសិ [ទក្ខិសិ (បី.)];

សោស្សិ [សោស្សសិ (សី.)] សទ្ទំ មុទិង្គានំ, អានុភាវញ្ច រាជិនោ’’.

៦២៨. ‘‘យោ នុ ខ្វាយំ តិព្ពោ សទ្ទោ, តិរោជនបទេ [តិរោជនបទំ (បី. ក.)] សុតោ;

ធីតា បញ្ចាលរាជស្ស, ឱសធី វិយ វណ្ណិនី;

តំ ទស្សតិ វិទេហានំ, សោ វិវាហោ ភវិស្សតិ’’.

៦២៩. ‘‘ឯទិសោ មា [នេទិសោ តេ (សី.)] អមិត្តានំ, វិវាហោ ហោតុ មាធរ;

យថា បញ្ចាលរាជស្ស, វេទេហេន ភវិស្សតិ’’.

៦៣០. ‘‘អានយិត្វាន វេទេហំ, បញ្ចាលានំ រថេសភោ;

តតោ នំ ឃាតយិស្សតិ, នស្ស សខី ភវិស្សតិ’’.

៦៣១. ‘‘ហន្ទ ខោ មំ អនុជានាហិ, រត្តិយោ សត្តមត្តិយោ;

យាវាហំ សិវិរាជស្ស, អារោចេមិ មហេសិនោ;

លទ្ធោ ច មេ អាវសថោ, សាឡិកាយ ឧបន្តិកំ’’ [ឧបន្តិកា (សី. ក.)].

៦៣២. ‘‘ហន្ទ ខោ តំ អនុជានាមិ, រត្តិយោ សត្តមត្តិយោ;

សចេ ត្វំ សត្តរត្តេន, នាគច្ឆសិ មមន្តិកេ;

មញ្ញេ ឱក្កន្តសត្តំ [ឱក្កន្តសន្តំ (ស្យា. បី. ក.)] មំ, មតាយ អាគមិស្សសិ’’.

៦៣៣. ‘‘តតោ ច ខោ សោ គន្ត្វាន, មាធរោ សុវបណ្ឌិតោ;

មហោសធស្ស អក្ខាសិ, សាឡិកាវចនំ ឥទំ’’.

៦៣៤. ‘‘យស្សេវ ឃរេ ភុញ្ជេយ្យ ភោគំ, តស្សេវ អត្ថំ បុរិសោ ចរេយ្យ’’;

‘‘ហន្ទាហំ គច្ឆាមិ បុរេ ជនិន្ទ, បញ្ចាលរាជស្ស បុរំ សុរម្មំ;

និវេសនានិ មាបេតុំ, វេទេហស្ស យសស្សិនោ.

៦៣៥. ‘‘និវេសនានិ មាបេត្វា, វេទេហស្ស យសស្សិនោ;

យទា តេ បហិណេយ្យាមិ, តទា ឯយ្យាសិ ខត្តិយ’’.

៦៣៦. ‘‘តតោ ច បាយាសិ បុរេ មហោសធោ, បញ្ចាលរាជស្ស បុរំ សុរម្មំ;

និវេសនានិ មាបេតុំ, វេទេហស្ស យសស្សិនោ’’.

៦៣៧. ‘‘និវេសនានិ មាបេត្វា, វេទេហស្ស យសស្សិនោ;

អថស្ស បាហិណី ទូតំ, [នត្ថិ សី. បី. បោត្ថកេសុ] វេទេហំ មិថិលគ្គហំ [នត្ថិ សី. បី. បោត្ថកេសុ];

ឯហិ ទានិ មហារាជ, មាបិតំ តេ និវេសនំ’’.

៦៣៨. ‘‘តតោ ច រាជា បាយាសិ, សេនាយ ចតុរង្គិយា [ចតុរង្គិនិយា (ក.)];

អនន្តវាហនំ ទដ្ឋុំ, ផីតំ កបិលិយំ [កម្បិល្លិយំ (សី. បី.)] បុរំ’’.

៦៣៩. ‘‘តតោ ច ខោ សោ គន្ត្វាន, ព្រហ្មទត្តស្ស បាហិណិ;

‘អាគតោ’ស្មិ មហារាជ, តវ បាទានិ វន្ទិតុំ.

៦៤០. ‘ទទាហិ ទានិ មេ ភរិយំ, នារិំ សព្ពង្គសោភិនិំ;

សុវណ្ណេន បដិច្ឆន្នំ, ទាសីគណបុរក្ខតំ’’’.

៦៤១. ‘‘ស្វាគតំ តេវ [តេ (សី.), តេបិ (ស្យា.), តេន (បី.)] វេទេហ, អថោ តេ អទុរាគតំ;

នក្ខត្តំយេវ បរិបុច្ឆ, អហំ កញ្ញំ ទទាមិ តេ;

សុវណ្ណេន បដិច្ឆន្នំ, ទាសីគណបុរក្ខតំ’’.

៦៤២. ‘‘តតោ ច រាជា វេទេហោ, នក្ខត្តំ បរិបុច្ឆថ [បរិបុច្ឆតិ (ស្យា. ក.)];

នក្ខត្តំ បរិបុច្ឆិត្វា, ព្រហ្មទត្តស្ស បាហិណិ.

