៥៣៧. មហាសុតសោមជាតកំ (៥)

៣៧១. ‘‘កស្មា តុវំ រសក ឯទិសានិ, ករោសិ កម្មានិ សុទារុណានិ;

ហនាសិ ឥត្ថី បុរិសេ ច មូឡ្ហោ, មំសស្ស ហេតុ អទុ [អាទុ (សី. ស្យា.)] ធនស្ស ការណា’’.

៣៧២. ‘‘នំ អត្តហេតូ ន ធនស្ស ការណា, ន បុត្តទារស្ស សហាយញាតិនំ;

ភត្តា ច មេ ភគវា ភូមិបាលោ, សោ ខាទតិ មំសំ ភទន្តេទិសំ’’.

៣៧៣. ‘‘សចេ តុវំ ភត្តុរត្ថេ បយុត្តោ, ករោសិ កម្មានិ សុទារុណានិ;

បាតោវ អន្តេបុរំ បាបុណិត្វា, លបេយ្យាសិ មេ រាជិនោ សម្មុខេ តំ’’.

៣៧៤. ‘‘តថា ករិស្សាមិ អហំ ភទន្តេ, យថា តុវំ [យមេវ ត្វំ (សី.)] ភាសសិ កាឡហត្ថិ;

បាតោវ អន្តេបុរំ បាបុណិត្វា, វក្ខាមិ តេ រាជិនោ សម្មុខេ តំ’’.

៣៧៥. តតោ រត្យា វិវសានេ [វិវសនេ (សី. ស្យា. បី.)], សូរិយុគ្គមនំ បតិ;

កាឡោ រសកមាទាយ, រាជានំ ឧបសង្កមិ;

ឧបសង្កម្ម [ឧបសង្កមិត្វា (សី. ស្យា. បី.)] រាជានំ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

៣៧៦. ‘‘សច្ចំ កិរ មហារាជ, រសកោ បេសិតោ តយា;

ហនតិ ឥត្ថិបុរិសេ, តុវំ មំសានិ ខាទសិ’’.

៣៧៧. ‘‘ឯវមេវ តថា កាឡ, រសកោ បេសិតោ មយា;

មម អត្ថំ ករោន្តស្ស, កិមេតំ បរិភាសសិ’’.

៣៧៨. ‘‘អានន្ទោ សព្ពមច្ឆានំ, ខាទិត្វា រសគិទ្ធិមា;

បរិក្ខីណាយ បរិសាយ, អត្តានំ ខាទិយា មតោ.

៣៧៩. ‘‘ឯវំ បមត្តោ រសគារវេ រត្តោ [រតោ (សី. ស្យា. បី.)], ពាលោ យទី អាយតិ នាវពុជ្ឈតិ;

វិធម្ម បុត្តេ ចជិ [ចជិត្វា (ក.)] ញាតកេ ច, បរិវត្តិយ អត្តានញ្ញេវ [អត្តានមេវ (សី. បី.)] ខាទតិ.

៣៨០. ‘‘ឥទំ តេ សុត្វាន វិគេតុ [វិហេតុ (សី. បី.)] ឆន្ទោ, មា ភក្ខយី [មា ភក្ខសី (សី. បី.)] រាជ មនុស្សមំសំ;

មា ត្វំ ឥមំ កេវលំ វារិជោវ, ទ្វិបទាធិប [ទិបទាទិប (សី. បី.) ឯវមុបរិបិ] សុញ្ញមកាសិ រដ្ឋំ’’.

៣៨១. ‘‘សុជាតោ នាម នាមេន, ឱរសោ តស្ស អត្រជោ [តស្ស ឱរស អត្រជោ (សី.), តស្ស អត្រជ ឱរសោ (បី.)];

ជម្ពុបេសិមលទ្ធាន, មតោ សោ តស្ស សង្ខយេ.

៣៨២. ‘‘ឯវមេវ អហំ កាឡ, ភុត្វា ភក្ខំ រសុត្តមំ;

អលទ្ធា មានុសំ មំសំ, មញ្ញេ ហិស្សាមិ [ហេស្សាមិ (សី. ស្យា.), ហស្សាមិ (បី.)] ជីវិតំ’’.

