៥២២. សរភង្គជាតកំ (២)

៥០. ‘‘អលង្កតា កុណ្ឌលិនោ សុវត្ថា, វេឡុរិយមុត្តាថរុខគ្គពន្ធា [ពទ្ធា (បី.)];

រថេសភា តិដ្ឋថ កេ នុ តុម្ហេ, កថំ វោ ជានន្តិ មនុស្សលោកេ’’.

៥១. ‘‘អហមដ្ឋកោ ភីមរថោ បនាយំ, កាលិង្គរាជា បន ឧគ្គតោយំ [ឧគ្គតោ អយំ (បី.), ឧគ្គតាយំ (ក.)];

សុសញ្ញតានំ ឥសីនំ [សុសញ្ញតានិសិនំ (បី.)] ទស្សនាយ, ឥធាគតា បុច្ឆិតាយេម្ហ បញ្ហេ’’.

៥២. ‘‘វេហាយសំ តិដ្ឋសិ [តិដ្ឋតិ (បី.)] អន្តលិក្ខេ, បថទ្ធុនោ បន្នរសេវ ចន្ទោ;

បុច្ឆាមិ តំ យក្ខ មហានុភាវ, កថំ តំ ជានន្តិ មនុស្សលោកេ’’.

៥៣. ‘‘យមាហុ ទេវេសុ សុជម្បតីតិ, មឃវាតិ តំ អាហុ មនុស្សលោកេ;

ស ទេវរាជា ឥទមជ្ជ បត្តោ, សុសញ្ញតានំ ឥសីនំ ទស្សនាយ’’.

៥៤. ‘‘ទូរេ សុតា នោ ឥសយោ សមាគតា, មហិទ្ធិកា ឥទ្ធិគុណូបបន្នា;

វន្ទាមិ តេ អយិរេ បសន្នចិត្តោ, យេ ជីវលោកេត្ថ មនុស្សសេដ្ឋា’’.

៥៥. គន្ធោ ឥសីនំ ចិរទិក្ខិតានំ [ទក្ខិតានំ (ស្យា. បី.)], កាយា ចុតោ គច្ឆតិ មាលុតេន;

ឥតោ បដិក្កម្ម សហស្សនេត្ត, គន្ធោ ឥសីនំ អសុចិ ទេវរាជ’’.

៥៦. ‘‘គន្ធោ ឥសីនំ ចិរទិក្ខិតានំ, កាយា ចុតោ គច្ឆតុ មាលុតេន;

វិចិត្របុប្ផំ សុរភិំវ មាលំ, គន្ធញ្ច ឯតំ បាដិកង្ខាម ភន្តេ;

ន ហេត្ថ ទេវា បដិក្កូលសញ្ញិនោ’’.

៥៧. ‘‘បុរិន្ទទោ ភូតបតី យសស្សី, ទេវានមិន្ទោ សក្កោ [ឥទំ បទំ នត្ថិ (សី. ស្យា. បី. បោត្ថកេសុ)] មឃវា សុជម្បតិ;

ស ទេវរាជា អសុរគណប្បមទ្ទនោ, ឱកាសមាកង្ខតិ បញ្ហ បុច្ឆិតុំ.

៥៨. ‘‘កោ នេវិមេសំ ឥធ បណ្ឌិតានំ, បញ្ហេ បុដ្ឋោ និបុណេ ព្យាករិស្សតិ;

តិណ្ណញ្ច រញ្ញំ មនុជាធិបានំ, ទេវានមិន្ទស្ស ច វាសវស្ស’’.

៥៩. ‘‘អយំ ឥសិ [ឥសី (សី. បី.)] សរភង្គោ តបស្សី [យសស្សី (សី.)], យតោ ជាតោ វិរតោ មេថុនស្មា;

អាចេរបុត្តោ [អាចរិយបុត្តោ (បី. ក.)] សុវិនីតរូបោ, សោ នេសំ បញ្ហានិ វិយាករិស្សតិ’’.

៦០. ‘‘កោណ្ឌញ្ញ បញ្ហានិ វិយាករោហិ, យាចន្តិ តំ ឥសយោ សាធុរូបា;

កោណ្ឌញ្ញ ឯសោ មនុជេសុ ធម្មោ, យំ វុទ្ធ [វទ្ធ (បី.), ពុទ្ធ (ក.)] មាគច្ឆតិ ឯស ភារោ’’.