៦៤៣. ‘‘ទទាហិ ទានិ មេ ភរិយំ, នារិំ សព្ពង្គសោភិនិំ;

សុវណ្ណេន បដិច្ឆន្នំ, ទាសីគណបុរក្ខតំ’’.

៦៤៤. ‘‘ទទាមិ ទានិ តេ ភរិយំ, នារិំ សព្ពង្គសោភិនិំ;

សុវណ្ណេន បដិច្ឆន្នំ, ទាសីគណបុរក្ខតំ’’.

៦៤៥. ‘‘ហត្ថី អស្សា រថា បត្តី, សេនា តិដ្ឋន្តិ វម្មិតា [វម្មិកា (ស្យា. ក.)];

ឧក្កា បទិត្តា ឈាយន្តិ, កិន្នុ មញ្ញន្តិ បណ្ឌិតា.

៦៤៦. ‘‘ហត្ថី អស្សា រថា បត្តី, សេនា តិដ្ឋន្តិ វម្មិតា [វម្មិកា (ស្យា. ក.)];

ឧក្កា បទិត្តា ឈាយន្តិ, កិំ នុ កាហន្តិ [កាហតិ (ក.)] បណ្ឌិត’’.

៦៤៧. ‘‘រក្ខតិ តំ មហារាជ, ចូឡនេយ្យោ មហព្ពលោ;

បទុដ្ឋោ ព្រហ្មទត្តេន [បទុដ្ឋោ តេ ព្រហ្មទត្តោ (សី. ស្យា. បី.)], បាតោ តំ ឃាតយិស្សតិ’’.

៦៤៨. ‘‘ឧព្ពេធតិ មេ ហទយំ, មុខញ្ច បរិសុស្សតិ;

និព្ពុតិំ នាធិគច្ឆាមិ, អគ្គិទឌ្ឍោវ អាតបេ.

៦៤៩. ‘‘កម្មារានំ យថា ឧក្កា, អន្តោ ឈាយតិ នោ ពហិ;

ឯវម្បិ ហទយំ មយ្ហំ, អន្តោ ឈាយតិ នោ ពហិ’’.

៦៥០. ‘‘បមត្តោ មន្តនាតីតោ, ភិន្នមន្តោសិ ខត្តិយ;

ឥទានិ ខោ តំ តាយន្តុ, បណ្ឌិតា មន្តិនោ ជនា.

៦៥១. ‘‘អកត្វាមច្ចស្ស វចនំ, អត្ថកាមហិតេសិនោ;

អត្តបីតិរតោ រាជា, មិគោ កូដេវ ឱហិតោ.

៦៥២. ‘‘យថាបិ មច្ឆោ ពឡិសំ, វង្កំ មំសេន ឆាទិតំ;

អាមគិទ្ធោ ន ជានាតិ, មច្ឆោ មរណមត្តនោ.

៦៥៣. ‘‘ឯវមេវ តុវំ រាជ, ចូឡនេយ្យស្ស ធីតរំ;

កាមគិទ្ធោ ន ជានាសិ, មច្ឆោវ មរណមត្តនោ.

៦៥៤. ‘‘សចេ គច្ឆសិ បញ្ចាលំ, ខិប្បមត្តំ ជហិស្សសិ;

មិគំ បន្ថានុពន្ធំវ, មហន្តំ ភយមេស្សតិ.

៦៥៥. ‘‘អនរិយរូបោ បុរិសោ ជនិន្ទ, អហីវ ឧច្ឆង្គគតោ ឌសេយ្យ;

ន តេន មិត្តិំ កយិរាថ ធីរោ [បញ្ញោ (បី.)], ទុក្ខោ ហវេ កាបុរិសេន [កាបុរិសេហិ (ក.)] សង្គមោ.

៦៥៦. ‘‘យទេវ [យំ ត្វេវ (សី. ស្យា. បី.)] ជញ្ញា បុរិសំ [បុរិសោ (ស្យា. ក.)] ជនិន្ទ, សីលវាយំ ពហុស្សុតោ;

តេនេវ មិត្តិំ កយិរាថ ធីរោ, សុខោ ហវេ សប្បុរិសេន សង្គមោ’’.

៦៥៧. ‘‘ពាលោ តុវំ ឯឡមូគោសិ រាជ, យោ ឧត្តមត្ថានិ មយី លបិត្ថោ;

កិមេវហំ នង្គលកោដិវឌ្ឍោ, អត្ថានិ ជានាមិ [ជានិស្សំ (សី. ស្យា. បី.)] យថាបិ អញ្ញេ.

៦៥៨. ‘‘ឥមំ គលេ គហេត្វាន, នាសេថ វិជិតា មម;

យោ មេ រតនលាភស្ស, អន្តរាយាយ ភាសតិ’’.

៦៥៩. ‘‘មហោសធ អតីតេន, នានុវិជ្ឈន្តិ បណ្ឌិតា;

កិំ មំ អស្សំវ សម្ពន្ធំ, បតោទេនេវ វិជ្ឈសិ.

៦៦០. ‘‘សចេ បស្សសិ មោក្ខំ វា, ខេមំ វា បន បស្សសិ;

តេនេវ មំ អនុសាស, កិំ អតីតេន វិជ្ឈសិ’’.