៣៨៣. ‘‘មាណវ អភិរូបោសិ, កុលេ ជាតោសិ សោត្ថិយេ;

ន ត្វំ អរហសិ តាត, អភក្ខំ ភក្ខយេតវេ’’.

៣៨៤. ‘‘រសានំ អញ្ញតរំ ឯតំ, កស្មា [យស្មា (សី. បី.)] មំ ត្វំ និវារយេ;

សោហំ តត្ថ គមិស្សាមិ, យត្ថ លច្ឆាមិ ឯទិសំ.

៣៨៥. ‘‘សោវាហំ និប្បតិស្សាមិ, ន តេ វច្ឆាមិ សន្តិកេ;

យស្ស មេ ទស្សនេន ត្វំ, នាភិនន្ទសិ ព្រាហ្មណ’’.

៣៨៦. ‘‘អទ្ធា អញ្ញេបិ ទាយាទេ, បុត្តេ លច្ឆាម មាណវ;

ត្វញ្ច ជម្ម វិនស្សស្សុ, យត្ថ បត្តំ ន តំ សុណេ’’.

៣៨៧. ‘‘ឯវមេវ តុវំ រាជ, ទ្វិបទិន្ទ សុណោហិ មេ;

បព្ពាជេស្សន្តិ តំ រដ្ឋា, សោណ្ឌំ មាណវកំ យថា’’.

៣៨៨. ‘‘សុជាតោ នាម នាមេន, ភាវិតត្តាន សាវកោ;

អច្ឆរំ កាមយន្តោវ, ន សោ ភុញ្ជិ ន សោ បិវិ.

៣៨៩. ‘‘កុសគ្គេនុទកមាទាយ [កុសគ្គេ ឧទកមាទាយ (សី. បី.)], សមុទ្ទេ ឧទកំ មិនេ;

ឯវំ មានុសកា កាមា, ទិព្ពកាមាន សន្តិកេ.

៣៩០. ‘‘ឯវមេវ អហំ កាឡ, ភុត្វា ភក្ខំ រសុត្តមំ;

អលទ្ធា មានុសំ មំសំ, មញ្ញេ ហិស្សាមិ ជីវិតំ’’.

៣៩១. ‘‘យថាបិ តេ ធតរដ្ឋា, ហំសា វេហាយសង្គមា;

អភុត្តបរិភោគេន [អវុត្តិបរិភោគេន (សី. បី.), អយុត្តបរិភោគេន (ស្យា.)], សព្ពេ អព្ភត្ថតំ គតា.

៣៩២. ‘‘ឯវមេវ តុវំ រាជ, ទ្វិបទិន្ទ សុណោហិ មេ;

អភក្ខំ រាជ ភក្ខេសិ, តស្មា បព្ពាជយន្តិ តំ’’.

៣៩៣. ‘‘តិដ្ឋាហីតិ មយា វុត្តោ, សោ ត្វំ គច្ឆសិ បម្មុខោ [បាមុខោ (ក.)];

អដ្ឋិតោ ត្វំ ឋិតោម្ហីតិ, លបសិ ព្រហ្មចារិនិ;

ឥទំ តេ សមណាយុត្តំ, អសិញ្ច មេ មញ្ញសិ កង្កបត្តំ’’ [កង្ខបត្តំ (ស្យា. ក.)].

៣៩៤. ‘‘ឋិតោហមស្មី សធម្មេសុ រាជ, ន នាមគោត្តំ បរិវត្តយាមិ;

ចោរញ្ច លោកេ អឋិតំ វទន្តិ, អាបាយិកំ នេរយិកំ ឥតោ ចុតំ.

៣៩៥. ‘‘សចេ ត្វំ សទ្ទហសិ [សចេបិ សហសិ (សី. បី.)] រាជ, សុតំ គណ្ហាហិ ខត្តិយ [ខត្តិយំ (ស្យា.)];

តេន យញ្ញំ យជិត្វាន, ឯវំ សគ្គំ គមិស្សសិ’’.

