៤. ចតុត្ថវគ្គោ

១. វិតក្កសុត្តំ

៨០. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, អកុសលវិតក្កា. កតមេ តយោ? អនវញ្ញត្តិបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ, លាភសក្ការសិលោកបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ, បរានុទ្ទយតាបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ អកុសលវិតក្កា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘អនវញ្ញត្តិសំយុត្តោ, លាភសក្ការគារវោ;

សហនន្ទី អមច្ចេហិ, អារា សំយោជនក្ខយា.

‘‘យោ ច បុត្តបសុំ ហិត្វា, វិវាហេ សំហរានិ [សង្គហានិ (ក. សី. ស្យា. បី.)] ច;

ភព្ពោ សោ តាទិសោ ភិក្ខុ, ផុដ្ឋុំ សម្ពោធិមុត្តម’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បឋមំ.

២. សក្ការសុត្តំ

៨១. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, សត្តា សក្ការេន អភិភូតា, បរិយាទិន្នចិត្តា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, សត្តា អសក្ការេន អភិភូតា, បរិយាទិន្នចិត្តា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, សត្តា សក្ការេន ច អសក្ការេន ច តទុភយេន អភិភូតា, បរិយាទិន្នចិត្តា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.

‘‘តំ ខោ បនាហំ, ភិក្ខវេ, នាញ្ញស្ស សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា សុត្វា វទាមិ; ( ) [(ទិដ្ឋា មយា ភិក្ខវេ សត្តា សក្ការេន អភិភូតា. …បេ… អសក្ការេន អភិភូតា …បេ… សក្ការេន ច អសក្ការេន ច តទុភយេន អភិភូតា បរិយាទិន្នចិត្តា កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.) (ស្យា.) បុរិមវគ្គេ មិច្ឆាទិដ្ឋិកសម្មាទិដ្ឋិកសុត្តេហិ បន សមេតិ, អន្វយព្យតិរេកវាក្យានំ បន អនន្តរិតត្តា បាសំសតរា.)] អបិ ច, ភិក្ខវេ, យទេវ មេ សាមំ ញាតំ សាមំ ទិដ្ឋំ សាមំ វិទិតំ តមេវាហំ វទាមិ.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, សត្តា សក្ការេន អភិភូតា, បរិយាទិន្នចិត្តា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, សត្តា អសក្ការេន អភិភូតា, បរិយាទិន្នចិត្តា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា.

‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, សត្តា សក្ការេន ច អសក្ការេន ច តទុភយេន អភិភូតា, បរិយាទិន្នចិត្តា, កាយស្ស ភេទា បរំ មរណា អបាយំ ទុគ្គតិំ វិនិបាតំ និរយំ ឧបបន្នា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘យស្ស សក្ករិយមានស្ស, អសក្ការេន ចូភយំ;

សមាធិ ន វិកម្បតិ, អប្បមាទវិហារិនោ [អប្បមាណវិហារិនោ (សី. អដ្ឋ.)].

‘‘តំ ឈាយិនំ សាតតិកំ, សុខុមំ ទិដ្ឋិវិបស្សកំ;

ឧបាទានក្ខយារាមំ, អាហុ សប្បុរិសោ ឥតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទុតិយំ.