៦១. ‘‘កតាវកាសា បុច្ឆន្តុ ភោន្តោ, យំ កិញ្ចិ បញ្ហំ មនសាភិបត្ថិតំ;

អហញ្ហិ តំ តំ វោ វិយាករិស្សំ, ញត្វា សយំ លោកមិមំ បរញ្ច’’.

៦២. ‘‘តតោ ច មឃវា សក្កោ, អត្ថទស្សី បុរិន្ទទោ;

អបុច្ឆិ បឋមំ បញ្ហំ, យញ្ចាសិ អភិបត្ថិតំ’’.

៦៣. ‘‘កិំ សូ វធិត្វា ន កទាចិ សោចតិ, កិស្សប្បហានំ ឥសយោ វណ្ណយន្តិ;

កស្សីធ វុត្តំ ផរុសំ ខមេថ, អក្ខាហិ មេ កោណ្ឌញ្ញ ឯតមត្ថំ’’.

៦៤. ‘‘កោធំ វធិត្វា ន កទាចិ សោចតិ, មក្ខប្បហានំ ឥសយោ វណ្ណយន្តិ;

សព្ពេសំ វុត្តំ ផរុសំ ខមេថ, ឯតំ ខន្តិំ ឧត្តមមាហុ សន្តោ’’.

៦៥. ‘‘សក្កា ឧភិន្នំ [ហិ ទ្វិន្នំ (បី.)] វចនំ តិតិក្ខិតុំ, សទិសស្ស វា សេដ្ឋតរស្ស [សេដ្ឋនរស្ស (បី.)] វាបិ;

កថំ នុ ហីនស្ស វចោ ខមេថ, អក្ខាហិ មេ កោណ្ឌញ្ញ ឯតមត្ថំ’’.

៦៦. ‘‘ភយា ហិ សេដ្ឋស្ស វចោ ខមេថ, សារម្ភហេតូ បន សាទិសស្ស;

យោ ចីធ ហីនស្ស វចោ ខមេថ, ឯតំ ខន្តិំ ឧត្តមមាហុ សន្តោ’’.

៦៧. ‘‘កថំ វិជញ្ញា ចតុបត្ថរូបំ [ចតុមដ្ឋរូបំ (ស្យា. បី.)], សេដ្ឋំ សរិក្ខំ អថវាបិ ហីនំ;

វិរូបរូបេន ចរន្តិ សន្តោ, តស្មា ហិ សព្ពេសំ វចោ ខមេថ’’.

៦៨. ‘‘ន ហេតមត្ថំ មហតីបិ សេនា, សរាជិកា យុជ្ឈមានា លភេថ;

យំ ខន្តិមា សប្បុរិសោ លភេថ, ខន្តី ពលស្សូបសមន្តិ វេរា’’.

៦៩. ‘‘សុភាសិតំ តេ អនុមោទិយាន, អញ្ញំ តំ បុច្ឆាមិ តទិង្ឃ ព្រូហិ;

យថា អហុំ [អហូ (សី. ស្យា. បី.)] ទណ្ឌកី នាឡិកេរោ [នាឡិកីរោ (សី. ស្យា. បី.)], អថជ្ជុនោ កលាពុ ចាបិ រាជា;

តេសំ គតិំ ព្រូហិ សុបាបកម្មិនំ, កត្ថូបបន្នា ឥសិនំ វិហេឋកា’’.

៧០. ‘‘កិសញ្ហិ [កិសំបិ (បី.)] វច្ឆំ អវកិរិយ ទណ្ឌកី, ឧច្ឆិន្នមូលោ សជនោ សរដ្ឋោ;

កុក្កុឡនាមេ និរយម្ហិ បច្ចតិ, តស្ស ផុលិង្គានិ បតន្តិ កាយេ.

៧១. ‘‘យោ សញ្ញតេ បព្ពជិតេ អហេឋយិ [អវញ្ចសិ (បី.)], ធម្មំ ភណន្តេ សមណេ អទូសកេ;

តំ នាឡិកេរំ សុនខា បរត្ថ, សង្គម្ម ខាទន្តិ វិផន្ទមានំ.

