៥៣៦. កុណាលជាតកំ (៤)

ឯវមក្ខាយតិ, ឯវមនុសូយតិ [សុយ្យតិ (ក.)]. សព្ពោសធធរណិធរេ នេកបុប្ផមាល្យវិតតេ គជ-គវជ មហិំស-រុរុ-ចមរ-បសទ-ខគ្គ-គោកណ្ណ-សីហ-ព្យគ្ឃ-ទីបិ-អច្ឆ-កោក-តរច្ឆ-ឧទ្ទារ-កទលិមិគ- ពិឡារ-សស-កណ្ណិកានុចរិតេអាកិណ្ណនេលមណ្ឌលមហាវរាហនាគកុលករេណុ [កណេរុ (សី. បី.)] -សង្ឃាធិវុដ្ឋេ [វុត្ថេ (សី. បី.)] ឥស្សមិគ- សាខមិគ-សរភមិគ-ឯណីមិគ-វាតមិគ-បសទមិគ-បុរិសាលុ [បុរិសល្លុ (សី. បី.)] -កិម្បុរិស-យក្ខ-រក្ខសនិសេវិតេ អមជ្ជវមញ្ជរីធរ-បហដ្ឋ [ព្រហដ្ឋ (សី. បី.)] -បុប្ផផុសិតគ្គា [បុប្ផិតគ្គ (សី. បី.)] នេកបាទបគណវិតតេកុររ-ចកោរ-វារណ-មយូរ-បរភត- ជីវញ្ជីវក-ចេលាវកា-ភិង្ការ-ករវីកមត្តវិហង្គគណ-សតត [វិហង្គសត (សី. បី.)] សម្បឃុដ្ឋេអញ្ជន-មនោសិលា-ហរិតាល- ហិង្គុលកហេម-រជតកនកានេកធាតុសតវិនទ្ធបដិមណ្ឌិតប្បទេសេ ឯវរូបេ ខលុ, ភោ, រម្មេ វនសណ្ឌេ កុណាលោ នាម សកុណោ បដិវសតិ អតិវិយ ចិត្តោ អតិវិយ ចិត្តបត្តច្ឆទនោ.

តស្សេវ ខលុ, ភោ, កុណាលស្ស សកុណស្ស អឌ្ឍុឌ្ឍានិ ឥត្ថិសហស្សានិ បរិចារិកា ទិជកញ្ញាយោ. អថ ខលុ, ភោ, ទ្វេ ទិជកញ្ញាយោ កដ្ឋំ មុខេន ឌំសិត្វា [ឌសិត្វា (សី. បី.) ឯវមុបរិបិ] តំ កុណាលំ សកុណំ មជ្ឈេ និសីទាបេត្វា ឧឌ្ឌេន្តិ [ឌេន្តិ (សី. បី.) ឯវមុបរិបិ] – ‘‘មា នំ កុណាលំ សកុណំ អទ្ធានបរិយាយបថេ កិលមថោ ឧព្ពាហេត្ថា’’តិ [ឧព្ពាហេថាតិ (ស្យា. ក.)].

បញ្ចសតា [បញ្ចសត (បី.)] ទិជកញ្ញាយោ ហេដ្ឋតោ ហេដ្ឋតោ ឧឌ្ឌេន្តិ – [ឌេន្តិ (សី. បី.) ឯវមុបរិបិ] ‘‘សចាយំ កុណាលោ សកុណោ អាសនា បរិបតិស្សតិ, មយំ តំ បក្ខេហិ បដិគ្គហេស្សាមាតិ.

បញ្ចសតា ទិជកញ្ញាយោ ឧបរូបរិ ឧឌ្ឌេន្តិ – [ឌេន្តិ (សី. បី.) ឯវមុបរិបិ] ‘‘មា នំ កុណាលំ សកុណំ អាតបោ បរិតាបេសី’’តិ [បរិកាបីតិ (សី. បី.)].

បញ្ចសតា បញ្ចសតា [សី. បី. បោត្ថកេសុ ‘‘បញ្ចសតា’’តិ សកិទេវ អាគតំ] ទិជកញ្ញាយោ ឧភតោបស្សេន ឧឌ្ឌេន្តិ – [ឌេន្តិ (សី. បី.) ឯវមុបរិបិ] ‘‘មា នំ កុណាលំ សកុណំ សីតំ វា ឧណ្ហំ វា តិណំ វា រជោ វា វាតោ វា ឧស្សាវោ វា ឧបប្ផុសី’’តិ.

បញ្ចសតា ទិជកញ្ញាយោ បុរតោ បុរតោ ឧឌ្ឌេន្តិ – ‘‘មា នំ កុណាលំ សកុណំ គោបាលកា វា បសុបាលកា វា តិណហារកា វា កដ្ឋហារកា វា វនកម្មិកា វា កដ្ឋេន វា កឋលេន វា [កថលាយ វា (ក.)] បាណិនា វា ( ) [(បាសាណេន វា) (ស្យា.)] លេឌ្ឌុនា វា ទណ្ឌេន វា សត្ថេន វា សក្ខរាហិ វា [សក្ខរាយ វា (សី.)] បហារំ អទំសុ. មាយំ កុណាលោ សកុណោ គច្ឆេហិ វា លតាហិ វា រុក្ខេហិ វា សាខាហិ វា [ឥទំ បទទ្វយំ សី. បី. បោត្ថកេសុ នត្ថិ] ថម្ភេហិ វា បាសាណេហិ វា ពលវន្តេហិ វា បក្ខីហិ សង្គមេសី’’តិ [សង្គាមេសីតិ (សី. បី.)].

បញ្ចសតា ទិជកញ្ញាយោ បច្ឆតោ បច្ឆតោ ឧឌ្ឌេន្តិ សណ្ហាហិ សខិលាហិ មញ្ជូហិ មធុរាហិ វាចាហិ សមុទាចរន្តិយោ – ‘‘មាយំ កុណាលោ សកុណោ អាសនេ បរិយុក្កណ្ឋី’’តិ.