៣. ទេវសទ្ទសុត្តំ

៨២. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, ទេវេសុ ទេវសទ្ទា និច្ឆរន្តិ សមយា សមយំ ឧបាទាយ. កតមេ តយោ? យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកោ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជ្ជាយ ចេតេតិ, តស្មិំ សមយេ [តស្មិំ ភិក្ខវេ សមយេ (បី. ក.)] ទេវេសុ ទេវសទ្ទោ និច្ឆរតិ – ‘ឯសោ អរិយសាវកោ មារេន សទ្ធិំ សង្គាមាយ ចេតេតី’តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ ទេវេសុ ទេវសទ្ទោ និច្ឆរតិ សមយា សមយំ ឧបាទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, យស្មិំ សមយេ អរិយសាវកោ សត្តន្នំ ពោធិបក្ខិយានំ ធម្មានំ ភាវនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ, តស្មិំ សមយេ ទេវេសុ ទេវសទ្ទោ និច្ឆរតិ – ‘ឯសោ អរិយសាវកោ មារេន សទ្ធិំ សង្គាមេតី’តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ ទេវេសុ ទេវសទ្ទោ និច្ឆរតិ សមយា សមយំ ឧបាទាយ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, យស្មិំ សមយេ អរិយសាវកោ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, តស្មិំ សមយេ ទេវេសុ ទេវសទ្ទោ និច្ឆរតិ – ‘ឯសោ អរិយសាវកោ វិជិតសង្គាមោ តមេវ សង្គាមសីសំ អភិវិជិយ អជ្ឈាវសតី’តិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ ទេវេសុ ទេវសទ្ទោ និច្ឆរតិ សមយា សមយំ ឧបាទាយ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ ទេវេសុ ទេវសទ្ទា និច្ឆរន្តិ សមយា សមយំ ឧបាទាយា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ទិស្វា វិជិតសង្គាមំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកំ;

ទេវតាបិ នមស្សន្តិ, មហន្តំ វីតសារទំ.

‘‘នមោ តេ បុរិសាជញ្ញ, យោ ត្វំ ទុជ្ជយមជ្ឈភូ;

ជេត្វាន មច្ចុនោ សេនំ, វិមោក្ខេន អនាវរំ.

‘‘ឥតិ ហេតំ នមស្សន្តិ, ទេវតា បត្តមានសំ;

តញ្ហិ តស្ស ន បស្សន្តិ, យេន មច្ចុវសំ វជេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. តតិយំ.

៤. បញ្ចបុព្ពនិមិត្តសុត្តំ

៨៣. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘យទា, ភិក្ខវេ, ទេវោ ទេវកាយា ចវនធម្មោ ហោតិ, បញ្ចស្ស បុព្ពនិមិត្តានិ បាតុភវន្តិ – មាលា មិលាយន្តិ, វត្ថានិ កិលិស្សន្តិ, កច្ឆេហិ សេទា មុច្ចន្តិ, កាយេ ទុព្ពណ្ណិយំ ឱក្កមតិ, សកេ ទេវោ ទេវាសនេ នាភិរមតីតិ. តមេនំ, ភិក្ខវេ, ទេវា ‘ចវនធម្មោ អយំ ទេវបុត្តោ’តិ ឥតិ វិទិត្វា តីហិ វាចាហិ អនុមោទេន្តិ [អនុមោទន្តិ (សី. ស្យា. បី.)] – ‘ឥតោ, ភោ, សុគតិំ គច្ឆ, សុគតិំ គន្ត្វា សុលទ្ធលាភំ លភ, សុលទ្ធលាភំ លភិត្វា សុប្បតិដ្ឋិតោ ភវាហី’’’តិ.

ឯវំ វុត្តេ, អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កិន្នុ ខោ, ភន្តេ, ទេវានំ សុគតិគមនសង្ខាតំ; កិញ្ច, ភន្តេ, ទេវានំ សុលទ្ធលាភសង្ខាតំ; កិំ បន, ភន្តេ, ទេវានំ សុប្បតិដ្ឋិតសង្ខាត’’ន្តិ?