៧២. ‘‘អថជ្ជុនោ និរយេ សត្តិសូលេ, អវំសិរោ បតិតោ ឧទ្ធំបាទោ [ឧទ្ធបាទោ (ស្យា.), អទ្ធបាទោ (បី.)];

អង្គីរសំ គោតមំ ហេឋយិត្វា, ខន្តិំ តបស្សិំ ចិរព្រហ្មចារិំ.

៧៣. ‘‘យោ ខណ្ឌសោ បព្ពជិតំ អឆេទយិ, ខន្តិំ វទន្តំ សមណំ អទូសកំ;

កលាពុវីចិំ ឧបបជ្ជ បច្ចតិ, មហាបតាបំ [មហាភិតាបំ (បី.)] កដុកំ ភយានកំ.

៧៤. ‘‘ឯតានិ សុត្វា និរយានិ បណ្ឌិតោ, អញ្ញានិ បាបិដ្ឋតរានិ ចេត្ថ;

ធម្មំ ចរេ សមណព្រាហ្មណេសុ, ឯវង្ករោ សគ្គមុបេតិ ឋានំ’’.

៧៥. ‘‘សុភាសិតំ តេ អនុមោទិយាន, អញ្ញំ តំ បុច្ឆាមិ តទិង្ឃ ព្រូហិ;

កថំវិធំ សីលវន្តំ វទន្តិ, កថំវិធំ បញ្ញវន្តំ វទន្តិ;

កថំវិធំ សប្បុរិសំ វទន្តិ, កថំវិធំ នោ សិរិ នោ ជហាតិ’’.

៧៦. ‘‘កាយេន វាចាយ ច យោ’ធ [យោ ច (បី.)] សញ្ញតោ, មនសា ច កិញ្ចិ ន ករោតិ បាបំ;

ន អត្តហេតូ អលិកំ ភណេតិ [ភណាតិ (សី. ស្យា. បី.)], តថាវិធំ សីលវន្តំ វទន្តិ.

៧៧. ‘‘គម្ភីរបញ្ហំ មនសាភិចិន្តយំ [មនសា វិចិន្តយំ (សី.)], នាច្ចាហិតំ កម្ម ករោតិ លុទ្ទំ;

កាលាគតំ [កាលាភតំ (បី.)] អត្ថបទំ ន រិញ្ចតិ, តថាវិធំ បញ្ញវន្តំ វទន្តិ.

៧៨. ‘‘យោ វេ កតញ្ញូ កតវេទិ ធីរោ, កល្យាណមិត្តោ ទឡ្ហភត្តិ ច ហោតិ;

ទុខិតស្ស សក្កច្ច ករោតិ កិច្ចំ, តថាវិធំ សប្បុរិសំ វទន្តិ.

៧៩. ‘‘ឯតេហិ សព្ពេហិ គុណេហុបេតោ, សទ្ធោ មុទូ សំវិភាគី វទញ្ញូ;

សង្គាហកំ សខិលំ សណ្ហវាចំ, តថាវិធំ នោ សិរិ នោ ជហាតិ’’.

៨០. ‘‘សុភាសិតំ តេ អនុមោទិយាន, អញ្ញំ តំ បុច្ឆាមិ តទិង្ឃ ព្រូហិ;

សីលំ សិរិញ្ចាបិ សតញ្ច ធម្មំ, បញ្ញញ្ច កំ សេដ្ឋតរំ វទន្តិ’’.

៨១. ‘‘បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា កុសលា វទន្តិ, នក្ខត្តរាជារិវ តារកានំ;

សីលំ សីរី ចាបិ សតញ្ច ធម្មោ [ធម្មា (បី.)], អន្វាយិកា បញ្ញវតោ ភវន្តិ’’.

៨២. ‘‘សុភាសិតំ តេ អនុមោទិយាន, អញ្ញំ តំ បុច្ឆាមិ តទិង្ឃ ព្រូហិ;

កថំករោ កិន្តិករោ កិមាចរំ, កិំ សេវមានោ លភតីធ បញ្ញំ;

បញ្ញាយ ទានិប្បដិបំ [ទានិ បដិបទំ (សី. ស្យា. បី.)] វទេហិ, កថំករោ បញ្ញវា ហោតិ មច្ចោ’’.