បញ្ចសតា ទិជកញ្ញាយោ ទិសោទិសំ ឧឌ្ឌេន្តិ អនេករុក្ខវិវិធវិកតិផលមាហរន្តិយោ – ‘‘មាយំ កុណាលោ សកុណោ ខុទាយ បរិកិលមិត្ថា’’តិ.

អថ ខលុ, ភោ, តា [នត្ថិ សី. បី. បោត្ថកេសុ] ទិជកញ្ញាយោ តំ កុណាលំ សកុណំ អារាមេនេវ អារាមំ ឧយ្យានេនេវ ឧយ្យានំ នទីតិត្ថេនេវ នទីតិត្ថំ បព្ពតសិខរេនេវ បព្ពតសិខរំ អម្ពវនេនេវ អម្ពវនំ ជម្ពុវនេនេវ ជម្ពុវនំ លពុជវនេនេវ លពុជវនំ នាឡិកេរសញ្ចារិយេនេវ [សញ្ជាទិយេនេវ (បី.)] នាឡិកេរសញ្ចារិយំ ខិប្បមេវ អភិសម្ភោន្តិ រតិត្ថាយ [រតត្ថាយ (សី. បី.)].

អថ ខលុ, ភោ, កុណាលោ សកុណោ តាហិ ទិជកញ្ញាហិ ទិវសំ បរិព្យូឡ្ហោ ឯវំ អបសាទេតិ – ‘‘នស្សថ តុម្ហេ វសលិយោ, វិនស្សថ តុម្ហេ វសលិយោ, ចោរិយោ ធុត្តិយោ អសតិយោ លហុចិត្តាយោ កតស្ស អប្បដិការិកាយោ អនិលោ វិយ យេនកាមំគមាយោ’’តិ.

តស្សេវ ខលុ, ភោ, ហិមវតោ បព្ពតរាជស្ស បុរត្ថិមទិសាភាគេ សុសុខុមសុនិបុណគិរិប្បភវ [ប្បភវា (សី. បី.)] – ហរិតុបយន្តិយោ.

ឧប្បល បទុម កុមុទ នឡិន សតបត្ត សោគន្ធិក មន្ទាលក [មន្ទាលវ (សី. បី.), មន្ទារវ (ក.)] សម្បតិវិរូឡ្ហសុចិគន្ធ មនុញ្ញមាវកប្បទេសេ [បាវកប្បទេសេ (សី. បី.)].

កុរវក-មុចលិន្ទ-កេតក-វេទិស-វញ្ជុល [វេតសមញ្ជុល (សី.)] -បុន្នាគពកុល-តិលក-បិយក-ហសនសាល-សឡលចម្បក អសោក-នាគរុក្ខ-តិរីដិ-ភុជបត្ត-លោទ្ទ-ចន្ទនោឃវនេកាឡាគរុ-បទ្មក-បិយង្គុ-ទេវទារុកចោចគហនេ កកុធកុដជអង្កោល-កច្ចិការ [កច្ឆិការ (ក.)] -កណិការ-កណ្ណិការ-កនវេរ-កោរណ្ឌក-កោវិឡារ-កិំសុក-យោធិក វនមល្លិក [នវមល្លិក (សី. បី.)] -មនង្គណ-មនវជ្ជ-ភណ្ឌិ-សុរុចិរ-ភគិនិមាលាមល្យធរេ ជាតិសុមនមធុគន្ធិក- [មធុកពន្ធុក (ក.)] ធនុតក្ការិ [ធនុការិ (សី.), ធនុការិក (បី.)] តាលីស-តគរមុសីរកោដ្ឋ-កច្ឆវិតតេ អតិមុត្តកសំកុសុមិតលតាវិតតបដិមណ្ឌិតប្បទេសេ ហំស-បិលវ-កាទម្ព-ការណ្ឌវាភិនទិតេ វិជ្ជាធរ-សិទ្ធ [សិន្ធវ (សី. បី.)] -សមណ-តាបសគណាធិវុដ្ឋេ វរទេវ-យក្ខ-រក្ខស-ទានវ-គន្ធព្ព-កិន្នរមហោរគានុចិណ្ណប្បទេសេ ឯវរូបេ ខលុ, ភោ, រម្មេ វនសណ្ឌេ បុណ្ណមុខោ នាម ផុស្សកោកិលោ បដិវសតិ អតិវិយ មធុរគិរោ វិលាសិតនយនោ មត្តក្ខោ [សវិលាសិតនយនមត្តក្ខោ (ក.)].

តស្សេវ ខលុ, ភោ, បុណ្ណមុខស្ស ផុស្សកោកិលស្ស អឌ្ឍុឌ្ឍានិ ឥត្ថិសតានិ បរិចារិកា ទិជកញ្ញាយោ. អថ ខលុ, ភោ, ទ្វេ ទិជកញ្ញាយោ កដ្ឋំ មុខេន ឌំសិត្វា តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ មជ្ឈេ និសីទាបេត្វា ឧឌ្ឌេន្តិ – ‘‘មា នំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ អទ្ធានបរិយាយបថេ កិលមថោ ឧព្ពាហេត្ថា’’តិ.

បញ្ញាស ទិជកញ្ញាយោ ហេដ្ឋតោ ហេដ្ឋតោ ឧឌ្ឌេន្តិ – ‘‘សចាយំ បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ អាសនា បរិបតិស្សតិ, មយំ តំ បក្ខេហិ បដិគ្គហេស្សាមា’’តិ.

បញ្ញាស ទិជកញ្ញាយោ ឧបរូបរិ ឧឌ្ឌេន្តិ – ‘‘មា នំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ អាតបោ បរិតាបេសី’’តិ.

បញ្ញាស បញ្ញាស ទិជកញ្ញាយោ ឧភតោបស្សេន ឧឌ្ឌេន្តិ – ‘‘មា នំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ សីតំ វា ឧណ្ហំ វា តិណំ វា រជោ វា វាតោ វា ឧស្សាវោ វា ឧបប្ផុសី’’តិ.