‘‘មនុស្សត្តំ ខោ, ភិក្ខុ [ភិក្ខវេ (ស្យា. បី.)], ទេវានំ សុគតិគមនសង្ខាតំ; យំ មនុស្សភូតោ សមានោ តថាគតប្បវេទិតេ ធម្មវិនយេ សទ្ធំ បដិលភតិ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខុ [ភិក្ខវេ (ស្យា. បី.)], ទេវានំ សុលទ្ធលាភសង្ខាតំ; សា ខោ បនស្ស សទ្ធា និវិដ្ឋា ហោតិ មូលជាតា បតិដ្ឋិតា ទឡ្ហា អសំហារិយា សមណេន វា ព្រាហ្មណេន វា ទេវេន វា មារេន វា ព្រហ្មុនា វា កេនចិ វា លោកស្មិំ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខុ [ភិក្ខវេ (ស្យា. បី.)], ទេវានំ សុប្បតិដ្ឋិតសង្ខាត’’ន្តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘យទា ទេវោ ទេវកាយា, ចវតិ អាយុសង្ខយា;

តយោ សទ្ទា និច្ឆរន្តិ, ទេវានំ អនុមោទតំ.

‘‘‘ឥតោ ភោ សុគតិំ គច្ឆ, មនុស្សានំ សហព្យតំ;

មនុស្សភូតោ សទ្ធម្មេ, លភ សទ្ធំ អនុត្តរំ.

‘‘‘សា តេ សទ្ធា និវិដ្ឋស្ស, មូលជាតា បតិដ្ឋិតា;

យាវជីវំ អសំហីរា, សទ្ធម្មេ សុប្បវេទិតេ.

‘‘‘កាយទុច្ចរិតំ ហិត្វា, វចីទុច្ចរិតានិ ច;

មនោទុច្ចរិតំ ហិត្វា, យញ្ចញ្ញំ ទោសសញ្ហិតំ.

‘‘‘កាយេន កុសលំ កត្វា, វាចាយ កុសលំ ពហុំ;

មនសា កុសលំ កត្វា, អប្បមាណំ និរូបធិំ.

‘‘‘តតោ ឱបធិកំ បុញ្ញំ, កត្វា ទានេន តំ ពហុំ;

អញ្ញេបិ មច្ចេ សទ្ធម្មេ, ព្រហ្មចរិយេ និវេសយ’ [និវេសយេ (សី. ស្យា.)].

‘‘ឥមាយ អនុកម្បាយ, ទេវា ទេវំ យទា វិទូ;

ចវន្តំ អនុមោទេន្តិ, ឯហិ ទេវ បុនប្បុន’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. ពហុជនហិតសុត្តំ

៨៤. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តយោមេ បុគ្គលា លោកេ ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជន្តិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ. កតមេ តយោ? ឥធ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ លោកេ ឧប្បជ្ជតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ បុគ្គលោ លោកេ ឧប្បជ្ជមានោ ឧប្បជ្ជតិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តស្សេវ សត្ថុ [សត្ថុនោ (ស្យា.)] សាវកោ អរហំ ហោតិ ខីណាសវោ វុសិតវា កតករណីយោ ឱហិតភារោ អនុប្បត្តសទត្ថោ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ បុគ្គលោ លោកេ ឧប្បជ្ជមានោ ឧប្បជ្ជតិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ.

‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, តស្សេវ សត្ថុ សាវកោ សេខោ ហោតិ បាដិបទោ ពហុស្សុតោ សីលវតូបបន្នោ. សោបិ [សោ (?)] ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ បុគ្គលោ លោកេ ឧប្បជ្ជមានោ ឧប្បជ្ជតិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ បុគ្គលា លោកេ ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជន្តិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សត្ថា ហិ លោកេ បឋមោ មហេសិ, តស្សន្វយោ សាវកោ ភាវិតត្តោ;

អថាបរោ បាដិបទោបិ សេខោ, ពហុស្សុតោ សីលវតូបបន្នោ.

‘‘ឯតេ តយោ ទេវមនុស្សសេដ្ឋា, បភង្ករា ធម្មមុទីរយន្តា;

អបាបុរន្តិ [អបាបុរេន្តិ (ក.)] អមតស្ស ទ្វារំ, យោគា បមោចេន្តិ [យាគា បមុច្ចន្តិ (សី.), យោគា មោចន្តិ (ស្យា.)] ហុជ្ជនំ តេ.

