១. បឋមវគ្គោ

១. មូលសុត្តំ

៥០. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អកុសលមូលានិ. កតមានិ តីណិ? លោភោ អកុសលមូលំ, ទោសោ អកុសលមូលំ, មោហោ អកុសលមូលំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ អកុសលមូលានី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘លោភោ ទោសោ ច មោហោ ច, បុរិសំ បាបចេតសំ;

ហិំសន្តិ អត្តសម្ភូតា, តចសារំវ សម្ផល’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បឋមំ.

២. ធាតុសុត្តំ

៥១. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, ធាតុយោ. កតមា តិស្សោ? រូបធាតុ, អរូបធាតុ, និរោធធាតុ – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ ធាតុយោ’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘រូបធាតុំ [រូបធាតុ (សព្ពត្ថ)] បរិញ្ញាយ, អរូបេសុ អសណ្ឋិតា;

និរោធេ យេ វិមុច្ចន្តិ, តេ ជនា មច្ចុហាយិនោ.

‘‘កាយេន អមតំ ធាតុំ, ផុសយិត្វា [ផុស្សយិត្វា (ស្យា.), ផស្សយិត្វា (បី.)] និរូបធិំ;

ឧបធិប្បដិនិស្សគ្គំ, សច្ឆិកត្វា អនាសវោ;

ទេសេតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, អសោកំ វិរជំ បទ’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទុតិយំ.

៣. បឋមវេទនាសុត្តំ

៥២. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, វេទនា. កតមា តិស្សោ? សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា –

ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ វេទនា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សមាហិតោ សម្បជានោ, សតោ ពុទ្ធស្ស សាវកោ;

វេទនា ច បជានាតិ, វេទនានញ្ច សម្ភវំ.

‘‘យត្ថ ចេតា និរុជ្ឈន្តិ, មគ្គញ្ច ខយគាមិនំ;

វេទនានំ ខយា ភិក្ខុ, និច្ឆាតោ បរិនិព្ពុតោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. តតិយំ.

៤. ទុតិយវេទនាសុត្តំ

៥៣. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, វេទនា. កតមា តិស្សោ? សុខា វេទនា, ទុក្ខា វេទនា, អទុក្ខមសុខា វេទនា. សុខា, ភិក្ខវេ, វេទនា ទុក្ខតោ ទដ្ឋព្ពា; ទុក្ខា វេទនា សល្លតោ ទដ្ឋព្ពា; អទុក្ខមសុខា វេទនា អនិច្ចតោ ទដ្ឋព្ពា. យតោ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ សុខា វេទនា ទុក្ខតោ ទិដ្ឋា ហោតិ, ទុក្ខា វេទនា សល្លតោ ទិដ្ឋា ហោតិ, អទុក្ខមសុខា វេទនា អនិច្ចតោ ទិដ្ឋា ហោតិ; អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, ‘ភិក្ខុ អរិយោ សម្មទ្ទសោ អច្ឆេច្ឆិ [អច្ឆេជ្ជិ (សី. បី.), អច្ឆិជ្ជិ (ក.)], តណ្ហំ, វិវត្តយិ [វាវត្តយិ (សី. អដ្ឋ.)] សំយោជនំ, សម្មា មានាភិសមយា អន្តមកាសិ ទុក្ខស្សា’’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘យោ សុខំ ទុក្ខតោ អទ្ទ [ទក្ខិ (សី. បី. ក.), អទក្ខិ (ស្យា.)], ទុក្ខមទ្ទក្ខិ សល្លតោ;

អទុក្ខមសុខំ សន្តំ, អទក្ខិ នំ អនិច្ចតោ.

‘‘ស វេ សម្មទ្ទសោ ភិក្ខុ, យតោ តត្ថ វិមុច្ចតិ;

អភិញ្ញាវោសិតោ សន្តោ, ស វេ យោគាតិគោ មុនី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ចតុត្ថំ.

៥. បឋមឯសនាសុត្តំ

៥៤. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, ឯសនា. កតមា តិស្សោ? កាមេសនា, ភវេសនា, ព្រហ្មចរិយេសនា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ ឯសនា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សមាហិតោ សម្បជានោ, សតោ ពុទ្ធស្ស សាវកោ;

ឯសនា ច បជានាតិ, ឯសនានញ្ច សម្ភវំ.