បញ្ញាស ទិជកញ្ញាយោ បុរតោ បុរតោ ឧឌ្ឌេន្តិ – ‘‘មា នំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ គោបាលកា វា បសុបាលកា វា តិណហារកា វា កដ្ឋហារកា វា វនកម្មិកា វា កដ្ឋេន វា កថលាយ វា បាណិនា វា លេឌ្ឌុនា វា ទណ្ឌេន វា សត្ថេន វា សក្ខរាហិ វា បហារំ អទំសុ. មាយំ បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ គច្ឆេហិ វា លតាហិ វា រុក្ខេហិ វា សាខាហិ វា ថម្ភេហិ វា បាសាណេហិ វា ពលវន្តេហិ វា បក្ខីហិ សង្គាមេសី’’តិ.

បញ្ញាស ទិជកញ្ញាយោ បច្ឆតោ បច្ឆតោ ឧឌ្ឌេន្តិ សណ្ហាហិ សខិលាហិ មញ្ជូហិ មធុរាហិ វាចាហិ សមុទាចរន្តិយោ – ‘‘មាយំ បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ អាសនេ បរិយុក្កណ្ឋី’’តិ.

បញ្ញាស ទិជកញ្ញាយោ ទិសោទិសំ ឧឌ្ឌេន្តិ អនេករុក្ខវិវិធវិកតិផលមាហរន្តិយោ – ‘‘មាយំ បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ ខុទាយ បរិកិលមិត្ថា’’តិ.

អថ ខលុ, ភោ, តា ទិជកញ្ញាយោ តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ អារាមេនេវ អារាមំ ឧយ្យានេនេវ ឧយ្យានំ នទីតិត្ថេនេវ នទីតិត្ថំ បព្ពតសិខរេនេវ បព្ពតសិខរំ អម្ពវនេនេវ អម្ពវនំ ជម្ពុវនេនេវ ជម្ពុវនំ លពុជវនេនេវ លពុជវនំ នាឡិកេរសញ្ចារិយេនេវ នាឡិកេរសញ្ចារិយំ ខិប្បមេវ អភិសម្ភោន្តិ រតិត្ថាយ.

អថ ខលុ, ភោ, បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ តាហិ ទិជកញ្ញាហិ ទិវសំ បរិព្យូឡ្ហោ ឯវំ បសំសតិ – ‘‘សាធុ, សាធុ, ភគិនិយោ, ឯតំ ខោ, ភគិនិយោ, តុម្ហាកំ បតិរូបំ កុលធីតានំ, យំ តុម្ហេ ភត្តារំ បរិចរេយ្យាថា’’តិ.

អថ ខលុ, ភោ, បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ យេន កុណាលោ សកុណោ តេនុបសង្កមិ. អទ្ទសំសុ ខោ កុណាលស្ស សកុណស្ស បរិចារិកា ទិជកញ្ញាយោ តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ; ទិស្វាន យេន បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ ឯតទវោចុំ – ‘‘អយំ, សម្ម បុណ្ណមុខ, កុណាលោ សកុណោ អតិវិយ ផរុសោ អតិវិយ ផរុសវាចោ, អប្បេវនាម តវម្បិ អាគម្ម បិយវាចំ លភេយ្យាមា’’តិ. ‘‘អប្បេវនាម, ភគិនិយោ’’តិ វត្វា យេន កុណាលោ សកុណោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា កុណាលេន សកុណេន សទ្ធិំ បដិសម្មោទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ តំ កុណាលំ សកុណំ ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស ត្វំ, សម្ម កុណាល, ឥត្ថីនំ សុជាតានំ កុលធីតានំ សម្មាបដិបន្នានំ មិច្ឆាបដិបន្នោ’សិ [បដិបន្នោ (សី. បី.)]? អមនាបភាណីនម្បិ កិរ, សម្ម កុណាល, ឥត្ថីនំ មនាបភាណិនា ភវិតព្ពំ, កិមង្គ បន មនាបភាណីន’’ន្តិ!

ឯវំ វុត្តេ, កុណាលោ សកុណោ តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ ឯវំ អបសាទេសិ – ‘‘នស្ស ត្វំ, សម្ម ជម្ម វសល, វិនស្ស ត្វំ, សម្ម ជម្ម វសល, កោ នុ តយា វិយត្តោ ជាយាជិនេនា’’តិ. ឯវំ អបសាទិតោ ច បន បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ តតោយេវ [តតោ ហេវ (សី. បី.)] បដិនិវត្តិ.

អថ ខលុ, ភោ, បុណ្ណមុខស្ស ផុស្សកោកិលស្ស អបរេន សមយេន នចិរស្សេវ [អចិរស្សេវ អច្ចយេន (ក.)] ខរោ អាពាធោ ឧប្បជ្ជិ លោហិតបក្ខន្ទិកា. ពាឡ្ហា វេទនា វត្តន្តិ មារណន្តិកា [មរណន្តិកា (ស្យា.)]. អថ ខលុ, ភោ, បុណ្ណមុខស្ស ផុស្សកោកិលស្ស បរិចារិកានំ ទិជកញ្ញានំ ឯតទហោសិ – ‘‘អាពាធិកោ ខោ អយំ បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ, អប្បេវនាម ឥមម្ហា អាពាធា វុដ្ឋហេយ្យា’’តិ ឯកំ អទុតិយំ ឱហាយ យេន កុណាលោ សកុណោ តេនុបសង្កមិំសុ. អទ្ទសា ខោ កុណាលោ សកុណោ តា ទិជកញ្ញាយោ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តិយោ, ទិស្វាន តា ទិជកញ្ញាយោ ឯតទវោច – ‘‘កហំ បន តុម្ហំ វសលិយោ ភត្តា’’តិ? ‘‘អាពាធិកោ ខោ, សម្ម កុណាល, បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ អប្បេវនាម តម្ហា អាពាធា វុដ្ឋហេយ្យា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ, កុណាលោ សកុណោ តា ទិជកញ្ញាយោ ឯវំ អបសាទេសិ – ‘‘នស្សថ តុម្ហេ វសលិយោ, វិនស្សថ តុម្ហេ វសលិយោ, ចោរិយោ ធុត្តិយោ អសតិយោ លហុចិត្តាយោ កតស្ស អប្បដិការិកាយោ អនិលោ វិយ យេនកាមំគមាយោ’’តិ; វត្វា យេន បុណ្ណមុខោ ផុស្សកោកិលោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ ឯតទវោច – ‘‘ហំ, សម្ម, បុណ្ណមុខា’’តិ. ‘‘ហំ, សម្ម, កុណាលា’’តិ.