‘‘យេ សត្ថវាហេន អនុត្តរេន, សុទេសិតំ មគ្គមនុក្កមន្តិ [មគ្គមនុគ្គមន្តិ (សី. ក.)];

ឥធេវ ទុក្ខស្ស ករោន្តិ អន្តំ, យេ អប្បមត្តា សុគតស្ស សាសនេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. អសុភានុបស្សីសុត្តំ

៨៥. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘អសុភានុបស្សី, ភិក្ខវេ, កាយស្មិំ វិហរថ; អានាបានស្សតិ ច វោ អជ្ឈត្តំ បរិមុខំ សូបដ្ឋិតា ហោតុ; សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សិនោ វិហរថ. អសុភានុបស្សីនំ, ភិក្ខវេ, កាយស្មិំ វិហរតំ យោ សុភាយ ធាតុយា រាគានុសយោ សោ បហីយតិ [បហិយ្យតិ (ក.)]. អានាបានស្សតិយា អជ្ឈត្តំ បរិមុខំ សូបដ្ឋិតិតាយ យេ ពាហិរា វិតក្កាសយា វិឃាតបក្ខិកា, តេ ន ហោន្តិ. សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សីនំ វិហរតំ យា អវិជ្ជា សា បហីយតិ, យា វិជ្ជា សា ឧប្បជ្ជតី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘អសុភានុបស្សី កាយស្មិំ, អានាបានេ បដិស្សតោ;

សព្ពសង្ខារសមថំ, បស្សំ អាតាបិ សព្ពទា.

‘‘ស វេ សម្មទ្ទសោ ភិក្ខុ, យតោ តត្ថ វិមុច្ចតិ;

អភិញ្ញាវោសិតោ សន្តោ, ស វេ យោគាតិគោ មុនី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. ធម្មានុធម្មបដិបន្នសុត្តំ

៨៦. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘ធម្មានុធម្មបដិបន្នស្ស ភិក្ខុនោ អយមនុធម្មោ ហោតិ វេយ្យាករណាយ – ធម្មានុធម្មបដិបន្នោយន្តិ ភាសមានោ ធម្មញ្ញេវ ភាសតិ នោ អធម្មំ, វិតក្កយមានោ វា ធម្មវិតក្កញ្ញេវ វិតក្កេតិ នោ អធម្មវិតក្កំ, តទុភយំ វា បន អភិនិវេជ្ជេត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘ធម្មារាមោ ធម្មរតោ, ធម្មំ អនុវិចិន្តយំ;

ធម្មំ អនុស្សរំ ភិក្ខុ, សទ្ធម្មា ន បរិហាយតិ.

‘‘ចរំ វា យទិ វា តិដ្ឋំ, និសិន្នោ ឧទ វា សយំ;

អជ្ឈត្តំ សមយំ ចិត្តំ, សន្តិមេវាធិគច្ឆតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. សត្តមំ.

៨. អន្ធករណសុត្តំ

៨៧. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, អកុសលវិតក្កា អន្ធករណា អចក្ខុករណា អញ្ញាណករណា បញ្ញានិរោធិកា វិឃាតបក្ខិកា អនិព្ពានសំវត្តនិកា. កតមេ តយោ? កាមវិតក្កោ, ភិក្ខវេ, អន្ធករណោ អចក្ខុករណោ អញ្ញាណករណោ បញ្ញានិរោធិកោ វិឃាតបក្ខិកោ អនិព្ពានសំវត្តនិកោ. ព្យាបាទវិតក្កោ, ភិក្ខវេ, អន្ធករណោ អចក្ខុករណោ អញ្ញាណករណោ បញ្ញានិរោធិកោ វិឃាតបក្ខិកោ អនិព្ពានសំវត្តនិកោ. វិហិំសាវិតក្កោ, ភិក្ខវេ, អន្ធករណោ អចក្ខុករណោ អញ្ញាណករណោ បញ្ញានិរោធិកោ វិឃាតបក្ខិកោ អនិព្ពានសំវត្តនិកោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ អកុសលវិតក្កា អន្ធករណា អចក្ខុករណា អញ្ញាណករណា បញ្ញានិរោធិកា វិឃាតបក្ខិកា អនិព្ពានសំវត្តនិកា.