៣៩៦. ‘‘កិស្មិំ នុ រដ្ឋេ តវ ជាតិភូមិ [ជាតភូមិ (សី.)], អថ កេន អត្ថេន ឥធានុបត្តោ;

អក្ខាហិ មេ ព្រាហ្មណ ឯតមត្ថំ, កិមិច្ឆសី ទេមិ តយជ្ជ បត្ថិតំ’’.

៣៩៧. ‘‘គាថា ចតស្សោ ធរណីមហិស្សរ, សុគម្ភិរត្ថា វរសាគរូបមា;

តវេវ អត្ថាយ ឥធាគតោស្មិ, សុណោហិ គាថា បរមត្ថសំហិតា’’.

៣៩៨. ‘‘ន វេ រុទន្តិ មតិមន្តោ សបញ្ញា, ពហុស្សុតា យេ ពហុដ្ឋានចិន្តិនោ;

ទីបញ្ហិ ឯតំ បរមំ នរានំ, យំ បណ្ឌិតា សោកនុទា ភវន្តិ.

៣៩៩. ‘‘អត្តានំ ញាតី ឧទាហុ [ឧទ (សី. បី.)] បុត្តទារំ, ធញ្ញំ ធនំ រជតំ ជាតរូបំ;

កិមេវ ត្វំ [កិមោ នុ ត្វំ (សី. បី.)] សុតសោមានុតប្បេ, កោរព្យសេដ្ឋ វចនំ សុណោម តេតំ’.

៤០០. ‘‘នេវាហមត្តានមនុត្ថុនាមិ, ន បុត្តទារំ ន ធនំ ន រដ្ឋំ;

សតញ្ច ធម្មោ ចរិតោ បុរាណោ, តំ សង្ករំ [សង្គរំ (សី. ស្យា. បី.) ឯវមុបរិបិ] ព្រាហ្មណស្សានុតប្បេ.

៤០១. ‘‘កតោ មយា សង្ករោ ព្រាហ្មណេន, រដ្ឋេ សកេ ឥស្សរិយេ ឋិតេន;

តំ សង្ករំ ព្រាហ្មណសប្បទាយ, សច្ចានុរក្ខី បុនរាវជិស្សំ’’.

៤០២. ‘‘នេវាហមេតំ អភិសទ្ទហាមិ, សុខី នរោ មច្ចុមុខា បមុត្តោ;

អមិត្តហត្ថំ បុនរាវជេយ្យ, កោរព្យសេដ្ឋ ន ហិ មំ ឧបេសិ.

៤០៣. ‘‘មុត្តោ តុវំ បោរិសាទស្ស ហត្ថា, គន្ត្វា សកំ មន្ទិរំ កាមកាមី;

មធុរំ បិយំ ជីវិតំ លទ្ធ រាជ, កុតោ តុវំ ឯហិសិ មេ សកាសំ’’.

៤០៤. ‘‘មតំ វរេយ្យ បរិសុទ្ធសីលោ, ន ជីវិតំ [ន ហិ ជីវិតំ (សី.)] គរហិតោ បាបធម្មោ;

ន ហិ តំ នរំ តាយតិ [តាយតេ (សី. ស្យា. បី. ក.)] ទុគ្គតីហិ, យស្សាបិ ហេតុ អលិកំ ភណេយ្យ.

៤០៥. ‘‘សចេបិ វាតោ គិរិមាវហេយ្យ, ចន្ទោ ច សូរិយោ ច ឆមា បតេយ្យុំ;

សព្ពា ច នជ្ជោ បដិសោតំ វជេយ្យុំ, ន ត្វេវហំ រាជ មុសា ភណេយ្យំ.

៤០៦. [អយំ គាថា សី. បី. បោត្ថកេសុ ន ទិស្សតិ] ‘‘នភំ ផលេយ្យ ឧទធីបិ សុស្សេ, សំវដ្ដយេ ភូតធរា វសុន្ធរា;

សិលុច្ចយោ មេរុ សមូលមុប្បតេ, ន ត្វេវហំ រាជ មុសា ភណេយ្យំ’’ [អយំ គាថា សី. បី. បោត្ថកេសុ ន ទិស្សតិ].