អថ ខលុ, ភោ កុណាលោ សកុណោ តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ បក្ខេហិ ច មុខតុណ្ឌកេន ច បរិគ្គហេត្វា វុដ្ឋាបេត្វា នានាភេសជ្ជានិ បាយាបេសិ. អថ ខលុ, ភោ, បុណ្ណមុខស្ស ផុស្សកោកិលស្ស សោ អាពាធោ បដិប្បស្សម្ភីតិ. អថ ខលុ, ភោ, កុណាលោ សកុណោ តំ បុណ្ណមុខំ ផុស្សកោកិលំ គិលានវុដ្ឋិតំ [គិលានាវុដ្ឋិតំ (សី. ស្យា. បី.)] អចិរវុដ្ឋិតំ គេលញ្ញា ឯតទវោច –

‘‘ទិដ្ឋា មយា, សម្ម បុណ្ណមុខ, កណ្ហា ទ្វេបិតិកា បញ្ចបតិកាយ ឆដ្ឋេ បុរិសេ ចិត្តំ បដិពន្ធន្តិយា, យទិទំ កពន្ធេ [កវន្ធេ (សី. បី.)] បីឋសប្បិម្ហីតិ. ភវតិ ច បនុត្តរេត្ថ [បុនុត្តចេត្ថ (ក.) ឯវមុបរិបិ] វាក្យំ –

២៩០. ‘‘អថជ្ជុនោ នកុលោ ភីមសេនោ [ភិម្មសេនោ (សី. ស្យា. បី.)], យុធិដ្ឋិលោ សហទេវោ [សីហទេវោ (ក.)] ច រាជា;

ឯតេ បតី បញ្ច មត្តិច្ច នារី, អកាសិ ខុជ្ជវាមនកេន [ខុជ្ជវាមនេន (បី.)] បាប’’ន្តិ.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, សម្ម បុណ្ណមុខ, សច្ចតបាបី [សច្ចតបាវី (សី. បី.), បញ្ចតបាវី (ស្យា.)] នាម សមណី សុសានមជ្ឈេ វសន្តី ចតុត្ថភត្តំ បរិណាមយមានា សុរាធុត្តកេន [តុលាបុត្តកេន (សី. បី.), សា សុរាធុត្តកេន (ក.)] បាបមកាសិ.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, សម្ម បុណ្ណមុខ, កាកវតី [កាកាតី (សី.), កាកាតិ (បី.)] នាម ទេវី សមុទ្ទមជ្ឈេ វសន្តី ភរិយា វេនតេយ្យស្ស នដកុវេរេន បាបមកាសិ.

ទិដ្ឋា មយា, សម្ម បុណ្ណមុខ, កុរុង្គទេវី [កុរង្គវី (សី. បី.)] នាម លោមសុទ្ទរី [លោមសុន្ទរី (សី. ស្យា. បី.)] ឯឡិកកុមារំ [ឯឡមារកំ (សី.), ឯឡកកុមារំ (ស្យា.), ឯឡកមារំ (បី.)] កាមយមានា ឆឡង្គកុមារធនន្តេវាសិនា បាបមកាសិ.

ឯវញ្ហេតំ មយា ញាតំ, ព្រហ្មទត្តស្ស មាតរំ [មាតុកា (ស្យា.)] ឱហាយ កោសលរាជំ បញ្ចាលចណ្ឌេន បាបមកាសិ.

២៩១. ‘‘ឯតា ច អញ្ញា ច អកំសុ បាបំ, តស្មាហមិត្ថីនំ ន វិស្សសេ នប្បសំសេ;

មហី យថា ជគតិ សមានរត្តា, វសុន្ធរា ឥតរីតរាបតិដ្ឋា [ឥតរីតរានំ បតិដ្ឋា (ស្យា.), ឥត្តរីតរប្បតិដ្ឋា (?)];

សព្ពសហា អផន្ទនា អកុប្បា, តថិត្ថិយោ តាយោ ន វិស្សសេ នរោ.

២៩២. ‘‘សីហោ យថា លោហិតមំសភោជនោ, វាឡមិគោ បញ្ចាវុធោ [បញ្ចហត្ថោ (សី. បី.)] សុរុទ្ធោ;

បសយ្ហខាទី បរហិំសនេ រតោ, តថិត្ថិយោ តាយោ ន វិស្សសេ នរោ.

‘‘ន ខលុ [ន ខលុ ភោ (ស្យា. ក.)], សម្ម បុណ្ណមុខ, វេសិយោ នារិយោ គមនិយោ, ន ហេតា ពន្ធកិយោ នាម, វធិកាយោ នាម ឯតាយោ, យទិទំ វេសិយោ នារិយោ គមនិយោ’’តិ.

‘‘ចោរោ [ចោរា (សី. ស្យា. បី.)] វិយ វេណិកតា, មទិរាវ [មទិរា វិយ (សី. ស្យា.), មទិរិវ (បី.)] ទិទ្ធា [ទិដ្ឋា (ក.), វិសទុដ្ឋា (ស្យា.)] វាណិជោ [វាណិជា (បី.)] វិយ វាចាសន្ថុតិយោ, ឥស្សសិង្ឃមិវ វិបរិវត្តាយោ [បរិវត្តាយោ (បី.), វិបរិវត្តារោ (ក.)], ឧរគាមិវ ទុជិវ្ហាយោ, សោព្ភមិវ បដិច្ឆន្នា, បាតាលមិវ ទុប្បូរា រក្ខសី វិយ ទុត្តោសា, យមោវេកន្តហារិយោ, សិខីរិវ សព្ពភក្ខា, នទីរិវ សព្ពវាហី, អនិលោ វិយ យេនកាមំចរា, នេរុ វិយ អវិសេសករា, វិសរុក្ខោ វិយ និច្ចផលិតាយោ’’តិ. ភវតិ ច បនុត្តរេត្ថ វាក្យំ –

២៩៣. ‘‘យថា ចោរោ យថា ទិទ្ធោ, វាណិជោវ វិកត្ថនី;

ឥស្សសិង្ឃមិវ បរិវត្តា [មិវាវដ្ដោ (សី.), មិវាវត្តា (បី.)], ទុជិវ្ហា [ទុជ្ជិវ្ហ (បី.)] ឧរគោ វិយ.