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, កុសលវិតក្កា អនន្ធករណា ចក្ខុករណា ញាណករណា បញ្ញាវុទ្ធិកា អវិឃាតបក្ខិកា និព្ពានសំវត្តនិកា. កតមេ តយោ? នេក្ខម្មវិតក្កោ, ភិក្ខវេ, អនន្ធករណោ ចក្ខុករណោ ញាណករណោ បញ្ញាវុទ្ធិកោ អវិឃាតបក្ខិកោ និព្ពានសំវត្តនិកោ. អព្យាបាទវិតក្កោ, ភិក្ខវេ, អនន្ធករណោ ចក្ខុករណោ ញាណករណោ បញ្ញាវុទ្ធិកោ អវិឃាតបក្ខិកោ និព្ពានសំវត្តនិកោ. អវិហិំសាវិតក្កោ, ភិក្ខវេ, អនន្ធករណោ ចក្ខុករណោ ញាណករណោ បញ្ញាវុទ្ធិកោ អវិឃាតបក្ខិកោ និព្ពានសំវត្តនិកោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ កុសលវិតក្កា អនន្ធករណា ចក្ខុករណា ញាណករណា បញ្ញាវុទ្ធិកា អវិឃាតបក្ខិកា និព្ពានសំវត្តនិកា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘តយោ វិតក្កេ កុសលេ វិតក្កយេ, តយោ បន អកុសលេ និរាករេ;

ស វេ វិតក្កានិ វិចារិតានិ, សមេតិ វុដ្ឋីវ រជំ សមូហតំ;

ស វេ វិតក្កូបសមេន ចេតសា, ឥធេវ សោ សន្តិបទំ សមជ្ឈគា’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. អន្តរាមលសុត្តំ

៨៨. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, អន្តរាមលា អន្តរាអមិត្តា អន្តរាសបត្តា អន្តរាវធកា អន្តរាបច្ចត្ថិកា. កតមេ តយោ? លោភោ, ភិក្ខវេ, អន្តរាមលោ អន្តរាអមិត្តោ អន្តរាសបត្តោ អន្តរាវធកោ អន្តរាបច្ចត្ថិកោ. ទោសោ, ភិក្ខវេ, អន្តរាមលោ អន្តរាអមិត្តោ អន្តរាសបត្តោ អន្តរាវធកោ អន្តរាបច្ចត្ថិកោ. មោហោ, ភិក្ខវេ, អន្តរាមលោ អន្តរាអមិត្តោ អន្តរាសបត្តោ អន្តរាវធកោ អន្តរាបច្ចត្ថិកោ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ អន្តរាមលា អន្តរាអមិត្តា អន្តរាសបត្តា អន្តរាវធកា អន្តរាបច្ចត្ថិកា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘អនត្ថជននោ លោភោ, លោភោ ចិត្តប្បកោបនោ;

ភយមន្តរតោ ជាតំ, តំ ជនោ នាវពុជ្ឈតិ.

‘‘លុទ្ធោ អត្ថំ ន ជានាតិ, លុទ្ធោ ធម្មំ ន បស្សតិ;

អន្ធតមំ [អន្ធំ តមំ (សី.)] តទា ហោតិ, យំ លោភោ សហតេ នរំ.

‘‘យោ ច លោភំ បហន្ត្វាន, លោភនេយ្យេ ន លុព្ភតិ;

លោភោ បហីយតេ តម្ហា, ឧទពិន្ទូវ បោក្ខរា.

‘‘អនត្ថជននោ ទោសោ, ទោសោ ចិត្តប្បកោបនោ;

ភយមន្តរតោ ជាតំ, តំ ជនោ នាវពុជ្ឈតិ.