៤០៧. ‘‘អសិញ្ច សត្តិញ្ច បរាមសាមិ, សបថម្បិ តេ សម្ម អហំ ករោមិ;

តយា បមុត្តោ អនណោ ភវិត្វា, សច្ចានុរក្ខី បុនរាវជិស្សំ’’.

៤០៨. ‘‘យោ តេ កតោ សង្ករោ ព្រាហ្មណេន, រដ្ឋេ សកេ ឥស្សរិយេ ឋិតេន;

តំ សង្ករំ ព្រាហ្មណសប្បទាយ, សច្ចានុរក្ខី បុនរាវជស្សុ’’.

៤០៩. ‘‘យោ មេ កតោ សង្ករោ ព្រាហ្មណេន, រដ្ឋេ សកេ ឥស្សរិយេ ឋិតេន;

តំ សង្ករំ ព្រាហ្មណសប្បទាយ, សច្ចានុរក្ខី បុនរាវជិស្សំ’’.

៤១០. ‘‘មុត្តោ ច សោ បោរិសាទស្ស ហត្ថា, គន្ត្វាន តំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោច;

សុណោម [សុណោមិ (សី. ស្យា.)] គាថាយោ សតារហាយោ, យា មេ សុតា អស្សុ ហិតាយ ព្រហ្មេ’’.

៤១១. ‘‘សកិទេវ សុតសោម, សព្ភិ ហោតិ [ហោតុ (បី.)] សមាគមោ;

សា នំ សង្គតិ បាលេតិ, នាសព្ភិ ពហុសង្គមោ.

៤១២. ‘‘សព្ភិរេវ សមាសេថ, សព្ភិ កុព្ពេថ សន្ថវំ;

សតំ សទ្ធម្មមញ្ញាយ, សេយ្យោ ហោតិ ន បាបិយោ.

៤១៣. ‘‘ជីរន្តិ វេ រាជរថា សុចិត្តា, អថោ សរីរម្បិ ជរំ ឧបេតិ;

សតញ្ច ធម្មោ ន ជរំ ឧបេតិ, សន្តោ ហវេ សព្ភិ បវេទយន្តិ.

៤១៤. ‘‘នភញ្ចំ ទូរេ បថវី ច ទូរេ, បារំ សមុទ្ទស្ស តទាហុ ទូរេ;

តតោ ហវេ ទូរតរំ វទន្តិ, សតញ្ច ធម្មោ [ធម្មំ (សី. បី.)] អសតញ្ច រាជ’’.

៤១៥. ‘‘សហស្សិយា [សហស្សិយោ (សី. បី.)] ឥមា គាថា, នហិមា [ន ឥមា, (សី. បី.) នយិមា (ស្យា.)] គាថា សតារហា;

ចត្តារិ ត្វំ សហស្សានិ, ខិប្បំ គណ្ហាហិ ព្រាហ្មណ’’.

៤១៦. ‘‘អាសីតិយា នាវុតិយា [អសីតិយា នវុតិយា (បី.)] ច គាថា, សតារហា ចាបិ ភវេយ្យ [ភវេយ្យុ (សី. ស្យា. បី.)] គាថា;

បច្ចត្តមេវ សុតសោម ជានហិ, សហស្សិយា នាម កា អត្ថិ [សហស្សិយោ នាម ឥធត្ថិ (សី.)] គាថា’’.

៤១៧. ‘‘ឥច្ឆាមិ វោហំ សុតវុទ្ធិមត្តនោ, សន្តោតិ មំ [សន្តោ មមំ (ស្យា.), សន្តោ ច មំ (សី. បី. ក.)] សប្បុរិសា ភជេយ្យុំ;

អហំ សវន្តីហិ មហោទធីវ, ន ហិ តាត តប្បាមិ សុភាសិតេន.

៤១៨. ‘‘អគ្គិ យថា តិណកដ្ឋំ ទហន្តោ, ន តប្បតី សាគរោវ [សាគរោ វា (សី. បី.)] នទីហិ;

ឯវម្បិ តេ បណ្ឌិតា រាជសេដ្ឋ, សុត្វា ន តប្បន្តិ សុភាសិតេន.