២៩៤. ‘‘សោព្ភមិវ បដិច្ឆន្នា, បាតាលមិវ ទុប្បុរា;

រក្ខសី វិយ ទុត្តោសា, យមោវេកន្តហារិយោ.

២៩៥. [យថា សិខី នទីវាហោ, អនិលោ កាមចារវា;§នេរូវ អវិសេសា ច, វិសរុក្ខោ វិយ និច្ចផលា;§នាសយន្តិ ឃរេ ភោគំ, រតនានន្តករិត្ថិ យោតិ; (សី. ស្យា.)]

‘‘យថា សិខី នទី វាតោ, នេរុនាវ សមាគតា.

វិសរុក្ខោ វិយ និច្ចផលា, នាសយន្តិ ឃរេ ភោគំ;

រតនន្តករិត្ថិយោ’’តិ [យថា សិខី នទីវាហោ, អនិលោ កាមចារវា;§នេរូវ អវិសេសា ច, វិសរុក្ខោ វិយ និច្ចផលា;§នាសយន្តិ ឃរេ ភោគំ, រតនានន្តករិត្ថិ យោតិ; (សី. ស្យា.)].

‘‘ចត្តារិមានិ, សម្ម បុណ្ណមុខ, យានិ (វត្ថូនិ កិច្ចេ ជាតេ អនត្ថចរានិ ភវន្តិ; តានិ) [( ) សី. ស្យា. បោត្ថកេសុ ន ទិស្សតិ] បរកុលេ ន វាសេតព្ពានិ – គោណំ ធេនុំ យានំ ភរិយា. ចត្តារិ ឯតានិ បណ្ឌិតោ ធនានិ [យានិ (សី. ស្យា. បី.)] ឃរា ន វិប្បវាសយេ.

២៩៦. ‘គោណំ ធេនុញ្ច យានញ្ច, ភរិយំ ញាតិកុលេ ន វាសយេ;

ភញ្ជន្តិ រថំ អយានកា, អតិវាហេន ហនន្តិ បុង្គវំ;

ទោហេន ហនន្តិ វច្ឆកំ, ភរិយា ញាតិកុលេ បទុស្សតី’’’តិ.

‘‘ឆ ឥមានិ, សម្ម បុណ្ណមុខ, យានិ (វត្ថូនិ) [( ) សី. បី. បោត្ថកេសុ នុ ទិស្សតិ] កិច្ចេ ជាតេ អនត្ថចរានិ ភវន្តិ –

២៩៧. ‘អគុណំ ធនុ ញាតិកុលេ ច ភរិយា, បារំ នាវា អក្ខភគ្គញ្ច យានំ;

ទូរេ មិត្តោ បាបសហាយកោ ច, កិច្ចេ ជាតេ អនត្ថចរានិ ភវ’’’ន្តិ.

‘‘អដ្ឋហិ ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, ឋានេហិ ឥត្ថី សាមិកំ អវជានាតិ. ទលិទ្ទតា, អាតុរតា, ជិណ្ណតា, សុរាសោណ្ឌតា, មុទ្ធតា, បមត្តតា, សព្ពកិច្ចេសុ អនុវត្តនតា, សព្ពធនអនុប្បទានេន – ឥមេហិ ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, អដ្ឋហិ ឋានេហិ ឥត្ថី សាមិកំ អវជានាតិ. ភវតិ ច បនុត្តរេត្ថ វាក្យំ –

២៩៨. ‘ទលិទ្ទំ អាតុរញ្ចាបិ, ជិណ្ណកំ សុរសោណ្ឌកំ;

បមត្តំ មុទ្ធបត្តញ្ច, សព្ពកិច្ចេសុ [រត្តំ កិច្ចេសុ (សី. បី.)] ហាបនំ;

សព្ពកាមប្បទានេន [សព្ពកាមបណិធានេន (ស្យា)], អវជានាតិ [អវជានន្តិ (សី. បី.)] សាមិក’’’ន្តិ.

‘‘នវហិ ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, ឋានេហិ ឥត្ថី បទោសមាហរតិ. អារាមគមនសីលា ច ហោតិ, ឧយ្យានគមនសីលា ច ហោតិ, នទីតិត្ថគមនសីលា ច ហោតិ, ញាតិកុលគមនសីលា ច ហោតិ, បរកុលគមនសីលា ច ហោតិ, អាទាសទុស្សមណ្ឌនានុយោគមនុយុត្តសីលា ច ហោតិ, មជ្ជបាយិនី ច ហោតិ, និល្លោកនសីលា ច ហោតិ, សទ្វារឋាយិនី [បទ្វារដ្ឋាយិនី (សី. ស្យា. បី.)] ច ហោតិ – ឥមេហិ ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, នវហិ ឋានេហិ ឥត្ថី បទោសមាហរតីតិ. ភវតិ ច បនុត្តរេត្ថ វាក្យំ –

២៩៩. ‘អារាមសីលា ច [អារាមសីលា (សី. បី.)] ឧយ្យានំ, នទី ញាតិ បរកុលំ;

អាទាសទុស្សមណ្ឌនមនុយុត្តា, យា ចិត្ថី មជ្ជបាយិនី.

៣០០. ‘យា ច និល្លោកនសីលា, យា ច សទ្វារឋាយិនី;

នវហេតេហិ ឋានេហិ, បទោសមាហរន្តិ ឥត្ថិយោ’’’តិ.