‘‘ទុដ្ឋោ អត្ថំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋោ ធម្មំ ន បស្សតិ;

អន្ធតមំ តទា ហោតិ, យំ ទោសោ សហតេ នរំ.

‘‘យោ ច ទោសំ បហន្ត្វាន, ទោសនេយ្យេ ន ទុស្សតិ;

ទោសោ បហីយតេ តម្ហា, តាលបក្កំវ ពន្ធនា.

‘‘អនត្ថជននោ មោហោ, មោហោ ចិត្តប្បកោបនោ;

ភយមន្តរតោ ជាតំ, តំ ជនោ នាវពុជ្ឈតិ.

‘‘មូឡ្ហោ អត្ថំ ន ជានាតិ, មូឡ្ហោ ធម្មំ ន បស្សតិ;

អន្ធតមំ តទា ហោតិ, យំ មោហោ សហតេ នរំ.

‘‘យោ ច មោហំ បហន្ត្វាន, មោហនេយ្យេ ន មុយ្ហតិ;

មោហំ វិហន្តិ សោ សព្ពំ, អាទិច្ចោវុទយំ តម’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. នវមំ.

១០. ទេវទត្តសុត្តំ

៨៩. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ. កតមេហិ តីហិ? បាបិច្ឆតាយ, ភិក្ខវេ, អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ. បាបមិត្តតាយ, ភិក្ខវេ, អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ. សតិ ខោ បន ឧត្តរិករណីយេ [ឧត្តរិំ ករណីយេ (ស្យា.)] ឱរមត្តកេន វិសេសាធិគមេន [វិសេសាធិគមេន ច (ស្យា. បី.)] អន្តរា វោសានំ អាបាទិ. ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘មា ជាតុ កោចិ លោកស្មិំ, បាបិច្ឆោ ឧទបជ្ជថ;

តទមិនាបិ ជានាថ, បាបិច្ឆានំ យថា គតិ.

‘‘បណ្ឌិតោតិ សមញ្ញាតោ, ភាវិតត្តោតិ សម្មតោ;

ជលំវ យសសា អដ្ឋា, ទេវទត្តោតិ វិស្សុតោ [មេ សុតំ (បាឡិយំ)].

‘‘សោ បមាណមនុចិណ្ណោ [បមាទមនុចិណ្ណោ (ក. សី. ស្យា. បី.), សមានមនុចិណ្ណោ (អដ្ឋ.)], អាសជ្ជ នំ តថាគតំ;

អវីចិនិរយំ បត្តោ, ចតុទ្វារំ ភយានកំ.

‘‘អទុដ្ឋស្ស ហិ យោ ទុព្ភេ, បាបកម្មំ អកុព្ពតោ;

តមេវ បាបំ ផុសតិ [ផុស្សេតិ (ស្យា.)], ទុដ្ឋចិត្តំ អនាទរំ.

‘‘សមុទ្ទំ វិសកុម្ភេន, យោ មញ្ញេយ្យ បទូសិតុំ;

ន សោ តេន បទូសេយ្យ, ភេស្មា ហិ ឧទធិ មហា.

‘‘ឯវមេវ [ឯវមេតំ (ស្យា.)] តថាគតំ, យោ វាទេន វិហិំសតិ;

សម្មគ្គតំ [សមគ្គតំ (សី. ក.)] សន្តចិត្តំ, វាទោ តម្ហិ ន រូហតិ.

‘‘តាទិសំ មិត្តំ កុព្ពេថ, តញ្ច សេវេយ្យ បណ្ឌិតោ;

យស្ស មគ្គានុគោ ភិក្ខុ, ខយំ ទុក្ខស្ស បាបុណេ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទសមំ.

ចតុត្ថោ វគ្គោ និដ្ឋិតោ.

តស្សុទ្ទានំ –

វិតក្កាសក្ការសទ្ទ, ចវនលោកេ អសុភំ;

ធម្មអន្ធការមលំ, ទេវទត្តេន តេ ទសាតិ.