៤១៩. ‘‘សកស្ស ទាសស្ស យទា សុណោមិ, គាថំ អហំ អត្ថវតិំ [គាថា អហំ អត្ថវតី (សី. បី.)] ជនិន្ទ;

តមេវ សក្កច្ច និសាមយាមិ, ន ហិ តាត ធម្មេសុ មមត្ថិ តិត្តិ’’.

៤២០. ‘‘ឥទំ តេ រដ្ឋំ សធនំ សយោគ្គំ, សកាយុរំ សព្ពកាមូបបន្នំ;

កិំ កាមហេតុ បរិភាសសិមំ [ភាសសេ មំ (សី. ស្យា. បី.)], គច្ឆាមហំ បោរិសាទស្ស ញត្តេ’’ [បោរិសាទស្ស កន្តេ (សី. បី.), បោរិសាទស្សុបន្តេ (ក.)].

៤២១. ‘‘អត្តានុរក្ខាយ ភវន្តិ ហេតេ, ហត្ថារោហា រថិកា បត្តិកា ច;

អស្សារុហា [អស្សារោហា (ស្យា. បី.)] យេ ច ធនុគ្គហាសេ, សេនំ បយុញ្ជាម ហនាម សត្តុំ’’.

៤២២. ‘‘សុទុក្ករំ បោរិសាទោ អកាសិ, ជីវំ គហេត្វាន អវស្សជី មំ;

តំ តាទិសំ បុព្ពកិច្ចំ សរន្តោ, ទុព្ភេ អហំ តស្ស កថំ ជនិន្ទ’’.

៤២៣. ‘‘វន្ទិត្វា សោ បិតរំ មាតរញ្ច, អនុសាសេត្វា នេគមញ្ច ពលញ្ច;

សច្ចវាទី សច្ចានុរក្ខមានោ, អគមាសិ សោ យត្ថ បោរិសាទោ’’.

៤២៤. ‘‘កតោ មយា សង្ករោ ព្រាហ្មណេន, រដ្ឋេ សកេ ឥស្សរិយេ ឋិតេន;

តំ សង្ករំ ព្រាហ្មណសប្បទាយ, សច្ចានុរក្ខី បុនរាគតោស្មិ;

យជស្សុ យញ្ញំ ខាទ មំ បោរិសាទ’’.

៤២៥. ‘‘ន ហាយតេ ខាទិតំ [ខាទិតុំ (សី. ស្យា. បី.)] មយ្ហំ បច្ឆា, ចិតកា អយំ តាវ សធូមិកាវ [សធូមកា ច (ស្យា.)];

និទ្ធូមកេ បចិតំ សាធុបក្កំ, សុណោម [សុណោមិ (សី.), សុណាម (បី.)] គាថាយោ សតារហាយោ’’.

៤២៦. ‘‘អធម្មិកោ ត្វំ បោរិសាទកាសិ [បោរិសាទមកាសិ (ក.)], រដ្ឋា ច ភដ្ឋោ ឧទរស្ស ហេតុ;

ធម្មញ្ចិមា អភិវទន្តិ គាថា, ធម្មោ ច អធម្មោ ច កុហិំ សមេតិ.

៤២៧. ‘‘អធម្មិកស្ស លុទ្ទស្ស, និច្ចំ លោហិតបាណិនោ;

នត្ថិ សច្ចំ កុតោ ធម្មោ, កិំ សុតេន ករិស្សសិ’’.

៤២៨. ‘‘យោ មំសហេតុ មិគវំ ចរេយ្យ, យោ វា ហនេ បុរិសមត្តហេតុ;

ឧភោបិ តេ បេច្ច សមា ភវន្តិ, កស្មា នោ [កស្មា នុ (ក.)] អធម្មិកំ ព្រូសិ មំ ត្វំ’’.

៤២៩. ‘‘បញ្ច បញ្ចនខា ភក្ខា, ខត្តិយេន បជានតា;

អភក្ខំ រាជ ភក្ខេសិ, តស្មា អធម្មិកោ តុវំ’’.

៤៣០. ‘‘មុត្តោ តុវំ បោរិសាទស្ស ហត្ថា, គន្ត្វា សកំ មន្ទិរំ កាមកាមី;

អមិត្តហត្ថំ បុនរាគតោសិ, ន ខត្តធម្មេ កុសលោសិ រាជ’’.