‘‘ចត្តាលីសាយ [ចត្តាលីសាយិ (បី. ក.)] ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, ឋានេហិ ឥត្ថី បុរិសំ អច្ចាចរតិ [អច្ចាវទតិ (សី. ស្យា. បី.)]. វិជម្ភតិ, វិនមតិ, វិលសតិ, វិលជ្ជតិ, នខេន នខំ ឃដ្ដេតិ, បាទេន បាទំ អក្កមតិ, កដ្ឋេន បថវិំ វិលិខតិ [លិខតិ (សី. បី.)], ទារកំ ឧល្លង្ឃតិ ឧល្លង្ឃាបេតិ [ទារកំ ឧល្លង្ឃេតិ ឱលង្ឃេតិ (សី. បី.)], កីឡតិ កីឡាបេតិ, ចុម្ពតិ ចុម្ពាបេតិ, ភុញ្ជតិ ភុញ្ជាបេតិ, ទទាតិ, យាចតិ, កតមនុករោតិ, ឧច្ចំ ភាសតិ, នីចំ ភាសតិ, អវិច្ចំ ភាសតិ, វិវិច្ចំ ភាសតិ, នច្ចេន គីតេន វាទិតេន រោទនេន [រោទិតេន (សី. បី.)] វិលសិតេន វិភូសិតេន ជគ្ឃតិ, បេក្ខតិ, កដិំ ចាលេតិ, គុយ្ហភណ្ឌកំ សញ្ចាលេតិ, ឩរុំ វិវរតិ, ឩរុំ បិទហតិ, ថនំ ទស្សេតិ, កច្ឆំ ទស្សេតិ, នាភិំ ទស្សេតិ, អក្ខិំ និខនតិ, ភមុកំ ឧក្ខិបតិ, ឱដ្ឋំ ឧបលិខតិ [ឱដ្ឋំ បលិខតិ ជិវ្ហំ បលិខតិ (សី. បី.)], ជិវ្ហំ និល្លាលេតិ, ទុស្សំ មុញ្ចតិ, ទុស្សំ បដិពន្ធតិ, សិរសំ មុញ្ចតិ, សិរសំ ពន្ធតិ – ឥមេហិ ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, ចត្តាលីសាយ ឋានេហិ ឥត្ថី បុរិសំ អច្ចាចរតិ.

‘‘បញ្ចវីសាយ [បញ្ចវីសាហិ (បី. ក.)] ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, ឋានេហិ ឥត្ថី បទុដ្ឋា វេទិតព្ពា ភវតិ. សាមិកស្ស បវាសំ វណ្ណេតិ, បវុដ្ឋំ ន សរតិ, អាគតំ នាភិនន្ទតិ, អវណ្ណំ តស្ស ភណតិ, វណ្ណំ តស្ស ន ភណតិ, អនត្ថំ តស្ស ចរតិ, អត្ថំ តស្ស ន ចរតិ, អកិច្ចំ តស្ស ករោតិ, កិច្ចំ តស្ស ន ករោតិ, បរិទហិត្វា សយតិ, បរម្មុខី និបជ្ជតិ, បរិវត្តកជាតា ខោ បន ហោតិ កុង្កុមិយជាតា, ទីឃំ អស្សសតិ, ទុក្ខំ វេទយតិ, ឧច្ចារបស្សាវំ អភិណ្ហំ គច្ឆតិ, វិលោមមាចរតិ, បរបុរិសសទ្ទំ សុត្វា កណ្ណសោតំ វិវរមោទហតិ [វិវរតិ កមោទហតិ (បី.)], និហតភោគា ខោ បន ហោតិ, បដិវិស្សកេហិ សន្ថវំ ករោតិ, និក្ខន្តបាទា ខោ បន ហោតិ, វិសិខានុចារិនី អតិចារិនី ខោ បន ហោតិ, និច្ចំ [នត្ថិ សី. ស្យា. បី. បោត្ថកេសុ] សាមិកេ អគារវា បទុដ្ឋមនសង្កប្បា, អភិណ្ហំ ទ្វារេ តិដ្ឋតិ, កច្ឆានិ អង្គានិ ថនានិ ទស្សេតិ, ទិសោទិសំ គន្ត្វា បេក្ខតិ – ឥមេហិ ខលុ, សម្ម បុណ្ណមុខ, បញ្ចវីសាយ [បញ្ចវីសាហិ (ក.)] ឋានេហិ ឥត្ថី បទុដ្ឋា វេទិតព្ពា ភវតិ. ភវតិ ច បនុត្តរេត្ថ វាក្យំ –

៣០១. ‘បវាសំ តស្ស វណ្ណេតិ, គតំ តស្ស ន សោចតិ [បវាស’មស្ស វណ្ណេតិ គតិំ នានុសោចតិ (សី. បី.)];

ទិស្វាន បតិមាគតំ [ទិស្វាបតិំ អាគតំ (សី. បី.)] នាភិនន្ទតិ;

ភត្តារវណ្ណំ ន កទាចិ ភាសតិ, ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០២. ‘អនត្ថំ តស្ស ចរតិ អសញ្ញតា, អត្ថញ្ច ហាបេតិ អកិច្ចការិនី;

បរិទហិត្វា សយតិ បរម្មុខី, ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០៣. ‘បរិវត្តជាតា ច [បរាវត្តកជាតា ច (សី.)] ភវតិ កុង្កុមី, ទីឃញ្ច អស្សសតិ ទុក្ខវេទិនី;

ឧច្ចារបស្សាវមភិណ្ហំ គច្ឆតិ, ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០៤. ‘‘វិលោមមាចរតិ អកិច្ចការិនី, សទ្ទំ និសាមេតិ បរស្ស ភាសតោ;

និហតភោគា ច ករោតិ សន្ថវំ, ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០៥. ‘កិច្ឆេន លទ្ធំ កសិរាភតំ [កសិរេនាភតំ (សី.)] ធនំ, វិត្តំ វិនាសេតិ ទុក្ខេន សម្ភតំ;

បដិវិស្សកេហិ ច ករោតិ សន្ថវំ, ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០៦. ‘និក្ខន្តបាទា វិសិខានុចារិនី, និច្ចញ្ច សាមិម្ហិ [និច្ចំ សសាមិម្ហិ (បី. ក.)] បទុដ្ឋមានសា;

អតិចារិនី ហោតិ អបេតគារវា [តថេវ’គារវា (សី. បី.)], ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០៧. ‘អភិក្ខណំ តិដ្ឋតិ ទ្វារមូលេ, ថនានិ កច្ឆានិ ច ទស្សយន្តី;

ទិសោទិសំ បេក្ខតិ ភន្តចិត្តា, ឯតេ បទុដ្ឋាយ ភវន្តិ លក្ខណា.