‘‘យត្ថ ចេតា និរុជ្ឈន្តិ, មគ្គញ្ច ខយគាមិនំ;

ឯសនានំ ខយា ភិក្ខុ, និច្ឆាតោ បរិនិព្ពុតោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយឯសនាសុត្តំ

៥៥. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘កាមេសនា ភវេសនា, ព្រហ្មចរិយេសនា សហ;

ឥតិ សច្ចបរាមាសោ, ទិដ្ឋិដ្ឋានា សមុស្សយា.

‘‘សព្ពរាគវិរត្តស្ស, តណ្ហក្ខយវិមុត្តិនោ;

ឯសនា បដិនិស្សដ្ឋា, ទិដ្ឋិដ្ឋានា សមូហតា;

ឯសនានំ ខយា ភិក្ខុ, និរាសោ អកថំកថី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ឆដ្ឋំ.

៧. បឋមអាសវសុត្តំ

៥៦. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, អាសវា. កតមេ តយោ? កាមាសវោ, ភវាសវោ, អវិជ្ជាសវោ – ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ អាសវា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សមាហិតោ សម្បជានោ, សតោ ពុទ្ធស្ស សាវកោ;

អាសវេ ច បជានាតិ, អាសវានញ្ច សម្ភវំ.

‘‘យត្ថ ចេតា និរុជ្ឈន្តិ, មគ្គញ្ច ខយគាមិនំ;

អាសវានំ ខយា ភិក្ខុ, និច្ឆាតោ បរិនិព្ពុតោ’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. សត្តមំ.

៨. ទុតិយអាសវសុត្តំ

៥៧. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘យស្ស កាមាសវោ ខីណោ, អវិជ្ជា ច វិរាជិតា;

ភវាសវោ បរិក្ខីណោ, វិប្បមុត្តោ និរូបធិ;

ធារេតិ អន្តិមំ ទេហំ, ជេត្វា មារំ សវាហិនិ’’ន្តិ [សវាហនន្តិ (ពហូសុ)].

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. អដ្ឋមំ.

៩. តណ្ហាសុត្តំ

៥៨. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, តណ្ហា. កតមា តិស្សោ? កាមតណ្ហា, ភវតណ្ហា, វិភវតណ្ហា – ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, តិស្សោ តណ្ហា’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘តណ្ហាយោគេន សំយុត្តា, រត្តចិត្តា ភវាភវេ;

តេ យោគយុត្តា មារស្ស, អយោគក្ខេមិនោ ជនា;

សត្តា គច្ឆន្តិ សំសារំ, ជាតីមរណគាមិនោ.

‘‘យេ ច តណ្ហំ បហន្ត្វាន, វីតតណ្ហា [និក្កណ្ហា ច (សី. ក.)] ភវាភវេ;

តេ វេ [តេ ច (សី. បី. ក.)] បារង្គតា [បារគតា (ក. សី. ស្យា.)] លោកេ, យេ បត្តា អាសវក្ខយ’’ន្តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. នវមំ.

១០. មារធេយ្យសុត្តំ

៥៩. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា, វុត្តមរហតាតិ មេ សុតំ –

‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អតិក្កម្ម មារធេយ្យំ អាទិច្ចោវ វិរោចតិ. កតមេហិ តីហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អសេខេន សីលក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន សមាធិក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ, អសេខេន បញ្ញាក្ខន្ធេន សមន្នាគតោ ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ អតិក្កម្ម មារធេយ្យំ អាទិច្ចោវ វិរោចតី’’តិ. ឯតមត្ថំ ភគវា អវោច. តត្ថេតំ ឥតិ វុច្ចតិ –

‘‘សីលំ សមាធិ បញ្ញា ច, យស្ស ឯតេ សុភាវិតា;

អតិក្កម្ម មារធេយ្យំ, អាទិច្ចោវ វិរោចតី’’តិ.

អយម្បិ អត្ថោ វុត្តោ ភគវតា, ឥតិ មេ សុតន្តិ. ទសមំ.

បឋមោ វគ្គោ និដ្ឋិតោ.

តស្សុទ្ទានំ –

មូលធាតុ អថ វេទនា ទុវេ, ឯសនា ច ទុវេ អាសវា ទុវេ;

តណ្ហាតោ ច អថ [តណ្ហាតោ អថ (ស្យា.)] មារធេយ្យតោ, វគ្គមាហុ បឋមន្តិ មុត្តមន្តិ.