៤៣១. ‘‘យេ ខត្តធម្មេ កុសលា ភវន្តិ, បាយេន តេ នេរយិកា ភវន្តិ;

តស្មា អហំ ខត្តធម្មំ បហាយ, សច្ចានុរក្ខី បុនរាគតោស្មិ;

យជស្សុ យញ្ញំ ខាទ មំ បោរិសាទ’’.

៤៣២. ‘‘បាសាទវាសា បថវីគវស្សា, កាមិត្ថិយោ កាសិកចន្ទនញ្ច;

សព្ពំ តហិំ លភសិ [លព្ភតិ (បី.)] សាមិតាយ, សច្ចេន កិំ បស្សសិ អានិសំសំ’’.

៤៣៣. ‘‘យេ កេចិមេ អត្ថិ រសា បថព្យា, សច្ចំ តេសំ សាធុតរំ រសានំ;

សច្ចេ ឋិតា សមណព្រាហ្មណា ច, តរន្តិ ជាតិមរណស្ស បារំ’’.

៤៣៤. ‘‘មុត្តោ តុវំ បោរិសាទស្ស ហត្ថា, គន្ត្វា សកំ មន្ទិរំ កាមកាមី;

អមិត្តហត្ថំ បុនរាគតោសិ, ន ហិ នូន តេ មរណភយំ ជនិន្ទ;

អលីនចិត្តោ អសិ [ច’សិ (សី. ស្យា. បី.)] សច្ចវាទី’’.

៤៣៥. ‘‘កតា មេ កល្យាណា អនេករូបា, យញ្ញា យិដ្ឋា យេ វិបុលា បសត្ថា;

វិសោធិតោ បរលោកស្ស មគ្គោ, ធម្មេ ឋិតោ កោ មរណស្ស ភាយេ.

៤៣៦. ‘‘កតា មេ កល្យាណា អនេករូបា, យញ្ញា យិដ្ឋា យេ វិបុលា បសត្ថា;

អនានុតប្បំ បរលោកំ គមិស្សំ, យជស្សុ យញ្ញំ អទ [ខាទ (សី. ស្យា. បី.)] មំ បោរិសាទ.

៤៣៧. ‘‘បិតា ច មាតា ច ឧបដ្ឋិតា មេ, ធម្មេន មេ ឥស្សរិយំ បសត្ថំ;

វិសោធិតោ បរលោកស្ស មគ្គោ, ធម្មេ ឋិតោ កោ មរណស្ស ភាយេ.

៤៣៨. ‘‘បិតា ច មាតា ច ឧបដ្ឋិតា មេ, ធម្មេន មេ ឥស្សរិយំ បសត្ថំ;

អនានុតប្បំ បរលោកំ គមិស្សំ, យជស្សុ យញ្ញំ អទ មំ បោរិសាទ.

៤៣៩. ‘‘ញាតីសុ មិត្តេសុ កតា មេ ការា [កតូបការោ (ស្យា. ក.)], ធម្មេន មេ ឥស្សរិយំ បសត្ថំ;

វិសោធិតោ បរលោកស្ស មគ្គោ, ធម្មេ ឋិតោ កោ មរណស្ស ភាយេ.

៤៤០. ‘‘ញាតីសុំ មិត្តេសុ កតា មេ ការា, ធម្មេន មេ ឥស្សរិយំ បសត្ថំ;

អនានុតប្បំ បរលោកំ គមិស្សំ, យជស្សុ យញ្ញំ អទ មំ បោរិសាទ.

៤៤១. ‘‘ទិន្នំ មេ ទានំ ពហុធា ពហូនំ, សន្តប្បិតា សមណព្រាហ្មណា ច;

វិសោធិតោ បរលោកស្ស មគ្គោ, ធម្មេ ឋិតោ កោ មរណស្ស ភាយេ.

៤៤២. ‘‘ទិន្នំ មេ ទានំ ពហុធា ពហូនំ, សន្តប្បិតា សមណព្រាហ្មណា ច;

អនានុតប្បំ បរលោកំ គមិស្សំ, យជស្សុ យញ្ញំ អទ មំ បោរិសាទ’’.