៣០៨. ‘សព្ពា នទី វង្កគតី [វង្កនទី (ក.)], សព្ពេ កដ្ឋមយា វនា;

សព្ពិត្ថិយោ ករេ បាបំ, លភមានេ និវាតកេ.

៣០៩. ‘សចេ លភេថ ខណំ វា រហោ វា, និវាតកំ វាបិ លភេថ តាទិសំ;

សព្ពាវ ឥត្ថី កយិរុំ នុ [ករេយ្យុ នោ (សី.), ករេយ្យុំ នោ (បី.)] បាបំ, អញ្ញំ អលត្ថ [អលទ្ធា (ស្យា. បី. ក.)] បីឋសប្បិនាបិ សទ្ធិំ.

៣១០. ‘‘នរានមារាមករាសុ នារិសុ, អនេកចិត្តាសុ អនិគ្គហាសុ ច;

សព្ពត្ថ នាបីតិករាបិ [សព្ព’ត្តនា’បីតិការាបិ (សី. ស្យា.)] ចេ សិយា [សិយុំ (ស្យា.)], ន វិស្សសេ តិត្ថសមា ហិ នារិយោ’’តិ.

៣១១. ‘យំ វេ [យញ្ច (ស្យា. ក.)] ទិស្វា កណ្ឌរីកិន្នរានំ [កិន្នរកិន្នរីនំ (ស្យា.), កិន្នរីកិន្នរានំ (ក.)], សព្ពិត្ថិយោ ន រមន្តិ អគារេ;

តំ តាទិសំ មច្ចំ ចជិត្វា ភរិយា, អញ្ញំ ទិស្វា បុរិសំ បីឋសប្បិំ.

៣១២. ‘ពកស្ស ច ពាវរិកស្ស [បាវារិកស្ស (សី.), ពាវរិយស្ស (ស្យា.)] រញ្ញោ, អច្ចន្តកាមានុគតស្ស ភរិយា;

អវាចរី [អច្ចាចរិ (ស្យា.), អនាចរិ (ក.)] បដ្ឋវសានុគស្ស [ពទ្ធវសានុគស្ស (សី. ស្យា.), បត្តវសានុគតស្ស (ក.)], កំ វាបិ ឥត្ថី នាតិចរេ តទញ្ញំ.

៣១៣. ‘បិង្គិយានី សព្ពលោកិស្សរស្ស, រញ្ញោ បិយា ព្រហ្មទត្តស្ស ភរិយា;

អវាចរី បដ្ឋវសានុគស្ស, តំ វាបិ សា នាជ្ឈគា កាមកាមិនី.

៣១៤. ‘លុទ្ធានំ [ខុទ្ទានំ (សី. ស្យា. បី.)] លហុចិត្តានំ, អកតញ្ញូន ទុព្ភិនំ;

នាទេវសត្តោ បុរិសោ, ថីនំ សទ្ធាតុមរហតិ.

៣១៥. ‘ន តា បជានន្តិ កតំ ន កិច្ចំ, ន មាតរំ បិតរំ ភាតរំ វា;

អនរិយា សមតិក្កន្តធម្មា, សស្សេវ ចិត្តស្ស វសំ វជន្តិ.

៣១៦. ‘ចិរានុវុដ្ឋម្បិ [ចិរានុវុត្ថម្បិ (សី. បី.)] បិយំ មនាបំ, អនុកម្បកំ បាណសមម្បិ ភត្តុំ [សន្តំ (សី. ស្យា. បី.)];

អាវាសុ កិច្ចេសុ ច នំ ជហន្តិ, តស្មាហមិត្ថីនំ ន វិស្សសាមិ.

៣១៧. ‘ថីនញ្ហិ ចិត្តំ យថា វានរស្ស, កន្នប្បកន្នំ យថា រុក្ខឆាយា;

ចលាចលំ ហទយមិត្ថិយានំ, ចក្កស្ស នេមិ វិយ បរិវត្តតិ.

៣១៨. ‘យទា តា បស្សន្តិ សមេក្ខមានា, អាទេយ្យរូបំ បុរិសស្ស វិត្តំ;

សណ្ហាហិ វាចាហិ នយន្តិ មេនំ, កម្ពោជកា ជលជេនេវ អស្សំ.

៣១៩. ‘យទា ន បស្សន្តិ សមេក្ខមានា, អាទេយ្យរូបំ បុរិសស្ស វិត្តំ;

សមន្តតោ នំ បរិវជ្ជយន្តិ, តិណ្ណោ នទីបារគតោវ កុល្លំ.

៣២០. ‘សិលេសូបមាំ សិខិរិវ សព្ពភក្ខា, តិក្ខមាយា នទីរិវ សីឃសោតា;

សេវន្តិ ហេតា បិយមប្បិយញ្ច, នាវា យថា ឱរកូលំ [ឱរកុលំ (សី.) ឯវមុបរិបិ] បរញ្ច.

៣២១. ‘ន តា ឯកស្ស ន ទ្វិន្នំ, អាបណោវ បសារិតោ;

យោ តា មយ្ហន្តិ មញ្ញេយ្យ, វាតំ ជាលេន ពាធយេ [ពន្ធយេ (ស្យា. ក.)].

៣២២. ‘យថា នទី ច បន្ថោ ច, បានាគារំ សភា បបា;

ឯវំ លោកិត្ថិយោ នាម, វេលា តាសំ ន វិជ្ជតិ [កេសុចិ បោត្ថកេសុ ឥមិស្សា គាថាយ បុព្ពទ្ធាបរទ្ធំ វិបរិយាយេន ទិស្សតិ].

៣២៣. ‘ឃតាសនសមា ឯតា, កណ្ហសប្បសិរូបមា;

គាវោ ពហិតិណស្សេវ, ឱមសន្តិ វរំ វរំ.

៣២៤. ‘ឃតាសនំ កុញ្ជរំ កណ្ហសប្បំ, មុទ្ធាភិសិត្តំ បមទា ច សព្ពា;

ឯតេ នរោ [ឯតេន សោ (បី.)] និច្ចយតោ [និច្ចយត្តោ (សី. បី.)] ភជេថ, តេសំ ហវេ ទុព្ពិទុ សព្ពភាវោ [សច្ចភាវោ (ស្យា.)].