៨៣. ‘‘សេវេថ វុទ្ធេ និបុណេ ពហុស្សុតេ, ឧគ្គាហកោ ច បរិបុច្ឆកោ សិយា;

សុណេយ្យ សក្កច្ច សុភាសិតានិ, ឯវំករោ បញ្ញវា ហោតិ មច្ចោ.

៨៤. ‘‘ បញ្ញវា កាមគុណេ អវេក្ខតិ, អនិច្ចតោ ទុក្ខតោ រោគតោ ច;

ឯវំ វិបស្សី បជហាតិ ឆន្ទំ, ទុក្ខេសុ កាមេសុ មហព្ភយេសុ.

៨៥. ‘‘ស វីតរាគោ បវិនេយ្យ ទោសំ, មេត្តំ [មេត្ត (ស្យា. ក.)] ចិត្តំ ភាវយេ [ភាវេយ្យ (សី. ស្យា. ក.)] អប្បមាណំ;

សព្ពេសុ ភូតេសុ និធាយ ទណ្ឌំ, អនិន្ទិតោ ព្រហ្មមុបេតិ ឋានំ’’.

៨៦. ‘‘មហត្ថិយំ [មហិទ្ធិយំ (សី. ស្យា. បី.)] អាគមនំ អហោសិ, តវមដ្ឋកា [មដ្ឋក (សី. ស្យា. ក.)] ភីមរថស្ស ចាបិ;

កាលិង្គរាជស្ស ច ឧគ្គតស្ស, សព្ពេស វោ កាមរាគោ បហីនោ’’.

៨៧. ‘‘ឯវមេតំ បរចិត្តវេទិ, សព្ពេស នោ កាមរាគោ បហីនោ;

ករោហិ ឱកាសមនុគ្គហាយ, យថា គតិំ តេ អភិសម្ភវេម’’.

៨៨. ‘‘ករោមិ ឱកាសមនុគ្គហាយ, តថា ហិ វោ កាមរាគោ បហីនោ;

ផរាថ កាយំ វិបុលាយ បីតិយា, យថា គតិំ មេ អភិសម្ភវេថ’’.

៨៩. ‘‘សព្ពំ ករិស្សាម តវានុសាសនិំ, យំ យំ តុវំ វក្ខសិ ភូរិបញ្ញ;

ផរាម កាយំ វិបុលាយ បីតិយា, យថា គតិំ តេ អភិសម្ភវេម’’.

៩០. ‘‘កតាយ [កតាយំ (សី. បី.)] វច្ឆស្ស កិសស្ស បូជា, គច្ឆន្តុ ភោន្តោ ឥសយោ សាធុរូបា;

ឈានេ រតា ហោថ សទា សមាហិតា, ឯសា រតី បព្ពជិតស្ស សេដ្ឋា’’.

៩១. ‘‘សុត្វាន គាថា បរមត្ថសំហិតា, សុភាសិតា ឥសិនា បណ្ឌិតេន;

តេ វេទជាតា អនុមោទមានា, បក្កាមុ [បក្កមុ (ក.)] ទេវា ទេវបុរំ យសស្សិនោ.

៩២. ‘‘គាថា ឥមា អត្ថវតី សុព្យញ្ជនា, សុភាសិតា ឥសិនា បណ្ឌិតេន;

យោ កោចិមា អដ្ឋិកត្វា [អដ្ឋិំ កត្វា (ក.)] សុណេយ្យ, លភេថ បុព្ពាបរិយំ វិសេសំ;

លទ្ធាន បុព្ពាបរិយំ វិសេសំ, អទស្សនំ មច្ចុរាជស្ស គច្ឆេ’’.

៩៣. ‘‘សាលិស្សរោ សារិបុត្តោ, មេណ្ឌិស្សរោ ច កស្សបោ;

បព្ពតោ អនុរុទ្ធោ ច, កច្ចាយនោ ច ទេវលោ [ទេវិលោ (ស្យា. ក.)].

៩៤. ‘‘អនុសិស្សោ ច អានន្ទោ, កិសវច្ឆោ ច កោលិតោ;

នារទោ ឧទាយី ថេរោ [នារទោ បុណ្ណោ មន្តានីបុត្តោ (សី.)], បរិសា ពុទ្ធបរិសា;

សរភង្គោ លោកនាថោ, ឯវំ ធារេថ ជាតក’’ន្តិ.

សរភង្គជាតកំ ទុតិយំ.