៣២៥. ‘នច្ចន្តវណ្ណា ន ពហូនំ កន្តា, ន ទក្ខិណា បមទា សេវិតព្ពា;

ន បរស្ស ភរិយា ន ធនស្ស ហេតុ, ឯតិត្ថិយោ បញ្ច ន សេវិតព្ពា’’’.

អថ ខលុ, ភោ, អានន្ទោ គិជ្ឈរាជា កុណាលស្ស សកុណស្ស អាទិមជ្ឈកថាបរិយោសានំ [អាទិមជ្ឈគាថាបរិយោសានំ (ស្យា. ក.)] វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

៣២៦. ‘‘បុណ្ណម្បិ ចេមំ បថវិំ ធនេន, ទជ្ជិត្ថិយា បុរិសោ សម្មតាយ;

លទ្ធា ខណំ អតិមញ្ញេយ្យ តម្បិ, តាសំ វសំ អសតីនំ ន គច្ឆេ.

៣២៧. ‘‘ឧដ្ឋាហកំ ចេបិ អលីនវុត្តិំ, កោមារភត្តារំ បិយំ មនាបំ;

អាវាសុ កិច្ចេសុ ច នំ ជហន្តិ, តស្មាហមិត្ថីនំ [តស្មា ហិ ឥត្ថីនំ (សី. បី.)] ន វិស្សសាមិ.

៣២៨. ‘‘ន វិស្សសេ ឥច្ឆតិ មន្តិ បោសោ, ន វិស្សសេ រោទតិ មេ សកាសេ;

សេវន្តិ ហេតា បិយមប្បិយញ្ច, នាវា យថា ឱរកូលំ បរញ្ច.

៣២៩. ‘‘ន វិស្សសេ សាខបុរាណសន្ថតំ, ន វិស្សសេ មិត្តបុរាណចោរំ;

ន វិស្សសេ រាជានំ សខា [រាជា សខា (សី. បី.)] មមន្តិ, ន វិស្សសេ ឥត្ថិ ទសន្ន មាតរំ.

៣៣០. ‘‘ន វិស្សសេ រាមករាសុ នារិសុ, អច្ចន្តសីលាសុ អសញ្ញតាសុ;

អច្ចន្តបេមានុគតស្ស ភរិយា, ន វិស្សសេ តិត្ថសមា ហិ នារិយោ.

៣៣១. ‘‘ហនេយ្យុំ ឆិន្ទេយ្យុំ ឆេទាបេយ្យុម្បិ [ហនេយ្យុ ឆិន្ទេយ្យុំបិ ឆទយេយ្យុំ (សី. បី.), ហនេយ្យុំបិ ឆិន្ទេយ្យុំបិ ឆេទាបេយ្យុំបិ (ស្យា.)], កណ្ឋេបិ [កណ្ឋម្បិ (សី. ស្យា.)] ឆេត្វា រុធិរំ បិវេយ្យុំ;

មា ទីនកាមាសុ អសញ្ញតាសុ, ភាវំ ករេ គង្គតិត្ថូបមាសុ.

៣៣២. ‘‘មុសា តាសំ យថា សច្ចំ, សច្ចំ តាសំ យថា មុសា;

គាវោ ពហិតិណស្សេវ, ឱមសន្តិ វរំ វរំ.

៣៣៣. ‘‘គតេនេតា បលោភេន្តិ, បេក្ខិតេន ម្ហិតេន ច;

អថោបិ ទុន្និវត្ថេន, មញ្ជុនា ភណិតេន ច.

៣៣៤. ‘‘ចោរិយោ កថិនា [កឋិនា (សី. ស្យា. បី.)] ហេតា, វាឡា ច លបសក្ខរា;

ន តា កិញ្ចិ ន ជានន្តិ, យំ មនុស្សេសុ វញ្ចនំ.

៣៣៥. ‘‘អសា លោកិត្ថិយោ នាម, វេលា តាសំ ន វិជ្ជតិ;

សារត្តា ច បគព្ភា ច, សិខី សព្ពឃសោ យថា.

៣៣៦. ‘‘នត្ថិត្ថីនំ បិយោ នាម, អប្បិយោបិ ន វិជ្ជតិ;

សេវន្តិ ហេតា បិយមប្បិយញ្ច, នាវា យថា ឱរកូលំ បរញ្ច.

៣៣៧. ‘‘នត្ថិត្ថីនំ បិយោ នាម, អប្បិយោបិ ន វិជ្ជតិ;

ធនត្តា [ធនត្ថា (ស្យា.)] បដិវល្លន្តិ, លតាវ ទុមនិស្សិតា.

៣៣៨. ‘‘ហត្ថិពន្ធំ អស្សពន្ធំ, គោបុរិសញ្ច មណ្ឌលំ [ចណ្ឌលំ (សី. ស្យា. បី.)];

ឆវឌាហកំ បុប្ផឆឌ្ឌកំ, សធនមនុបតន្តិ នារិយោ.

៣៣៩. ‘‘កុលបុត្តម្បិ ជហន្តិ អកិញ្ចនំ, ឆវកសមសទិសម្បិ [ឆវកសមំ (ស្យា. បី.)];

អនុគច្ឆន្តិ [គច្ឆន្តិ (បី.)] អនុបតន្តិ, ធនហេតុ ហិ នារិយោ’’តិ [ធនហេតុ ច នារិយោ (ស្យា.), ធនហេតុ នារិយោ (បី.)].

អថ ខលុ, ភោ, នារទោ ទេវព្រាហ្មណោ អានន្ទស្ស គិជ្ឈរាជស្ស អាទិមជ្ឈកថាបរិយោសានំ វិទិត្វា តាយំ វេលាយំ ឥមា គាថាយោ អភាសិ –

៣៤០. ‘‘ចត្តារោមេ ន បូរេន្តិ, តេ មេ សុណាថ ភាសតោ;

សមុទ្ទោ ព្រាហ្មណោ រាជា, ឥត្ថី ចាបិ ទិជម្បតិ.